Hier volgt een eigen vertaling. Bij het vertalen heb ik ernaar gestreefd Steiners woorden zo veel mogelijk in gangbaar Nederlands weer te geven. Met wat moeilijkere passages heb ik geprobeerd de bedoeling over te brengen, soms met behulp van wat er in andere voordrachten werd gezegd. Ik ben geen tolk en heb geen akten Duits. Er kunnen dus fouten zijn gemaakt, waarvoor excuses. De Duitse tekst gaat steeds vooraf aan de vertaling. Verbeteringen of andere vertaalsuggesties e.d. zijn meer dan welkom: vspedagogie voeg toe apenstaartje gmail punt com
Geisteswissenschaftliche Gesichtspunkte zur Erziehungsfrage
Geesteswetenschappelijke gezichtspunten over het opvoedingsvraagstuk
Als vor drei Jahrzehnten die theosophische Bewegung begründet wurde, handelte es sich von Seiten der führenden Persönlichkeiten nicht darum, eine neue Lehre einzuführen, wodurch die Wißbegierde befriedigt würde, sondern vor allem darum, weiteren Kreisen eine geistige Einsicht zugänglich zu machen, durch die man die wichtigen Fragen des praktischen Lebens mit Hilfe geistiger Erkenntnisse lösen kann. Eine von diesen Fragen, an denen sich zeigt, wie die Geisteswissenschaft in das praktische Leben eingreift, bildet auch das Thema dieses Vortrages, die Erziehungsfrage. Die Erziehungsfrage kann nur richtig im Zusammenhang mit der intimeren Kenntnis der menschlichen Wesenheit behandelt werden. Durch die Menschenerkenntnis, die in des Menschen übersinnliches Wesen eindringt, ergeben sich jedem, der es mit dieser Frage ernst nimmt, grundlegende Erziehungsprinzipien. Zu diesem Zwecke müssen wir von einer Betrachtung des Wesens des Menschen ausgehen. Die Frage nach dem Wesen des Menschen liefert die Grundgedanken zur Beantwortung der Erziehungsfragen.
Toen de theosofische beweging dertig jaar geleden werd opgericht, waren de leidende figuren er niet op uit een nieuwe doctrine te introduceren om intellectuele nieuwsgierigheid te bevredigen, maar veeleer spiritueel inzicht toegankelijk te maken voor een breder publiek, zodat zij met behulp van spirituele kennis de belangrijke vragen van het praktische leven konden oplossen. Een van deze vragen, die laat zien hoe spirituele wetenschap in het praktische leven doordringt, is ook het onderwerp van deze voordracht: het vraagstuk van de opvoeding.
De vraag van de opvoeding kan alleen goed worden beantwoord in samenhang met een dieper begrip van de menselijke natuur. Door kennis van de mens die doordringt tot zijn bovenzintuiglijke essentie, komen fundamentele opvoedingsprincipes naar voren voor iedereen die deze vraag serieus neemt. Daartoe moeten we beginnen met een beschouwing van de menselijke natuur. De vraag naar het wezen van de mens, biedt de basisideeën voor het beantwoorden van opvoedingsvragen.
Was die äußeren Sinne am Menschen erfassen können, ist für die Geistesforschung nur ein Glied der menschlichen Wesenheit. Diesen physischen Leib, das physische Wesen hat der Mensch gemein mit der ganzen übrigen Natur. Als zweites Glied der menschlichen Wesenheit findet die okkulte Forschung durch das geistige Auge den Ätherleib oder Lebensleib. Er ist ein Organismus, feiner als der physische Leib, aber in allen Organen und Teilen gleich diesem gebildet. Es ist jedoch vielleicht besser, wenn man ihn als eine Summe von Kraftströmungen auffaßt, als den Architekten des physischen Leibes. Der letztere ist gleichsam aus dem Ätherleib herauskristallisiert. Wie sich durch Abkühlung aus dem Wasser das Eis entwickelt, so hat sich der physische Leib aus dem Ätherleib herausgebildet. Diesen Ätherleib oder Lebens-leib hat der Mensch gemeinsam mit allen lebenden Wesen. Das dritte Glied der menschlichen Wesenheit ist der Astralleib, der
Wat de uiterlijke zintuigen aan een mens kunnen waarnemen, is voor spiritueel onderzoek slechts één deel van de menselijke natuur. Dit fysieke lichaam, dit fysieke wezen, is iets wat mensen delen met de rest van de natuur. Hiermeer verwijzingen van Steiner over het fysieke lichaam.
Als tweede aspect van de menselijke natuur ontdekt onderzoek naar het verborgene, door de spirituele blik, het etherlijf of levenslichaam.[Algemene menskunde [1-7-1]] Het is een organisme, verfijnder dan het fysieke lichaam, maar qua vorm in alle organen en delen ervan net zo gevormd. Het is echter wellicht beter om het te begrijpen als een optelsom van energiestromen, als de architect van het fysieke lichaam. Dat laatste is als het ware gekristalliseerd uit het etherlijf. Net zoals ijs ontstaat uit water door afkoeling, zo is het fysieke lichaam ontstaan uit het etherlijf. Dit etherlijf of levenslichaam is iets wat mensen delen met alle levende wezens. Hiermeer verwijzingen van Steiner over het etherlijf.
Het derde deel van de menselijke natuur is het astraallijf, [Algemene menskunde [1-7-1]] dat
Blz. 301
Träger von allen niederen und höheren seelischen Eigenschaften des Menschen, der Träger von Lust und Leid, Freude und Schmerz und allen Willensimpulsen. Dieses dritte Glied, das durch die Herausbildung der höheren Wahrnehmungsorgane geschaut werden kann, hat der Mensch gemeinsam mit der ganzen Tierwelt. Es umgibt den Menschen wie eine Art Wolke, die den physischen Leib und Ätherleib zugleich durchsetzt. Dieses Wesensglied ist in fortwährender Bewegung und spiegelt alles ab, was im Menschen vorgeht. Die Bezeichnung Astralleib ist verschiedentlich angefochten worden. Aber wie der physische Leib durch seine physischen Stoffe mit der ganzen Erde verbunden und von ihr abhängig ist, so steht der Astralleib mit der ganzen die Erde umgebenden Sternenwelt in Beziehung, und alle die Kräfte, welche das Schicksal und den Charakter des Menschen wesentlich bedingen, haben Zusammenhang mit jener Welt.
de drager is van alle lagere en hogere psychische kwaliteiten van een mens, de drager van plezier en lijden, vreugde en pijn, en alle wilsimpulsen. Dit derde deel, dat waargenomen kan worden door de ontwikkeling van de hogere zintuigen, is iets wat mensen delen met het hele dierenrijk. Het omringt de mens als een soort wolk en doordringt zowel het fysieke als het etherische lichaam. Dit deel van ons wezen is constant in beweging en weerspiegelt alles wat er in de mens gebeurt. De term ‘astraallijf’ is op verschillende manieren ter discussie gesteld. Maar net zoals het fysieke lichaam via zijn fysieke substanties verbonden is met en afhankelijk is van de hele aarde, zo is ook het astrale lijf verbonden met de hele sterrenwereld die de aarde omringt, en zijn alle krachten die in wezen het lot en karakter van een mens bepalen, verbonden met die wereld.
Einer der neueren Geister, Goethe, der tief hineingeschaut hat in die Zusammenhänge zwischen der Natur und dem geistigen Menschen und seinen Zusammenhang mit dem Kosmos, sagt:
Wie an dem Tag, der dich der Welt verliehen, Die Sonne stand zum Gruße der Planeten, Bist alsobald und fort und fortgediehen Nach dem Gesetz, wonach du angetreten. So mußt du sein, dir kannst du nicht entfliehen, So sagten schon Sibyllen, so Propheten; Und keine Zeit und keine Macht zerstückelt Geprägte Form, die lebend sich entwickelt. [2]
Wegen seiner Beziehung zur Sternenwelt wird also das dritte Glied der menschlichen Wesenheit der Astralleib genannt. Das vierte Glied hat der Mensch nicht gemeinsam mit andern Wesen, es ist das, was den Menschen die Kraft gibt, Ich zu sich selbst zu sagen. Ich ist das geheimnisvolle Wort, das jeder nur zu sich selbst sagen kann, in dem Worte Ich spricht die Seele ihren göttlichen Ur-funken aus. Mit dem Ich beginnt der Gott im Inneren des Menschen zu sprechen. In den jüdischen Geheimschulen nannte man das Ich den unaussprechlichen Namen Gottes, und ein Schauer der Ehrfurcht
Een van de meer recente denkers, Goethe, die zich diepgaand verdiepte in de verbanden tussen de natuur en de spirituele mens en zijn relatie tot de kosmos, zegt:
Zoals op de dag dat jullie op aarde verschenen, de zon de planeten begroette, zo zijn jullie geweest en blijven bloeien, volgens de wet waaraan jullie hun bestaan te danken hebben. Zo moeten jullie zijn, jullie kunnen niet aan jezelf ontsnappen, zo zeiden de Sibillen, zo zeiden de profeten; En geen tijd en geen macht kan verbrijzelen de inprenting die zich in het leven ontwikkelt. (Vertaling gegeven door AI)
“Wie an dem Tag …»; Goethe, «Urworte. Orphisch».
Vanwege de relatie met de sterrenwereld wordt het derde lichaamsdeel van de mens het astrale lichaam genoemd. Hier meer verwijzingen van Steiner over het astraallijf.
Het vierde deel heeft de mens niet gemeenschappelijk met andere wezens; het is datgene wat de mens de kracht geeft om “ik” tegen zichzelf te zeggen. “Ik” is het mysterieuze woord dat iedereen alleen tegen zichzelf kan zeggen; in het woord “ik” drukt de ziel haar goddelijke oervonk uit. Met het “ik” begint God in de mens te spreken. In Joodse geheime scholen werd het zelf aangeduid met de onuitsprekelijke naam van God, wat een huivering van ontzag trok door de menigte
Blz. 302
ging durch die Menge, wenn der Eingeweihte den für die Außenstehenden unaussprechlichen Namen aussprach: Jahve – Ich bin der ich bin.
Diese vier Glieder bilden die Vierheit in der menschlichen Natur. Diese Vierheit ist in allen Menschen vorhanden. Sie entwickelt sich von der Kindheit zum Mannesalter heran, aber dies geschieht durch-aus differenziert, und wir mussen daher jeden Teil im Menschen gesondert betrachten. Veranlagt ist schon alles im Embryo, aber die Entwickelung geht ganz verschieden vor sich. Der Mensch kann sich nicht ohne eine Umgebung entwickeln, er kann nur gedeihen, wenn er von andern Wesen und Gliedern des Kosmos umgeben ist. So muß der mütterliche Organismus den Menschen bis zu einer gewissen Reife um-schließen. Was bei der physischen Geburt vor sich geht, wiederholt sich, denn bei der physischen Geburt wird noch nicht der ganze Mensch geboren, sondern so wie der sich entwickelnde Menschen-keim vom physischen mütterlichen Organismus umschlossen wird, so ist der Mensch nach der physischen Geburt von einem geistigen Organismus umgeben, welcher der ganzen Geistwelt angehört. Das Kind ist umgeben von einer Ätherhülle und von einer Astralhülle und ruht darin, wie das Embryo im Mutterschoß.
als de ingewijde de voor buitenstaanders onuitspreekbare naam uitsprak: Jahweh – Ik ben die Ik ben. Hiermeer verwijzingen van Steiner over het ‘Ik’.
Deze vier elementen vormen de viervoudige natuur van de mens. Deze viervoudige natuur is aanwezig in alle mensen. Ze ontwikkelt zich van de kindertijd tot de volwassenheid, maar dit gebeurt op een zeer gedifferentieerde manier, en daarom moeten we elk deel van de mens afzonderlijk beschouwen.
Alles is al aangelegd in het embryo, maar de ontwikkeling verloopt op geheel verschillende manieren. Mensen kunnen zich niet ontwikkelen zonder een omgeving; ze kunnen alleen gedijen wanneer ze omringd zijn door andere wezens en delen van de kosmos. Het moederorganisme moet de mens dus omhullen totdat een bepaalde mate van rijpheid is bereikt. Wat er tijdens de fysieke geboorte gebeurt, herhaalt zich, want bij de fysieke geboorte is de hele mens nog niet geboren. Net zoals het zich ontwikkelende menselijke embryo wordt omhuld door het fysieke moederorganisme, zo wordt de mens na de fysieke geboorte ook omhuld door een spiritueel organisme dat tot de gehele geestelijke.wereld behoort. Het kind wordt omhuld door een etherische en een astrale mantel en rust daarin, net zoals het embryo in de baarmoeder. Zie Steiner: De fase van 0 – 7 jaar
Im siebenten Lebensjahr, um die Zeit des Zahnwechsels, löst sich vom Ätherleib eine Ätherhülle los, wie sich bei der physischen Geburt der mütterliche Organismus vom physischen Körper des Kindes löst. Der Ätherleib wird frei, während sich vorher eine Wesenheit aus demselben Äther dem Ätherleibe anschließt und Strömungen von ihr auf das Kind übergehen, wie dies vor der physischen Geburt im Mutterleib geschieht. Nach und nach wird das Kind also zum zweiten Mal, und jetzt ätherisch, geboren. Nun ist noch immer das dritte Glied, der Astralleib, von einer schützenden Astralhülle umgeben. Diese Astral-hülle umgibt den Menschen bis zur Geschiechtsreife, bis zum vierzehnten, fünfzehnten Jahre, und zieht sich dann zurück. So wird der Mensch zum dritten Mal geboren, die astrale Geburt findet statt. Diese dreifache Geburt zeigt, daß wir jedes Wesensglied getrennt betrachten müssen, denn bei jedem neugeborenen Kinde ist nur das
In het zevende levensjaar, rond de tijd dat de tanden wisselen, scheidt een etherische mantel zich af van het etherlijf, net zoals het moederorganisme zich scheidt van het fysieke lichaam van het kind tijdens de geboorte. Het etherische lichaam komt vrij, terwijl daarvoor een entiteit uit dezelfde ether zich aan het etherlijf hecht, en energiestromen daarvan worden overgedragen op het kind, zoals gebeurt in de baarmoeder vóór de geboorte. Zo wordt het kind geleidelijk een tweede keer geboren, ditmaal etherisch. Zie Steiner overtandenwisseling.
Het derde lid, het astraallijf, is nog steeds omgeven door een beschermende astrale mantel. Deze astrale mantel omhult de persoon tot de geslachtsrijpheid, rond de leeftijd van veertien of vijftien jaar, en trekt zich dan terug. Op deze manier wordt de persoon een derde keer geboren; de astrale geboorte vindt plaats.
Deze drievoudige geboorte laat zien dat we elk lid van het wezen afzonderlijk moeten beschouwen, want bij elk pasgeboren kind is alleen het
Blz. 303
erste Glied, der physische Körper, freigelegt. Und wie es unmöglich ist, das Licht von außen durch den mütterlichen Organismus an das Kind heranzubringen, ebenso sollte es vermieden werden, Einflüsse von außen an den Ätherleib heranzubringen, ehe derselbe frei geworden ist von der Ätherhülle. Vor dem Zahnwechsel sollten keine Einflüsse an den Ätherleib herankommen, und vor der Geschlechtsreife keine an den Astralleib. Bis zum siebenten Lebensjahre können wir erzieherisch auf den Menschen nur dann richtig wirken, wenn wir ihn vom Physischen her beeinflussen. Wie die Pflege der Mutter innig zusammenhängt mit dem Gedeihen des Embryo, so muß auch die Unantastbarkeit und Heiligkeit der Ätherhülle geschützt werden, wenn sich das Kind gedeihlich entwickeln soll. Bis zum Zahnwechsel ist nur der physische Körper für Wirkungen von außen empfänglich, daher kann bis dahin nur der physische Körper erzogen werden, und wenn in dieser Zeit etwas von außen an den Ätherkörper herangebracht wird, dann versündigt man sich am Ätherleibe des Kindes. Der Ätherleib ist beim Menschen der Träger alles dessen, was bleibend an ihm ist, der Träger von Gewohnheiten, Charakter, Gewissen, Gedächtnis, Temperamentsanlagen. Am Astralleib haftet die Urteilsfähigkeit, das vernunftgemäße Urteil über die Umgebung.
het eerste deel, het fysieke lichaam, vrij geworden. En net zoals het onmogelijk is om licht van buitenaf via het moederlichaam naar het kind te brengen, zo moet ook worden vermeden om het etherlijf van buitenaf te beïnvloeden, voordat het is bevrijd van de etherische omhulling. Vóór de wisseling van de tanden mogen er geen invloeden het etherlijf bereiken, en vóór de puberteit geen enkele het astrale lichaam niet. Tot de leeftijd van zeven jaar kunnen we alleen een juiste opvoedkundige invloed op een mens uitoefenen als we hem of haar op fysiek niveau beïnvloeden. Net zoals de zorg van de moeder nauw verbonden is met de ontwikkeling van het embryo, zo moet ook de onschendbaarheid en heiligheid van de etherische omhulling worden beschermd wil het kind zich goed ontwikkelen. Tot de wisseling van de tanden is alleen het fysieke lichaam ontvankelijk voor invloeden van buitenaf; daarom kan alleen het fysieke lichaam tot die tijd worden opgevoed, en als er in deze periode iets van buitenaf met het etherlijf wordt gedaan, begaat men een zonde tegen het etherische van het kind. Bij mensen is het etherlijf de drager van alles wat blijvend is, de drager van gewoonten, karakter, geweten, geheugen en temperament.
Het astraallijf is verantwoordelijk voor het vermogen tot oordeel, tot rationeel oordeel over de omgeving. Zie Steinerover het oordeel en begrip
So wie sich bis zum siebenten Jahre die äußeren Sinne des Kindes entwickeln sollen, so werden bis zum vierzehnten Jahre die Gewohnheiten, das Gedächtnis, das Temperament und so weitet freigegeben und dann bis zum zwanzigsten, einundzwanzigsten Jahre der kritische Verstand, das selbständige Verhältnis zur Umwelt. Daher gibt uns die Geisteswissenschaft ganz bestimmte Regeln für die Erziehung des Kindes in diesen einzelnen Lebensepochen. So gehört zur Pflege des Kindes bis zum siebenten Jahre alles, was mit dem physischen Leib zusammenhängt. Darunter fällt die harmonische Ausbildung der Organe durch die Einwirkung auf die Sinne des Kindes. Die Physis ist daher das Maßgebende, das zu Erziehende. Dem tragen wir dadurch Rechnung, daß wir dem Kinde alles bringen, was durch die Sinne heranbildend wirkt. Aristotetes sagt: Der Mensch ist das nachahmendste der Tiere. – Das Kind ist also ein Nachaumer, alles steht bei ihm unter dem Zeichen der Nachahmung dessen, was es hört
Net zoals de uiterlijke zintuigen van een kind zich tot de leeftijd van zeven jaar ontwikkelen, zo ontwikkelen gewoonten, geheugen, temperament, enzovoort zich tot de leeftijd van veertien jaar, en vervolgens, tot de leeftijd van twintig of eenentwintig jaar, het kritisch denkvermogen en een onafhankelijke relatie met de omgeving.
Daarom geeft de spirituele wetenschap ons zeer specifieke regels voor de opvoeding van het kind in deze individuele levensfasen. De zorg voor het kind tot de leeftijd van zeven jaar omvat dus alles wat met het fysieke lichaam te maken heeft. Dit omvat de harmonieuze ontwikkeling van de organen door stimulatie van de zintuigen van het kind. Het fysieke lichaam is daarom de bepalende factor, hetgeen dat gecultiveerd moet worden. We houden hier rekening mee door het kind alles te bieden wat een vormende werking heeft via de zintuigen. Aristoteles zegt: “De mens is het meest imiterende dier.” Het kind is dus een nabootser; alles wat het doet, wordt gekenmerkt door het nadoen van wat het hoort en ziet.
In diesem Alter haben Gebote und Verbote wenig Bedeutung. Die größteBedeutung aber hat das Vorbild, dadurch muß die Umgebung die Sinne des Kindes erwecken. Wie wir sind, das ist die Hauptsache, und bis in die Feinheiten hinein muß der Erwachsene sein eigenes Tun und Lassen beobachten. Er darf nichts tun, was das Kind nicht nachahmen darf, denn alles, was es sieht, das betrachtet es als etwas, was es selber tun und nachahmen darf. So überraschte ein gutgeartetes Kind seine Eltern damit, daß es Geld aus einer Kassette genommen hatte. Die Eltern waren entsetzt und glaubten, das Kind hätte einen Hang zum Stehlen. Auf Befragen stellte sich aber heraus, daß das Kind einfach nur nachgeahmt hatte, was es Vater und Mutter täglich hatte tun sehen. Auf Vorbild und Nachahmung beruht die Erziehung bis zum Zahnwechsel. Daher muß der Erzieher bis zum siebenten Jahre des Kindes in jeder Hinsicht Vorbild sein. Unrichtig wäre es auch, dem Kinde bis dahin die Bedeutung der Buchstaben einprägen zu wollen. Es kann nur ihre Form nachahmen, denn die Kraft zum Begreifen ihrer Bedeutung haftet am Ätherleib.
