Snijd de bijenwas in blokjes en stop die in de fles of het blik. Het moet lang en smal zijn, anders blijven de kaarsen heel klein. Zet de fles in een pan met water en verwarm het geheel op het vuur*. Als de was helemaal gesmolten is, kan het trekken beginnen. Op tafel of aanrecht worden kranten uitgespreid. Hierop zet men de fles. (Voorzichtig met een doek uit het water halen.) Zet de fles vooral niet op een koude aanrecht, want dan knapt hij. Iedereen heeft nu een stukje lont van ongeveer 20 cm. en doopt dit in de fles. Langzaam erin laten zakken en snel omhoog trekken, dan worden de kaarsen het mooist. De lont moet vastgehouden worden tot je weer aan de beurt bent, de was is ondertussen hard geworden en er kan een nieuw laagje overheen. Om bobbels te voorkomen kun je de kaars beter niet neerleggen. Wie door wil gaan tot de kaarsen klaar zijn, zal tussentijds de was moeten opwarmen. Er ontstaan vrij snel klonten in de was door afkoeling en dat maakt de kaars er niet mooier op. De kaarsen hoeven niet in één keer af. Dat duurt voor kleine kinderen te lang. Het is een leuk idee om de hele advent door aan de kaarsen te werken, om met Kerstmis een mooie verzameling te hebben. Bewaar kaarsen die nog niet af zijn niet liggend, maar hang ze bijv. aan een spijkertje op een plankje aan de muur.
Was die over is, kan tot het volgend jaar bewaard worden en er kan altijd nieuwe was aan toegevoegd worden. Deze bijenwas is te koop in de Bongerd in de Boschstraat evenals het lont. Witte katoen kan ook heel goed als lont gebruikt worden.
Een adventkaars kan ook als volgt gemaakt worden.
Neem een vrij grote witte kaars en maak daar omheen ringetjes van versierwas, net zoveel ringen als de advent dagen heeft. Elke dag kan de kaars één ringetje opbranden, tot aan kerstmis.
(Netty van Veen, nadere gegevens ontbreken)
6) kijkdoos
Een stal van goudpapier en zijdevloei
Voor kinderen is het fijn het hele kerstgebeuren nog eens te vangen op een klein overzichtelijk plekje. Een kerststal waar ze rustig naar kunnen kijken en die zijn eigen plaats krijgt in huis.
Deze keer hebben we gekozen voor een kijkdoos die in de adventsweken kan worden opgebouwd en op Kerstmis met Jozef, Maria en het kind volledig wordt.
Een verpakkingsdoos voor laarzen geeft voldoende binnenruimte voor de stal, een tweede doos is handig omdat we van beide deksels raampjes gaan knippen.
Eerst snijden we uit de voorkant van één van de dozen een raam uit, zo groot dat aan alle kanten alleen een rand overblijft voor de stevigheid.
We verven de binnenkant van de doos goud, en maken de buitenkant mooi met papier, verf of waskrijt.
Op de achter-binnenkant komt de vijfpuntster als symbool van de geïncarneerde mens.
We maken haar van goud papier (zie patroon 1).
Daaromheen de engelenhemel van geel zijdevloei (patroon 2).
Hiervoor komen twee waxinelichtjes die de doos laten verlichten.
Van de twee deksels knippen we nu zes raampjes die precies de breedte en de hoogte van de kijkdoos hebben, maar aan de zijkant 2 cm extra om ze in de doos te plakken. Boven- en onderkant zijn 1 cm breed (tekening 3). In al deze raampjes spannen we geel cellofaan, dat helemaal doorzichtig is. Elke paar dagen kunnen we nu een raampje voor de doos maken, eerst het achterste waarop de balken van de stal worden afgebeeld (patroon 4). Het zijdevloei dat we in verschillende kleuren gebruiken om de figuren op de raampjes te maken moet met heel weinig lijm (velpon, geen plaksel) worden vastgeplakt op het cellofaan.
We geven hier slechts de basis omtrekken van de voorstellingen. De techniek om de transparanten te verfijnen staat goed beschreven in het boekje ‘Advent’ van Freya Jaffke, uitgegeven bij Christofoor, en kan hier uitstekend gebruikt worden.
Het volgende raampje is het voorste, waarop de kudde schapen van wit zijdevloei (patroon 5) en later de oudste herder (bruin, patroon 6) worden geplakt.
Volgt het een na achterste raam met de os en de ezel (patroon 7 en 8), en het een na voorste met twee engelen (patroon 2).
Steeds moeten we even kijken om een compositie te vinden die de hele ruimte vult en waarin de figuren elkaar niet in de weg staan.
Als volgende wordt het raam met de herders in de doos gezet (patroon 9-10-11) en ten slotte op kerstavond het laatste raam met Maria (patroon 12), Jozef (patroon 13) en het kind in de kribbe (14).
Twee engelen achter hun rug houden de wacht (patroon 15). De raampjes worden circa 4 cm achter elkaar vastgeplakt of geniet in de doos.
Op de bodem van de doos leggen we wat hooi. Het dak bedekken we met blauw zijdevloei, behalve het achterste gedeelte waarin de kaarsjes staan.
Zo vindt deze kerstdoos zijn weg naast het bed, als de kinderen voor het slapen gaan nog eventjes naar al dat moois mogen kijken.
Als het Driekoningen wordt, ten slotte, plakken we geel cellofaan aan de binnenkant van het kijkvenster en laten daarop de drie koningen de doos binnenkomen; de rode voorop gevolgd door de blauwe en de groene (Moorse) koning (patroon 16-17 en 18).
De hele doos kan natuurlijk in hout worden uitgevoerd, waarbij de raampjes in kleine gleufjes vallen. Ze zijn dan voor elk jaarfeest verwisselbaar.
(Frans en Tinke Geus, Jonas 8/9, 16-12-1983)
7) strosterren
Nu al weer enkele jaren achter elkaar hebben we op de Sint-Nicolaasmarkt de strosterren en -figuren kunnen kopen.
Hoewel de winter nog niet afgelopen is, zien we nu toch de wintertarwe alweer zo!n 15 à 20 cm boven de’grond staan, dat zo’n prachtig groene waas geeft over de zwarte aarde.
Als men dan gaat bedenken, dat wat nu net boven de grond komt het materiaal wordt, waarmee je over een half jaar de goudglanzende figuren maakt, dan zal een ieder moeten begrijpen, dat daar nog vele krachten moeten werken voor het zover is.
In vele oude volkeren werden die krachten gezien als Goden of Geesten, die daar werkten en uit verering voor hen zijn de strofiguren ontstaan.
Zo wordt verteld dat in Egypte Koningin Isis de aandacht van haar gemaal Osiris laat vestigen op de in het wild groeiende tarwe en de gerst. Osiris liet toen zijn onderdanen zaden verzamelen en de grond langs de vruchtbare Nijl bewerken. Hier liet hij de zaden kiemen en groeien, totdat ze geoogst konden worden.
In Babylon vereerde men de Godin Ishtar, de moeder van het heelal, die de mens en de dieren kon voorzien van voedsel. Haar zoon Tammuz werd de ‘graangeest’. Men beschreef hem als een jonge God, die ieder jaar stierf en ieder jaar geboren werd, nadat er in het voorjaar gezaaid was. Hij moest tegen de demonen en tegen het slechte weer vechten, zodat het voor de mensen mogelijk was te ploegen en te zaaien.
