.
.
Aan het artikel over de ‘spiraal’ toegevoegd wat Steiner over de spiraal zegt in
Recente reacties
Categorie archief: Uncategorized
VRIJESCHOOL – Aangevuld
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Mededeling Nationale Vertelschool
|
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL- actueel – St.-Jan – alle artikelen
.
Sint-Jansfeest: alle artikelen
Tussen Sint (met hoofdletter) en Jan hoort een koppelteken. Ook bij de afkorting St.- Jan.
In samenstellingen vervallen de hoofdletters: sint-jansvlinder; sint-janskruid. Samenstellingen die direct met het feest verband houden zie je weer wel met de hoofdletters: St.-Jansnacht; hoewel Van Dale sint-jansvuur heeft.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – actueel – schoolrijpheid
.
zie ook een interessant gezichtspunt van Ewald Vervaet i.v.m. het leesvaardigheidsvermogen van kleuters.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – actueel – getuigschriften
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Mededeling – Sociale driegeleding – agenda/activiteiten
.
‘SOCIALE DRIEGELEDING’
Nummers van tijdschrift Driegonaal
| Nieuwsbrief sociale driegeleding Nr. 8 / 10 april 2026 |
| Een zekere rust én betrokkenheid: dat zijn ingrediënten om de ontwikkelingen in de wereld te kunnen volgen. Inzicht en verbondenheid zijn ingrediënten om te weten wat ons te doen staat. En dan nog de moed om samen in beweging te komen. Op www.socialedriegeleding.nl proberen we je hiertoe te inspireren! |
 |
Een gedachte bij stijgende brandstofprijzen Toen Rudolf Steiner zich in de turbulente jaren na de oorlog van ’14-’18 inzette voor de sociale driegeleding en daar in verschillende kringen (ook) op bijval stuitte, werd er toch gezegd: “Laten we eerst het probleem van de hyperinflatie oplossen… Lees verder » |
Voorbij de chaosIn bepaalde kringen wordt gedacht dat uit chaos een nieuwe samenleving kan ontstaan. In hun verlangen naar die nieuwe samenleving, zijn er ook mensen die zich actief inzetten om die chaos te laten ontstaan. Afgaande op de huidige situatie, lukt dat al aardig. Lees verder » |
 |
| Voor de aarde zorgen Gerald Häfner De grond kan alleen worden verzorgd door de boer die hem bewerkt. Handelen op Wall Street heeft niets te maken met zorgen en niets met verantwoordelijkheid nemen. Een fragment uit een interview met Vandana Shiva Lees verder » |
| ‘Giftige uitwassen’: welvaartsverdeling & de sociale hoofdwet Christopher Schaefer De Verenigde Staten kent de grootste ongelijkheid in welvaart van alle Westerse landen. Eén procent van de bevolking heeft de financiële controle over 40 procent van de welvaart van het land, terwijl de onderste tachtig procent genoegen moet nemen met zeven procent daarvan Lees verder » |
 Korte, inleidende teksten die snel duidelijk maken waar het in de sociale driegeleding om gaat, bijvoorbeeld:Vrij geestesleven & democratieEen zone in de samenleving waar mensen zich ontwikkelen. Waar ze (van) elkaar van alles leren. Waar ze elkaar stimuleren om een volgende stap te zetten. Zo zouden we het ‘geestesleven’ kunnen noemen. Lees verder » Staat en economie Economische activiteit is geen opgave voor de staat maar voor ondernemers en hun medewerkers. Het stellen van grenzen aan de economie is wél een opgave van de staat. Lees verder >> |
 |
| Is de sociale driegeleding een haalbare zaak? Lees verder » |
 |
| Zomerse driegeleding in Zoetermeer Een driedaagse bijeenkomst rond het thema: het bestaande metamorfoseren, met Joost Poel en John Hogervorst kijk de volledige agenda: KLIK HIER |
 Verschenen:Luuk Humblet Samen bouwen aan een nieuwe economie Nog niet eerder is Rudolf Steiners gedachtengoed over de economie zó helder, omvattend en begrijpelijk beschreven als in dit levenswerk van Luuk Humblet. Veertig jaar lang onderzocht hij de sociale driegeleding en de associatieve economie, niet alleen ‘studerend’ maar ook in de praktijk met de natuurvoedingswinkel De Blauwe Bloem, waar een kring van klanten mee-oefende. In dit boek, dat zo geschreven is dat het lezen geen worsteling maar een genoegen is, komen inzicht en daad samen. Nearchus CV ISBN 9789083633411 (paperback, 252p) € 24,50 Aanbieding voor de lezers van deze Nieuwsbrief: Gratis: het nieuwste nummer van tijdschrift Driegonaal (februari 2026) wanneer u deze titel bestelt + thuisbezorgd zonder verzendkosten (binnen NL) Mail naar: info@nearchus o.v.v. uw naam + adresgegevens Aanbieding geldt tot en met zondag 19 april a.s. |
Sociale driegeleding: alle artikelen op deze blog
Vrijheid van onderwijs: alle artikelen
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over autoriteit (GA 97)
.