Op deze leeftijd hebben bevelen en verboden weinig betekenis. Het belangrijkste is het voorbeeld dat gegeven wordt; daarmee moet de omgeving van het kind de zintuigen stimuleren. Hoe we ons gedragen is cruciaal, en volwassenen moeten hun eigen handelingen en nalatigheden tot in de kleinste details observeren. Ze mogen niets doen wat het kind niet mag nadoen, want alles wat het kind ziet, beschouwt het als iets wat het zelf zou kunnen doen en nadoen. Een voorbeeld: een braaf kind stelde zijn ouders voor een verrassing door geld uit een kistje te pakken. De ouders waren geschokt en dachten dat het kind een diefstalneiging had. Na navraag bleek echter dat het kind simpelweg had nagedaan wat het zijn ouders elke dag zag doen. De opvoeding tot het kind zijn blijvende tanden krijgt, berust op voorbeeld en nabootsing. Daarom moet de opvoeder tot het zevende levensjaar in alle opzichten een rolmodel zijn. Het zou ook verkeerd zijn om het kind vóór die tijd de betekenis van letters te leren. Het kan alleen de vorm nadoen, omdat het vermogen om de betekenis te begrijpen verbonden is met het etherlijf. Zie Steinerover de nabootsing
In diesen Jahren, in denen die Organe des Kindes entwickelt und gesunde Anlagen begründet werden sollen, ist auch alles höchst wichtig, was an moralischen Dingen in der Umgebung des Kindes vorgeht. Es ist auch durchaus nicht gleichgültig, ob das Kind Schmerz und Leid oder Lust und Freude um sich her sieht, denn Freude und Lust begründen gesunde Anlagen im physischen Körper. Alles um das Kind herum sollte Freude und Lust atmen, und beides hervorzurufen sollte der Erzieher bedacht sein, bis auf die Farbe der Kleider, der Tapeten und Gegenstände. Dabei ist sorgfältig die individuelle Anlage des Kindes zu berücksichtigen. Ein Kind, das zu Ernst und Stille neigt, sollte dunklere, bläuliche, grünliche Farben in seiner Umgebung sehen, ein lebhaftes, lebendiges Kind gelbliche, rötliche Farben, weil dadurch die Fähigkeit der Sinne zur Erweckung der Gegenfarbe hervorgerufen wird. Die Organe, die jetzt heranentwickelt werden, müssen dadurch veranlaßt werden, ihre inneren Kräfte herauszubilden. Darum sollte man dem Kinde auch keine fertigen Spielsachen geben, wie Baukasten, Puppen und so weiter. Jedes Kind zieht eine selbstgemachte Puppe aus einem Stiefelknecht oder einer alten Serviette den ausgeputzten Wachsdamen vor.
In deze jaren, waarin de organen van het kind zich ontwikkelen en gezonde aanleg wordt gevormd, is ook alles wat er in de omgeving van het kind gebeurt op moreel gebied van het grootste belang. Het is absoluut niet om het even of het kind pijn en lijden of juist plezier en vreugde om zich heen ziet, want vreugde en plezier bevorderen een gezonde aanleg in het lichaam. Alles om het kind heen moet vreugde en plezier uitstralen, en de opvoeder moet erop letten beide op te roepen, tot in de kleinste details zoals de kleur van kleding, behang en voorwerpen. Daarbij moet zorgvuldig gekeken worden naar individuele aanleg van het kind. Een kind dat neigt naar ernst en stilte, heeft donkere, blauwachtige en groenachtige kleuren in zijn omgeving nodig; een levendig, energiek kind gele en rode kleuren, omdat dit het vermogen van de zintuigen om complementaire kleuren waar te nemen stimuleert. De organen die zich nu ontwikkelen, moeten worden gestimuleerd om hun innerlijke kracht te ontwikkelen. Daarom moet je kinderen geen kant-en-klaar speelgoed geven, zoals bouwblokken, poppen, enzovoort. Elk kind heeft liever een zelfgemaakte pop van een schoenlepel of een oude servet dan een gepolijste wassen pop.
Blz. 305
Warum tut es das? Weil dadurch die Imagination geweckt wird, weil die Phantasie in Tätigkeit gesetzt wird und die inneren Organe anfangen zu arbeiten zur Freude und Lust des Kindes. Wie lebendig und interessiert ist solch ein Kind bei seinem Spiel, wie geht es mit Leib und Seele in dem auf, was seine Imaginationen ihm vorspiegeln! Und wie lästig und unvergnügt sitzt das andere da, bei dem die inneren Sinne in Untatigkeit verharren. Das Kind hat eine sehr gesunde Einsicht für das, was ihm gut oder schädlich ist. Es steht in einem solchen Verhältnis zur Außenwelt, daß es abweist, was dem physischen Körper, zum Beispiel dem Magen, nicht bekommt, und Begierde zeigt nach dem, was demselben frommt. Und töricht wäre es, den gesunden Begierden, welche die Entwickelung fördern, entgegenzuarbeiten und das Kind zum Beispiel zum Essen von Nahrungsmitteln zu zwingen, welche die natürlichen Instinkte austreiben. Jeder Anflug von Asketismus ist eine Ausrottung der natürlichen Gesundheit.
Waarom? Omdat het de verbeelding prikkelt, de fantasie in beweging zet en de innerlijke organen aan het werk zet, tot grote vreugde en plezier van het kind. Hoe levendig en geïnteresseerd is zo’n kind in zijn spel, hoe het met lichaam en ziel opgaat in wat zijn verbeelding teweegbrengt! En hoe vermoeiend en ongelukkig zit de ander daar, wiens innerlijke zintuigen inactief blijven. Het kind heeft een zeer gezond inzicht in wat goed of slecht is. Het staat in een zodanige relatie tot de buitenwereld dat het afwijst wat niet goed is voor het fysieke lichaam, bijvoorbeeld de maag, en verlangt naar wat heilzaam is. En het zou dwaas zijn om tegen de gezonde verlangens in te gaan die de ontwikkeling bevorderen en bijvoorbeeld het kind te dwingen voedsel te eten dat natuurlijke instincten onderdrukt. Elke vorm van ascese is een vernietiging van de natuurlijke gezondheid. Zie Steinerover spel
Gegen das siebente Jahr, im Verfolg des allmählichen Zahnwechsels, lösen sich die Umhüllungen des Ätherleibes, und jetzt muß der Erzieher alles heranbringen, was den Ätherleib ausbildet, was auf denselben entwickelnd wirkt. Aber er muß sich noch hüten, zu großen Wert darauf zu legen, daß die Vernunft und der Verstand ausgebildet werden. In dieser Zeit, zwischen dem siebenten und zwölften Jahre des Kindes, handelt es sich vorzugsweise um Autorität, Glauben, Vertrauen, Ehrfurcht. Wichtig für die ganze spätere Lebensentwickelung ist es, daß das Kind möglichst viele Momente erlebt habe wie den folgenden: Das Kind sieht mit einer gewissen heiligen Scheu zu einer verehrten Person auf, es hat Ehrfurcht im tiefsten Inneren, die ihm verbietet, irgendeinen Gedanken von Kritik oder Opposition ihr gegenüber aufkommen zu lassen. Da steht es eines Tages vor der Türe dieser verehrten Person und empfindet eine heilige Scheu, auf die Klinke zu drücken und das Zimmer zu betreten, das ihm ein Heiligtum ist. Diese Momente der Ehrfurcht sind Kräfte für das spätere Leben, und von ungeheurer Bedeutung ist, daß der Erzieher selbst dem Kinde Autorität sei. Die Menschen, die das Kind umgeben, die es sieht und hört, müssen seine Ideale sein. Aus der Geschichte und
Rond de leeftijd van zeven jaar, wanneer de tanden geleidelijk wisselen, beginnen de omhulsels van het etherlijf losser te worden. De opvoeder moet nu alles bieden wat de ontwikkeling van het etherlijf bevordert, alles wat er een positieve invloed op heeft. Hij moet er echter wel voor oppassen dat hij niet te veel nadruk legt op de ontwikkeling van verstand en intellect. Gedurende deze periode, tussen het zevende en twaalfde levensjaar, ligt de focus vooral op gezag, geloof, vertrouwen en eerbied. Het is belangrijk voor de verdere ontwikkeling van het kind dat het zoveel mogelijk van de volgende momenten meemaakt: Het kind kijkt met een zekere heilige eerbied op naar een gerespecteerd persoon; het voelt een diepe innerlijke eerbied die het verbiedt om ook maar enige kritische of tegengestelde gedachte jegens die persoon te koesteren. Dan staat het kind op een dag voor de deur van deze gerespecteerde persoon en voelt een heilige eerbied om de klink aan te raken en de kamer binnen te gaan die voor hem een heiligdom is. Deze momenten van eerbied zijn bronnen van kracht voor het latere leven, en het is van enorm belang dat de opvoeder zelf een gezagsfiguur voor het kind is. De mensen die het kind omringen, die hij ziet en hoort, moeten zijn idealen zijn. Uit de geschiedenis en
Blz. 306
Literatur sollte sich jedes Kind einen Helden wählen, zu dem es mit Bewunderung und Ehrfurcht hinaufsieht. Es ist ganz falsch, wenn die materialistische Weltanschauung sich gegen die Autorität ausspricht und das Gefühl der Hingebung und Verehrung mißachtet. Wichtig ist, daß in dieser Zeit das Gedächtnis herausgebildet wird. Und zwar geschieht das zunächst am besten auf ganz mechanische Weise. Nicht die Rechenmaschine sollte benützt werden, sondern Zahlen und Gedichte und so weiter sollten gelernt und dadurch das Gedächtnis heranentwickelt werden. In alten Zeiten erzog man in dieser Hinsicht das Kind sehr vernünftig. Die guten alten Kinderlieder und Ammenlieder, bei denen es nicht auf die intellektuelle Bedeutung, sondern auf das Erwecken einer unmittelbaren Empfindung ankam, erscheinen heutzutage, wo das Verständnis dafür verlorengegangen ist, sinnlos. Aber es liegt gleichwohl ein tiefer Sinn darin verborgen. Es kam beim Vorsingen auf den Zusammenklang und die Harmonie für das kindliche Ohr an, daher die oft sinnlosen Reime. Wer zwischen sieben bis vierzehn Jahren im Ätherleib keinen festen Grundstock an Charakter, Gedächtnis und so weiter bekommen hat, ist falsch erzogen.
en de literatuur zou elk kind een held moeten kiezen naar wie het met bewondering en eerbied opkijkt. Het is volkomen verkeerd wanneer een materialistische wereldvisie zich uitspreekt tegen autoriteit en gevoelens van toewijding en verering negeert. Het is belangrijk dat het geheugen in deze periode wordt ontwikkeld. En dit kan het beste in eerste instantie op een puur mechanische manier worden bereikt. Rekenmachines horen niet gebruikt te worden; in plaats daarvan moeten getallen, gedichten, enzovoort worden geleerd, en moet het geheugen via dit proces worden ontwikkeld. Vroeger werden kinderen in dit opzicht heel verstandig opgevoed. De goede oude kinderrijmpjes en -liedjes, die niet gericht waren op intellectuele betekenis maar op het opwekken van een direct gevoel, lijken vandaag de dag betekenisloos, nu het begrip ervan verloren is gegaan. Maar er schuilt niettemin een diepere betekenis in. Bij het zingen ging het om de klank en de harmonie voor het oor van het kind, vandaar de vaak onzinnige rijmpjes. Iedereen die tussen de leeftijd van zeven en veertien jaar geen solide basis van karakter, geheugen, enzovoort in zijn of haar etherlijf heeft meegekregen, is verkeerd opgevoed. Zie Steinerover autoriteit
Der Weg zur richtigen Erziehung ist in dieser zweiten Lebensperiode die Autorität. Was das Kind ahnt als innerste Natur des Menschen, der ihm Autorität ist, das bildet sein Gewissen, seinen Charakter, und sogar sein Temperament aus und wird zur dauernden Anlage bei ihm. Bildend auf den Ätherleib wirkt in diesen Jahren auch das Gleichnis und Sinnbild, überhaupt alles, was durch den Geist die Welt kenntlich macht. Daher in dieser Zeit der Segen der Märchenbücher und das Vorführen großer Persönlichkeiten und Helden in Sage und Geschichte. Wichtig ist auch der Turnunterricht, der ein Gefühl von Kraft, Gesundheit und Lebensfreudigkeit im Kinde hervorruft und daher ebenso organbildend wirkt wie Lust und Freude. Aber der Turnunterricht hat gerade jetzt große Mängel. Der Turnlehrer sollte seine Zöglinge nicht mit dem Blick des Anatomen betrachten, sondern darauf sinnen, durch welche Bewegungen des Leibes der Seele das Gefühl von erhöhter Kraft und dem Kinde der Genuß seiner Leiblichkeit bereitet werde. Der Lehrer muß sich intuitiv hineindenken in die
De weg naar een goede opvoeding in deze tweede levensfase is autoriteit. Wat het kind ervaart als de diepste aard van de persoon die zijn of haar gezag uitoefent, vormt het geweten, het karakter en zelfs het temperament, en wordt een blijvende aanleg. Gedurende deze jaren hebben gelijkenissen en symbolen, eigenlijk alles wat de wereld herkenbaar maakt door de geest, ook een vormende invloed op het etherlijf. Vandaar in deze tijd de zegen van sprookjes en het leiden naar grote persoonlijkheden en helden uit legendes en geschiedenis. Lichamelijke opvoeding is ook belangrijk, omdat het een gevoel van kracht, gezondheid en levensvreugde bij het kind opwekt en daarom net zo orgaanvormend is als plezier en vreugde. Maar lichamelijke opvoeding kent in deze fase aanzienlijke tekortkomingen. De gymleraar moet zijn of haar leerlingen niet bekijken met de ogen van een anatoom, maar zich eerder afvragen door welke lichaamsbewegingen de ziel een gevoel van toegenomen kracht kan ervaren en het kind kan genieten van zijn of haar lichamelijkheid. De leraar moet intuïtief aanvoelen wat het kind voelt
Blz. 307
fühlende Seele des Kindes und jede Turnübung so berechnen, daß sie das Gefühl der wachsenden Kraft erzeugt. Einen großen Einfluß bis in unseren Ätherleib und Astralleib übt jedes künstlerische Gebilde aus. Daher muß echtes, wahres Künstlerisches den Ätherleib durchdringen. Gute Vokal- und Instrumentalmusik ist zum Beispiel von hoher Bedeutung, und das Kindesauge sollte viel Schönes um sich her erblicken. Aber durch nichts ist der Religionsunterricht zu ersetzen. Die Bilder des Übersinnlichen prägen sich tief in den Ätherleib ein. Das Kind sollte nicht Kritik und Urteil über ein Glaubensbekenntnis lernen, sondern es muß Bilder von dem Unendlichen bekommen. Alle religiösen Vorstellungen müssen Bildervorstellungen werden; das Gleichnis wirkt kräftig ein auf den Ätherleib. Die größte Sorgfalt muß gelegt werden auf die Erziehung aus dem Lebendigen heraus. Der kindliche Geist hat heutzutage zuviel mit dem Toten zu tun. Dem können im ersten Lebensjahrsiebent beispielsweise bewegliche Bilderbücher entgegenwirken. Alles sollte Handiung, Tat, Leben sein, das belebt den Geist und bewegt das Innere.
en elke gymnastiekoefening zo samenstellen dat het kind een gevoel van toenemende kracht ervaart. [Gymnastiek] Elke kunstzinnige creatie oefent een diepgaande invloed uit, die zelfs doordringt tot in ons etherische en astrale lichaam. Echte, authentieke kunstzinnigheid moet daarom het etherlijf doordringen. Goede vocale en instrumentale muziek is bijvoorbeeld van groot belang, en de ogen van een kind moeten omringd worden door veel schoonheid. [Kunstzinnig onderwijs] [inrichting klas] Maar niets kan religieus onderwijs vervangen. Beelden van het bovenzintuiglijke worden diep in het etherlijf gegrift. Een kind moet niet leren een geloofsovertuiging te bekritiseren en te beoordelen, maar moet juist beelden van het oneindige krijgen. Alle religieuze concepten moeten visueel worden weergegeven; gelijkenissen hebben een krachtige werking op het etherlijf. De grootste zorg moet bewerkstelligen dat het onderwijs geworteld is in het leven. Zie Steiner over godsdienstonderwijs De geest van het kind is tegenwoordig te veel bezig met de dood. Prentenboeken met beweeglijke platen kunnen dit bijvoorbeeld tegengaan gedurende de eerste zeven levensjaren. Alles moet te maken hebben met actie, daden en het leven zelf; dit verlevendigt de geest en beroert het innerlijke zelf.
Darum muß man das Kind nicht mit dem Baukasten bauen und mit fertigen Sachen spielen lassen, es muß lernen, das Lebendige aus dem Unlebendigen hervorzubringen. An dem sich entwickeinden Gehirn des Kindes erstirbt vieles, wenn es mit toten Verrichtungen wie Flechtarbeiten und dergleichen beschäftigt wird. Ganze Anlagen bleiben dadurch unentwickelt. Das Spielzeug des Unlebendigen bildet auch nicht den Glauben an das Lebendige heran. Daher besteht ein tiefer Zusammerhäng zwischen der Kindererziehung und der Glaubenslosigkeit unseres Zeitalters. Bei der Geschlechtsreife fallen die astralen Hüllen. Mit dem Gefühl für das andere Geschlecht tritt die persönliche Urteilskraft hervor. Von da an kann man an das Ja und Nein, an den kritischen Verstand appellieren. Erst vom zwölften Jahre an bildet sich die Urteilskraft heraus, doch bedarf dieser Prozeß geraumer Zeit. Kritiker von neunzehn oder zwanzig Jahren können unmöglich ein wirklich zutreffendes Urteil haben. Äußerst wichtig ist es, wer dem jungen Menschen in diesem Lebensalter als Lehrer entgegentritt, um seine Lernbegierde und seinen Freiheitsdrang in die rechten Bahnen zu lenken.
Daarom moet je een kind niet laten bouwen met bouwsets en spelen met kant-en-klare dingen; het moet leren om leven te scheppen uit het levenloze. Een groot deel van de zich ontwikkelende hersenen van een kind sterft af wanneer het bezig is met levenloze activiteiten zoals mandjesvlechten en dergelijke. Heel veel aanleg blijft daardoor onontwikkeld. Speelgoed dat levenloos is, kweekt ook geen geloof in het leven. Er is dus een diepgaand verband tussen opvoeding en het gebrek aan geloof in onze tijd.
Bij het begin van de seksuele rijpheid vallen de astrale omhulsels weg. Met de ontwikkeling van gevoelens voor het andere geslacht ontstaat een eigen oordeelsvermogen. Vanaf dat moment kan men een beroep doen op de begrippen ja en nee, op kritisch redeneren. Het oordeelsvermogen ontwikkelt zich pas volledig vanaf de leeftijd van twaalf jaar, maar dit proces neemt aanzienlijke tijd in beslag. Critici van negentien of twintig jaar kunnen onmogelijk een werkelijk accuraat oordeel vellen. Het is van groot belang wie de jongere is als leraar op deze leeftijd, om hun dorst naar kennis en hun verlangen naar vrijheid in de juiste richting te sturen.
Blz. 308
Diese Grundsätze ergeben sich aus der Geistesforschung und sind für die gesunde Weiterbildung des Menschengeschlechtes von größter Bedeutung. Die Theosophie kann durch dieselben in die wichtigsten Vorgänge des Menschenlebens praktisch eingreifen. So erfüllt diese geistige Weltanschauung den Erzieher mit einer Fülle von Einsichten, wie sie das Rätsel des heranwachsenden Menschen erfordert. Die Geisteswissenschaft soll nicht nur überzeugen, lehren, sie so]l tun, handeln, eingreifen ins praktische Leben. Sie soll sich bewähren, sie soll in alle Handgriffe einfließen und ein gesundes Leben in leiblicher und geistiger Beziehung bewirken. Theosophle ist nicht nur eine richtige, sondern auch eine gesunde Wahrheit. Am besten können wir der Menschheit dienen und ihr soziale und andere Kräfte zuführen, wenn wir dieselben herausholen aus dem werdenden Menschen. Der werdende Mensch, der sich entwickelnde Mensch ist eines der größten Rätsel des Lebens, und der rechte Erzieher muß ein Rätsellöser sein in der praktischen Heranbildung des werdenden Menschen.