In India was het Indra, die tegen de Vritra vocht en de demonen verdronk.
In Scandinavië was het Thor, die vocht tegen de !vorstreuzen’.
In India worden nog steeds de meeste strofiguren gemaakt van rijst. Deze dienen als talisman; vaak hangen ze boven de deuren van pas getrouwde paren. Meestal is het de ‘ramshoorn’ als symbool van de hoop op genoeg voedsel. Dit soort symbolen duidt aan hoe de mensen vroeger de wonderen der natuur ervaren hebben. De oogstsymbolen waren dankoffers voor de Goden. Eerst alleen nog versierde schoven met bloemen en bladranken, maar daarna kregen ze meer gestalte. Eerst nog voornamelijk de gestalte van Moeder Aarde. We vinden dat in de vele vrouwenfiguurtjes (corn dollies) terug. Later werden ook andere vormen gebruikelijk.
In de meeste landen kende men de gewoonte om de laatste bos
graan later te oogsten. Daarin kon de ‘graangeest’ zich
huisvesten en gedurende de winter rusten. In de lente, als het graan weer uitgezaaid werd, werd de oude bos meegenomen naar de akker, waar het nieuwe graan aan het
ontkiemen was, zodat de ‘graangeest’ zich weer kon verenen met het jonge groene graan.
Die bundel graan is in de loop der jaren veranderd tot strofiguren. Als we dan nu weer terug kijken naar de akker, zoals hij er nu bij ligt, dan zouden we binnenkort de strofiguren, die we vorig jaar gemaakt hebben, buiten moeten leggen, om de ‘graangeest’ verder te kunnen laten leven.
Een ieder die deze oeroude traditie verder zou willen laten leven en zelf het plezier zou willen beleven van het maken van strofiguren, zou van de zomer bij de boer langs moeten gaan en hem vragen om een bundel graan.
De tarwe is het fijnste graan om mee te werken, maar de haver heeft de mooiste goudglans.
In het najaar kunt U dan onder leiding van een groepje, dat het vaker gedaan heeft, misschien meehelpen om deze mooie symbolische figuren te maken voor de Sint-Nicolaasmarkt
(Irene Bordewijk, nadere gegevens onbekend)
8) Ideeën voor advents- en kersttijd
In deze donkere tijd voor het kerstfeest waarin we toch bezig zijn met het verschijnen van het Licht in de duisternis, kunnen we proberen ook iets van die advent, die verwachting bij onze kinderen te wekken. Het gaat er immers ieder jaar weer om het kerstfeest opnieuw in ons tot leven te laten komen, zodat we hieruit opnieuw en met kracht voor de toekomst verder kunnen. De woorden, motieven en beelden die hiervoor al eeuwen mensen tot het gemoed spraken, blijken tijdloos te zijn door hun wijsheid en vroomheid. Het feest van het Licht in deze donkerste tijd van het jaar wijst ons de weg naar de scheppende liefde van de Vader, die zijn zoon naar de aarde zendt. Die liefde wil in het hart van ieder mens geboren worden.
Hoewel bij het verschijnen van deze krant de adventstijd een eind gevorderd is, volgen toch hieronder een aantal ideeën om voor en met je kinderen samen uit te voeren.
Een aantal ervan is ontleend aan het Boekje “Advent, ideeën voor de adventstijd” van Freya Jaffke en aan “Jaarfeesten’‘ van Henk Sweers e.a.
9) De kerststal
Met het opbouwen van het stalletje kunnen we beginnen op de eerste adventszondag. We kunnen proberen zo ook de kinderen het gevoel te geven dat er een zorgvuldige voorbereiding nodig is voor de komst van het Christuskind in de kribbe en dat daarbij alle natuurrijken moeten worden betrokken.
“Hij is de ster, hij is de zon,
hij is de eeuwige levensbron,
uit plant en steen, uit zee en licht,
straalt zijn godd’lijk aangezicht.”
Op
de eerste
adventszondag beginnen we met mooie stenen, de tweede mos, plantjes, dennengroen.
Op de derde zondag komen er de dieren bij: schapen, os en ezel (ook hiervoor staan goede ideeën in het
boekje van Freya Jaffke). Het stalletje wordt verder opgebouwd, Jozef en Maria komen elke dag een stukje dichter bij
de stal, waarin op kerstavond het kindje in de kribbe verschijnt. Ook de herders en de engel zijn dan bij de stal. Na de 12 heilige nachten verschijnen de Drie Koningen. De herders zijn dan weer verdwenen.
10) lantaarntjes
Met een spijker allemaal gaatjes maken in een mooi glimmend conservenblik* en hierin een waxinelichtje zetten.
De hele kleintjes kunnen een glazen potje mooi beplakken met allemaal verschillende kleurtjes vloeipapier.
Van tekenkarton of goudkarton is natuurlijk ook op meerdere manieren een lantaarntje te maken.
Aan alle 4 de kanten een venster uitsnijden en hierachter van vloeipapier iets plakken of een eenvoudige transparant voor de groteren (ook de techniek van het transparanten maken komt in het boekje van Freya Jaffke uitgebreid aan de orde).
In plaats van een venster kun je natuurlijk ook iets anders uitsnijden of -knippen: een ster, een kerstboom, een kaars, en aan de binnenkant een stukje zijdevloei- of transparantpapier plakken. Op deze manier zijn ook versieringen voor in de kerstboom te maken of om voor het raam te hangen.
*in een ander artikel wordt de suggestie gedaan het blik met water te vullen en een nacht in de vriezer te leggen; dan kun je de gaatjes erin slaan zonder dat het blik indeukt.
11) engeltjes
Voor in de kerstboom of aan een mobile kunnen we op verschillende manieren engeltjes maken:
– wol, kamband is het mooist en het meest geschikt. Een bolletje afbinden met goud- of zilverdraad, verder ook met bv. draad er het model van een engel aan geven (middel afbinden en proberen vleugeltjes te maken).
– vloeipapier, een cirkel van vloeipapier dubbel vouwen, in het midden met behulp van een bolletje papier of wol een hoofdje afbinden, een klein knoopje aan weerszijden voor de vleugeltjes.
goud- of zilverfolie: de vorm van een engeltje uitknippen, eventueel de vleugeltjes apart en eraan plakken.
van stro
voorgeweekte strootjes
schaar/scherp mesje
rood garen
Hiervoor nemen we negen mooie dunne halmen, leggen precies in het midden een lucifer en binden op deze plaats af. Van zes strootjes de vleugels maken en van drie de armpjes (nog niet afbinden). Nu boven de afbinding de strootjes voorzichtig met een knikje naar beneden vouwen en losjes in de hand houden. Drie strootjes achter opnemen en hier de vleugels tussen schuiven, drie strootjes voor opnemen waar we de strootjes voor de armpjes onderleggen. Alle halmen weer in het gelid leggen en in het midden afbinden, terwijl de armpjes en vleugeltjes naar boven geduwd worden. Onder deze afbinding waaiert het rokje uit. We slijpen een puntje aan de lucifer, prikken een gaatje in het kurken bolletje, doen een beetje velpon op de lucifer en duwen het kopje hierop. Van een plukje vlas maken we het haar. Het gezichtje hoeft niet aangegeven tc worden. De armpjes vouwen we nu naar voren en we binden hiertussen een boeketje van bloemetjes, gevonden tussen het stro. Om het halsje binden we een draadje, zodat het engeltje kan hangen aan een kerstboom, lamp of waar dan ook!