Zie de inleiding
In de 16e voordracht van GA 97 schetst Steiner een bepaalde ontwikkeling die de mensheid heeft doorgemaakt.
De nadruk ligt op ‘het denken’.
Hij vergelijkt de mens in Atlantis en de latere mens en legt het waarom de mens steeds helderder is gaan denken, bij de werking van de macht van Lucifer.
Deze is de drager en brenger van het licht in het denken.
Hij brengt het ook in verband met hoe het etherlijf van de mens daardoor verandert en zegt van die veranderingen:
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt.
De vorige stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar.
Wanneer je deze zin isoleert van de context – wat ook vandaag de dag nog gebeurt – ontstaat de indruk dat ‘het kind de fasen van de ontwikkeling van de mensheid’ herhaalt.
En dus een tijd ‘een Atlantiër’ of een ‘Griek’ is enz.
Maar dat is te kort door de bocht: het gaat om een zekere parallel wat de ontwikkeling van het bewustzijn betreft.
Een uitgebreide artikelenreeks over dit onderwerp vind je hier.
GA 97
Das christliche Mysterium
Het christelijke mysterie
Voordracht 16, Düsseldorf, 4 april 1906
Die Kinder des Luzifer
Die Ablösung der Blutsliebe durch die geistige Liebe
De kinderen van Lucifer
De verandering van liefde bij bloedverwantschap door geestelijke liefde
Blz. 168
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt.
Das Kind soll dann Autorität um sich haben, aber nicht selbst Autorität sein. Man soll durch Erzählungen auf das Kind wirken, nicht Moral predigen, sondern hinweisen auf große Beispiele, auf Vorbilder.
Für die Moral würde es nötig sein, daß man dann in der alten pythagoreischen Form das Gefühl dafür ausbildet.
Pythagoras sagte zu seinen Schülern:
Du sollst nicht mit dem Schwerte ins Feuer schlagen -, ein Bild dafür, daß man nutzlose Dinge nicht tun soll.
Ein anderes derartiges pythagoreisches Wortwar:
Du sollst auf deinem Wege nicht umkehren, ehe du ans Ende
gekommen bist. –
De vroegere stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar.
Het kind moet dan mensen om zich heen hebben die gezag uitstralen, zelf hoeft het geen autoriteit te zijn.
Je moet door verhalen op het kind werken, niet door moraliserende preken te houden, maar door te wijzen op grote voorbeelden, op rolmodellen.
Om moraliteit te ontwikkelen, is het nodig om er op de oude Pythagoreïsche manier een gevoel voor te ontwikkelen.
Pythagoras* zei tegen zijn leerlingen: “Je moet niet met je zwaard in het vuur slaan” – een beeldspraak voor het niet doen van nutteloze dingen.
Een andere Pythagoreïsche uitspraak luidde: “Je moet niet terugkeren op je pad voordat je het einde hebt bereikt.”
GA 97/168
Niet vertaald
Dit ‘autoriteit-zijn’ wordt weleens negatief uitgelegd: als zou de leerkracht macht moeten uitoefenen over de kinderen.
In zijn verschillende uitspraken over autoriteit (zie onder) blijkt iets heel anders.