Deze principes komen voort uit spiritueel onderzoek en zijn van het grootste belang voor de gezonde ontwikkeling van de mensheid. De theosofie kan via deze principes van praktisch invloed zijn in de belangrijkste processen van het menselijk leven. Zo vult deze spirituele wereldvisie de opvoeder met een schat aan inzichten, zoals vereist door het raadsel van de zich ontwikkelende mens. Spirituele wetenschap moet niet alleen overtuigen, onderwijzen en handelen, ingrijpen en het praktische leven beïnvloeden. Ze moet zichzelf bewijzen, alle handelingen doordringen en een gezond leven bewerkstelligen, zowel fysiek als spiritueel. De theosofie is niet alleen een juiste waarheid, maar ook een gezonde. We kunnen de mensheid het beste dienen en haar sociale en andere kracht geven wanneer we deze putten uit de zich ontwikkelende mens. De wordende mens, de zich ontwikkelende mens is een van de grootste mysteries van het leven, en de echte opvoeder moet de raadsels kunnen oplossen bij de praktische ontwikkeling van de zich ontwikkelende mens. GA 97/300-308
Niet vertaald
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
Neem 4 opeenvolgende getallen, zodanig dat als je ze optelt, het antwoord 66 is.
OPLOSSING:
Het kind zou moeten kunnen beredeneren dat de getallen kleiner zijn dan 20, immers 4x 20 is al 80. En groter dan vanaf 10, want dan kom je slechts in de 40. Dan maar proberen: 14, 15, 16, 17 = 62. 15, 16, 17, 18 = 66
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
HET TOVERWOORD
Op de muur in de klas van de tovenaarsleerlingen hing een groot bord met een heleboel letters. Op dat bord stond een toverwoord dat de leerlingen van buiten moesten leren. Maar niemand wist welk woord het was. Toch is het vrij eenvoudig te vinden.
Je moet op iedere regel zoveel letters wegstrepen als staat aangegeven. Dus op de eerste regel twee letters, op de tweede regel één letter, op de derde regel weer twee letters, enzovoort. Dit moetje ook doen met de regels die van boven naar beneden lopen. Je moet natuurlijk wel zorgen dat het precies klopt.
Als je de juiste letters hebt weggestreept, vormen de letters die overblijven het toverwoord.
Het is altijd handig om een map te hebben liggen met een voorraad opgaven die kinderen kunnen maken in ‘verloren ogenblikken’: wanneer ze met alles (snel) klaar zijn of wanneer ze graag extra werk doen, enz.
De paardensprong. Net als bij schaken maakt de beginletter –linker kolom midden K – sprongen en de letters waar hij neerkomt vormen in volgorde een woord. Welk?
De voordrachten die Steiner hield hadden tot doel uiteen te zetten wat vrijeschoolpedagogie omvat. Van 21 augustus tot en met 6 september 1919 volgden de leerkrachten voor de te beginnen school deze cursus die, naast de in de morgen gehouden voordrachten GA 293, ook nog bestond uit de over de rest van de dag verdeelde cursussen (GA 294) [2] en (GA 295) [3]
In [10-5] bracht ik iets naar voren om de ‘metamorfosegedachte’ beter te leren kennen. Wanneer je je daarmee een tijd hebt beziggehouden, ondersteund door de andere artikelen daarover, begint er wellicht iets te dagen van deze idee. Opmerkelijk is het wellicht in de tijd van ‘harde’ wetenschap, dat het hier geen (begrips)definities betreft die je bv. ‘uit het hoofd’ kan leren, maar dat het gaat om een idee als beweging te doordenken.
Idee als beweging
Het begrip ‘driehoek’ kan helpen iets te gaan voelen van ‘begrip als beweging’. Daarvoor is het nodig eerstdit artikelte bestuderen.
Met de daar gevonden gezichtspunten kunnen we het gevoel hebben dat we wat Steiner hier omschrijft als:
Blz. 149 vert. 144
Nun, sehen Sie, ich habe immer gefunden, daß für die meisten Menschen eine große Schwierigkeit darin liegt, wenn sie begreifen sollen, welche Beziehung zwischen den Röhrenknochen der Arme und Beine und zwischen den Schalknochen des Kopfes, des Hauptes besteht.
Ik heb altijd geconstateerd dat het voor de meeste mensen heel moeilijk te begrijpen is welk verband er bestaat tussen de pijpbeenderen van armen en benen enerzijds en de platte beenderen van het hoofd anderzijds.
een relatie tussen hoofd- en ledematenbeenderen met minder moeite zouden moeten kunnen doorgronden, dus niet met vaste definities, maar met beweeglijkheid van denken,
De vertaling van ‘Schalknochen’ met ‘platte’ beenderen, helpt hier in eerste instantie niet mee. De hele tegenstelling van hoofd-ledematen ademt het karakter van de tegenstelling ‘rond-recht’. Het Duits gebruikte ‘Schalknochen’ komt in de officiële woordenboeken niet voor en ben je geneigd om aan ‘schaal’ te denken.
En even verder staat:
Blz. 150 vert. 145
Sie kriegen nicht so leicht aus demRöhrenknochen der Arme oder der Beine heraus die Kopfknochen, die schaligen Kopfknochen.
Maar het lukt niet zo gemakkelijk de stap te maken van de pijpbeenderen van armen of benen naar de botten van het hoofd, die schaalvormig zijn.
Echter: de beenderen van de schedel worden wel ‘vlakke’ beenderen genoemd:
De vlakke botten van het schedeldak (het calvarium) zijn de platte botten die de boven- en zijkant van de schedel vormen en de hersenen beschermen. Het gaat vooral om:
het voorhoofdsbeen Os frontale
de twee wandbeenderen Ossa parietalia
het achterhoofdsbeen Os occipitale
Voor ons begrip gaat het dus om de schaalvorming t.o. de rechte vorm van het pijpbeen. (Nog een mooi voorbeeld van ‘de rechte en de kromme/ronde).
Omstulping
Een sleutelbegrip dat Steiner hier geeft is ‘omstulping’ en hij neemt dan het voorbeeld van een handschoen. Concluderend mag je daarvan zeggen: het binnenste komt buiten:
Sie kriegen nicht so leicht aus dem Röhrenknochen der Arme oder der Beine heraus die Kopfknochen, die schaligen Kopfknochen. Da müssen Sie nämlich zuerst eine gewisse Prozedur vornehmen, wenn Sie die herausbekommen wollen. Sie müssen mit dem Röhrenknochen der Arme oder der Beine dieselbe Prozedur vornehmen, die Sie vornehmen würden, wenn Sie beim Anziehen eines Strumpfes oder eines Handschuhes das Innere zuerst nach außen wenden würden, also wenn Sie es umwenden würden.
Als u dit wilt bereiken, dan moet u namelijk eerst een bepaalde procedure volgen. U moet met de pijpbeenderen van armen en benen hetzelfde doen, wat u zou doen als u bij het aantrekken van een kous of handschoen deze eerst binnenstebuiten zou keren: u moet het binnenste eerst naar buiten keren, u moet het omstulpen.
Door verschillende auteurs is geprobeerd dit aan de hand van tekeningen uit te leggen. Maar de uitleg – met illustraties – is noodgedwongen een statisch beeld, terwijl begrip alleen kan komen als je met je voorstelling beweeglijk wordt, zoals in het artikel over ‘de driehoek’ waarnaar ik hierboven verwees.
Wijlen vrijeschoolleerkracht en bioloog Wolfgang Schad doet ook een poging. Hij geeft deze tekening:
Ook dit is weer een statisch plaatje. Maar wie als vrijeschoolleerkracht vormtekenen heeft gegeven in klas 3, zal dit op een bepaalde manier bekend voorkomen. Het doet denken aan de asymmetrische symmetrie. Wanneer jehierdie asymmetrische symmetrie bestudeert en innerlijk probeert denkend mee te bewegen, krijg je gevoel voor ‘de omstulping’ die Steiner hier bedoelt.
Als je op de hoogte bent van zijn uitspraken over die asymmetrische symmetrie, zal je in zijn volgende tekst, herkenbaars vinden:
Blz. 150/151 vert. 145
Nun ist es verhältnismäßig leicht, sich vorzustellen, wie ein Handschuh oder ein Strumpf aussieht, wenn das Innere nach außen gewendet wird. Aber der Röhrenknochen ist nicht gleichmäßig. Er ist nicht so dünn, daß er gleichmäßig im Inneren und außen gebaut wäre. Er ist verschieden im Inneren und außen gebaut. Würden Sie Ihren Strumpf so konstruieren und dann elastisch machen, daß Sie ihm äußerlich eine künstlerische Form geben würden mit allerlei Vorsprüngen und Einbuchtungen und ihn dann wenden, dann würden Sie nach außen nicht mehr dieselbe Form erhalten wie die, die dann im Inneren ist, wenn Sie ihn umgewendet haben. Und so ist es bei dem Röhrenknochen. Man muß das Innere nach außen und das Äußere nach innen kehren, dann kommt die Form des Kopfknochens heraus, so daß die menschlichen Gliedmaßen nicht nur umgewandelte Kopfknochen sind, sondern außerdem noch umgewendete Kopfknochen.
Nu is het vrij eenvoudig zich een handschoen of kous binnenstebuiten gekeerd voor te stellen. Maar het pijpbeen is niet gelijkmatig gebouwd. Het is niet zo dun, dat het binnen en buiten op dezelfde wijze gevormd is. Het is binnen en buiten verschillend gevormd. Zou u uw kous zo construeren, dat u hem aan de buitenkant een kunstzinnige vorm geeft met allerlei uitstulpingen en holtes, en zou u hem dan elastisch maken en omkeren, dan zou u aan de buitenkant niet meer dezelfde vorm krijgen die zich na omkering aan de binnenkant bevindt. En zo is het ook bij het pijpbeen. Men moet het binnenstebuiten keren, dan ontstaat de vorm van het bot van het hoofd, zodat de menselijke ledematen niet alleen gemetamorfoseerde botten van het hoofd zijn, maar bovendien ook nog binnenstebuiten gekeerde. GA 293/149-150 Vertaald/144-145
Als je bovenstaande met ‘vormtekenogen’ leest, zie je a.h.w. allerlei oefeningen die in de 3e klas worden gedaan!
Ook de vormtekening voor het flegmatische temperament kan nog helpen:
Hierheb ik een reeks getekend die met een cirkel begint en door een ‘krachtwerking’ van buitenaf wordt tot kruis, en zelfs tot 4 losse streepjes. Dat doet m.i. erg denken aan: van ‘schedelrondte’ naar ‘pijpbeen’.
Het is geen bewijs, het is het meegaan in een proces, denkend en voelend en in zekere zin ook willend als je zo’n proces doordénkt van begin tot eind.
Wat de tekening van Schad betreft:
Wie zien hier het uiteinde van een ‘gewoon’ pijpbeen. De ‘streepjes’ in het gewrichtsuiteinde – epifyse – zijn de botbalkjes (spongiosa)
‘Ergens zijn deze streepjes hier terecht gekomen:
En de pijltjes – laten we ze ‘krachten’ noemen, volgen ook een soort omgekeerde weg: De gewrichtskoppen zijn convex, de holtes worden concave, daarmee een gewrichtskom voor de onderkaak. Er vindt hier ook een omstulping plaats. De schacht van het pijpbeen (diafyse) die heel compact is en rond, verandert in de grote vlakke botten van het schedeldak. Die hebben binnenin de spongiosa.
*GA= Gesamt Ausgabe, de boeken en voordrachten van Steiner
De stichting ‘Groene pedagogie’ heeft alle nummers van ‘Natuur van de maand‘ in PDF-vorm beschikbaar.
Ik maakte met het tijdschrift kennis toen ik in de jaren 1960 proeflessen biologie moest geven in het reguliere onderwijs.
De auteurs waren enthousiaste mensen die met veel liefde hun onderwerpen aan de orde stellen.
Naast de grotere motieven van dier- en plantkunde in klas 4, 5 en 6 is er ook de natuur van ‘alledag’. Om daarover boeiend te kunnen vertellen en actief te zijn, biedt het tijdschrift mooie lesstof.
In de 16e voordracht van GA 97 schetst Steiner een bepaalde ontwikkeling die de mensheid heeft doorgemaakt. De nadruk ligt op ‘het denken’. Hij vergelijkt de mens in Atlantis en de latere mens en legt het waarom de mens steeds helderder is gaan denken, bij de werking van de macht van Lucifer. Deze is de drager en brenger van het licht in het denken. Hij brengt het ook in verband met hoe het etherlijf van de mens daardoor verandert en zegt van die veranderingen:
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt.
De vorige stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar.
Wanneer je deze zin isoleert van de context – wat ook vandaag de dag nog gebeurt – ontstaat de indruk dat ‘het kind de fasen van de ontwikkeling van de mensheid’ herhaalt. En dus een tijd ‘een Atlantiër’ of een ‘Griek’ is enz.
Maar dat is te kort door de bocht: het gaat om een zekere parallel wat de ontwikkeling van het bewustzijn betreft.
Een uitgebreide artikelenreeks over dit onderwerp vind jehier.
GA 97
Das christliche Mysterium
Het christelijke mysterie
Voordracht 16, Düsseldorf, 4 april 1906
Die Kinder des Luzifer Die Ablösung der Blutsliebe durch die geistige Liebe
De kinderen van Lucifer De verandering van liefde bij bloedverwantschap door geestelijke liefde
Blz. 168
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt. Das Kind soll dann Autorität um sich haben, aber nicht selbst Autorität sein. Man soll durch Erzählungen auf das Kind wirken, nicht Moral predigen, sondern hinweisen auf große Beispiele, auf Vorbilder. Für die Moral würde es nötig sein, daß man dann in der alten pythagoreischen Form das Gefühl dafür ausbildet. Pythagoras sagte zu seinen Schülern: Du sollst nicht mit dem Schwerte ins Feuer schlagen -, ein Bild dafür, daß man nutzlose Dinge nicht tun soll. Ein anderes derartiges pythagoreisches Wortwar: Du sollst auf deinem Wege nicht umkehren, ehe du ans Ende gekommen bist. –
De vroegere stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar. Het kind moet dan mensen om zich heen hebben die gezag uitstralen, zelf hoeft het geen autoriteit te zijn. Je moet door verhalen op het kind werken, niet door moraliserende preken te houden, maar door te wijzen op grote voorbeelden, op rolmodellen. Om moraliteit te ontwikkelen, is het nodig om er op de oude Pythagoreïsche manier een gevoel voor te ontwikkelen.
Pythagoras* zei tegen zijn leerlingen: “Je moet niet met je zwaard in het vuur slaan” – een beeldspraak voor het niet doen van nutteloze dingen.
Een andere Pythagoreïsche uitspraak luidde: “Je moet niet terugkeren op je pad voordat je het einde hebt bereikt.” GA 97/168 Niet vertaald
Dit ‘autoriteit-zijn’ wordt weleens negatief uitgelegd: als zou de leerkracht macht moeten uitoefenen over de kinderen. In zijn verschillende uitspraken over autoriteit (zie onder) blijkt iets heel anders. Dat zou bv. kunnen worden samengevat met deze uitspraak:
Dazu muß dieser Erzieher so wirken, daß er gewissermaßen das Wahre, Gute und Schöne dem Kinde nicht bloß darstellt, sondern es ist. Was er ist, geht auf das Kind über, nicht, was er ihm lehrt. Alle Lehre muß wesenhaft im Vorbilde vor das Kind hingestellt werden. Das Lehren selbst muß ein Kunstwerk, kein theoretischer Inhalt sein.
De opvoeder moet zo te werk gaan, dat hij het ware, goede en mooie niet alleen voor het kind beschrijft, maar dat hij het ìs. Wat hij is, gaat over op het kind, niet wat hij het leert. Alles wat het moet leren, moet voorgeleefd worden. Het aanleren zelf moet een kunstwerk zijn, geen theoretische inhoud. GA 304/221
Op deze blog vertaald/217
In de 16e voordracht van GA 97 schetst Steiner een bepaalde ontwikkeling die de mensheid heeft doorgemaakt. De nadruk ligt op ‘het denken’. Hij vergelijkt de mens in Atlantis en de latere mens en legt het waarom de mens steeds helderder is gaan denken, bij de werking van de macht van Lucifer. Deze is de drager en brenger van het licht in het denken. Hij brengt het ook in verband met hoe het etherlijf van de mens daardoor verandert en zegt van die veranderingen:
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt.
De vorige stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar.
Wanneer je deze zin isoleert van de context – wat ook vandaag de dag nog gebeurt – ontstaat de indruk dat ‘het kind de fasen van de ontwikkeling van de mensheid’ herhaalt. En dus een tijd ‘een Atlantiër’ of een ‘Griek’ is enz.
Maar dat is te kort door de bocht: het gaat om een zekere parallel wat de ontwikkeling van het bewustzijn betreft.
Een uitgebreide artikelenreeks over dit onderwerp vind je hier.
GA 97
Das christliche Mysterium
Het christelijke mysterie
Voordracht 16, Düsseldorf, 4 april 1906
Die Kinder des Luzifer Die Ablösung der Blutsliebe durch die geistige Liebe
De kinderen van Lucifer De verandering van liefde bij bloedverwantschap door geestelijke liefde
Blz. 168
Die früheren Entwickelungszustände der Menschheit werden nun im einzelnen Menschenleben noch einmal in Siebenjahresrhythmen wiederholt. Vom ersten bis siebenten Jahr tritt der Ätherleib des Kindes noch ganz zurück. Man soll daher vor dem siebenten Jahr noch nicht das Gedächtnis ausbilden, sondern nur die Sinne. Man kann dann auf die Sinne wirken, und die inneren Kräfte werden mit Hilfe der Sinne geweckt. Man soll diese Kräfte dadurch anregen, daß man den Kindern Spielzeuge gibt, bei denen die Phantasie tätig sein kann, etwa einen Holzklotz mit angemalten Punkten als Augen und so weiter, aber keine fertigen Puppen, bei denen das Kind gar nichts mehr durch seine Phantasie hinzufügen kann.
De vroegere stadia van de menselijke ontwikkeling herhalen zich nu in individuele mensenlevens in cycli van zeven jaar. Van het eerste tot het zevende jaar trekt het etherische lichaam van het kind zich volledig terug. Daarom zou men vóór het zevende jaar nog geen geheugen moeten ontwikkelen, maar alleen de zintuigen. Men kan dan de zintuigen beïnvloeden en de innerlijke krachten worden met behulp daarvan gewekt. Deze krachten moeten worden gestimuleerd door kinderen speelgoed te geven waarmee de verbeelding actief kan worden, zoals een houten blok met geschilderde stippen als ogen, enzovoort, maar geen kant-en-klare poppen, waaraan het kind door middel van zijn of haar verbeelding niets kan toevoegen. GA 97/168
Niet vertaald
Als Rudolf Steiner in 1919 de cursussen geeft voor de op- en inrichting van de eerste vrijeschool in Stuttgart, worden uiteraard ook de vakken genoemd die onderwezen gaan worden.
Het was in die tijd gebruikelijk dat in het ‘openbare’ onderwijs – laat ik voor het gemak maar zeggen: dominee of pastoor – onderwijs gaven over de geloofsrichting die zij vertegenwoordigden: die dienst die ze aan hun god wilden bewijzen, dus godsdienstonderwijs.
De kinderen die naar de vrijeschool komen, krijgen geen antroposofische godsdienst. Steiner wil van de vrijeschool geen wereldbeschouwelijke school maken, ‘slechts’ een methodeschool. Dat heeft hij vele kerenbenadrukt!
Maar wanneer niet-confessionele ouders – aanvankelijk de antroposofisch zich oriënterende ouders – ook voor hun kinderen godsdienstonderwijs ‘vanuit de antroposofie’ willen, geeft Steiner daar richtlijnen voor. Dat noemt hij bewust ‘wereldbeschouwing’, antroposofisch georiënteerde wereldbeschouwing’.
Die Kunst des Erziehens aus dem Erfassen der Menschenwesenheit
De kunst van het opvoeden vanuit het besef: wat is de mens
Voordracht 4, Torquay 15 aug. 1924
Blz. 71
In deze voordracht geeft Steiner voorbeelden van de zgn. ‘zinnige verhalen’. De inhoud daarvan neemt hij ook als voorbeeld voor hoe de stemming van het godsdienstonderwijs moet zijn voor het kind onder de 9 jr.
De hele voordracht is op deze blog vertaald.
Zie in die voordracht: Religieuze stemming/godsdienstonderwijs tussen <8A) en <8A>
Vragenbeantwoording, Torquay 20 augustus 1924
Blz. 140
Wat Steiner zegt vind je tussen de cijfers <7> en <7>
Godsdienstonderwijs <7>
Er zijn heel veel kinderboeken. Ze zijn en worden door allerlei recensenten besproken. Die hebben allemaal een opvatting of een boek mooi, goed, enz. is.
Er staan vaak illustraties in. Ook die worden mooi, dan wel minder mooi of zelfs lelijk gevonden. Maar hoe geldig zijn deze criteria. Smaken verschillen en als ze opvoedkundig beoordeeld worden, spelen allerlei mensbeelden, bewust of onbewust, ook hun rol.
De kinderen zelf vormen de grootste maatstaf. Als een boek telkens voorgelezen en of bekeken moet worden; als het ‘met rode oortjes’ wordt gelezen, verslonden, zelfs, dan weet je dat de schrijver of illustrator een snaar heeft weten te raken die nog lang naklinkt. Ook de kinderen hebben een smaak en het ene zal dit, het andere dat boek fijner vinden.
In de artikelenreeks ‘Kinderboekbespreking’ op deze blog zal er een aantal de revue passeren.