nog een:
(i.v.m. de leesbaarheid:)
bij -d-staat: armpje
bij -e- vleugels; knoopje
bij -g- vleugeltjes en armpjes tegelijk vastmaken door het bundeltje — nog een keer af te binden
van kamband
Nu het middel afbinden, weer met een zilveren draadje. Kruis ook nog eens over de borst. Het gewaad van de engel is af, wanneer je de kambandstreng een beetje uitspreidt. Geef de engel nog een mooie haarband – klaar!
van gekamde lont
Van mooi gekamde lont, van lange plukken schapenwol of van dikke wol uit de winkel. Neem een lange pluk wol – niet te dik, anders wordt het zo’n propje! Maak in het midden een knoop en vouw dubbel. De knoop is dan het gezicht en het haar (knotje)! Onder deze knoop (gezicht) de twee einden afbinden met een draadje of een dun plukje van de wol. Tussen de 2 lagen een plukje wol voor de armen leggen en daarachter – ook tussen de lagen één voor de vleugels. De armen aan de einden dubbelslaan en voor de handjes afbinden. Om het middel afbinden en de rok mooi wazig uitpluizen en eventueel in een vorm knippen – rond. Zo ook met de vleugels. Een draadje eraan en de engel kan hangen.
van papier:
Voor een engel van circa 8 cm hoogte: Knip een strook wit papier van 1 cm breed. Knip van deze strook 5 stukken van 8 cm lang, 2 van 3 cm lang en 1 van 4 cm lang. Knip aan al deze stroken een punt, behalve aan die van 4 cm. Van de stukken van 8 cm geeft u er drie een golf door ze over de schaar te trekken. Plak deze drie aan de bovenkanten op elkaar zodat ze de jurk van de engel vormen. De andere twee stukken geeft u een krachtiger golf en u rolt ze om een potlood tot kurkentrekkers. Plak ze als vleugels aan de jurk. De twee stukjes van 3 cm worden als gebogen armen aan de voorkant van de jurk geplakt. Het stukje van 4 cm vormt u tot een kapje. Knip de onderkant tot een punt bij en lijm het zo op de schouders vast dat het een hoofd suggereert. Het ophangdraadje wordt onder het kapje bevestigd.
van papier
van zilver- of goudpapier. Teken een cirkel – bv. om een schoteltje (niet te klein, want dan wordt het zo moeilijk vouwen). Elke vouw door het midden. Dan rondom plooien, zoals bij een harmonica, maar nu rond het midden dicht bij elkaar en naar buiten toe plooien. Een houten kraal met wat lijm erop als hoofd. Wol of schapenwol; als haar en 2 vleugels van hetzelfde papier in een vorm die je mooi vindt. En zo maak je een hele rij engeltjes voor in de vensterbank of op de kersttafel.
van brooddeeg
van een soort brooddeeg of ook wel bakkersklei genoemd. Je kunt het niet eten; er zelfs niet van snoepen! Maar je kunt ermee boetseren en dan in de broodoven bakken. Je maakt het zo:
4 kopjes gewone witte bloem
1 kopje zout
1,5 kopje water
1 eetlepel slaolie
goed door elkaar mengen, het mag niet kleven. Dan nog wat meel erbij.
En nu fijn engeltjes boetseren die voor het raam kunnen hangen. Lusje van ijzerdraad erin prikken en in de oven hard bakken. Een laagje vernis en klaar.
12) WALNOTEN
Ook hiermee zijn weer verschillende mogelijkheden:
vergulden: met goud- of zilververf, voor de adventskrans (met 4 kaarsjes, waarvan er elke adventszondag weer een kaarsje meer mag branden) of voor de kerstboom.
Dit vergulden kan natuurlijk ook met dennenappels, eikels, rozenbottels en andere vruchten. De walnoot is echter bij uitstek geschikt om in deze tijd te gebruiken.
Vooral in de adventsketting van walnoten komt dat tot uiting: elke dag mag er een noot “gekraakt” worden. In een beeld wordt duidelijk gemaakt dat er veel moeite en ook vreugde nodig zijn om het grootse mysterie van Kerstfeest te mogen ervaren.
ervoor nodig zijn:
evenveel noten als de adventstijd dagen telt,
2 of 3 meter rood lint, allerlei kleine verrassingen om de noten mee te vullen (evenals bij de adventskalender van de lucifersdoosjes).
De noten heel voorzichtig openmaken en de buitenkant vergulden, laten drogen. Dan een kleinigheidje in de noot doen en de beide kanten weer aan elkaar lijmen met het lint ertussen (een geduldwerkje),
op deze manier een ketting maliën. Elke dag mag er een noot open.
Een bootje:
Een halve walnoot vergulden,
van blauwe en rode bijenwas een kleine Mariafiguur vormen en in de walnoot zetten.
‘Het komt een schip geladen
tot aan de hoogste boord’
voor in de kerstboom
poppenbedje van halve walnoot
Langs de rand van de noot, het deketje en het kussentje met tubelijm vastzetten.
Het hoofd van het popje is een kraal, het lijfje een piepklein dun lapje, in de kraal gelijmd.
Wat uitgeplozen wol als haar op het hoofd plakken.
Ogen en mondje heel dun met viltstift tekenen of helemaal weglaten.
kaboutertje
in schommel van halve walnoot.
Het kaboutertje is gemaakt van een pijpenrager of chenilledraad, hoofd van een kraaltje, muts van rood vloei- of crêpepapier. Een klein stukje vilt is zijn jakje, een baardje van een beetje schapenwol.
Aan de noot een draad vastlijmen om op te hangen, daarop een sterretje van goudpapier.
13) sterren
Van stro, goudkarton of transparantpapier
acht rechthoeken van gelijke grootte (bv. 9 bij 4 cm.) uitknippen,
in de lengte vouwen en weer openklappen. De 4 hoeken omvouwen tot de middellijn, zodat boven en beneden een punt ontstaat.
De nu ontstane zijden van de punt ook weer naar de middellijn vouwen.
Nu alle 8 gevouwen punten op een stukje doorzichtig plakplastic(boeklon) netjes tot een ster samenvoegen.
Aan alle kanten van de ster een streepje plakplastic overhouden, zodat de ster op het raam geplakt kan worden.
(Bep Kroeze, nadere gegevens onbekend)
14) kerstmobile
Een gezamenlijk werkje tijdens de kerstdagen of erna, is het maken van deze mobile, die ook in januari het huis nog siert. Naarmate er meer mensen mee helpen, zijn de vele sterren vlugger geknipt! Neem van gekleurd karton stroken van verschillende lengte en breedte en plak of niet elke strook tot een ring. Aan de bovenste, grootste ring, worden de kleinere met dun garen opgehangen. Aan alle ringen wordt een regen van sterretjes opgehangen, geknipt uit goudfolie, of uit rood-, wit- of zilverkleurig stevig papier.
(Katja Lobbe, Jonas 8/9/, 19-12-1975)
15) engeltje van zijdevloei
16) kerstengel van goudpapier
Voor een grote engel van ongeveer 28 cm hoogte hebben we stevig goud- en zilverpapier nodig, verder wat was of stearine en fijn ijzerdraad (of twee houten stokjes).
