VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (24)

.

KERSTMIS

Het verhaal van de geboorte van het kind Jezus is zo bekend dat we dit hier niet hoeven te herhalen. Zeker de kinderen van de vrijeschool zijn er zeer mee vertrouwd. Immers ook zij voeren met hun klas jaarlijks het prachtige kerstspel op en wel met zoveel overtuiging dat ze alle rollen uit hun hoofd kennen en elkaar zo kunnen vervangen bij de uitvoering. Nog vers in uw geheugen ligt waarschijnlijk het spel waarvan de leerkrachten ons ook dit jaar weer lieten genieten in de heuse toneelzaal die onze school nu rijk is.

Achtergronden
Het woord Kerstmis is afgeleid van Christusmis, het feest ter herdenking van de geboorte van Christus. In de Oosterse kerk werd dit feit oorspronkelijk mede herdacht op het feest van Epifanie (de verschijning van het goddeliik Woord. 6 januari). In Rome werd omstreeks 330 als datum 25 december gekozen, in verband met het zonnewendefeest van ‘sol invictus’, de onoverwinnelijke zon, met de bedoeling dit te vervangen door het feest van de Heiland, die (tekst weggevallen)
Het kerstfeest wordt vooraf gegaan door de advent (zie de Flierelier van Oktober 1987 – niet op deze blog). In Rome was het gebruikelijk dat de paus driemaal een mis opdroeg, nl. in de nacht (nachtmis), bij het aanbreken van de dageraad (dageraadsmis) en in de morgen (dagmis). Deze gewoonte is later in de Romeinse ritus algemeen geworden. De liturgische kleur van het kerstfeest is wit. In de beeldende kunst is voor het uitbeelden van het kerstgebeuren door de kunstenaars veelvuldig geput uit de apocriefe bronnen. De vroegchristelijke kunst van het westen (4de -6de eeuw) kleedt de geboortescène als volgt in: het Kind ligt in de kribbe, een soort gemetselde altaartafel (het Lam Gods, dat geofferd wordt!), geplaatst onder een soort afdak. Ernaast staan de os en de ezel, terwijl de gesluierde Maria ernaast zit. Hiernaast komt vanaf de 6de eeuw het Byzantijnse type voor: het afdak is vervangen door een grot, Maria rust op een bed en Jozef zit afgewend terzijde. Het Kind wordt nog een tweede maal op de voorgrond afgebeeld, waar een vroedvrouw bezig is het te baden. Een of meer engelen verkondigen de blijde mare aan de herders. Deze voorstelling verbreidde zich in de 7de en 8ste eeuw over de landen van het Westen, waar zij tot de 14de eeuw gangbaar bleef. Tegen het midden van de 14de eeuw kwam plotseling – het eerst in Italië – een nieuw type op: Maria knielt met gevouwen handen neer, terwijl het kind op een laagje stro of op een slip van haar mantel rust. Jozef krijgt meer aandeel in het gebeuren, terwijl de legendarische vroedvrouw geleidelijk verdwijnt. Dit type bleef ook na de middeleeuwen gangbaar, al beeldde men toen bij voorkeur de aanbidding af.

KERSTGEBRUIKEN
Deze zijn deels van christelijke, deels van heidense oorsprong. Tot de eerste behoren het opstellen van de kerstkribbe en het kindjewiegen.

Het opstellen van een kerstkribbe (presepio [It.]) in de kerk, later ook in het woonhuis, voert terug op Franciscus van Assisi, die de arme stal van Betlehem trachtte na te bootsten. In de late middeleeuwen ontstond, vooral in de nonnenkloosters, het kindjewiegen, waarbij men een pop in de wieg legde en wiegeliederen zong. Van christelijke oorsprong zijn ook de kerstspelen (sedert de 11de eeuw), waarbij scènes uit de geboorteverhalen werden opgevoerd, oorspronkelijk in of voor de kerken.