NIELS HOLGERSSON
Dit beroemde jeugdboek van Selma Lagerlöf vertelt over Niels (Nils) die door zijn gedrag door de huiskabouter voor straf net zo groot wordt als hij is. Niels verlaat zijn huis en gaat mee met de wilde ganzen die op trektocht naar het noorden zijn. Onderweg beleeft hij met de ganzen allerlei avonturen: hoe gevaarlijk is Smirre, de vos. Van Akka van Kebnekajse, een naam die je niet meer vergeet, leert Niels veel over het leven.
Lagerlöf weeft er vele verhalen tussen die een blik geven op het Zweedse landschap, of ze vertelt sprookjesachtige geschiedenissen over streken en steden.
Soms is Niels in gevaar, maar dan is er altijd Akke, en niet te vergeten Maarten, de ganzerik, die bijna nooit zonder Niels op zijn rug, vliegt.
Er zijn van het boek allerlei uitgaven, het is verfilmd bv.
Het exemplaar hierboven is geïllustreerd door Anton Pieck.
Pas dit weekend hoorde ik van het overlijden van Leo Klein op 11 februari jl.
In 2017 noemde ik zijn naam al eens op deze blog toen ik vertelde hoe ik de vrijeschool leerde kennen:
Dat gebeurde door wat ik tijdens een hospiteerperiode in een vrijeschoolklas zag. (We spreken nu over ‘stage’). Als leerling – je sprak nog niet van ‘student’ – van de Gemeentelijke Kweekschool in Rotterdam, (de Pabo moest nog worden geboren) – kwam ik in de 5e klas van de Rotterdamse vrijeschool.
Daar zag ik Leo aan het werk en dat maakte zo’n indruk op me, dat ik meteen wist, dat ik ook zó met leerlingen wilde omgaan en zó les wilde geven. De kinderen liepen hexameters; bakten kleitabletten met spijkerschrifttekens; luisterden met net zoveel spanning als ik naar de verhalen uit de Griekse mythologie: Phrixos en Helle; Jason en de Argonauten, door Leo’s gloedvol en beeldend vertellen werden ze bijna tastbaar.
Weliswaar met grote tussenpozen ontmoette ik Leo vaker, bv. op de zomercursus in Zutphen. We nodigden hem uit om op onze school schilderlessen aan de leerkrachten te geven en onder zijn inspirerende leiding leerden we voor de 6e klas o.a. wolken schilderen.
Een aantal jaren geleden zocht ik hem op in zijn huis in Rotterdam waar ik dus zo’n kleine 60 jaar geleden ook al eens kwam. We praatten honderduit en Leo gaf mij vele aantekeningen mee uit zijn rijke voorbereidingstijd voor zijn vrijeschoolklassen met het verzoek ze op deze blog te plaatsen. Vele zijn hier al te vinden.
Ook twee bundels met allerlei rijmpjes en versjes, rijkelijk geïllustreerd, kregen op mijn ‘Vrijeschool in beeld’ een plaats. [1] [2]
Zoals ik ooit al eerder schreef: ik ben het lot buitengewoon dankbaar dat ik zo’n inspirerend mens mocht ontmoeten.
Door hem kreeg ik dat prachtige vak: vrijeschoolleerkracht!
. StepUp to learnpubliceert allerlei onderzoek op het gebied van ‘hoe leert het kind’ en ‘wat kunnen we bijdragen aan een betere methode.’
Na zo’n onderzoek volgt vaak een kernachtige samenvatting, zoals deze:
Door onze lichamen ritmisch te bewegen, ontwikkelen we een beter besef van onze persoonlijke lichaamsruimte: welke delen van ons lichaam bewegen, en wanneer en hoe ze bewegen. Verschillende oefeningen worden uitgevoerd met verschillende bewegingssnelheden. Dit helpt ons bij het creëren en beheersen van de doelgerichte bewegingen die we gebruiken voor al het leren. Wanneer we zien dat een kind het ritme van een oefening ‘vindt’, zien we dat de ritmische beweging een ruimte creëert voor het leren dat bij de oefening hoort. Ritme zorgt ervoor dat de leerstof beklijft!
Nancy W Rowe, MS, CCC/A
.
In ons vrijeschoolonderwijs speelt ritme een grote rol. De hierboven genoemde ‘verschillende bewegingssnelheden’ vinden we bv. duidelijk terug in de euritmielessen of in de Bothergymnastiek. Maar evenzogoed in de vele bewegingsmogelijkheden in de klas.
Bij de gegeven antwoorden is in het Duits telkens de naam van Steiner gegeven. Ik heb dat niet gedaan, zolang er geen verwarring kan ontstaan. De voetnoten die in de uitgave op aparte bladzijden staan, v.a. blz. 300, heb ik direct bij het verwijzende woord toegevoegd.
In deze vergadering gaat het voornamelijk over hoe om te gaan met een collega die niet voldoet. Tijdens de discussie hierover komen nog andere vragen op: wie worden er eigenlijk toegelaten tot de vergadering.
Deze vergadering is een soort vervolg op die van een dag eerder, 30 juli 1920, over de ‘Wereldschoolvereniging. Die is er niet gekomen. Volledigheidshalve heb ik het toch vertaald.
Deze vergadering geeft ons geen mededelingen waar we voor ons werk iets aan hebben. Het gaat opnieuw over de financiële situatie van de school in relatie tot de grote groei. In deze vergadering wordt Emil Molt door Steiner opnieuw geprezen.
.
RUDOLF STEINER
Konferenzen mit den Lehrern der Freien Waldorfschule in Stuttgart1919 bis 1924
Erster BandDas erste und zweite Schuljahr
Vergaderingen met de leerkrachten van de vrije Waldorfschool in Stuttgart
Band 1Het eerste en tweede schooljaar
Van de vergaderingen die de leerkrachten van de eerste vrijeschool in Stuttgart hielden, zijn verslagen bewaard gebleven van díe vergaderingen waarbij Rudolf Steiner aanwezig was.
Dr. Steiner: Der Professor Abderhalden war in Dornach. Er konnte nicht verstehen, was er mit dem Vorder- und Hinterknoten im Rückenmark machen soll. Das bewegt die meisten solcher Menschen; nicht etwa auf die Sache sich einzulassen, sondern sie denken sich, wenn ich da hineinsteige, dann wird es ungemütlich. Lieber ein bißchen fernbleiben! Sonst hat er ziemlich radikale Ansichten. Er hat gesagt: Was Sie ausgeführt haben über das Turnen — vom physiologischen Standpunkt ist das Turnen eine Barbarei! Ich sagte ihm: Bitte, sagen Sie das nur, Sie haben eine Professorenstellung. Wenn jemand anders dasvertritt, verärgert es die Leute. Der Physiologe kann es den Leuten schon sagen. Eine Sache ist höchst interessant. Er sagte, in der Zeit, in der dazumal die Revolution gespielt hat, da bekamen einzelne einen Stich. Da hat er den Antrag gestellt, daß jeder Professor sich sein Lehrfach einrichten kann, wie er will. Da haben die anderen sich gar nichts dabei vorstellen können. So sagt er selbst.
Professor Abderhalden was in Dornach. Hij begreep niet goed wat hij met de voorste en achterste knoop in het ruggenmerg aan moest. Dat is wat de meeste mensen dwarszit; ze willen zich er niet mee bemoeien, maar denken: “Als ik me ermee ga bemoeien, wordt het onaangenaam. Ik kan beter afstand houden!” Verder heeft hij nogal radicale opvattingen. Hij zei: “Wat u over gymnastiek hebt gezegd – vanuit fysiologisch oogpunt is gymnastiek barbarij!” Ik zei tegen hem: “Ga gerust uw gang, u bent hoogleraar. Als iemand anders die mening uitspreekt, maakt dat mensen boos. De fysioloog mag mensen vertellen wat hij denkt.” Eén ding is buitengewoon interessant. Hij zei dat tijdens de revolutie sommige mensen hun verdiende loon kregen. Dus stelde hij voor dat elke professor zijn onderwijs naar eigen inzicht zou mogen organiseren. De anderen konden zich niet voorstellen hoe dat zou zijn. Dat zegt hij zelf.
Beginnen wir unsere andere, mehr pädagogische Arbeit. Es handelt sich darum, daß wir ins klare kommen müssen über manche Dinge, die wir — mitverursacht durch andere Überarbeitungen — zum Teil genötigt waren, in Regionen des Dunklen sich abspielen zu lassen, und die heute zur Klarheit gebracht werden können. Es hatte Meinungsverschiedenheiten gegeben über die Stellung der Schule und des Lehrerkollegiums zur Waldorf-Astoria-Fabrik. Dann war ein Statut ausgearbeitet worden, in dem unter anderem enthalten war, daß die Lehrer nicht mehr, wie bisher, von der Waldorf-Astoria-Fabrik aus angestellt werden sollten, und in dem auch die Stellung Dr. Steiners als des Leiters der Schule festgelegt werden sollte.
Laten we beginnen met ons andere, meer pedagogische werk. Het betreft het feit dat we bepaalde zaken moeten verduidelijken die we – mede door andere herzieningen – in het duister hebben laten voortduren en die nu aan het licht kunnen worden gebracht. Er waren meningsverschillen over de relatie tussen de school en het onderwijzend personeel enerzijds en de Waldorf-Astoria-fabriek anderzijds. Er was toen een statuut opgesteld waarin onder meer werd bepaald dat de leraren niet langer in dienst mochten zijn van de Waldorf-Astoria-fabriek, zoals voorheen gebruikelijk was, en waarin ook de positie van Dr. Steiner als schoolleider werd vastgelegd.
Dr. Steiner: Wollen Sie, Herr Molt, das Wort ergreifen?
Meneer Molt, wilt u het woord nemen?
Molt spricht ausführlich über die vorliegenden Schwierigkeiten, besonders über seine eigene Stellung zum Lehrerkollegium, über das Statut und über einen Vorschlag, Dr. Steiner zum Vorsitzenden zu wählen.
Molt spreekt uitvoerig over de huidige problemen, met name over zijn eigen relatie met het onderwijzend personeel, over het statuut en over een voorstel om Dr. Steiner tot voorzitter te benoemen.
Dr. Steiner: Ich meine, es könnte von vorneherein — das ging aus der Rede des lieben Herrn Molt hervor — ausgeschaltet werden diese Wahl von mir zum Vorsitzenden. Ich glaube nicht, daß durch den
Ik bedoel, het had van meet af aan voorkomen kunnen worden – dit bleek al uit de toespraak van de geachte heer Molt – deze verkiezing van mij tot voorzitter. Ik geloof niet dat de
Blz. 206
Statutenparagraphen in bezug auf mich das geringste geändert worden wäre.
Dann bitte ich, sich daran zu erinnern, daß die Ernennungen neuer Lehrer eigentlich immer im Lehrerkollegium besprochen worden sind. Das würde ich weiter gerne so halten. Ich glaube, daß wenigstens Ideale mitzuarbeiten haben, und daß eigentlich die Sache so liegen müßte, daß das Lehrerkollegium voraussieht, daß man beider Ernennung einiges durchschaut und daß man auf das Urteil etwas gibt. Mitteilen würde ich schon immer, was da geschieht. Ich würde niemals ausschließen, daß, wenn die eine Seite die entsprechenden
Vorschläge macht, von mir auf diese Vorschläge eingegangen wird.
Diese Dinge sind so, daß sie sich statutarisch nicht festlegen lassen.
Wenn man es festlegt, so wird das die Sache nicht treffen. Dies soll vielleicht nichts anderes sein als ein bißchen Richtigstellung, damit nicht noch mehr Mißverständnisse gehäuft werden.
Mir kommt es vor, daß schon Dinge im Hintergrund stehen, die vieles
erklären. Als ich in Berlin davon hörte, da schien mir das doch mehr
oberflächlich zu sein, aber darunter schienen gewisse Sorgen zu leben; etwas, was sicher nichts zu tun hat mit einer Disharmonie zwischen Herrn Molt als Protektor und der Lehrerschaft, was aber etwas zu tun hat mit gewissen Sorgen
statutaire paragraaf ook maar iets wat mij betreft zou hebben veranderd. Ik vraag u eraan te herinneren dat de benoeming van nieuwe docenten altijd binnen het docententeam is besproken. Ik wil dat graag voortzetten. Ik ben van mening dat er op zijn minst idealen bij betrokken moeten zijn en dat de situatie idealiter zodanig moet zijn dat het docententeam erop kan vertrouwen dat bepaalde aspecten van de benoeming duidelijk zijn en dat er waarde wordt gehecht aan het oordeel. Ik zal altijd communiceren wat er speelt. Ik sluit nooit uit dat ik voorstellen van een van beide partijen in overweging zal nemen. Deze zaken zijn van dien aard dat ze niet in de statuten kunnen worden vastgelegd. Als men ze zou vastleggen, zou men de kern van de zaak missen. Dit is wellicht niet meer dan een kleine verduidelijking, om verdere misverstanden te voorkomen. Het lijkt mij dat er al onderliggende factoren meespelen die veel hiervan verklaren. Toen ik er in Berlijn over hoorde, leek het me nogal oppervlakkig, maar er leken bepaalde zorgen onder de oppervlakte te sluimeren; iets dat zeker niets te maken heeft met een meningsverschil tussen de heer Molt als beschermheer en het docententeam, maar wel met bepaalde zorgen.
Und da wäre es natürlich schon wünschenswert, daß dann auf diese wahren Grundlagen, auf diese gemeinsamen Sorgen etwas eingegangen würde. Äußere Einflüsse dürfen nicht in die Sache hineinspielen. Aber Sorgen, die wir gemeinsam haben, die, wie das schon ist, in dieser Weise zur Explosion kommen, die bespricht man lieber als Sorgen, als daß sie sich durch eine Explosion entladen sollten. Wer wünscht zu sprechen?
Het zou natuurlijk wenselijk zijn dat er aandacht wordt besteed aan deze ware fundamenten, aan deze gedeelde zorgen. Externe invloeden mogen geen inmenging veroorzaken. Maar de zorgen die we delen, die, zoals zo vaak het geval is, de neiging hebben om op deze manier te escaleren, kunnen beter als zodanig besproken worden dan dat ze via een explosie tot uitbarsting komen. Wie wil er iets zeggen?
X.: Ich habe das Statut gemacht, um die Form des Zusammenarbeitens zu
regeln. Wichtig war die Selbständigkeit des Kollegiums in geistigen Dingen, als
Korporation geistiger Arbeiter, und dazu gehört ja auch die Anstellung und
Entlassung der Lehrer. Es lag mir daran, die Form zu finden, die richtig ausdrückt, wie Dr. Steiners Stellung zum Kollegium sich darstellt.
X: Ik heb de statuten opgesteld om de vorm van samenwerking te reguleren. De onafhankelijkheid van de faculteit in spirituele zaken, als een corporatie van spirituele werkers, was belangrijk, en dit omvat ook het aannemen en ontslaan van docenten. Het was voor mij belangrijk om een vorm te vinden die de positie van Dr. Steiner binnen het college correct weergeeft.
Dr. Steiner: Mir ist es schwer, zu einem Statut Stellung zu nehmen, weil mir jedes Statut gleichgültig ist. Man kann die Sache nur so machen, wie sie von Tag zu Tag gefordert wird. Statuten sind notwendig der Außenwelt gegenüber, daß es nach etwas aussieht. Deshalb ist es mir immer schwer, zu einem Statut Stellung zu nehmen, weil es mir viel zu gleichgültig ist. Ich glaube nicht, daß durch ein Statut in einer Sache irgend etwas Wesentliches geändert werden kann.
Nicht wahr, klären kann es sich nur dadurch, daß wirklich aus dem
Het is moeilijk voor mij om commentaar te geven op een statuut, omdat ik onverschillig sta tegenover alle statuten. Je kunt alleen handelen zoals het dagelijks nodig is. Statuten zijn nodig om de buitenwereld de schijn van een officiële status te geven. Daarom vind ik het altijd moeilijk om commentaar te geven op een statuut, omdat het voor mij veel te irrelevant is. Ik geloof niet dat een statuut iets wezenlijks kan veranderen aan een zaak. Is het niet zo dat het alleen kan worden opgehelderd als de kwestie echt wordt besproken binnen de
Blz. 207
Kreise der Freunde heraus gesprochen wird; daß vom Kollegium selbst gesagt wird, wie die Sache aufgefaßt wird, wie man sich denkt, daß das werden soll.
vriendenkring; als het college zelf zegt hoe de kwestie wordt begrepen, hoe men denkt dat het zou moeten aflopen.
Mehrere Lehrer sprechen über ihre Auffassung.
Verschillende docenten bespreken hun standpunten.
Dr. Steiner: Das ist schon dasjenige, was ich gemeint habe. Es haben sich Dinge nach oben hin explodierend entladen in der Statut- und Exposegeschichte, welche im Leben ineinanderspielen. In den Statuten konnte man sie auseinanderhalten. Die Sorgen, die ich gemeint habe, sie sind so einzusehen. Nicht wahr, man kann lange diskutieren, ob es eine geistige Angelegenheit des Kollegiums ist oder nicht, sich um die Finanzen der Schule zu kümmern; man kann beweisen, es ist eine Angelegenheit des Kollegiums, sich um die Finanzen zu kümmern, dennoch gehört dazu das Gefühl einer gewissen Sicherheit, daß die Schule fortbestehen wird. Es läßt sich nicht ausschalten, das Gefühl der Sicherheit oder Unsicherheit über das Bestehen der Schule. Und den letzten Stoß hat das ganze, was sich entladen hat in den letzten Tagen, es hat ja vorher schon geglimmt, den letzten Stoß hat es erfahren — das glaube ich, scheint mir aus diesem Expose hervorzugehen — durch das, was sich abgespielt hat am Ende des letzten Schuljahres in der Besprechung der nächsten Finanzierung der Waldorfschule. Diese Maßnahmen, die damals besprochen worden sind, die waren so, daß ich mir schon selbst sagte, ja, da kann man eigentlich nicht wissen, wie es schon nächste Ostern mit unserer Waldorfschule stehen wird.
Dat is precies wat ik bedoelde. De zaken zijn volledig uit de hand gelopen, zowel wat betreft de statuten als de schoolstructuur, die in de praktijk met elkaar verweven zijn. De statuten maakten het mogelijk om deze zaken van elkaar te scheiden. De zorgen waar ik naar verwees, zijn volkomen begrijpelijk. Je kunt immers eindeloos discussiëren over de vraag of het de spirituele verantwoordelijkheid van de docenten is om de financiën van de school te beheren; je kunt aantonen dat het wel degelijk de taak van de docenten is om de financiën te beheren, maar dit vereist ook een zekere mate van zekerheid dat de school zal blijven bestaan. Het gevoel van zekerheid of onzekerheid over het voortbestaan van de school is niet weg te nemen. En de genadeslag voor alles wat de afgelopen dagen is losgebarsten – het smeulde al eerder – werd, naar mijn mening, toegebracht door wat er aan het einde van het vorige schooljaar gebeurde tijdens de bespreking van de volgende financiering voor de Waldorfschool. De maatregelen die destijds werden besproken, deden me denken: je kunt echt niet weten hoe de situatie er volgend Pasen met onze Waldorfschool uit zal zien.