Als lijm kunnen we Collal of iets dergelijks nemen.
We nemen een stuk ijzerdraad voor het hoofd, een tweede stuk voor de armen en die draaien we volgens voorb. 1 in elkaar. (We kunnen ook twee houten stokjes kruisgewijs op elkaar binden.)
Dan kneden we om de uiteinden van dit geraamte van was het hoofd en de handen. Wie geen was heeft, kan met stijfsel bestreken zijdevloei om het ijzerdraad in elkaar frommelen tot een balletje en deze grondvorm dan herhaaldelijk in dik vloeibare stearine dopen (tussendoor telkens laten afkoelen), waarvoor we wat kaarsenstompjes hebben gewarmd.
De mouwen knippen we volgens voorb.- 4;
de los neerhangende pandjes plakken we om het middel, zodat de figuur wat meer vorm krijgt.
Voor de rok wordt een groot vierkant gevouwen, zoals voorb.6 aangeeft. Eerst moeten de diagonale vouwen worden gemaakt, dan de dwars- en lengtevouw, vervolgens de tussenvouwen en dan nog eens de tussenvouwen. In totaal moeten we dan 32 vouwen hebben (allemaal hoogliggend).
Nu vouwen we het blad goudpapier luchtig als een zakdoek op en knippen dan de rand rond; ook om het middelpunt heen knippen we een klein rondje (ca. 12 mm straal). Het blad wordt weer uitgevouwen en nu gaan we alle naast elkaar liggende vouwen op elkaar vouwen, waardoor het geheel een waaiervormige plissérok wordt (voorb. 7), waarin we het lijf van de pop kunnen steken (voorb. 8).
Een klein stukje zelfplakkend band kan hierbij wel helpen.
We trekken onze engel daarna een keurslijfje (voorb. 11) aan om de plakkerij te bedekken.
De vleugels (voorb. 9) knippen we van zilverpapier (zilver aan beide kanten en anders dubbel nemen), waarna we ze op de rug vastplakken.
Het gezicht wordt eventueel nog licht gekleurd.
Voor de haren kunnen we het best zgn. engelenhaar (of lontwol) nemen.
Ten slotte krijgt de engel nog een kroontje.
Wie er van houdt kan van zilverpapier nog kanten manchetten en een kraagje knippen. Eenvoudiger is vaak mooier.
(bron onbekend)
17) kerstboomversieringen van papier
Deze versieringen worden gemaakt van doorslagpapier of van een ander soort papier van dezelfde dikte.
Het gewenste model overtekenen op een stuk dubbel gevouwen papier. De stippellijn geeft de vouwlijn aan.
Het papier wordt opengevouwen.
Nu 3 à 4 vellen papier onder het papier met de tekening leggen en met de naaimachine stikken op de vouwlijn. De draden moeten aan beide kanten goed worden afgehecht.
De papieren bij het stiksel dubbelvouwen en het patroon uitknippen met een scherp puntig schaartje.
Dan de papieren van elkaar halen en ze regelmatig om het stiksel verdelen. Nu nog een draad eraan om ze aan op te hangen.
Piramidevormige versieringen
Om goed resultaat te krijgen is het noodzakelijk zeer precies te werken. Het beste is om zelf de driehoeken met een passer te construeren, maar heel nauwkeurig de tekening overnemen gaat ook. Teken de fifuur met de 4 driehoeken en vouw de driehoeken over elkaar heen. Op de bovenste wordt de motieftekening aangebracht. Nu in alle 4 de lagen tegelijk het motief uitknippen. Vouw de figuur weer open. Nu wordt een draad door de 3 punten gehaald en vastgemaakt. Klaar.
(Uit ‘knipsels, knutsels, kneepsels’ van G. en H. Ask, uitg. Wolters, Groningen, 1969)
18) licht doorschijnende beelden
Vanaf de herfst kun je beleven hoe het licht zich dag na dag langzaam terugtrekt. Steeds kleiner wordt de boog die de zon aan de hemel doorloopt, steeds groter en dieper wordt de boog onder de horizon. Uiterlijk wordt het steeds duisterder. Innerlijk kun je de beweging van de zon mee maken, hoe deze in het zuidwesten ondergaat, steeds verder afdaalt langs het westen, het noordwesten en het noorden om de volgende ochtend in het zuidoosten pas iaat weer op te komen. Wanneer je je dit zo voorstelt kun je tot de merkwaardige ervaring komen dat de aarde enigszins transparant voor je wordt, dat je het zonlicht dat je in zijn loop blijft vervolgen als het ware een beetje door de aarde heen ziet schijnen. Een beeld hiervoor is de koolraap die van binnen uit doorlicht wordt, zoals de kinderen die met Sint-Maarten ronddragen.
Er is een wezenlijk verschil tussen licht dat dóór materie heen schijnt en licht dat ergens op schijnt en teruggekaatst wordt. Ook de kleuren worden heel anders, wat je bijvoorbeeld aan bloemen en herfstbladeren of aan kristallen kunt zien, die ineens zélf gaan stralen met een verdiepte, warme gloed, wanneer het lage licht er door valt.
In de mens leeft een zeker verlangen naar deze verschijningsvorm van het licht, die de zwaarte en de dichtheid van de materie doorbreekt en die werkelijk de kleuren als ‘daden en lijden’ van het licht openbaart. Zoals de natuur daarmee speelt, in de plantenwereld, in de wolkenlandschappen, zo kun je als mens ook spelen met dit doorvallende licht en die kleurengloed door zelf ‘transparanten’ te maken. Het is een fascinerende bezigheid, die je een beetje opheft uit de aardezwaarte en die tot verrassende ontdekkingen voert.
Johanna Kollewijn en Willy Steiner beschrijven hieronder hoe je op een eenvoudige manier transparanten kunt maken in verschillende vormen en met verschillend materiaal.
Met welke materialen kun je transparanten maken? Hoe werk je ermee? Wat heb je er voor nodig? We willen enkele ideeën en voorbeelden geven.
Transparanten op glas
Glazen potten beschilderen met glasverf. Een waxinelichtje erin.
Op een glazen plaat kleine stukjes gekleurde bijenwas, die in de hand dun is gemaakt, drukken. Cellofaan papier er tegenaan leggen ter bescherming. In een koord van gevlochten raffia voor het raam:
Transparanten van papier
Materiaal:
Fotokarton – dit knipt goed en is door en door gekleurd.
Eén grote en één kleine goed knippende schaar.
Zijdevloeipapier, minimaal de drie grondkleuren: geel – blauw – rood; ook in lichte tinten.
Bij het kopen erop letten of het papier licht doorlaat en of het niet te vezelig is. In plaats van vloeipapier kun je ook met vliegerpapier werken. De kleuren hiervan zijn sterker waardoor de transparant gauw te donker wordt. Vliegerpapier is wel meer bestand tegen de inwerking van licht. Boterham- of transparant papier.
Cellofaan: wit, bij wijze van glas.
Lijm, bijvoorbeeld: Gimcol, prittstift, velpon.
Lichtbron bij het werk: buitenlicht, lamp, kaars of lichtbak.
Een lichtbak bijvoorbeeld van een kistje maken, meteen klein lampje erin en een glasplaat er over heen.