Dat zou bv. kunnen worden samengevat met deze uitspraak:
Dazu muß dieser Erzieher so wirken, daß er gewissermaßen das Wahre, Gute und Schöne dem Kinde nicht bloß darstellt, sondern es ist. Was er ist, geht auf das Kind über, nicht, was er ihm lehrt. Alle Lehre muß wesenhaft im Vorbilde vor das Kind hingestellt werden. Das Lehren selbst muß ein Kunstwerk, kein theoretischer Inhalt sein.
De opvoeder moet zo te werk gaan, dat hij het ware, goede en mooie niet alleen voor het kind beschrijft, maar dat hij het ìs. Wat hij is, gaat over op het kind, niet wat hij het leert. Alles wat het moet leren, moet voorgeleefd worden. Het aanleren zelf moet een kunstwerk zijn, geen theoretische inhoud.
GA 304/221
Op deze blog vertaald/217
*Zie o.a. ook GA 96: <5>
.
Rudolf Steiner over autoriteit: alle artikelen
Kind rond het 9e jaar: alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen
Algemene menskunde voordracht 9
VRIJESCHOOL in beeld: alle beelden
.
3534-3320
.
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
Getagged autoriteit, herhaling van cultuurfasen, Pythagoras
VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over spel (GA 97)
.
Zie de inleiding
In de 16e voordracht van GA 97 schetst Steiner een bepaalde ontwikkeling die de mensheid heeft doorgemaakt.
De nadruk ligt op ‘het denken’.
Hij vergelijkt de mens in Atlantis en de latere mens en legt het waarom de mens steeds helderder is gaan denken, bij de werking van de macht van Lucifer.
Deze is de drager en brenger van het licht in het denken.
Hij brengt het ook in verband met hoe het etherlijf van de mens daardoor verandert en zegt van die veranderingen:
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt.
De vorige stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar.
Wanneer je deze zin isoleert van de context – wat ook vandaag de dag nog gebeurt – ontstaat de indruk dat ‘het kind de fasen van de ontwikkeling van de mensheid’ herhaalt.
En dus een tijd ‘een Atlantiër’ of een ‘Griek’ is enz.
Maar dat is te kort door de bocht: het gaat om een zekere parallel wat de ontwikkeling van het bewustzijn betreft.
Een uitgebreide artikelenreeks over dit onderwerp vind je hier.
GA 97
Das christliche Mysterium
Het christelijke mysterie
Voordracht 16, Düsseldorf, 4 april 1906
Die Kinder des Luzifer
Die Ablösung der Blutsliebe durch die geistige Liebe
De kinderen van Lucifer
De verandering van liefde bij bloedverwantschap door geestelijke liefde
Blz. 168
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden
nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt. Vom ersten bis siebenten Jahr tritt der
Ätherleib des Kindes noch ganz zurück. Man soll daher vor dem
siebenten Jahr noch nicht das Gedächtnis ausbilden, sondern nur
die Sinne. Man kann dann auf die Sinne wirken, und die inneren
Kräfte werden mit Hilfe der Sinne geweckt. Man soll diese Kräfte
dadurch anregen, daß man den Kindern Spielzeuge gibt, bei denen
die Phantasie tätig sein kann, etwa einen Holzklotz mit angemalten
Punkten als Augen und so weiter, aber keine fertigen Puppen, bei
denen das Kind gar nichts mehr durch seine Phantasie hinzufügen
kann.
De vroegere stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar. Van het eerste tot het zevende jaar trekt het etherische lichaam van het kind zich volledig terug. Daarom zou men vóór het zevende jaar nog geen geheugen moeten ontwikkelen, maar alleen de zintuigen. Men kan dan de zintuigen beïnvloeden en de innerlijke krachten worden met behulp daarvan gewekt. Deze krachten moeten worden gestimuleerd door kinderen speelgoed te geven waarmee de verbeelding actief kan worden, zoals een houten blok met geschilderde stippen als ogen, enzovoort, maar geen kant-en-klare poppen, waaraan het kind door middel van zijn of haar verbeelding niets kan toevoegen.