Nicht so sehr dadurch, weil das Geld nicht da ist; es ist selbstverständlich, daß wir mit nicht vorhandenem Geld denken müssen. Aber mir schien notwendig, daß auch eine Einigkeit mit den Lehrern der Waldorfschule über die Wege vorhanden sein muß, die einzuschlagen sind, um eine finanzielle Sicherheit für die Zukunft der Waldorfschule zu haben. Wenn man arbeiten soll als Lehrer mit der absoluten Unsicherheit in die Zukunft hinein, dann geht es nicht weiter. Mehr symptomatisch als etwas anderes ging das daraus hervor, daß wir am Ende des letzten Jahres es nicht dahin bringen konnten, uns eine Vorstellung darüber zu machen, wie wir eigentlich in diesem Herbst stehen in bezug auf die zukünftige Aussicht der Waldorfschule. Ich selbst habe auch keine Vorstellung, wie wir stehen, wie wir die mehr als hundert aufzunehmenden Kinder fortbringen. Aber ich sagte mir auch, wenn wir auf diesem Wege fortfahren, stehen wir nächste Ostern ganz genau wiederum vor derselben Situation, und das, schien mir, hätte das Gefühl hervorgerufen, es sei nicht möglich, aus den bisherigen Beziehungen zwischen
Niet zozeer omdat het geld er niet is; het spreekt voor zich dat we moeten denken alsof er geen geld is. Maar het leek me noodzakelijk dat er ook overeenstemming moest komen met de leerkrachten van de Waldorfschool over de te volgen stappen om de financiële toekomst van de school te waarborgen. Als je als leerkracht moet werken met absolute onzekerheid over de toekomst, dan is het onmogelijk om door te gaan. Dit bleek vooral uit het feit dat we eind vorig jaar zelfs geen idee hadden waar we dit najaar precies stonden met betrekking tot de toekomstperspectieven van de Waldorfschool. Ikzelf heb geen idee waar we staan, hoe we de meer dan honderd kinderen zullen opvangen. Maar ik zei ook tegen mezelf dat als we op deze weg doorgaan, we volgend jaar met Pasen precies in dezelfde situatie terechtkomen, en dat zou volgens mij het gevoel opgeroepen dat het onmogelijk is om op grond van de bestaande relaties
Blz. 208
Waldorfschule, Waldorfschulverein und Lehrerkollegium irgend etwas darüber sich vorzustellen, was zu bestimmten, ordentlichen Vorstellungen über die Sicherheit der Schule führt. Das, scheint mir, ist mehr oder weniger geschickt eben dazugetreten. Man wollte einfach mit all diesen Dingen die Frage aufwerfen, wie kommen wir weiter. Ich muß sagen, ich hatte eine große Sorge. Denn sehen Sie, wenn wir eines Tages die Waldorfschule aufgeben müssen, so bedeutet das etwas, was unserer ganzen anthroposophischen Bewegung den Boden unter den Füßen entzieht. Die Waldorfschule muß etwas sein, was durch den eigentlichen Inhalt gelingen muß, weil es eine Probe aufs Exempel ist. Sie darf nur zugrunde gehen auf zwei Weisen: Erstens etwa dadurch, daß wir durch ein Schulgesetz nicht geduldet werden; das ist ein Zugrundegehen, das wir aushalten können. Zweitens darf sie zugrunde gehen, wenn die Welt uns nicht so viel Verständnis entgegenbringt, daß wir das, was wir machen können, auch finanzieren können. In dem Augenblick, wo wir sagen können, die Schule ist an dem Unverstand in bezug auf die Finanzierung zugrunde gegangen, in dem Augenblick ist sie so zugrunde gegangen, daß wir bestehen können. Eine dritte Möglichkeit kann ich gar nicht denken.
tussen de Waldorfschool, de Waldorfschoolvereniging en het onderwijzend personeel ergens een idee te krijgen van wat leidt tot bepaalde, geordende ideeën over de bestaanszekerheid van de school. Dit is, naar mijn mening, min of meer op een logische manier erbij gekomen. Men wilde al deze zaken simpelweg gebruiken om de vraag op te werpen hoe we verder kunnen. Ik moet zeggen, ik was erg bezorgd. Want, weet je, als we de Waldorfschool ooit moeten opgeven, betekent dat iets dat de basis onder onze hele antroposofische beweging wegtrekt. De Waldorfschool moet iets zijn dat slaagt door de inhoud ervan, omdat het een testcase is. Ze kan maar op twee manieren ten onder gaan: Ten eerste, bijvoorbeeld als we niet worden getolereerd door een schoolwet; dat is een teloorgang die we kunnen verdragen. Ten tweede, ze kan ten onder gaan als de wereld ons niet genoeg begrip toont om te kunnen financieren wat we kunnen doen. Op het moment dat we kunnen zeggen dat de school ten onder is gegaan door een gebrek aan begrip over de financiering, op dat moment is ze ten onder gegaan op een manier die we kunnen overleven. Ik kan me geen derde mogelijkheid voorstellen.
Aber gerade diese dritte Möglichkeit ging aus den Vorgängen der letzten Tage hervor. Das war dies, daß innerhalb des Lehrerkollegiums, zu dem auch Herr Molt gehört, Differenzen entstehen könnten. Das wäre der Welt recht. Das war es, was mir vor Augen schwebte. Jetzt könnte etwas geschehen, etwas, was nicht geschehen dürfte. Während wir mit Ehre finanziell zugrunde gehen dürfen, dürfen wir absolut nicht auf eine solche Weise irgendwie unsere Stellung gefährden. Dadurch würde in einer sehr schlimmen Weise kaschiert werden gerade unsere finanzielle Misere. Deshalb scheint es mir auch, daß es viel besser ist, die Sache beim Namen zu nennen. Einfach aus der Sorge, was soll werden aus der Waldorfschule, scheint mir die ganze Geschichte hervorgesprudelt zu sein. Ich kann in all diesen Konflikten nichts anderes sehen als diese finanziellen Konflikte. Weswegen sollen wir darüber verbrämt reden? Es kann gar nicht die Rede sein, daß irgend etwas kritisiert wird. Es ist, nicht wahr, ja furchtbar schwer, diese Dinge zu behandeln, weil für das, was nötig wird, kein Interesse erwacht in unseren Kreisen. Wir haben bisher keine Möglichkeit gefunden, daß die Ideen, die tatsächlich umgesetzt werden könnten, ausgeführt werden, weil sich die Menschen aus einer gewissen inneren Opposition einfach nicht
Maar het was juist deze derde mogelijkheid die uit de gebeurtenissen van de afgelopen dagen naar voren kwam. Dat was de mogelijkheid dat er meningsverschillen zouden ontstaan binnen het docententeam, waartoe ook meneer Molt behoort. Dat zou de wereld prima uitkomen. Dat was wat ik voor ogen had. Nu zou er iets kunnen gebeuren, iets wat niet zou mogen gebeuren. Hoewel we eervol failliet kunnen gaan, mogen we onze positie absoluut niet op deze manier in gevaar brengen. Dat zou onze financiële problemen zeer slecht verhullen. Daarom lijkt het me veel beter om de dingen bij hun naam te noemen. Het hele verhaal lijkt simpelweg te zijn ontstaan uit bezorgdheid over de toekomst van de Waldorfschool. Ik zie in dit alles niets anders dan deze financiële conflicten. Waarom zouden we er op een verhullende manier over praten? Er kan geen sprake zijn van kritiek. Het is, nietwaar, ontzettend moeilijk om met deze zaken om te gaan, omdat er in onze kringen geen belangstelling is voor wat nodig is. We hebben nog geen manier gevonden om de ideeën die daadwerkelijk in de praktijk gebracht zouden kunnen worden, te implementeren, omdat mensen er door een bepaalde innerlijke weerstand er simpelweg niet op ingaan
darauf einlassen, die finanzielle Verwirklichung unserer Ideen zu besorgen. Die Leute lassen sich darauf ein, allerlei konfuse Geschäfte zu machen, aber es besteht eine gewisse innerliche Opposition gegen das Arbeiten in unserem Sinne. Am meisten macht es sich geltend bei den Menschen, die amtlich berufen wären, sich sachlich damit zu befassen. Das gehört zu unseren wesentlichen Sorgen. Daraus folgt um so mehr, daß wir es selbst machen müssen. Dann muß die Fortführung durch uns gemacht werden.
financieel onze ideeën te realiseren van. Mensen raken betrokken bij allerlei verwarrende zakelijke transacties, maar er is een zekere innerlijke weerstand tegen het werken in onze geest. Die weerstand is het sterkst aanwezig bij degenen die officieel zouden worden opgeroepen om er objectief mee om te gaan. Dit is een van onze grootste zorgen. Des te meer volgt hieruit dat we het zelf moeten doen. Dan moeten wij de voortzetting verzorgen.
X.: Der Versuch, die Schule von der Waldorf-Astoria zu lösen, hat sich auf Herrn Molt übertragen, was ein Mißverständnis ist. Das Kollegium, zu dem Herr Molt auch gehört, repräsentiert die Waldorfschule. Das Verhältnis der Konferenz zum Waldorfschulverein und zur Waldorf-Astoria ist bis heute noch nicht klar. Der Konflikt ist nur ein Ausdruck dafür, daß das Kollegium die Leitung selbst in die Hand nehmen will.
X.: De poging om de school van de Waldorf-Astoria te scheiden is aan de heer Molt toegeschreven, wat een misverstand is. Het lerarencollege, waartoe de heer Molt ook behoort, vertegenwoordigt de Waldorfschool. De relatie van de lerarenvergadering tot de Waldorf School Vereniging en tot de Waldorf-Astoria is tot op de dag van vandaag onduidelijk. Het conflict is slechts een uiting van het feit dat het college de leiding in eigen handen wil nemen.
Dr. Steiner: In gewisser Beziehung haben wir des Pudels Kern gefangen. Es handelt sich darum, daß das Kollegium jederzeit bereit sein wird, in allem, was sich aus dem historischen Verhältnis ergibt, ganz mit Herrn Molt zu gehen, daß es aber mit der Waldorf-Astoria nichts zu tun haben will. Das ist die tatsächliche Praxis, die, was mich betrifft, befolgt worden ist. Ich wollte alles mit Herrn Molt zu tun haben, aber ich konnte schon aus dem Grunde mit der Waldorf nichts zu tun haben, weil die mit mir nichts zu tun haben will.
In zekere zin hebben we de kern van de zaak begrepen. Het punt is dat het college altijd bereid zal zijn om met de heer Molt samen te werken in alles wat voortvloeit uit de historische relatie, maar dat ze niets met Waldorf-Astoria te maken wil hebben. Dat is de daadwerkelijke praktijk die, voor zover ik weet, is gevolgd. Ik wilde alles met meneer Molt te maken hebben, maar ik kon om diezelfde reden niets met Waldorf te maken hebben, omdat zij niets met mij te maken wilden hebben.
Das ist die Schwierigkeit. Und über diese Schwierigkeit müßte schon in einer geschickteren Form hinweggekommen werden und in positiver Weise. Daß wir also nicht nur sagen, wir nehmen die Sache in die Hand, sondern daß wir der Sache eine Form geben, wie wir das in die Hand nehmen. Da handelt es sich darum, daß Sie doch nicht außer acht lassen, was wir am Ende des ersten Schuljahres hatten: eine von mir oft erwähnte geistige Überbilanz, die auf das Konto des Lehrerkollegiums kam, und eine absolute pekuniäre Unterbilanz, die scharf in Gegensatz dazu gestellt werden muß. So daß man sagen muß: Verständnis ist der Waldorfschulsache entgegengebracht worden von seiten des Kollegiums; Nichtverständnis ist von seiten derjenigen entgegengebracht worden, die hätten eintreten müssen, um die selbstverständlich beschränkten Mittel derjenigen zu ergänzen, die innerhalb des Kreises, der bei uns wirksam ist, etwas tun können. Ich habe selbst am Ende des letzten Schuljahres betont, daß zum Beispiel das Haus ja nicht eine Schenkung der Waldorf-Astoria, sondern des Herrn Molt war. Was meine persönliche Meinung betrifft, so ist es die, daß der Wal
Dat is de moeilijkheid. En deze moeilijkheid moet op een meer bekwame en positieve manier worden overwonnen. Dat wil zeggen, we moeten niet alleen zeggen dat we de zaak in handen nemen, maar ook vormgeven aan hoe we dat doen.
Het punt is dat je niet mag vergeten wat we aan het einde van het eerste schooljaar hadden: een spiritueel overschot, waar ik het al vaak over heb gehad, toe te schrijven aan het onderwijzend personeel, en een absoluut financieel tekort, dat er scherp tegenover gesteld moet worden. Je moet dus zeggen: begrip voor het Waldorf-schoolconcept is er getoond door het personeel; een gebrek aan begrip kwam van degenen die hadden moeten bijspringen om de natuurlijk beperkte middelen aan te vullen van degenen die daadwerkelijk iets kunnen doen binnen onze invloedssfeer. Ik heb aan het einde van het vorige schooljaar nog benadrukt dat het gebouw bijvoorbeeld geen schenking was van de Waldorf-Astoria, maar van meneer Molt.
Wat mijn persoonlijke mening betreft, die is dat de Waldorf-Astoria
Blz. 210
die ganze Schule ein Greuel ist, und daß Herr Molt viele Mühe hatte, diesen Greuel zu überwinden, um seine persönliche Herzenssache in Einklang zu bringen. Das sind schon die Schwierigkeiten. Das lagert sich schon in einer Stimmung ab, in dem Bestreben nach Loslösung von der Waldorf-Astoria. Das ist schon etwas, was voraussetzt, daß Herr Molt ins Kollegium gehört als Protektor der ganzen Schule, und ganz und gar nicht nur als Finanzier. Wenn das vorausgesetzt wird, können wir auch auf einem gesunden Boden objektiv über die Sache reden. Es sollte nur der Wille vorhanden sein, Herrn Molt mit sich zu identifizieren und nicht mit der Waldorf-Astoria. Wenn wir uns auf diesem gesunden Boden bewegen, werden wir uns besser verstehen. Das scheint mir des Pudels Kern zu sein. Die Schwierigkeiten werden immer größer werden, wenn wir nicht versuchen, auch finanziell auf einen gesunden Boden zu kommen, also aus uns selbst heraus. Ich sehe keine andere Möglichkeit, als daß wir durch uns selbst auf einen gesunden Boden kommen.
een gruwel is voor de hele school, en meneer Molt had grote moeite om deze gruwel te overwinnen en te verzoenen met zijn persoonlijke passie. Dat zijn de problemen. Dit begint al wortel te schieten in een bepaalde stemming, in het streven naar afstand nemen van de Waldorf-Astoria. Dit veronderstelt dat meneer Molt in het docententeam thuishoort als beschermer van de hele school, en niet slechts als financier. Als dit als uitgangspunt wordt genomen, kunnen we de zaak ook objectief en op een solide basis bespreken. Er moet simpelweg de wil zijn om meneer Molt met zichzelf te identificeren en niet met de Waldorf-Astoria. Als we op deze solide basis opereren, zullen we elkaar beter begrijpen. Dat lijkt mij de kern van de zaak. De problemen zullen alleen maar toenemen als we niet ook proberen een solide financiële basis te creëren, dat wil zeggen, vanuit onszelf. Ik zie geen andere mogelijkheid dan dat we via onszelf een solide basis creëren.
Molt: Wenn die Schule nicht über den ursprünglichen Rahmen hinausgewachsen wäre, so wären diese Schwierigkeiten nicht entstanden. Die Schule ist vom Kultusministerium erlaubt worden auf das Renommee der Waldorf-Astoria hin; deren Renommee besteht auch weiter.
Molt: Als de school niet buiten haar oorspronkelijke omvang was gegroeid, zouden deze problemen zich niet hebben voorgedaan. De school kreeg toestemming van het Ministerie van Onderwijs op basis van de reputatie van de Waldorf-Astoria; die reputatie is tot op de dag van vandaag gebleven.
Dr. Steiner (zu Molt): Es ist gegenüber dem, was über die Waldorf gesagt wird, schon notwendig, daß Sie selbst in Schutz genommen werden gegenüber der Meinung der Waldorf-Astoria. Es ist nicht ganz richtig, daß die Schule abhängig gewesen wäre von den WaldorfAstoria-Kindern. Wir hätten eine solche einfach aufrichten können mit anthroposophischen Kindern. Sie wäre ganz sicher auch gelungen. Worauf der besondere Wert zu legen ist, ist, daß Sie als der erste in der ganzen Gesellschaft diese Sache der Schulgründung in die Hand genommen haben. Das hat gar nichts zu tun mit der Waldor-Astoria, sondern nur mit Ihrer Persönlichkeit. Ich sehe nicht ein, warum Sie sich mit der Waldorf identifizieren. Die hätte nichts davon verstanden. Dies war Ihre persönliche Gründung. Deshalb habe ich gesprochen von der Gründung des Herrn Emil Molt. Bei mir sind die Dinge absolute Absicht. Daß das gerade Arbeiterkinder waren, das lag rein an den Umständen, wie die soziale Bewegung 1919 inauguriert worden ist. Dasjenige, was als Vertrauensfrage vorliegt, ist Ihr Vertrauen zur anthroposophischen Sache. Aus der heraus ist die Sache gekommen. Ich glaube nicht einmal, daß, so wie die Sache damals bestand, auf das Vertrauen zu Ihnen hin das Württembergische Ministerium weniger sich für die Schule herbeigelassen
(tegen Molt): Gezien wat er over Waldorf wordt gezegd, is het noodzakelijk dat u in bescherming wordt genomen tegen de mening van Waldorf-Astoria. Het is niet helemaal waar dat de school afhankelijk was van de kinderen van Waldorf-Astoria. We hadden net zo goed een dergelijke school kunnen oprichten met antroposofische kinderen. Die zou zeker succesvol zijn geweest. Wat vooral belangrijk is om te benadrukken, is dat u de eerste in de hele samenleving was die het initiatief nam om deze school op te richten. Dit heeft absoluut niets te maken met Waldorf-Astoria, maar alleen met uw persoonlijkheid. Ik zie niet in waarom u zich met Waldorf identificeert. Zij zouden er niets van begrepen hebben. Dit was uw persoonlijke stichting. Daarom sprak ik over de stichting door de heer Emil Molt. Dat is mijn absolute overtuiging. Dat het kinderen uit de arbeidersklasse waren, was puur te danken aan de omstandigheden waaronder de sociale beweging in 1919 van start ging. Wat er op het spel staat, is uw vertrouwen in de antroposofische zaak. Zo is het allemaal begonnen. Ik geloof zelfs niet dat het ministerie van Württemberg, gezien de omstandigheden destijds, zich minder zorgen zou hebben gemaakt over de school vanwege het vertrouwen dat in u gesteld was,
Blz. 211
hätte, als auf das Renommee der Waldorf-Astoria hin. Dies ist notwendig, daß das stramm festgehalten worden wäre. Es ist das etwas, was in gewisser Weise berechtigt war: sich loszulösen von der Waldorf-Astoria, weil man unter allen Umständen in die Sache hineinkommen mußte. Wenn wir die Schule vor die Welt hingestellt haben, so war meine Absicht nicht, sie auf die Waldorf-Astoria zu beschränken, sondern der Welt klarzumachen, daß sie etwas tun soll, daß es nicht eine Waldorf-Astoria-Schule bleibt. Die Waldorf-Astoria würde nach ihrer eigenen Meinung, so wie heute die Stimmung ist, zufrieden sein, wenn Sie eines Tages sagen würden, wir schmeißen die Schule hinaus. Vielleicht würde damit das Renommee der Waldorf-Astoria gehoben werden können. Vielleicht sinkt dieses Renommee bei gewissen Leuten unter dem Einfluß der Gründung. Einen gewissen Grund, die Waldorf als solche mit der Schule in Verbindung zu bringen, haben Sie eigentlich nicht. Denn tatsächlich, für uns sind Sie die Persönlichkeit, die verstanden hat, eine Initiativezu entfalten. Es kommt mir so vor, daß wir mit Ihnen alles zu tun haben wollen, und mit der Waldorf nichts zu tun haben wollen. Stellen Sie sich vor, es stünde jemand anderes auf Ihrem Posten, so würde der Kulturfonds nicht um 80 000 Mark erweitert worden sein.
dan in de reputatie van de Waldorf-Astoria. Het was noodzakelijk dat daar strak aan vast gehouden zou zijn. Het was in zekere zin gerechtvaardigd: zich losmaken van Waldorf-Astoria, omdat men onder alle omstandigheden in het project moest stappen. Toen we de school aan de wereld presenteerden, was het niet mijn bedoeling om het te beperken tot Waldorf-Astoria, maar om de wereld duidelijk te maken dat er iets moest gebeuren, dat het geen Waldorf-Astoria school moest blijven. De Waldorf-Astoria zou, gezien de huidige stemming, naar eigen zeggen tevreden zijn als we op een dag zouden zeggen: we gooien de school eruit. Misschien zou dat de reputatie van de Waldorf-Astoria verbeteren. Misschien zal die reputatie bij bepaalde mensen die onder invloed staan van de oprichter juist achteruitgaan. U hebt eigenlijk geen enkele reden om Waldorf als zodanig met de school te associëren. Want inderdaad, voor ons bent u de persoonlijkheid die heeft begrepen hoe je een initiatief moet ontwikkelen. Het lijkt me dat we alles met u te maken willen hebben, en niets met Waldorf.
Stel je voor dat iemand anders in uw positie had gestaan, dan was het cultuurfonds niet met 80.000 mark verhoogd.
Das hat ja nichts zu tun mit der Waldorf-Astoria, sondern nur mit Ihnen. Daher wurde diese Summe, um diesen unpoetischen Ausdruck zu gebrauchen, abgeknüpft, und nicht die Waldorf-Astoria hat das Wohlwollen gehabt, das zur freien Verfügung zu stellen. Wieviele haben wir Waldorfkinder? Wieviele andere Kinder?
Dit heeft niets met de Waldorf-Astoria te maken, maar alleen met u. Daarom is dit bedrag, om het maar even onpoëtisch te zeggen, opzijgezet, en het was niet de Waldorf-Astoria die het zo vrijwillig beschikbaar stelde.
Hoeveel Waldorf-kinderen hebben we? En hoeveel andere kinderen?
X.: 164 Waldorfkinder, 100 Kinder von Anthroposophen, 100 fremde.
X: 164 Waldorf-kinderen, 100 kinderen van antroposofen, 100 van andere scholen.