Voorbeelden voor het maken van transparanten van papier:
Voor kinderen
Op een vel boterhampapier vorm je met stukjes gescheurd vloeipapier een achtergrond. Begin met grote vlakken, daarop lijm je kleinere stukken tot voorstellingen.
Als je een groot papier voor het raam hangt, kun je met een groep samen aan deze transparant werken.
Voor de kleintjes
Op een lijst of ‘raam’, geknipt van fotokarton, wordt een boterhampapier geplakt. Daarop kunnen zij gekleurde vlakjes vloeipapier lijmen tot een vrolijk kleurenspel.
hangende transparant
Van fotokarton twee raampjes knippen.
Op een los stuk boterhampapier de kleurvlakken of de voorstelling maken. Voor de achtergrond scheur of plak je enkele grotere lichtgekleurde stukken vloeipapier. Ze mogen elkaar gerust overlappen.
Plak alleen de buitenste randen vast. Hierop kunnen dan de figuren geplakt worden. Deze kan je opbouwen uit kleine stukjes of uit één stuk scheuren. Houd de voorstelling af en toe tegen het het licht om te zien hoe het wordt en of het licht er doorheen blijft schijnen. De voorstelling tussen de raampjes plakken. Zo is het goed houdbaar. Vloeipapier verbleekt gauw, dus licht-dicht opbergen!
Transparant met verschillende lagen
Verschillende lagen van op elkaar afgestemde tinten. Wat het lichtst moet zijn wordt uit alle lagen weggeknipt, en dan vervolgens daaromheen telkens één laag minder wegknippen. Mooi is om het licht in het midden te nemen zodat het uitstraalt, (zie foto onder).
Staande transparant
Fotokarton (of goudkarton) dubbel vouwen en de vorm uitknippen. Met een mesje de stippellijn inritsen (aan de achterkant) en de flappen naar achteren vouwen. De onderkant van de flappen iets schuin wegknippen zodat de transparant niet naar voren valt. Achter de opening transparantpapier plakken waarop een voorstelling aangebracht kan worden. Mariamantel en roosjes kunnen uit gefrommeld vloei worden gemaakt.
Ster uit karton knippen en aan de achterkant geel transparantpapier plakken. Op dezelfde manier kun je ook een drieluik maken. Links bijvoorbeeld de verkondiging, in het midden het kribje, rechts de koningen, (zie tekening onder).
Transparant met uitgeknipte figuren
Een model knippen van fotokarton. Aan de achterkant met bijvoorbeeld wit potlood de voorstelling (figuren) tekenen. Bij het uitknippen van de figuren zorgen dat tussen de vlakken een reepje karton blijft staan. Hierdoor ontstaat een licht-donker effect. Het dient ook om het gekleurde vloeipapier op te plakken! Het overtollige vloeipapier zorgvuldig wegknippen. Heel weinig lijm gebruiken, alléén op de randjes! Anders komen er vlekken!
Een groter vlak kan met meerdere laagjes beplakt worden om kleurnuances te krijgen. Je kunt ook de uitgeknipte figuurtjes aan de voorkant verbindend opnemen in een tekening waardoor de transparant, ook als er geen licht doorvalt, toch het aanzien waard is.
Transparanten met materiaal uit de natuur
Droog bloemen, bloemblaadjes, bladeren, grassen enzovoort. Knip een lijst van fotokarton. Ronde vorm: 18 cm. middellijn, 1 cm breed. Plak er cellofaan achter. Lijm één voor één de bloemen enzovoort er op met enkele druppels lijm. Neem gekleurde vloeibladstukjes en schik die zo op de bloemen, dat er een mooie licht-donker verdeling is. Houdt het geheel vóór een lichtbron. Lijm de vormen op de bloemen en werk af met cellofaan.
Je kunt de tijd van het jaar, de jaarfeesten, of een verjaardag in de keuze van je bloemen betrekken.
Een leuke transparante kerstkaart maak je van een dubbelgevouwen vel tekenpapier (17/22 cm). Knip een klein raam (8 cm middelijn) uit de voorkant. Plak er cellofaan achter en doe hetzelfde als hierboven beschreven met kleine bloemen, takjes, een ster.
Nog een klein idee: plak bladeren op een doorschijnend wit papier, knip het papier op de maat van een jampot en wikkel het daaromheen, lijm de einden over elkaar. Een theelichtje erin en je hebt een mooie tafelversiering.
Johanna Kollewiin en Willv Steiner; Annet Schukking, tek., Jonas 8/9. 19 – 12 1980)
19) draaischijf: herders aanbidden het kind
De donkerrode achterkant (a) van deze draaischijf is van etalagekarton geknipt en 24 cm groot.
De voorplaat (c), waar de voorstelling van Maria en Jozef op geschilderd of getekend is, wordt van wit karton gemaakt en op vier punten met splitpennen (d) op de achterkant vastgezet.
Het derde deel is een cirkel (b) van wit karton, die met de middelste splitpen (d’) tussen voor en achterkant wordt bevestigd.
Deze cirkel steekt aan de onderkant iets tussen de voor en achterkant uit, zodat hij gemakkelijk rondgedraaid kan worden. In de voorplaat is een opening (e) geknipt, waardoor herders en schapen zichtbaar zijn. Op de draaibare schijf worden in een kring herders en schapen (straks koningen) geschilderd, die als de schijf gedraaid wordt, steeds weer in de opening te voorschijn komen en na de aanbidding verdwijnen.
20) engeltjes samen omhoog
Uit een plankje van 10 bij 10 cm en 10 mm dik, engeltjes en kapstokje met de figuurzaag uitzagen. Door de vleugels een schuin gat boren (zie stippellijn).
De engeltjes, wit en/of goudgekleurd geschilderd, rusten op kralen (k). Stevig fijn touw gebruiken. De onderste kralen vasthouden, touw strak trekken en de handen om beurten op en neer bewegen.
(Juultje v.d. Stok, Jonas 7,5-12-1975)
21) Sterren van stro
Droog stro breekt heel snel, daarom moet je het altijd eerst inweken tot het soepel is. Met warm water gaat dat vrij snel.
Wil je platte stukjes verwerken, dan moet je de aren opensnijden en voorzichtig met een strijkijzer op een krant platstrijken. Maak je het ijzer heet, dan schroeit het stro en kan je kleurverschillen maken.
a) Acht korte, platgestreken strohalmen van gelijke lengte kruisgewijs met 1 uiteinde op elkaar leggen en met velpon of andere sneldrogende lijm vastplakken. De uiteinden van de strootjes kan je puntig afknippen. Voorzichtig, ze breken snel. Van goudpapier 2 rondjes knippen en op het midden plakken aan voor en achterkant. Je kunt deze ster iets ingewikkelder maken door tussen de lange stralen nog 8 kortere stukjes te plakken. Of door om en om smalle en brede te nemen.
b) In plaats van 8 korte, losse, stukjes kan je ook 4 langere stukken stro nemen en die in het midden kruisgewijs over elkaar leggen. (Eigenlijk twee kruizen en die laten verspringen.) Deze weer vastlijmen en verder als de vorige ster afwerken, eventueel weer met 4 wat kortere stukjes er tussen in. In plaats van te lijmen kan je het stro ook met een draad vastzetten. Die moet je dan tussen de strootjes doorvlechten, 1 of 2 rondjes, en knopen.
c) Een 6-puntige ster maak je op soortgelijke manier, maar dan met 3 (wat langere) stukken die je weer in het midden vastplakt of bindt, enz.