GA 97/168
Niet vertaald
Rudolf Steiner over spel: alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen
Spel: alle artikelen
Algemene menskunde voordracht 9
VRIJESCHOOL in beeld: alle beelden
.
3533-3319
.
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
Getagged fantasievolle pop, herhaling van fasen GA 97, spel
VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over godsdienstonderwijs (GA 311)
.
Als Rudolf Steiner in 1919 de cursussen geeft voor de op- en inrichting van de eerste vrijeschool in Stuttgart, worden uiteraard ook de vakken genoemd die onderwezen gaan worden.
Het was in die tijd gebruikelijk dat in het ‘openbare’ onderwijs – laat ik voor het gemak maar zeggen: dominee of pastoor – onderwijs gaven over de geloofsrichting die zij vertegenwoordigden: die dienst die ze aan hun god wilden bewijzen, dus godsdienstonderwijs.
De kinderen die naar de vrijeschool komen, krijgen geen antroposofische godsdienst. Steiner wil van de vrijeschool geen wereldbeschouwelijke school maken, ‘slechts’ een methodeschool.
Dat heeft hij vele keren benadrukt!
Maar wanneer niet-confessionele ouders – aanvankelijk de antroposofisch zich oriënterende ouders – ook voor hun kinderen godsdienstonderwijs ‘vanuit de antroposofie’ willen, geeft Steiner daar richtlijnen voor. Dat noemt hij bewust ‘wereldbeschouwing’, antroposofisch georiënteerde wereldbeschouwing’.
In deze voordracht gaat het over:
Die Kunst des Erziehens aus dem Erfassen der Menschenwesenheit
De kunst van het opvoeden vanuit het besef: wat is de mens
Voordracht 4, Torquay 15 aug. 1924
Blz. 71
In deze voordracht geeft Steiner voorbeelden van de zgn. ‘zinnige verhalen’.
De inhoud daarvan neemt hij ook als voorbeeld voor hoe de stemming van het godsdienstonderwijs moet zijn voor het kind onder de 9 jr.
De hele voordracht is op deze blog vertaald.
Zie in die voordracht: Religieuze stemming/godsdienstonderwijs tussen <8A) en <8A>
Vragenbeantwoording, Torquay 20 augustus 1924
Blz. 140
Wat Steiner zegt vind je tussen de cijfers <7> en <7>
Godsdienstonderwijs <7>
Rudolf Steiner: godsdienstonderwijs alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen op deze blog
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Opvoedingsvragen: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: alle beelden
.
3526-3312
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Taalraadsel (nieuw)
.
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
.
De paardensprong. Net als bij schaken maakt de beginletter – hier de rode J – sprongen en de letters waar hij neerkomt vormen in volgorde een woord. Welk?
Oplossing:
jerrycan
.
.l
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Kinderboekbespreking (98)
.
Er zijn heel veel kinderboeken.
Ze zijn en worden door allerlei recensenten besproken. Die hebben allemaal een opvatting of een boek mooi, goed, enz. is.
Er staan vaak illustraties in. Ook die worden mooi, dan wel minder mooi of zelfs lelijk gevonden. Maar hoe geldig zijn deze criteria. Smaken verschillen en als ze opvoedkundig beoordeeld worden, spelen allerlei mensbeelden, bewust of onbewust, ook hun rol.
De kinderen zelf vormen de grootste maatstaf. Als een boek telkens voorgelezen en of bekeken moet worden; als het ‘met rode oortjes’ wordt gelezen, verslonden, zelfs, dan weet je dat de schrijver of illustrator een snaar heeft weten te raken die nog lang naklinkt. Ook de kinderen hebben een smaak en het ene zal dit, het andere dat boek fijner vinden.
In de artikelenreeks ‘Kinderboekbespreking’ op deze blog zal er een aantal de revue passeren.
NIELS HOLGERSSON
Dit beroemde jeugdboek van Selma Lagerlöf vertelt over Niels (Nils) die door zijn gedrag door de huiskabouter voor straf net zo groot wordt als hij is. Niels verlaat zijn huis en gaat mee met de wilde ganzen die op trektocht naar het noorden zijn. Onderweg beleeft hij met de ganzen allerlei avonturen: hoe gevaarlijk is Smirre, de vos. Van Akka van Kebnekajse, een naam die je niet meer vergeet, leert Niels veel over het leven.