Dr. Steiner: Jetzt ist die Verhältniszahl der Realität nach die denkbar ungünstigste. Wäre natürlich in Stuttgart freier Zuzug, dann würden die Anmeldungen gerade zahllos sein. Das ist kein Zweifel. Es kommen außerordentlich viele Anfragen, die nicht zur Erledigung führen, weil die Kinder keine Wohnung finden. Die Leute können die Kinder nicht herschicken, sonst würden sehr viele Auswärtige kommen. Vorläufig steht die Sache so, daß es für die Wirksamkeit der Schule nach außen ungünstig ist. Dagegen wäre gerade jetzt der Zeitpunkt gewesen zu sagen, wir nehmen die 100 Kinder nicht auf aus dem Grunde, weil wir kein Geld haben. Am Ende des letzten Schuljahres, da hätten wir es tun können. Dann würden wir dieses Schuljahr zu eröffnen gehabt haben statt mit 465 mit 365 Kindern in den alten Räumen. Dann würde die Sache reinlich zum Ausdruck gekommen sein. Dann hätten wir sagen können, die Waldorf-Astoria bezahle die Klassen
Op dit moment is de verhouding zo slecht mogelijk. Als er vrije immigratie naar Stuttgart zou zijn, dan zouden de aanvragen ontelbaar zijn. Dat staat buiten kijf. We ontvangen een buitengewoon groot aantal aanvragen die niet tot een oplossing leiden omdat de kinderen geen onderdak kunnen vinden. Mensen kunnen hun kinderen hier niet naartoe sturen, anders zouden er veel kinderen van buiten de regio komen. Op dit moment is de situatie zodanig dat het de effectiviteit van de school buiten de stad niet ten goede komt. Aan de andere kant was dit hét perfecte moment geweest om te zeggen: “We nemen die 100 kinderen niet aan, want we hebben er geen geld voor.” Dat hadden we aan het einde van het vorige schooljaar kunnen doen. Dan hadden we dit schooljaar met 365 kinderen in plaats van 465 in de oude lokalen kunnen beginnen. Dan was de kwestie duidelijk afgehandeld. Dan was de zaak duidelijk geformuleerd. Dan hadden we kunnen zeggen dat Waldorf-Astoria de kosten van de lessen betaalde.
Blz. 212
Es kommt zunächst darauf an, wie sich im Waldorfschulverein herausstellen wird, was die reale Bilanz ist.
Nu gaat het er eerst om hoe de zaken binnen de Waldorf Schoolvereniging zich ontwikkelen, wat de uiteindelijke balans zal zijn.
X.: Es ist eine vorbereitet.
X.: Er is er een in voorbereiding.
Dr. Steiner: Es sind immer die Sachen in Vorbereitung! Das sagt man mir bis zur letzten Stunde meiner Abreise. Wir müßten in bezug auf diese Dinge dahin kommen, daß die Sachen im Stadium der Vorbereitung sind während der Zeit, bis ich ankomme. Alle finanziellen Dinge sind immer in Vorbereitung, wenn ich abreise. Gewöhnlich auch, wenn ich zurückkomme. Es ist ohne weiteres klar, daß es auf finanzielle Fragen hinausläuft. Wir werden doch jetzt, nachdem die Sache angefangen hat, nicht so leicht stoppen, wie wir es hätten tun können am Ende des letzten Schuljahres. Wir stehen nächste Ostern vor derselben Situation. Wir müssen Geld schaffen. Daß die Waldorfschule weiter finanziert werden muß, das ist schon klar. Da fragt es sich aber, ob wohl der Waldorfschulverein die entsprechende Behörde sein kann. Nach seiner bisherigen Fähigkeit ist er es nicht.
Er wordt altijd voorbereid! Dat is wat mij tot op het laatste moment van mijn vertrek is verteld. Wat deze zaken betreft, moeten we ervoor zorgen dat de voorbereidingen in de fase vóór mijn aankomst in gang zijn gezet. Alle financiële zaken worden altijd voorbereid wanneer ik vertrek. Meestal ook wanneer ik terugkom. Het is overduidelijk dat het allemaal om financiële kwesties draait. We kunnen nu, nu dit eenmaal begonnen is, niet zomaar stoppen zoals we aan het einde van het vorige schooljaar wel hadden gekund. We zullen volgend jaar met Pasen weer in dezelfde situatie zitten. We moeten geld inzamelen. Dat de Waldorfschool gefinancierd moet blijven, is al duidelijk. Maar de vraag is of de Waldorf Schoolvereniging daartoe de juiste instantie is. Gezien haar huidige mogelijkheden is dat niet het geval.
X.; Wäre es nicht ein Weg, den Eltern, die jetzt ihre Kinder anmelden, zu sagen, wir haben nichts mehr?
X.; Zou het niet een manier zijn om de ouders die hun kinderen nu inschrijven te vertellen: “We hebben geen plek meer”?
Dr. Steiner: Das ist eine Art Skandal. Nächste Ostern können wir es schon machen. Besser ist es, wenn wir schauen, daß wir Geld bekommen. Wenn man die Sache auf eine allgemeinere Basis stellen könnte! Wenn die Wege gefunden werden könnten, so wäre es gut. Man möchte auch gern etwas tun bei dem jetzigen Hochschulkurs in Dornach. Es muß die Schulangelegenheit auf einer anderen Basis betrieben werden.
Dat is een soort schandaal. We kunnen het volgend Pasen doen. Het is beter als we proberen wat financiering te krijgen. Als we de zaak eens op een meer algemene basis konden plaatsen! Als er oplossingen gevonden konden worden, zou dat goed zijn. We willen ook iets doen aan de huidige hogeschoolopleiding in Dornach. De schoolkwestie moet op een andere manier worden aangepakt.
Sehen Sie, ich habe Ihnen gesagt, am wenigsten bekommt man Geld für Dornach. Am leichtesten für ein Sanatorium. Dazwischen könnte man Geld bekommen für ein Schulwesen. Wir haben einen praktischen Fall gehabt in Dornach, wo wir sehen konnten, es bestand bei einer Gruppe von Menschen nicht das geringste Interesse, für Dornach viel zu tun. Als ein anderer Mensch gekommen war, um etwas Sanatoriummäßiges zu gründen, da war das etwas, was mit dem größten Interesse aufgenommen worden ist. Da waren alle wie Quecksilber. In dem Augenblick, wo es sich um so etwas handelt, bekommt man Geld. Mitten darinnen würde das Schulwesen liegen. Da würde man wissen, die Wege zu finden, wenn aus dem, was wir bisher gegründet haben, uns eben nicht fortwährend die Hindernisse
Kijk, ik zei het al, je krijgt het minste geld voor Dornach. Het meeste voor een sanatorium. Daartussenin zou je geld kunnen krijgen voor een schoolsysteem. We hadden een praktisch voorbeeld in Dornach, waar we zagen dat een groep mensen absoluut geen interesse had om veel voor Dornach te doen. Toen iemand anders zich meldde om zoiets als een sanatorium op te zetten, werd dat met de grootste belangstelling ontvangen. Iedereen reageerde als een sprankje hoop. Zodra zoiets gebeurt, krijg je geld. Het schoolsysteem zou daar precies tussenin vallen. Daar zou je de weg wel kunnen vinden, als de obstakels die we tot nu toe hebben gecreëerd ons niet constant in de weg staan.
Blz. 213
in den Weg gelegt werden. Es handelt sich darum, daß alle Leute, die bei uns arbeiten, zusammenwirken, und keine solche innere Opposition entgegengestellt werde, wie es jetzt geschieht. Vorläufig haben wir alle den guten Willen, Bücher zu führen über dasjenige, was bei uns ausgegeben wird, aber keine Meinung, daß auch etwas eingenommen wird. Leute erklären sich bereit, ganze Nächte zu arbeiten, wenn es darauf ankommt, die Gelder auszugeben. Aber dasjenige, was vor allen Dingen notwendig wäre, daß etwas eingenommen wird, da findet man eine innere Opposition. Wenn wir nicht unsere finanziellen Angelegenheiten auf eine gesundere Basis stellen, ist man nicht mehr imstande, den Leuten Geld abzunehmen. Wir müssen Leute finden, die uns das Geld verwalten, das wir den Leuten abknüpfen. Vorläufig finden wir keine anderen Menschen als diejenigen, die zum Schreiben von fünf Ziffern ein neues Amt schaffen wollen.
Das ist innerhalb des Lehrerkollegiums gesagt. Es darf nicht eine Fama werden. Aber die anthroposophisch treulichen Mitarbeiter müssen wissen, wo die Sorge besteht. Die Sorge für die Schule hängt mit dem anderen innig zusammen. Wir haben einen außerordentlichen Mangel an Leuten, die geschäftsmäßig etwas führen können. Daran kranken wir.
Het punt is dat alle mensen die bij ons werken moeten samenwerken, en dat er geen sprake mag zijn van interne tegenstand zoals nu het geval is. Voorlopig hebben we allemaal de goede intentie om bij te houden wat er wordt uitgegeven, maar we hebben geen idee of er daadwerkelijk iets binnenkomt. Mensen zijn bereid om hele nachten door te werken als het gaat om het uitgeven van geld. Maar als het erop aankomt wat het meest nodig is – dat er daadwerkelijk iets binnenkomt – dan stuiten we op interne tegenstand. Als we onze financiën niet op orde brengen, kunnen we geen geld meer van mensen aannemen. We moeten mensen vinden die het geld dat we van mensen aannemen, kunnen beheren. Voorlopig vinden we geen andere mensen dan degenen die een nieuwe functie willen creëren om vijfcijferige bedragen te kunnen uitschrijven. Dit is binnen het docententeam besproken. Het mag geen gerucht worden. Maar de antroposofisch betrokken medewerkers moeten weten waar de zorgen precies liggen. De zorgen over de school hangen nauw samen met het andere probleem. We hebben een enorm tekort aan mensen die zaken professioneel kunnen beheren. Dat is wat ons problemen bezorgt.
Wir brauchen nicht in der Misere zu stecken. Das weiß Herr Molt ebensogut wie ich. Er leidet furchtbar. Er wird erdrückt von der absoluten Unmöglichkeit, zur Erweiterung der Arbeit auf wirtschaftlichem Gebiet Persönlichkeiten zu finden, die es können. Die Schule ist Ihr Verdienst. Die anderen haben sich doch passiv dazu verhalten. Wenn man in der Öffentlichkeit von der Waldorf als solcher redet, dann kann man es nicht ändern. Wenn man aber redet von der Waldorfschule, dann muß man es trennen. Die haben nicht die Mittel gegeben. Sie haben es ihnen doch abgeknüpft. Die haben sich einverstanden erklärt, wie man sich als Vater einem Sohn gegenüber einverstanden erklärt, der zuviel ausgibt. Schließlich liegt die Sache doch so! Wir werden sehen, daß wir eine kurze Sitzung des Kollegiums haben können, aber erst müssen wir die Sitzung des Vorstandes des Waldorfschulvereins haben. Dann wollen wir eine Sitzung des Kollegiums ansetzen, damit die Sache in Ordnung kommt auf irgendeine
We hoeven niet in de misère te zitten. Meneer Molt weet dat net zo goed als ik. Hij lijdt er vreselijk onder. Hij is gebroken door de absolute onmogelijkheid om mensen te vinden die in staat zijn de school economisch uit te breiden. De school is uw verdienste. De anderen zijn passief gebleven. Als je publiekelijk spreekt over Waldorf als zodanig, kun je er niets aan veranderen. Maar als je spreekt over de Waldorfschool, dan moet je die twee zaken scheiden. Ze hebben de fondsen niet verstrekt. Ze hebben het van u afgepakt. Ze waren het met elkaar eens, zoals een vader het er mee eens is dat zijn zoon te veel uitgeeft. Uiteindelijk is dat nu eenmaal zo! We zullen kijken of we een korte vergadering van de docenten kunnen houden, maar eerst moeten we de vergadering van het bestuur van de Waldorf School Vereniging hebben. Daarna willen we een vergadering van de docenten plannen, zodat de zaak op de een of andere manier wordt opgelost. GA 300A/205
Oud-vrijekleuterleidster Dieuwke Hessels over allerlei aspecten van Moeder Aarde. Omdat er verschillende raakvlakken bestaan met bv. de vertelstof op de vrijeschool – o.a. sprookjes en de Germaanse mythologie – en omdat ook “Maria-Lichtmis’ ter sprake komt – een feest dat vaak in de kleuterklassen wordt gevierd, kan het tot een bepaalde verdieping leiden. .
Dieuwke Hessels .
Inleiding op:
Moeder Aarde door de eeuwen heen
Vrouw Holle en Maria-Lichtmis waren de aanleiding om eens uit te pluizen hoeveel “moeders aarde” er zijn, zijn geweest, vanwaar komen deze godinnen en gaat Moeder Aarde door culturen, landsgrenzen heen, zijn er heden ten dage nog rituelen om Moeder Aarde te vieren?
Hoe is de eerdere aardeontwikkeling gegaan, volgens bronnen nog van Atlantis?
Een leuke onderneming is het geworden; een bloemlezing aan artikelen en afbeeldingen van Moeder Aarde. Om te lezen en niet te vergeten hoe belangrijk zij is….
In Nederland leven miljoenen mensen van allerlei culturen, dicht op elkaar. Elkaar weten te vinden door alle geloven en standpunten heen en trouw te blijven aan ieders eigen cultuur en ook om begrip te hebben voor elkaar, is een mooie opgave. Denk aan jaarfeesten: hoe en welke, waar vind je gelijke stemming, kunnen we tot elkaar komen. Een aantal feesten vindt haar oorsprong in voorchristelijke tijden, toen mensen meer één waren met de natuur, met Moeder Aarde.
Ik neem jullie mee aan de hand van onderstaande artikelen:
Een enkele opmerking in blauw is van mij, phaw
Van jaarfeesten op vrijescholen, <1> Een site over ‘Kleur op school’, <2> en dan: De geschiedenis van Internationale Moeder Aarde Dag <3> Het verzorgen en zorgen om Moeder Aarde, <4> Naar de aardeontwikkeling tot nu toe, <5> Naar de Moeders Aarde bij de natuurvolkeren, <6> Het jaarwiel bij Wicca, <7> Verering van Moeder Aarde in vroegere tijden bij de Indianen, <8> Uit Asgard en Midgard, <9> Hindoeisme en Maori, <10> Godinnenplaatjes, <11> Een schildering, <12> Een lied, <13> Een artikel over de koppeling Moeder Aarde en Maria Lichtmis, <14> en als laatste een artikel: Wat Moeder Aarde ons en onze kinderen kan leren. <15>
Kortom: Godinnen Moeders Aarde om te ontdekken en te koesteren en om trots op te zijn: Moeder Aarde was, is én blijft ontzettend belangrijk: waar zouden we zijn zonder haar…
Jaarfeesten: <1> Op de vrijescholen wordt gedurende een schooljaar stilgestaan bij de verschillende jaarfeesten, vaak van christelijke oorsprong, die er zijn, Wellicht vraagt de tijd om een andere aanpak van jaarfeestvieringen aangezien de schoolpopulatie veranderd is, pluriformer, en vraagt om een hernieuwde kijk op deze jaarfeesten. Daarover schreef Eveline Clignett op haar “Waldorfmama” pagina, een artikel met onder andere het volgende:‘Sinds ik mij door mijn blogs, de online Jaarfeestencursus en de lessen die ik geef op de Academie voor Ouders in Zutphen steeds meer verdiep in de jaarfeesten en mij daarnaast steeds meer bezig houd met modern, open minder, goed en inclusief waldorfonderwijs, groeit in mij de wens om met een vernieuwende blik naar de feesten te kijken.
What’s in a name? We vieren op Nederlandse waldorfscholen graag Pinksteren, Kerstmis, Sint-Jan en Sint-Maarten. Allemaal feesten met een christelijke naam. Dat is soms best verwarrend, want zo lijkt Waldorf een christelijke grondslag te hebben door de gevierde feesten. En eigenlijk klopt dat niet (niet helemaal tenminste).
Veel vrijeschoolse jaarfeesttradities vinden hun oorsprong in natuurreligieuze vieringen, verbonden aan de in- en uitademingsfase van het jaarritme. Het doel van de jaarfeesten op een Waldorfschool is, als ik Steiner goed begrijp, niet verbonden aan de christelijke feesten, maar vooral met dat ademhalingsritme en de cyclus van de aldoor zich afwisselende seizoenen. Er is een verschil tussen hoe je de jaarfeesten persoonlijk en op school viert. Op school wordt er vaak voor een beeld gekozen en daaromheen is een mooie dag met verhalen, liederen, een inhoudelijke boodschap, natuurverbondenheid en plezier. Voor de opvoeder ga je op een veel dieper niveau met de jaarfeesten aan de slag. De jaarfeesten bieden dan de mogelijkheid voor persoonlijke ontwikkeling. Voor die persoonlijke verbinding kan je natuurlijk gaan voor een esoterische/Christelijke inslag (waar een mooi boekje over bestaat van voordrachten van Steiner), maar dat hoeft niet. Is het de door de katholieke kerk bedachte naam die invulling geeft aan een feest? Of gaat het juist om de inhoudt, om de bewuste blik naar je persoonlijke ontwikkeling en de ontwikkeling van de mensheid?
Realiteit De realiteit is dat in het oorspronkelijke pedagogische concept van de Waldorfschule helemaal niet zoveel te vinden is over dat belang van de jaarfeesten. Maar als je op dit moment naar een vrijeschool gaat, zijn die feesten een groot onderdeel van het onderwijsconcept. De kinderen genieten van de feesten, ouders bakken zich een slag in de rondte en de telefoons staan in de aanslag om de sprong over het vuur vast te leggen. Maar het is niet alleen maar fijn. Er worden misschien wel te veel ‘beelden’ tegelijkertijd gevierd, er komen steeds meer feesten bij die gevierd moeten worden om inclusief te zijn, mensen hebben moeite met de kerkelijke stempels en overal hoor je stemmen opgaan dat het enorm veel werk is om die feesten te organiseren en de feesten ook nog eens oppervlakkiger worden. Op zoek naar nieuwe wegen voor een inclusievere vrijeschool en omringt door een enorme rijkdom van jaarfeesten die overal op de wereld gevierd worden, kan ik mij voorstellen dat we een sprong in het diepe mogen wagen. Een sprong naar een nieuw jaarfeestenritme met diepgang, rijkdom en kwaliteit i.p.v. kwantiteit.
Een idee? Wat als we nou de essentie van alle verschillende jaarfeesten samenbrengen en krachtige nieuwe namen vinden voor inclusieve feesten, zouden we daarmee de ramen van de waldorfbubbel open zetten en vernieuwend in de maatschappij van nu staan? Natuurlijk hoef je daarbij niet alles los te laten wat je lief is en kunnen er regionale verschillen zijn. Wie viert met mij begin februari Winterlicht of begin mei de Lentedans? Wie onderzoekt met mij op welke manier we de verwachting tot midwinter kunnen vieren; de Yalda-nacht, de geboorte van Christus en de nieuwe zon? We kunnen samen op zoek gaan naar nieuwe namen. Ik heb een voorstel voor 8 feesten, geïnspireerd op de heidense jaarcyclus.
1 februari – Winterlicht 21 Maart – Lentefeest 1 mei – Mei/lentedans 21 juni – Midzomer 1 augustus – Zomeroogst 21 September – Herfstfeest 1 november – Herfstduister 21 december – Midwinter
Even als voorbeeld: In de natuur is de kalender niet zo streng. Net als nu, zoeken we op scholen naar een geschikte dag rondom deze data. En terwijl we samen het lentefeest vieren met eieren en ontkiemende zaadjes, kan elke traditie worden aangevuld met Paas-, Holi-, Pesach-, Ostara- of Nowroez-elementen. Ja nog steeds is bijvoorbeeld het opstandingsmotief belangrijk. Die achtergrondbeleving geven we mee aan de kinderen, niet doordat we de naam Pasen gebruiken, maar door hoe we inhoud geven aan het feest. Iedereen is welkom licht te brengen in het Herfstduister. Het uithollen van een knol of het maken van lantarentjes past daar uitstekend bij. Elementen van de heilige legende van Sint-Maarten mogen daar niet ontbreken, maar ook elementen van Diwali en Samhain mogen gevierd, net als de lichtjes voor de gestorvenen van Allerzielen en zélfs van Halloween. Natuurlijk zijn er ook speciale dagen die gevierd mogen worden, dagen die niet per se natuurverbonden zijn maar cultuurgebonden. We kunnen samen Koningsdag vieren, Sinterklaas of Keti Koti. Maar 8 keer per jaar vieren we groot feest op school. Grote feesten waar iedereen zich mee verbonden mag voelen.’
Kleur op school
<2>Hieronder een stukje van “Kleur op school”, zij geven de uitdaging om tot wederzijds begrip te komen [en te blijven], een kans door hun hierbij benoemde aanpak in lesmateriaal en tijdschrift. Van: kleuropschool.nl Moeder Aarde wordt door de mensheid al eeuwen gezien als het vrouwelijke deel van de schepping. Ze heeft vele namen. Zo wordt ze ook Moeder Natuur genoemd. Bij de Inuit is de moedergodin: A’akuluujiusi, de oermoeder die dieren kon maken uit haar eigen kleren.
Bij de Grieken was Gaia de Oermoeder en Godin van de natuur. In dit thema gaan we kijken naar hoe wij mensen omgaan met Moeder Aarde. In levensbeschouwelijke zin kijken we naar verleden, heden en toekomst van de aarde, en de betekenis van Moeder Aarde voor de mensheid. Milieu, natuur, klimaatverandering, duurzaamheid, omgaan met de schepping zijn onderwerpen die in deze Kleur op school aan bod komen.