Wanneer je de sterren met een draadje vastzet kan je ook heel goed het ronde stro gebruiken. De hoeveelheid strootjes, dus de hoeveelheid punten, kan je net zo groot maken als je wilt. Bij meer dan 4 (dus 8 punten) met het doorvlechten in fasen gebeuren. Eerst 3 of 4 stukjes vastzetten. Dan de volgende 3 of 4 daartussen in leggen en weer vlechten en knopen, enz. De draadjes komen dan steeds meer naar buiten toe te liggen. Je kunt de draad ook als versiering gebruiken door bv. een rode te nemen, of gouddraad (maar dat werkt wat moeilijker!).
d) ‘Zonnetjes’; 6 of 8 platte stukken stro van gelijke lengte nemen en de uiteinden v-vormig insnijden of afknippen. Leg ze kruislings over elkaar en bind ze vast met een rondom gevlochten draadje. Als je ze heel klein maakt, (strolengte 3 à 4 cm) kan je ze gebruiken als opzetstukjes bij grote sterren.
e) Grote ster met ‘zonnetjes’; Maak een ster van 16 ronde strohalmen: 8 stukken van ongeveer 20 cm en 8 van ongeveer 12 cm lang, allen puntig afgeknipt aan de uiteinden. Leg ze om en om kruislings op elkaar en zet ze vlechtend vast. Prik nu om en om op de korte punten een klein zonnetje.
f) Of maak een ster van 4 lange, ronde stukken (18 cm) en 12 kortere (10 cm) en steek 8 zonnetjes op de lange stralen van de ster.
Een andere manier om strosterren te maken is door een bosje rond stro te nemen (goed geweekt en soepel) en deze in het midden met een draadje stevig vast te knopen, zodat de uiteinden uitwaaieren. Door 2 van zulke bosjes op elkaar te leggen krijg je een basisster waar je weer van alles mee kunt doen.
g) Twee bosjes van 8 maken en op elkaar binden. Verdeel ze nu in bundeltjes van 4 die je weer vastknoopt, een eindje uit het midden. Het mooiste is om even voor die knoop nog een draad door de hele ster te vlechten, dus ongeveer 4 cm uit het midden, dan blijft de vorm mooi gespreid en het stro goed op zijn plaats.
Door de plaats van het opnieuw in bosjes bijeen binden te variëren krijg je verschillende vormen. Je kunt de vorm net zoveel uitbreiden als je wilt door telkens opnieuw te splitsen en te herbundelen.
NB. Het maken van stevige knoopjes gaat het beste met zijn tweeën!
22) sterren van papier
a) Zon van goud of zilverpapier.
Knip een strook van ongeveer 7 x 30 cm en vouw die in de lengte dubbel zodat het goud of zilver aan beide kanten zichtbaar wordt. Vouw de strook volgens de tekeningen, alle vouwen goed scherp maken.
1- middenvouw maken en de uiteinden daar tegenaan leggen.
2- de uiteinden nog eens dubbelvouwen tegen de middenvouw. Weer helemaal openleggen; er zitten nu 7 vouwlijnen in de strook. Leg het uiteinde nu tegen de eerste vouwlijn en strijk het glad.
3- het uiteinde tegen de 3e vouwlijn leggen en glad strijken.
4~ tegen de 5e vouwlijn.
5- tegen de 7e vouwlijn. Weer openleggen en hetzelfde nog eens doen met het andere uiteinde. Nu zijn de ‘bovenvouwen’ klaar.
6- maak de tegenvouwen door de ‘bovenvouwen’ telkens op elkaar te leggen als een harmonica (muizentrapje). Dit is een heel precies werkje!
7- trek met een naald 2 draden door alle vouwen.
8- trek deze samen tot er een zon ontstaat, en knoop ze vast. Schuif de eerste en de laatste vouw in elkaar trek daar de draden door naar boven, om de zon aan op te hangen, en plak de uiteinden vast. Eventueel de ‘punten’ zigzag uitknippen, dan wordt het meer een ster.
b) Gevlochten ster
Knip 4 repen van ongeveer 1×35 cm van goud of zilverpapier. Is het papier maar aan 1 kant gekleurd, dan moet je de strook dubbelnemen en vouwen, zodat de kleur aan beide zijden zichtbaar wordt.
1- vouw de repen dubbel en schuif ze in elkaar tot een vierkant.
2- de 4 bovenliggende uiteinden omslaan naar de tegenoverliggende kant. Eerst de bovenste, dan rechts, onder en tenslotte links.
3- de laatste door de lus van de eerste heenhalen.
4- de reep rechts onder een kwartslag naar rechts omslaan
5- een kwartslag naar boven
6- nog eens dubbelslaan zodat je een uitstekende tand krijgt aan de onderkant. De strook nu door het vlechtwerk heentrekken (6).
7- op dezelfde manier de andere drie tanden vormen. Draai de ster om en doe hetzelfde nog eens met de vier andere, tot nu toe ongebruikte, stroken. Zo ontstaan er acht tanden. Draai de ster weer om.
8- vouw telkens één reep achterwaarts tot een lus en trek die onder de dichtst bijzijnde reep door, zodat hij aan de onderkant te voorschijn komt door de tand. Knip hem daar nu schuin af. Deze zelfde handeling herhalen met alle losse repen, aan beide zijden van de ster. Je kunt de lussen plat strijken of ze een beetje bol laten.
Naar ‘Heimschmuck aus Stroh’ van Inge Walz;
‘Spelen met stro’ van N.Kerbert (Cantecleer);
‘Wat onze handen kunnen maken’ van Ruth Zechlin (Ploegsma)
kerstversieringen
Als zo na St.-Nicolaas de etalages weer fluks ingericht worden met allerlei kerstversieringen en er al overal kerstbomen en groen verkocht wordt, dan gaan je gedachten al heel snel uit naar deze feestdagen.
Het is natuurlijk eenvoudig om allerlei mooie versieringen te kopen en hiermee je huis een feestelijk aanzien te geven, vooral als je een hekel hebt aan rommel maken, is dit de beste methode.
Maar toch mis je dan iets wat juist zo erg fijn is, nl. de beleving om samen met de kinderen bezig te zijn aan de voorbereiding van dit kerstfeest.
Er is een groot aantal mogelijkheden om hier aan te werken, bv. het maken van kandelaars, mobielen, kerstboomversieringen,
kerstkaarten, transparanten, het maken van een kerststalletje etc. Allerlei technieken kunnen hierbij worden toegepast: schilderen, boetseren, knippen, vouwen, scheuren. Voor ieder die hiermee bezig wil zijn is wat te vinden, ongeacht de leeftijd of vaardigheid. Als suggestie volgen hier een paar kleine voorbeelden.
23) EEN STROSTER
We gaan hierbij uit van ronde strootjes, die bijna in iedere handenarbeid zaak te koop zijn.
Het beste is de halmen ongeveer 1,5 uur te laten weken in lauw water en daarna te splijten met de punt van een mesje. De halve halmen worden nu met een goed warm strijkijzer plat en droog gemaakt.
Er zijn natuurlijk veel vormen van strosterren, maar de hier beschreven is toch wel erg mooi en doet het vooral goed in een mobiele of in de kerstboom.