Uit de middeleeuwen is geen enkel Nederlands kerstspel bewaard gebleven. Kerstliederen zijn van de 10de eeuw af bekend, maar kwamen vooral in de 15de en 16de eeuw in zwang, met name in kringen der Franciscanen. Sommige zijn nu nog overbekend, andere dateren van later, zoals het wereldberoemde Stille Nacht, Heilige Nacht van de Oostenrijkse kapelaan Jozef Mohr.

FOLKLORE EN BIJGELOOF
Ook van christelijke oorsprong zijn alle folkloristica die samenhangen met de zegen van de geboortenacht, waaraan een magische betekenis wordt toegekend. Volgens het volksgeloof verandert dan te middernacht het water in beken en putten in wijn, beginnen onderaardse klokken te luiden, zingen bijen in hun korven, spreken paarden en koeien mensentaal en liggen de schapen geknield. De roos van Jericho en de vlierboom zouden in deze nacht bloeien.

Van Romeins-heidense herkomst is alles wat berust op het geloof in het omineuze (de voortekens) van het begin van het jaar; het Romeinse Nieuwjaarsfeest is nl. opgegaan in de kerstviering. Germaans-heidens van oorsprong zijn alle gebruiken die met de vegetatie- en dodencultus samenhangen, nl. die gebruiken die de levensvernieuwing bevorderen, zoals de omgang van gemaskerden, het lawaai maken, het ontsteken van vuren en later het verbranden van de kerstboom.
Het eten van kerstbrood (kersttimpen, kerstwiggen, kerststollen, korsseweggen) is een zeer oud gebruik. Vermoedelijk een voortzetting van het voor-christelijk offerbrood.

De 20ste eeuwse kerstman is deels voortgekomen uit Santa Claus, een figuur die ontstond uit de Sinterklaas (zie de Flierelier van 1987-niet op deze blog), die Nederlandse kolonisten meebrachten naar Amerika en deels uit de veel oudere Father Christmas uit Engeland en Père Noël uit Frankrijk.

De vrijeschool en Kerstmis

Kerstmis, het feest van de Vrede en het feest van het Licht. Het Licht dat in de vorm van het Kerstkind, het Christuskind, tot ons komt en kracht geeft voor het nieuwe jaar. Kerstmis valt aan het begin van de winter en vormt het sluitstuk en tegelijkertijd het begin van de cyclus lente, zomer, herfst en winter. De dagen worden steeds korter. De kinderen staan op als het nog donker is en gaan naar bed terwijl het allang weer donker is. Het leven lijkt zich steeds meer naar binnen toe af te spelen. De natuur trekt zich terug in zichzelf om nieuwe krachten op te doen, maar ook de mens trekt zich steeds meer terug in kleine kring: uiterlijk stil, maar innerlijk aandachtig. De kersttijd is een tijd van bezinning en dat kan alleen als je je daadwerkelijk terug kunt trekken, uit het licht kunt treden. Iedereen zal daar op zijn eigen manier vorm aan geven, maar er zijn ook gezamenlijke aspecten. Een stuk gemeenschappelijkheid wordt bevorderd door het samen toeleven naar de  kerstnacht, het hoogtepunt van de winter. Alles lijkt koud, kaal, donker en doods. Maar zie: er is ook een lichtpunt. Een stralende ster wijst ons de weg naar het nieuwe leven, een nieuwe toekomst, die we voor een belangrijk deel zelf mede  kunnen bepalen. Op positieve wijze proberen we het nieuwe jaar aan te gaan.

Zo duister de dagen, zo donker de nacht,
Maar ’s morgens vinden we onverwacht,
Een wereld vol stilte, zo wit en zo rein,
een deken geweven door sneeuwvlokjes klein.

Zo duister de dagen, zo donker de nacht,
Maar dan, in de kersttijd, wordt het kindje gebracht,
Een wereld vol liefde en het eeuwige licht,
Dat brengt ons het kindje, zo zegt het Engelenbericht

(De Flierelier 1988, nadere gegevens onbekend)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

407-383

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

Advertenties

Een Reactie op “VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (24)

  1. Pingback: VRIJESCHOOL – JAARFEESTEN – Kerstmis – alle artikelen | VRIJESCHOOL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.