Kleur op School: betekenis geven aan de wereld om je heen.
<3> Wat vind je mooi? Wat is waardevol voor jou? Wat is belangrijk? Wat betekent vriendschap voor jou? En pesten? Waar hoop je op? Waar verlang je naar? Hoe zie je de toekomst? Levensvragen die iedereen persoonlijk kan beantwoorden. Tijdens acht basisschooljaren ontwikkelen kinderen voor een belangrijk deel hun persoonlijkheid, hun identiteit. Kinderen geven voortdurend betekenis of ‘zin’ aan alles wat ze meemaken. Zo ontwikkelen kinderen een levensbeschouwing in wisselwerking met anderen en de wereld om hen heen. De vraag die we kinderen stellen komt altijd terug bij: Wat betekent iets voor jou? Levensbeschouwelijke ontwikkeling heeft dus vooral te maken met betekenisgeving. Kleur op school laat kinderen op open wijze samen betekenissen ontdekken en praten over hoe zij in het leven staan. In een rijke leeromgeving met aandacht voor filosoferen, burgerschap, omgaan met elkaar en de wereld om je heen. Een prettige manier om de levensbeschouwelijke ontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs te stimuleren.
<4> De geschiedenis van Internationale Moeder Aarde Dag Wanneer wordt Internationale Moeder Aarde Dag gevierd?
Op 22 april wordt Internationale Moeder Aarde Dag gevierd. Dit betekent de geboorte en verjaardag van een moderne milieubeweging die in 1970 begon. Op 22 april, 51 jaar geleden, gingen mensen in de Verenigde Staten de straat op om te demonstreren en het bewustzijn te vergroten over de verslechtering van het milieu en de negatieve impact die de 150 jaar industrialisatie had op moeder aarde. Deze specifieke gebeurtenis bracht 20 miljoen mensen van verschillende sociale en politieke categorieën samen en het was die keer dat democraten en republikeinen, rijk en arm, studenten, arbeiders en milieugroeperingen zich realiseerden dat ze verenigd zijn wanneer het welzijn van de planeet in gevaar wordt gebracht. De gemeenschappelijke waarden waren een oorlogshandeling tegen het uitsterven van wilde dieren, olielozingen, energiecentrales en vervuilende fabrieken, giftige stortplaatsen, verlies van wildernis, enz. Denis Hayes van Harvard had de rol van nationaal coördinator en werd benoemd door senator Nelson. Hij en zijn staf van 85 personen promootten de evenementen in het hele land voorafgaand aan de geselecteerde datum. In hetzelfde jaar en een paar maanden later leidde de eerste Internationale Moeder Aarde Dag tot de oprichting van EPA (Environmental Protection Agency) in de Verenigde Staten en maakte een passage voor Clean Air, Clean Water, and Endangered Species Acts. Het duurde 20 jaar voordat de milieuleiders over de hele wereld Denis Hayes benaderden en samen een nieuwe grote campagne organiseerden. Deze keer ging Moederdag wereldwijd en mobiliseerde 200 miljoen mensen de straat op in precies 141 landen, wat de weg vrijmaakte voor de VN-aardetop in Rio de Janeiro (Brazilië) in 1992. Het evenement stimuleerde recyclingbewegingen en -inspanningen wereldwijd nog meer. In 1995 ontving senator Nelson de Presidential Medal of Freedom in 1995 voor de rol van de oprichter van Earth Day.
Focussen op de opwarming van de aarde als een serieus probleem met betrekking tot mensen, dieren en het algemene milieu organiseerde Hayes in 2000 samen met 5.000 milieuactivisten een andere, nog grotere campagne die honderden miljoenen mensen in 184 landen bereikte. Dit is de eerste keer dat internet werd gebruikt als een media-instrument voor promotie. Aan het begin van het millennium werd een luide en duidelijke boodschap naar de wereldleiders gestuurd dat snelle acties nodig zijn om de opwarming van de aarde en het gebruik van schone energie aan te pakken. Dag van de Aarde in 2010 ondervonden moeilijkheden als gevolg van sterk gefinancierde olielobbyisten, een ongeïnteresseerd publiek en ontkenners van klimaatverandering. Toch slaagde het erin om te zegevieren als een relevante en krachtige stem voor Moeder Aarde. Rond deze tijd werd ‘A Billion Acts of Green’ gestart als een milieudienstproject dat uitgroeide tot ‘The Canopy Project’ met partners in 192 landen in de wereld. De Algemene Vergadering van de VN heeft 22 april in 2009 door middel van een A/RES/63/278-resolutie uitgeroepen tot Internationale Dag van Moeder Aarde. Het belangrijkste doel is het bereiken van een blijvend evenwicht tussen sociale, economische en ecologische behoeften, voor huidige en toekomstige generaties.
Vandaag Internationale Moeder Aarde Dag is een wereldwijd evenement waarbij meer dan 1 miljard mensen uit 192 landen in de wereld een actieve rol spelen in het milieu. Vorig jaar was het 50 jaar geleden dat deze wereldwijde viering van Moeder Aarde plaatsvond. 22 april is een dag van burgerparticipatie en politieke actie. Het ging vooral om het planten van bomen, het opruimen van steden en wegen, het ontmoeten van officiële regeringsvertegenwoordigers, het organiseren van protesten en het ondertekenen van petities. Aan de andere kant hebben officiële instellingen, overheden en bedrijven duurzaamheidsmaatregelen aangekondigd en toezeggingen gedaan voor een groenere toekomst. Wereldgeloofsleiders gebruiken Internationale Moeder Aarde Dag om krachtige boodschappen te sturen dat we de biodiversiteit die we hebben gekregen, moeten beschermen. Earth Day Network hebben aangekondigd dat ze voor het Earth Day-evenement in 2023 de nadruk zullen leggen op: Investeer in onze planeet. Een enorme uitdaging – maar ook een die enorme kansen biedt op dit 53-jarig jubileumevenement. Dit evenement is bedoeld om ons te informeren over hoe we onze kostbare hulpbronnen kunnen herstellen. Er zijn zes voorgestelde activiteiten waaraan u kunt deelnemen ter ere van dit evenement. Je kunt zelfs meedoen aan de internationale moeder-aarde-dagvieringen online.
Hoe kun je Internationale Moeder Aarde Dag vieren?
Hier zijn een paar suggesties over hoe je Internationale Moeder Aarde Dag kunt vieren en de planeet waarop je leeft kunt eren. Natuurlijk mogen deze activiteiten niet eindigen met deze specifieke feestdag en mogen en moeten ze deel uitmaken van je dagelijkse routine.
• Vergeet uw auto voor een dag! Fiets, loop of carpool tijdens het woon-werkverkeer. • Plant een boom, of plant er tien. Niets draagt meer bij aan schone lucht dan planten. • Schakel elk mogelijk factureringssysteem over op e-bills. • Werk de gloeilampen thuis bij met milieuvriendelijke lampen die energie en geld besparen. • Word lid van een lokale milieugroep en doe mee met de activiteiten die ze doen. • Denk eens na over recyclen! U kunt contact opnemen met het dichtstbijzijnde afvalverwerkingsbedrijf en vragen of zij u een prullenbak kunnen leveren om glas, papier en plastic te scheiden. • Begin met afwassen met een vaatwasser en voer deze pas uit als het apparaat vol is. • Kies wat oude kleren die je niet meer nodig hebt en doneer ze aan degenen die het nodig hebben. Dit geldt ook voor alle huishoudelijke artikelen die nog goed werken en die u niet meer gebruikt. • Koop een compostbak waar je de organische bijproducten in doet en gebruik ze later als natuurlijke meststof.
Aardegeschiedenis:
<5> Een blik op de aardeontwikkeling : planeet, bewoning, grootte, kwetsbaarheid. Van: het grotere plaatje.nl
De Geschiedenis van de Aarde
Ons universum is bijna 50 biljoen jaar oud en ontstond uit een idee van de Schepper. De Aarde is ruim 600 miljard jaar oud. Het grootste deel daarvan bestond uit een gasfase, die tot zo’n 70 miljard jaar geleden duurde. Toen kreeg de planeet langzaam haar vaste vorm. Door onszelf wordt onze planeet “Aarde” genoemd, maar in het universum staat zij beter bekend als “Terra” of “Gaia”. Lang geleden werd meestal de naam “Shan” gebruikt. De eerste buitenaardse bezoekers landden meer dan een miljard jaar geleden al op onze planeet, dat was een groep reptielachtigen. Sindsdien is het een komen en gaan. De huidige wereldbeschaving is de derde die ooit bestond. De eerste heette Hyperborea, of Hybornea. Daarover is niet veel meer bekend, maar als we de channeler en contactee Sheldan Nidle mogen geloven (1), ging het hier om een samenleving van intelligente groepen reptielachtigen, dinosaurusachtigen en walvisachtigen. Die laatsten zagen er toen overigens nog heel anders uit dan nu, want ze leefden op het land en “waren volledig met een vacht bedekt, hadden lange snuiten en oren en waren ongeveer 1,50 tot 1,65 meter lang”. Deze drie groepen leefden miljoenen jaren vreedzaam met elkaar samen (2), totdat dit werd verstoord door kwaadaardige bezoekers uit het sterrenbeeld Orion. Het eindigde acht miljoen jaar geleden in een kernoorlog.
Over de tweede beschaving, die bestond uit Atlantis en Lemurië (of Mu), is heel wat meer bekend. Er zijn tal van boeken over geschreven en heel wat mensen weten zich nog dingen over deze periode te herinneren uit een vorig leven. Dit waren technologisch en spiritueel hoogontwikkelde beschavingen, hoger dan wij nu zijn. Lemurië werd gesticht door buitenaardse mensen op een groep grote eilanden in de Grote Oceaan. Atlantis, dat in de Atlantische Oceaan lag, kwam daar later uit voort. Beide beschavingen stonden in contact met buitenaardse naties en leefden honderdduizenden jaren vreedzaam naast elkaar.
Grove schets van de ligging van Atlantis en Mu (Lemurië) Aan het eind van de laatste 26.000-jarige cyclus kwamen Atlantis en Lemurië met elkaar in conflict en werd Lemurië vernietigd door Atlantis. Atlantis zelf ging aan het eind van de laatste 11.500-jarige cyclus ten onder doordat ze te onvoorzichtig werden met technologische experimenten zoals het creëren van lasers. In een periode van ongekende natuurrampen, een scheurende aardkorst en een kanteling van de aardas, werd dit wereldrijk verzwolgen door de zee. Vele Lemuriërs en Atlantianen vluchtten in deze roerige periodes ondergronds en hun nazaten leven daar nu nog steeds. Dit kunstwerk maakte ooit deel uit van de oude Maya-stad Tikal, in Guatemala. Het beeldt waarschijnlijk de ondergang van Atlantis uit. Omdat dit niet in het heersende plaatje paste, nam een Duitse archeoloog het mee naar Duitsland, waar het “toevallig” vernietigd werd in de Tweede Wereldoorlog.
[Over Lemurië en Atlantis heeft Steiner de nodige mededelingen gedaan. Die wijken wel af van bovenstaande tekst]
De groeiende Aarde De Aarde is net als de meeste andere planeten en manen, hol van binnen. De aardkorst is zo’n 1000 km dik, en de zwaartekracht zit in die korst. Er zijn enkele gangen die leiden van de buitenkant naar de binnenkant. Ook zit er op beide polen een groot gat in de korst. De korst is een gatenkaas. Op de meeste plekken zit magma, maar niet overal. Er zijn grotten en spleten van honderden kilometers lang. Aan de binnenkant van de aardbol en in zo’n 120 ondergrondse steden woont een beschaving die veel hoger ontwikkeld is dan wij, Agartha genaamd. De stukken zonder magma worden gebruikt voor verbindingen tussen de satellietsteden en het ‘binnenland’. De meeste steden hebben compleet op zichzelf werkende ecosystemen. Toen de Aarde net haar vaste vorm aangenomen had, was zij veel kleiner dan nu. Onder invloed van de centrifugerende kracht – onze evenaar draait immers met bijna 1700 km/u rond – is de planeet door de jaren heen sterk gegroeid in omvang. Ze groeit nu nog steeds enkele centimeters per jaar. 200 miljoen jaar geleden had zij nog pas een kwart van haar huidige omtrek, waardoor de zwaartekracht ook minder groot was. Hierdoor konden de dinosaurussen zich ontwikkelen tot enorme gevaartes van soms wel 80 ton zwaar. Met de huidige zwaartekracht zouden die onherroepelijk te kampen krijgen met fysieke ongemakken, zoals botbreuken, hartfalen e.d. Destijds zaten alle continenten nog aan elkaar en bedekten ze de hele Aarde. Grote delen van de Aarde waar nu land is, waren toen bedekt door een ondiepe zee. Dit is er de reden van dat er op de vreemdste plekken, zoals in de binnenlanden van Amerika, fossielen van zeedieren gevonden zijn. Doordat de Aarde groeide, scheurden de continenten uit elkaar en kwamen er grote delen droog te staan. De scheiding van de continenten kwam dus niet door mysterieuze krachten die de tektonische platen zomaar door elkaar husselden, zoals aanhangers van het “Pangea”-model beweren. Die wetenschappers breken zich nu nog steeds het hoofd over de vraag hoe het kan dat de oceaanbodem op sommige plekken slechts enkele tientallen miljoenen jaren oud is, terwijl de platen van het vaste land miljarden jaren oud zijn. De verklaring hiervoor is, dat de groei van de Aarde plaatsvindt langs de breuklijnen op de oceaanbodem, die grofweg verticaal over de aardbol lopen.
IJstijden Een andere misvatting die nog steeds leeft onder de huidige wetenschap, is het bestaan van ijstijden. Dit zouden periodes van duizenden jaren geweest zijn waarin de Aarde afkoelde, en de verklaring die er meestal voor gegeven wordt is dat “de baan van de Aarde tijdelijk verder van de zon af ging”. Maar hiermee toont men aan dat men niet alleen de werking van zwaartekracht niet begrijpt (de straling van de zon heeft zowel een aantrekkende als een afstotende werking en houdt de Aarde dus keurig op haar plek) – ook hebben ze hier zelf nog nooit bewijs voor gevonden. Dat er in het verleden hevige temperatuursschommelingen geweest zijn, staat buiten kijf. Maar afgezien van grote natuurrampen zoals vulkaanuitbarstingen en meteorietinslagen waardoor het zonlicht tijdelijk weggehouden werd van de Aarde en haar dus deden afkoelen, is er nog nooit een tijd geweest waarin de temperatuur op heel de Aarde afkoelde. Als het ergens kouder was dan nu, was er altijd wel een andere plek waar het juist warmer was dan nu.
Niburu De verklaring hiervoor ligt in kantelingen van de aardas, die poolverschuivingen veroorzaken. Hoewel de aardas voor ons redelijk stabiel lijkt (afgezien van de precessie, oftewel het ‘waggelen’ van de aardas) heeft hij in het verleden vaak anders gestaan. De reden hiervoor was meestal het langskomen van de planeet Niburu, ook wel Nibiru of “Planeet X” genoemd. Deze planeet, die bewoond wordt door Anunnaki, de half menselijk/half reptielachtige buitenaardsen die zoveel invloed gehad hebben gehad op de geschiedenis van de mensheid, heeft een baan van ruim 3.600 jaar. Deze baan leidt niet alleen om onze zon, maar ook om de bruine dwerg die samen met onze zon een binair systeem vormt (3). De zwaartekracht van deze bruine dwerg is trouwens ook verantwoordelijk voor de vreemde baan van de buitenste planeten in ons zonnestelsel. Niburu heeft een erg dichte atmosfeer en produceert zelf ook warmte, waardoor er leven op mogelijk blijft zelfs ver bij een zon vandaan. Als Niburu weer eens langskomt bij onze zon, heeft dit zo’n verstorende werking op het elektromagnetische veld van andere planeten, dat hun as vaak van positie verandert (4). Dit gebeurt echter niet iedere keer, het ligt er maar net aan welke positie rond onze zon de planeten op dat moment innemen. Maar wie naar de stand van de assen van alle planeten kijkt, ziet dat dat een door elkaar gehusseld potje lijkt waarin geen enkele logica te ontdekken valt. Zo staat de as van Mercurius vrijwel rechtop, terwijl die van Uranus bijna platligt.
Niburu moet in de loop van de geschiedenis al talloze malen in onze luchten te zien geweest zijn. Soms klein, maar soms ook heel groot, afhankelijk van de positie van de Aarde rond de zon op dat moment. In het laatste geval moet de naar verluidt grote, rode, mistige planeet met zijn vele manen een afschrikwekkende verschijning geweest zijn, die volken over de hele wereld verbijsterd omhoog heeft doen staren.
De laatste kanteling De laatste keer dat onze aardas een grote verandering onderging, werd echter niet veroorzaakt door de komst van Niburu, maar door de fatale natuurkundige experimenten van de heersers van Atlantis. De rampspoed die dit met zich meebracht, deed de toenmalige Noordpool verschuiven van Noord-Scandinavië naar Oost-Siberië. Hierdoor kwam Europa, dat tot dan toe een bar klimaat gekend had en grotendeels onder het ijs lag, plotseling in een gematigd klimaat te liggen. Het ijs smolt. De snelheid waarmee deze kanteling van de aardas zich voltrok, kwam als een totale verrassing voor het leven in Noord-Azië en Noord-Amerika. In een mum van tijd dook de temperatuur daar tientallen graden omlaag, waardoor sommige mammoeten staande bevroren. Nu nog steeds is daar een ‘zone des doods’ te vinden, waarin duizenden mammoeten, wolharige neushoorns en andere dieren bevroren liggen in het ijs. Onderzoekers vonden in hun magen nog onverteerde gewassen, maar ze kunnen niet verklaren waarom dit planten zijn die normaal gesproken alleen in een gematigd klimaat voorkomen. In het ijs van Noord-Azië en Noord-Amerika bevinden zich nog altijd duizenden ingevroren mammoeten die plotseling stierven, vaak met hele kuddes tegelijk, terwijl ze nog rechtop stonden.
Overstromingen De waterverplaatsing die gepaard gaat met een kanteling van de aardas, geeft nieuwe betekenis aan het woord ‘tsunami’. Hele oceanen worden van hun plek getild en over het nabijgelegen land uitgestort. Dit verklaart waarom over heel Amerika resten van zeeleven te vinden zijn, zoals schelpen en walvisbotten, soms op honderden meters hoogte. De ijsmassa van de oude Zuidpool werd opgetild en gedeeltelijk op het Antarctische continent gekwakt. Dat lag eerst ter hoogte van Australië nu, en was dus veel warmer. Hierdoor werd de beschaving die daar bestond, in één klap weggevaagd. Op oude kaarten, zoals de Piri Reis-kaart (5), staat de kustlijn van Antarctica nog aangegeven zoals die was voordat hij onder het ijs verdween. Deze gebeurtenis verklaart ook de discrepantie tussen de oudheid van het ijs aan de verschillende kanten van de Zuidpool. Onderzoek heeft aangetoond dat het ijs aan de oostkant van Antarctica miljoenen jaren oud is, terwijl het aan de westkant, inclusief het Antarctisch Schiereiland, slechts zo’n 11.500 jaar oud is. Dat komt dus doordat deze westkant pas ging bevriezen nadat hij door de kanteling van de Aarde in de ijskoude zone terechtgekomen was. Voor de waterstand van zeeën en oceanen wereldwijd had dit grote gevolgen, want nu de Zuidpool grotendeels op land lag, werd er veel minder zeewater bevroren. Veel van het ijs van de oude pool begon te smelten. Dit deed het water wereldwijd stijgen, waardoor veel volken die langs de kust leefden, gedwongen werden om huis en haard te verlaten en een nieuw heenkomen te zoeken. Nu nog steeds liggen er wereldwijd, van India tot Egypte (6), meters onder de kustlijn nog restanten van wat ooit bloeiende beschavingen waren (7). Ook de Noordzee, die tot dan toe grotendeels droog geweest was, liep vol. Na deze grote kanteling van de aardas zo’n 11.500 jaar geleden zijn er nog enkele kleine kantelingen geweest door toedoen van Niburu, maar nooit meer zo heftig als toen. De Noordpool kwam uiteindelijk meer in zee te liggen dan tijdens de laatste “ijstijd”, en bevroor dus meer water dan toen. Maar omdat het op de Zuidpool gemiddeld tientallen graden kouder is dan op de Noordpool, wogen deze wederzijdse veranderingen in ijsmassa’s niet tegen elkaar op. Het bleef wereldwijd hoog tij. Onder het ijs van Antarctica zijn nog steeds de restanten van een oude beschaving te vinden.