Slechts 1 vorm wordt hier aangegeven, maar al doende merk je dat er nog veel meer mogelijkheden zijn.
Eerst worden langs de botte kant van een mes 4 strootjes rond gebogen zodat een spiraaltje ontstaat (fig I):
daarna worden deze spiraaltjes dichtgeplakt of gebonden tot de volgende vorm (fig II),
Als dit gebeurd is plakken we 2 x 2 strootjes van bv. 10 cm lang met de doffe kanten tegen elkaar. Bij 1 stel lijmen we er gelijk een stukje vissersgaren tussen, waarmee we de ster later kunnen ophangen. De 2 ontstane delen zijn nu al behoorlijk stevig en worden als volgt geknipt, (fig III):
Daarna kunnen we de ster in elkaar zetten en ontstaat figuur IV:
ENGELTJE
Vooral ook de kleintjes zullen veel plezier beleven aan dit engeltje, te maken van stevig tekenpapier. De zwarte gedeelten uitknippen en daarop in elkaar schuiven. De haartjes kunnen er worden opgeplakt, (bv. schapenwol) fig V en VI:
Deze twee figuren kunnen we nu bv, verwerken in een mobile, als materiaal kunnen we bv. anjerdraad gebruiken (te verkrijgen bij een bloemist)
Een mobile altijd van onderen af op bouwen.
ijzerdraadje 1 ± 12 cm
2 ± 16 cm
3 ± 20 cm
Veel plezier met het maken van de versieringen,
(Henk van Nimwegen, nadere gegevens ontbreken)
25) ORIGAMI-STER
(nadere gegevens ontbreken)
26) KERSTGROEP VAN SCHAPENWOL
De groep is gemaakt van ongesponnen, uitgeplozen, geverfde schapenwol.
Je kan met wol leuk vormen, want de haartjes blijven aan elkaar kleven.
De figuren moeten wel een stevige kern hebben. Daarvoor neem je een streng wol, vouwt deze dubbel en bindt het bovenste deel af voor het hoofd. Daaronder wordt een 2e kleinere streng geschoven, door de romp heen, voor de armen. De hoofdstreng wordt aan de onderkant gesplitst en tot benen en voeten afgebonden.
Nu kan je het figuurtje met wolplukken aankleden. (waar nodig met naaigaren omwikkelen. De groep wordt hierna op een schijf berkenhout gezet.
(bron onbekend)
26) kerstengeltje
27) kerstboomhartje
28) LICHTGLAASJE VERSIEREN
29) ster van 2 vierkantjes
30) glasmozaïk
Mijn vader had op de zolder van het huis waar wij woonden een atelier
ingericht. Het was er, zelfs in mijn herinnering, heel klein, maar licht en helder door de spierwitte wanden en het naar verhouding grote raam.
Voor mijn zusje en mij een verboden domein, geheimzinnig ver achter twee of drie donkere trappetjes en gangen.
Ik ben één keer in dat heiligdom geweest om mijn vader voor de maaltijd te roepen. Er hing een indrukwekkend luchtje van verf, lijm en terpentijn en overal lagen brokken glas in alle kleuren. Ergens op een tafel zag ik een groot dik donkerrood stuk glas dat in het licht van een lamp lag te stralen tussen groene en blauwe stukken. Zó mooi heb ik later geen enkele hele of halve edelsteen meer gevonden. Alleen de gebrandschilderde ramen van een kerk konden dat gevoel oproepen.
Later bracht ik mijn kinderen naar de Vrije Kleuter School en maakte kennis met de transparanten van zijdevloeipapier die, de seizoenen volgend, maar vooral met Kerst, een groot deel van de heerlijke sfeer in de klas bepalen. Wij hebben dan ook een moeder in de klas die de techniek van het transparanten maken als een kunst beheerst. Van haar heb ik veel afgekeken dat ik nu ook met het werken met glas kan toepassen.
Advent en Kerst roepen het verlangen naar warm, levend licht op. Meer nog dan zijdevloeipapier werkt gekleurd glas als gestold licht en het roept haast vanzelf een stemming van blijde vroomheid op. Maar bij het maken van een glastransparant is voorzichtigheid geboden. Een grote pleister om mijn duim bracht mijn enthousiasme over het werken met ‘gestold licht’ weer tot aardse proporties terug. Glas is – anders dan licht – heel zwaar en heel scherp, zeker als je zoals ik scherven van gekleurde flessen en ander glaswerk als materiaal gebruikt. Gekleurd glas kopen is voor de amateur bijna niet te doen, zeker niet als je veel kleuren nodig hebt: het is moeilijk te krijgen en daarbij duur.
Gebruik daarom flessen en dergelijke wat door de grilligheid van de verkregen scherven ook wel aardig is. Wikkel een krant om de fles, sla haar in scherven en spoel elke bruikbare scherf af in een emmer water om het heel venijnige gruis kwijt te raken. Spoel de inhoud van de emmer door de wc. Houd de kleuren apart om te veel zoekwerk te voorkomen, dat verhoogt de veiligheid. Het is het beste om uit te gaan van een plaatje blank glas dat met een stevige lijst omgeven is. Neem voor de lijst om de glasplaatjes latten van ongeveer 2 bij 3 cm. Laat in de breedste kant een sleuf van 1 bij 1 cm uitzagen. Als het werkstuk klaar is, kan het vervolgens met een zelfde ingelijste glasplaat afgedekt worden. De beide lijsten kunnen nu aan elkaar geschroefd worden. Door beide glasplaten te omlijsten ontstaat vanzelf de behoorlijke tussenruimte die nodig is voor de bolle scherven. Een tussenruimte van zo’n 1,5 cm blijkt goed te voldoen. De scherven kunnen dan hier en daar nog dubbel en zelfs driedubbel genomen worden waardoor het mogelijk is met de kleuren te ‘weven’. Een absoluut kleurloze sterke lijm is wel het allerbelangrijkste dat verder nodig is. (Collall geeft een goed resultaat.) Gebruik het overvloedig, de stukjes moeten haast zwemmen in de lijm om na droging zoveel mogelijk houvast te hebben. Werk op een spierwit vel papier waarop met dunne lijnen de voorstellingsschets is aan gegeven.
Til het werkstuk niet eerder op voordat het een nacht gedroogd heeft, hoe verleidelijk het ook is. Doordal de scherven betrekkelijk zwaar zijn, hebben ze ook bij half uitgeharde lijm de neiging ie gaan zakken.
Nicole Karrèr, Jonas 8/9, 14-12-1984)
31) kerstmobile
Deze mooie kerstmobile is niet moeilijk om te maken.
Benodigd materiaal:
een vierkant stuk stevig wit tekenpapier, minstens 35 cm breed
een velletje wit zijdevloeipapier
een stukje goud- of zilverpapier.
Trek met potlood de diagonalen van het vierkant stuk papier en teken met het kruispunt als middelpunt zeven stralen, waarvoor je van figuur a kunt uitgaan, en verleng die tot 17 cm (kruin van de engelen).
Knip uit een stevig stuk willekeurig papier figuur b, leg dit met de stippellijn langs een straal van de ster (het onderste punt 6 cm vanaf het middelpunt)
en trek het met potlood om.
Klap het om en trek de andere helft om, zodat het engeltje compleet is.
Herhaal dit bij alle stralen; de verbinding bij p moet vloeiend verlopen. Bij p blijven de engeltjes aan elkaar zitten.