Lagerlöf weeft er vele verhalen tussen die een blik geven op het Zweedse landschap, of ze vertelt sprookjesachtige geschiedenissen over streken en steden.
Soms is Niels in gevaar, maar dan is er altijd Akke, en niet te vergeten Maarten, de ganzerik, die bijna nooit zonder Niels op zijn rug, vliegt.
Er zijn van het boek allerlei uitgaven, het is verfilmd bv.
Het exemplaar hierboven is geïllustreerd door Anton Pieck.
v.a. 8 jaar
Kinderboekbespreking: alle titels
Kinderboekbespreking: alle auteurs
Vrijeschool in beeld: alle beelden
.
3516-3302
.
.
.
.
VRIJESCHOOL – Leo Klein
.
Pas dit weekend hoorde ik van het overlijden van Leo Klein op 11 februari jl.
In 2017 noemde ik zijn naam al eens op deze blog toen ik vertelde hoe ik de vrijeschool leerde kennen:
Dat gebeurde door wat ik tijdens een hospiteerperiode in een vrijeschoolklas zag. (We spreken nu over ‘stage’). Als leerling – je sprak nog niet van ‘student’ – van de Gemeentelijke Kweekschool in Rotterdam, (de Pabo moest nog worden geboren) – kwam ik in de 5e klas van de Rotterdamse vrijeschool.
Daar zag ik Leo aan het werk en dat maakte zo’n indruk op me, dat ik meteen wist, dat ik ook zó met leerlingen wilde omgaan en zó les wilde geven.
De kinderen liepen hexameters; bakten kleitabletten met spijkerschrifttekens; luisterden met net zoveel spanning als ik naar de verhalen uit de Griekse mythologie: Phrixos en Helle; Jason en de Argonauten, door Leo’s gloedvol en beeldend vertellen werden ze bijna tastbaar.
Weliswaar met grote tussenpozen ontmoette ik Leo vaker, bv. op de zomercursus in Zutphen.
We nodigden hem uit om op onze school schilderlessen aan de leerkrachten te geven en onder zijn inspirerende leiding leerden we voor de 6e klas o.a. wolken schilderen.
Een aantal jaren geleden zocht ik hem op in zijn huis in Rotterdam waar ik dus zo’n kleine 60 jaar geleden ook al eens kwam.
We praatten honderduit en Leo gaf mij vele aantekeningen mee uit zijn rijke voorbereidingstijd voor zijn vrijeschoolklassen met het verzoek ze op deze blog te plaatsen. Vele zijn hier al te vinden.
Ook twee bundels met allerlei rijmpjes en versjes, rijkelijk geïllustreerd, kregen op mijn ‘Vrijeschool in beeld’ een plaats. [1] [2]
Zoals ik ooit al eerder schreef: ik ben het lot buitengewoon dankbaar dat ik zo’n inspirerend mens mocht ontmoeten.
Door hem kreeg ik dat prachtige vak: vrijeschoolleerkracht!
.
Verwijzing naar zijn aantekeningen
Meer werk van Leo
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Taalraadsel
.
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
Analyseren en synthetiseren
Weet je de betekenis van alle woorden?
Zoek die op in het woordenboek.
Kun je nu dat woord in een zin gebruiken?
.
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Breinbreker (nieuw)
.
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
Wanneer de hamster in zijn wiel begint te lopen, beginnen ook alle radertjes te draaien, die een weegschaal naar een bepaalde kant doet overslaan.
Is dat naar rechts of naar links?
Oplossing later
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL – Breinbreker
.
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
.
Dit is geheimschrift. Schuif de tekens van boven naar onder of omgekeerd en er ontstaan letters. Die vormen het woord.
Wat staat daar?
Oplossing:
Als je de tekens op de gevraagde manier verbindt, lees je het woord kassier
.
.
.
.
Geplaatst in Uncategorized
VRIJESCHOOL 