Knip daarna het geheel uit.
Nu de vleugels (c) knippen uit dubbelgevouwen vloeipapier en met een tipje lijm midden op de ruggetjes vastlijmen.
Knip uit dubbelgevouwen zilver/goudpapier het haar: sikkelvormig voor de voorkant, rond voor de achterkant en plak dit op het hoofdje.
Prik gaatjes in de handjes en haal telkens één lange draad (d) door de handjes van twee buurengeltjes.
Om wegglijden te voorkomen kun je de draad een keer terug laten gaan. Er zijn dus in totaal zeven draden.
Maak vouwen langs p, trek de draden aan zodat de handjes aansluiten en knoop de draden zo vast dat ze later weer los kunnen, dan kan de mobile plat opgeborgen worden.
Het mooiste is het als het kransje zo kan hangen dat je er van boven af in kijkt.
(Jonas 8/9, 18-12-1981)
32) kerststal
Een paar dagen voor Kerstmis wordt jaarlijks bij ons onder groot gejuich een oude, door plakband in het gelid gehouden, kartonnen doos tevoorschijn gehaald: de ‘kerstspullen’. Alles wordt uitgepakt, in de hand genomen en ter plekke weer bezield door wat de kinderen zich er allemaal aan herinneren, ja, opnieuw beleven. De sterren en engeltjes van stro, papier en klei, de boomversierselen, de tekeningen en voorstellingen van gekleurd vloeipapier die indertijd gemaakt zijn, de kerststalfiguren en zelfs jarenoude dennenappels die iedere keer uitgepakt en weer mee ingepakt werden. Wat geeft het dat veel gekreukt is en kaarsbevlekt? Er zijn jaren dat ik dankbaar alles weer een plaats geef – al voel ik een lichte aarzeling bij het zien van de verzameling van zes stalletjes met heilige families van bijenwas, die de kinderen op de kleuterschool maakten. Andere jaren benauwt me die hoeveelheid spullen, die het haast overbodig maken om opnieuw fris aan het werk te gaan. Waar houdt de innerlijke zeggingskracht van dergelijke dingen op en is het ogenblik van stoffige piëteit aangebroken?
Een dergelijke vraag roept ook de aanblik van de kerststal bij me op – zo uit de doos op de schoorsteenmantel gezet, buiten bereik van twee-driejarige armpjes. Het beeld, hoe mooi ook, wordt zo onaanraakbaar, zo onbewogen. Iemand vertelde me eens dat zij de figuren van de kerststal door de kamer laat wandelen. De herders liggen op het veld in de ene hoek van de kamer, omgeven door schapen en hun hond. De koningen wonen in een andere hoekr in blokken paleizen. Jozef en Maria gaan een paar dagen voor Kerstmis op weg van Nazareth naar Bethlehem; dan
komen in de kerstnacht de herders ter plekke; ze vinden het niet erg de tocht meerdere malen te maken. Daarna is de beurt aan de koningen, die allerlei avonturen beleven op hun reis van twaalf dagen. Ze kunnen er in die tijd ook een gevolg bij krijgen, of een kameel als ze te voet gestart zijn. Misschien dat iets grotere kinderen Herodes op zijn troon zetten, recht tegenover de stal. Er is van alles mogelijk, maar het kan ook heel simpel gehouden worden.
In het boekje met ideeën voor de adventstijd dat Christofoor heeft uitgegeven, [‘Advent’ ] wordt beschreven hoe je in de adventstijd het stalletje zelf op kunt bouwen door achtereenvolgens de vier natuurrijken te vertegenwoordigen – eerst worden mooie stenen neergelegd, dan mos, dennenboompjes, planten. Daarna vinden de verschillende dieren er hun plaats en vanaf de vierde adventszondag gaan Jozef en Maria op pad naar de stal, waarin op kerstavond het kindje verschijnt. Zo kan het onbewogen beeld onder je handen tot leven komen, zowel voor de volwassene als voor het kind.
In Ruth Zechlins ‘Wat onze handen kunnen maken‘ vonden we een beschrijving van beweegbare figuurtjes van ijzerdraad, boetseerwas en stof of zijdevloei. Ze zijn niet moeilijk te maken; kinderen vanaf een jaar of zes kunnen er goed bij helpen.
Voor kleine popjes, ongeveer 15 cm hoog, kan je bloemdraad gebruiken, voor de iets grotere van 21 cm stevig ijzerdraad nemen.
Voor elke figuur twee stukken draad afknippen, een lang stuk voor hoofd, romp en benen, een korter stuk voor armen en handen, in het lange stuk middenin een lus voor het hoofd buigen, het kortere stuk onder de lus doorhalen en de draden een slag om elkaar draaien.
Let op de goede verhoudingen. De armen van hand tot hand – gestrekt – zijn even lang als de afstand van hoofd tot voeten. Met roze of half doorzichtige boetseerwas het hoofd, de handen en de voeten kneden om het ijzerdraad. Je kunt ook een hoofdje op het geraamte maken van een pluk wol met stof eromheen; het gezicht wordt aangeduid door het ter hoogte van de ogen met een draadje af te binden en voor de neus een klein plukje wol erop te naaien.
Dit moet dan een paar keer in gesmolten wit kaarsvet (stearine) vermengd met een paar druppels rood kaarsvet gedoopt worden. Het smelten gebeurt au bain-marie. De handen en de voeten kunnen op dezelfde manier gemaakt worden.
Het geraamte verder omwikkelen met watten, vastgehouden door verbandgaas en hechtpleister. Ter hoogte van het bekken kan er een kiezelsteen in gestopt worden, dan staat het figuurtje wat steviger. Het poppetje wordt nu aangekleed met lapjes stof of zijdevloei, het grondpatroon voor de kleren is hier aangegeven.
Voor het haar kan uitgeplozen breikatoen, vlas of wol gebruikt worden. De schaapjes maak je ook met bloemdraad, gewikkeld om een opgerold stukje stof, om het lijf aan te geven. De snoet weer van boetseerwas maken. Op het lijf stukjes ongesponnen schapewol vastnaaien.
Advent – Freya Jaffke. Uitg. Christofoor. Prijs f 12,50.*
Wat onze handen kunnen maken – Ruth Zechlin. Uitg. Ploegsma (uitverkocht). Groot werkboek voor de vrije tijd – Ruth Zechlin.
(Imke Abma en Lili Chavannes, Jonas 8/9, *19-12-1980)
33) kerstkijkdoos
Nodig:
4 vellen stevig papier, formaat A4 of dun karton
in de kleuren: bruin, blauw, goud
wit tekenpapier
transparantpapier
werkwijze:
ramen knippen of snijden zoals het voorbeeld
(de tekening is niet helemaal duidelijk. De buitenste blauwe rand staat er bijna niet op, maar op tek. 2 zie je wel wat de bedoeling is)
tek 2:
van wit tekenpapier schaapjes, de andere figuren knippen. Eventueel inkleuren of beplakken met transparantpapier
Het laatste raam voorzien van transparantpapier en een engel van transparantpapier daarop aanbrengen
os en en ezel van gewoon papier op het raam plakken
repen van papier om harmonica’s te vormen”.
tussen de ramen plakken
even uitproberen hoe ’t geheel eruitziet – sterretje niet vergeten – klaar.
waxinelichtje erachter
VRIJESCHOOL 