De maan Onze maan is kunstmatig en hol, en heeft een metalen constructie aan de binnenkant. Er staan ruïnes (8) en piramides op, en er zijn veel ondergrondse bases. Deze liggen voornamelijk aan de achterkant van de maan. Lang geleden had de Aarde twee natuurlijke manen. Eentje werd er vernietigd bij de aanval van Atlantis op Lemurië. De andere werd door buitenaardsen vervangen door onze huidige maan, die eerst in een ander zonnestelsel hing. Als aardigheidje werd de maan, die 400 keer kleiner is dan de zon, op een afstand van de Aarde geplaatst die 400 keer kleiner is dan die van de zon. Hierdoor lijken beide hemellichamen voor ons even groot, en kunnen we af en toe genieten van zoiets moois als een zonsverduistering met een corona. De bewering dat de maan rond de Aarde en de Aarde rond de zon draait, klopt niet helemaal, want de zon hangt niet stil. Hij vliegt met grote snelheid door de ruimte, en wij vliegen met hem mee. De planeten en manen bewegen zich dus in een cilindervormige beweging door de ruimte. De maan is een kleurrijke wereld (9) en heeft een lichte dampkring. Er is water, ijs en er groeien grassen en andere kleine gewassen, zoals een soort aardappels. Bij foto’s van de maan die de NASA vrijgeeft, wordt steevast alles wat op kleur of leven duidt, weggewerkt. Zo blijft het publiek geloven dat het een stoffige, dode wereld is.
Ook de maanlanding door de Amerikanen in 1969 was omgeven door desinformatie. Hoewel de landing wel degelijk plaatsvond, kwamen de meeste beelden uit een studio in Hollywood, in opdracht van president Nixon. Op de echte maanlanding waren namelijk zoveel UFO’s te zien die een kijkje kwamen nemen, dat de beelden onmogelijk aan het publiek voorgeschoteld konden worden. Dit tot frustratie van de astronauten, die bij thuiskomst een zwijgplicht opgelegd kregen en daarna zoveel mogelijk uit de publiciteit weggehouden werden. In 1994 zei Neil Armstrong tijdens een zeldzaam publiek optreden tegen een nieuwe generatie astronauten: “Er zijn geweldige ideeën nog niet ontdekt. Er zijn doorbraken beschikbaar voor degenen die de lagen die de waarheid beschermen, kunnen verwijderen.” (10)
Gods Etalage Onze Aarde is een van de mooiste planeten die er bestaan. In het universum wordt ze soms ook wel “Gods Etalage” genoemd. De variatie aan landschappen en levensvormen die wij hier hebben, is ongekend in het universum. Er zijn genoeg planeten die bergen, oceanen, woestijnen of jungles hebben, maar niet zo veel die dat allemáál hebben. Daarom is onze planeet van oudsher in veel galactische oorlogen betrokken geweest, en werd ze gezien als een trofee. Die openlijke strijd, met ruimteschepen van het licht en het duister die elkaar hoog in onze luchten achterna zaten alsof het een scène uit “Star Wars” betrof, is alweer lang geleden. Er heerst nu een galactische vrede, hoewel die nooit officieel ondertekend is. Beide kampen waren gewoon moe van de miljoenen jaren durende oorlogen, die talloze levens kostten en die nooit een duidelijke winnaar opleverden.
De huidige bevolking De huidige aardse beschaving is een uniek geval in het universum, omdat onze planeet in de cyclus van de Vissen was voorbestemd om een planeet te zijn waar zielen het fenomeen ‘dualiteit’ konden ervaren (goed en slecht in één maatschappij). Dat is bevorderlijk voor de spirituele groei van een ziel. Om een maximaal gevoel van afscheiding van elkaar en de rest van het universum te creëren, werd de Aarde onder quarantaine geplaatst. Dit hield in dat leden van de Galactische Federatie geen contact met ons mochten opnemen, en ons alleen van een afstandje monitorden. Omdat negatieve buitenaardse rassen zich vaak niet aan Universele Wetten houden, bezochten zij de Aarde wel, met alle gevolgen van dien. Maar dit paste goed in het scenario voor dualiteit, dus werd dit oogluikend toegestaan door de Galactische Federatie. Alleen als ze de balans van het leven op Aarde teveel in gevaar dreigden te brengen, bijvoorbeeld als ze plannen hadden om de mensheid grotendeels uit te roeien door virussen of nucleaire oorlogen, werd er ingegrepen. Ook als hun menselijke pionnen ruimtereizen buiten ons zonnestelsel wilden maken, werd dit niet toegestaan. De bevolking die zich onder zulke geïsoleerde omstandigheden ontwikkelde, wordt met een mengeling van verwondering en onbegrip bekeken door beschavingen die ons volgen. Aan de ene kant blijken we liefdevol te zijn en kunnen we prachtige dingen creëren, zoals kunstenaars en ambachtslui van allerlei pluimage laten zien. Aan de andere kant zijn we soms ook buitengewoon wreed en achteloos, zelfs tegen onze eigen soort en de planeet die ons thuis is. Wij zijn de enige beschaving waar zoiets als geld bestaat en zoveel macht gekregen heeft, waar de wetenschap God en buitenaards leven niet serieus neemt, en waar vrije energie nog steeds niet is doorgedrongen tot de burgermaatschappij. Dat laatste is overigens niet onze schuld, want vele uitvinders die revolutionaire ideeën wilden introduceren ten bate van de mensheid, werden de mond gesnoerd door de illuminati. Zoals Nikola Tesla aan het begin van de vorige eeuw, die verschillende perfect werkende nulpuntenergie-apparaten ontwikkelde, maar gestopt werd.
De Aarde kwam bekend te staan als “gevangenisplaneet” waar zielen vanuit het hele universum naartoe kwamen om negatief karma op te lossen (of niet, want het lukt niet altijd). Totdat ook deze cyclus weer voorbij zal zijn, en dat is nu bijna zover. Net zoals veel fauna is ook veel flora op onze planeet het gevolg van buitenaards bezoek uit een ver verleden. O.a. zonnebloemen, cannabis en maïs zouden hier nooit gegroeid hebben als ze niet lang geleden mee waren komen vliegen op een ruimteschip.
De levende Aarde Waar de meeste mensen geen enkel besef van hebben, vooral in het Westen niet, is dat de Aarde zelf ook een levend wezen is. Een hoog ontwikkeld en liefdevol wezen, dat precies weet wat er op, in en rond haar gebeurt. Volgens Matthew Ward, de spirit van een overleden jongen die vanuit de hemel met zijn moeder hier communiceert, is de ziel van Gaia altijd in de vijfde dimensie gebleven (11). Maar de negativiteit op Aarde leidde ertoe dat haar lichaam in deze cyclus diep in de derde dimensie terecht kwam. Ook daaraan komt binnenkort een einde, want met de Ascensie zullen ook lichaam en ziel van Moeder Aarde weer met elkaar herenigd worden.
(1) Jullie buitenaardse oorsprong (Boek: Jullie Eerste Contact). (2) Menselijke geschiedenis meer dan een miljard jaren oud. (3) December 21, 2012: Romance and Reality. (4) The Poleshift. (5) Piri Reis Map explained by Graham Hancock. (6) Lost Egyptian city revealed. (7) Graham Hancock’s ~ Underworld ~ Flooded Kingdoms Of The Ice Age. (8) U.F.O DISCLOSURE PROJECT -FULL VERSION (fragment op 57:45] (9) Moon Rising part 1. (10) Neil Armstrong, RCH – Truth protective layers. (11) Matthew Ward — November 6, 2010 (punt 26)
De auteur van dit artikel noemt hier mijn naam omdat ik op deze blog aandacht heb besteed aan de opvatting dat ‘kinderen in hun ontwikkeling de cultuurfasen van de mensheid herhalen’. Dat is op zich te algemeen gesteld: het gaat om de ontwikkeling van het bewustzijn. Die van de mens (het kind) vertoont een zekere overeenkomst met hoe die bij de mensheid zich voltrokken heeft.
De grondlegger van de antroposofie, Rudolf Steiner, laat de aardeontwikkeling terugkomen in het leerplan van Waldorfscholen en dan met name Lemurië, Atlantis. Pieter HA Witvliet [leraar] vertelt hierover op de site Vrijeschoolpedagogiek: In wezen gaat het om 3 elementen: Atlantis, zoals Steiner daarover spreekt; De volgorde van de cultuurperioden zoals die meestal op de vrijeschool aan de orde komt en Steiners gezichtspunten over deze cultuurperioden. Van Steiner vind je in de pedagogische voordrachten géén aanwijzingen voor genoemde 3 elementen.’ Wel noemt hij dit: ‘Het gaat in deze voordracht om zaken die direct kunnen worden verwerkelijkt. Maar we willen bij deze overpeinzing steeds de hele mensheidsontwikkeling voor ogen houden, zodat we ook de individuele ontwikkeling van de jonge mens begrijpen en ze kunnen leiden. (…) Eerst op een bepaald punt treedt de mens een nieuw leven in. Voor hij aan dit punt komt, is zijn leven een herhaling van vroegere levenstijdperken. Ook de kiem maakt een herhaling van alle stadia van de ontwikkeling vanaf de oertijd door. Zo herhaalt het kind na de geboorte vroegere mensheidstijdperken. (…) In de Lemurische tijd daalde de mens voor het eerst in het fysieke lichaam af en wordt dat heden bij de fysieke geboorte herhaald. Toen daalde de mens in het lichaam af en ontwikkelde zich op ziels- en geestesgebied altijd hoger. De Lemurische en Atlantische periode herhaalt de mens tot zijn zevende jaar. Van de tandenwisseling tot de geslachtsrijpheid wordt de ontwikkelingsperiode herhaald waarin de grote geestelijke mensheidsleiders optraden. De laatsten daarvan waren Boeddha, Plato, Pythagoras, Hermes, Mozes, Zarathustra, enzovoort. Toen werkte de geestelijke wereld nog meer op de mensheid in. In de heldensagen wordt ons dat bewaarheid. Iedere geest van de oude cultuurperioden moet daarom in deze jaren het schoolonderricht ten grondslag liggen.’
Moeder Aarde en de inheemse volkeren
Posted on 10 oktober 2016 by Lauri Fransen <6> Het zijn altijd de inheemse volkeren van deze planeet geweest, die ons voorleefden hoe er met de heiligheid van de aarde moet worden omgegaan. Wij, blanke westerlingen, hebben daar slecht of helemaal niet naar geluisterd. Integendeel, overal op de aarde hebben wij de inheemse volkeren onderdrukt, uitgemoord en hun culturen proberen te vernietigen. We hebben hen hun land ontnomen, hun kinderen afgepakt en hun welvaart vernietigd. We hebben hen hun spiritualiteit afgepakt en hen ons geloof opgedrongen. Diegenen die zich niet wilden assimileren, hebben we in reservaten geplaatst alsof het zeldzame diersoorten zijn. Tijdens de apartheid zijn in Zuid-Afrika zijn de oorspronkelijke bewoners naar zogenaamde ‘thuislanden’ gestuurd, wég uit het zicht van de blanke bevolking. Dat alles en nog meer heeft de westerse ‘beschaving’ gedaan, zodat de grote ondernemers en de hun dienstwillige overheden de aarde konden beroven, openrijten, haar grondstoffen verwijderen, haar bossen kappen, haar dieren doden en de natuur vernietigen op alle mogelijke manieren. Alles uit winstbejag.
Zo is het eeuwenlang gegaan met alle inheemse volkeren, die door de patriarchale, kapitalistische machthebbers zijn gekoloniseerd. Laten we wel wezen: wij Nederlanders deden dat ook met de ‘inboorlingen’ in Indonesië, Papoea-Nieuw Guinea en Suriname. Wij Nederlanders waren in de 16e en 17e eeuw de meeste beruchte en wrede slavenhandelaren ter wereld. Nog een voorbeeld: door de blanke kolonisten zijn in Noord-Amerika alleen al 100 miljoen mensen van de oorspronkelijke bewoners vermoord. Deze maken nu slechts 1 % uit van de totale bevolking van de Verenigde Staten. En juist in de V.S. hebben de oude volkeren, die er het eerst waren – The First Nations – er nu genoeg van. Er is een andere tijd aangebroken. De tijd van ‘genoeg is genoeg’. Genoeg beloften zijn er door de blanke regering gebroken. Genoeg ellende en narigheid heeft men doorstaan. Genoeg vernietiging van de aarde heeft plaatsgevonden. Het is nu de tijd waarin de nazaten van de Eerste Naties zich herinneren wat respect betekent: respect voor de aarde, respect voor de grond, die in hun visie niemands eigendom is, respect voor de dieren en respect voor de mensen die de aarde bewonen. Zij noemen zichzelf ‘beschermers’, ‘hoeders’ van de aarde. Nu zijn zij uiteindelijk opgestaan om actie te ondernemen. En daar wou ik het hier over hebben. Dertien jaar geleden, ergens in het jaar 2003, ontving ik van Spirit een wonderlijk visioen. De aanleiding ben ik vergeten, maar het visioen zelf niet. Het was en is zo krachtig, dat ik het me na al die jaren nog tot in detail kan herinneren. Dit is het visioen:
Vanuit een vogelvluchtperspectief zie ik Noord-Amerika liggen, als een levende landkaart. Het hele continent is vervuild; de bodem is bedekt met een dikke laag zwarte olie. Er is geen leven meer, geen planten, geen dieren kunnen hier leven. Ook de hemel is zwart; het is donkere nacht. Dan zie ik in het noorden, vanuit Alaska en Canada, mensen aankomen. Ze lopen in een lange lijn, over de hele breedte van het continent, ongeveer waar nu de grens is tussen Canada en de V.S. Het zijn de oorspronkelijke bewoners, de inheemse volkeren van Amerika. Ze lopen daar met hun banieren en heilige voorwerpen opgeheven, in hun mooiste rituele kleding, mannen, vrouwen en kinderen, hele stammen. Ze dragen hun trommels en ze zingen. Een heldere doordringende zang, die diep in mij doordringt. Ze lopen in de cadans van het ritme. En achter hen, waar zij hun voetstappen hebben gezet, begint het gras weer te groeien, de bomen spruiten op, de zon schijnt stralend en het land is een schone en pure wildernis, zoals het ooit was. Dan zie ik vanuit het zuiden, waar het donker en zwart is, ook mensen lopen. Het zijn blanke mensen, van wie de regeringen en de industrieën de aarde hebben bevuild. Waar ze vandaan komen weet ik niet, maar ze zijn wanhopig. Het zijn goedwillende mensen en ze willen de aarde redden, maar ze weten niet hoe. Ook zij lopen in een lange lijn over de hele breedte van het land. Noordwaarts. Tussen die beide groepen in zie ik een strook wit licht, een soort demarcatielijn. Eerst is die strook heel breed, maar naarmate ze elkaar dichter naderen, wordt die strook smaller. Nu zie ik dat de blanke mensen hun armen uitstrekken over de strook heen, naar de inheemse volkeren. “Help ons!”, zeggen zij daarmee. Ze vragen de inheemse volken de leiding te nemen bij het redden van de aarde. Want zij die er het eerst waren, weten nog hoe dat moet. Jarenlang heb ik over dit visioen gezwegen, niet wetende wat ik ermee moest doen. Tot in december 2014. Ik zag een filmpje op Facebook over een demonstratie in New York, waar een heleboel mensen van de inheemse volkeren in meeliepen. Het was de Peoples Climate Mars van 21 september 2014 Wat ik daar zag raakte mij tot in mijn botten. Dáár zag ik wat ik in mijn visioen gezien had: mensen van de inheemse naties, gekleed in hun rituele kleding, met hun banieren en heilige voorwerpen opgeheven en ze zingen! En het lied dat ze zingen is hetzelfde als wat de mensen zongen in mijn visioen! Ik zag daar mijn visioen zich afspelen in real time! Het was niet alleen superontroerend en prachtig, maar het was ook nog eens iets wat ik in een andere vorm eerder had gezien. Dat visioen was blijkbaar een voorspelling! Opvallend is ook dat tijdens deze demonstratie duidelijk verband wordt gelegd tussen de mishandeling van Moeder Aarde en de onderdrukking van vrouwen. Iemand zegt: ”Violence against Earth means violence against women” en “Exploit the land goes with exploiting women”. De bijgevoegde tekst luidde: From the Amazon tot the Arctic, Indigenous Peoples are defending our climate and teaching allies how extractive industries are directly connected to sovereignty, colonization and violence against women.” Ik heb er in 2014 ook een stukje over geschreven op mijn blog en ik dacht bij mezelf: ‘Ik ben benieuwd óf en hoe dit verder gaat’. Nu zijn we in 2016, twee jaar later. Een paar weken geleden kom ik ‘toevallig’ een video tegen die mij diep raakt. De locatie is Noord-Dakota, een staat pal ten zuiden van de grens met Canada. Het speelt zich af bij de Standing Rock Reservation, het ‘thuisland’ van de Sioux-volkeren (Nakota, Lakota en Dakota). Duizenden leden van de First Nations zijn daar bij elkaar gekomen in een groot kampement aan de oever van de Mississippi rivier. Zij zijn daar om de aanleg van een oliepijplijn tegen te houden, de Dakota Access Pipeline, kortweg DAPL, die door vier Amerikaanse staten moet gaan lopen en die 570.000 vaten olie per dag moet vervoeren. Een deel van de pijplijn is gepland door heilig land dat rechtmatig aan de Sioux toebehoort en dwars door plekken waar de voorouders begraven liggen. De pijplijn zal de rivier de Mississippi meerdere malen kruisen. Als er lekkage optreedt, zal niet alleen het water van de bewoners van het Reservaat ondrinkbaar worden, maar zal ook de watervoorziening van 18 miljoen andere mensen in gevaar komen, die stroomafwaarts langs de rivier leven. Het gevaar van lekkage is zeker niet denkbeeldig: sinds januari 2015 zijn er al 54 pijplijn-ongelukken gebeurd in de V.S., waarbij enorme milieuschade is veroorzaakt!
Wat mij zo raakt is dat er onder de oorspronkelijke Amerikanen zo’n grote eenheid is ontstaan. Stammen die vroeger elkaars vijanden waren, staan nu zij aan zij in deze actie. Elke dag arriveren meer stammen op het Sacred Stone Camp: de Crow, de Comanche, de Gros Ventre, de Hopi, de Alaska Naties, zelfs Azteken uit Zuid-Amerika en Sami uit Noord-Europa presenteren zich op het terrein. Er is steun uit de hele wereld, van andere,inheemse volken: de Palestijnen, de Maori, de Maya’s en noem maar op. Volgens sommigen zijn er nu meer dan,100 stammen bij elkaar in het Kamp. Deze actievoerder noemen zich geen ‘protesters’, maar ‘protectors’, beschermers. Meerdere malen weten ze de werkers aan de pijplijn te belemmeren in het uitvoeren van hun taak, zonder wapens, maar alleen door op die plekken te bidden, te zingen en te drummen. Ze worden aangevallen door honden die bijten, door veiligheidsmensen die pepperspray gebruiken en door staatstroepen die hen met geladen geweren arresteren. Maar ze wijken niet. Er is intussen een rechtszaak door hen aangespannen. Een voorlopig halt is toegeroepen aan de constructiewerkzaamheden, tot er nader onderzoek is verricht, hoewel de oliecompagnie op andere plaatsen dit gebod overtreedt en rustig doorgaat met het werk. Elke keer als ik een video zie of een website lees over dit gebeuren, begin ik spontaan te huilen. De tranen lopen vanzelf over m’n wangen; ik kan het niet tegenhouden. Steeds als ik eraan denk, gebeurt dat opnieuw. Als ik ’s avonds in bed lig om te gaan slapen, huil ik m’n ogen uit. Als ik erover praat, kan ik dat niet met droge ogen doen. Dat gaat zo drie dagen door. Het huilen is niet te stoppen. Onderwijl vraag ik me af: wat is hier aan de hand? Wat betekent dat huilen? Ja het is prachtig en ontroerend om te zien, die eenheid onder de mensen. Mooi ook dat er zich blanken bij hen aansluiten en hoe ze daar leven in dat kamp, volgens hun oude waarden van zorg voor elkaar. En dan hun leus: “Water is Life!” Zo wáár! Maar waarom houdt me dit zo bezig? Dan valt het muntje: natuurlijk, dit is een andere versie van mijn visioen! Wéér zie ik het zich afspelen in de fysieke werkelijkheid: die enorme eenheid onder de inheemse volkeren, hun vastberadenheid om Moeder Aarde te redden, hun levenswijsheid en hun liefde voor het land. En nu begrijp ik ook wat de olie ermee te maken heeft, die zo’n grote rol speelt in het visioen: als dit niet gestopt wordt, komt het hele land zwaar onder de olievervuiling te zitten. Dan breekt de donkere nacht aan. Maar ik zit met een vraag. Waarom heb uitgerekend ik dit visioen gekregen? Ik heb geen contacten met indianen; ik woon ook niet in Amerika. En: wat moet ik er mee doen? Het is mij bekend dat de inheemse traditie voorschrijft dat je iets moet doet met een visioen dat je door Spirit is geschonken. Ik stem mij af op mijn innerlijke leiding. Nu krijg ik te horen: “Jij hebt op zielsniveau een diepe verbinding met de oorspronkelijke mensen, de inheemse culturen. Je hebt dit visioen gekregen en je weet wat je ermee moet doen. Zoals met alle heilige visioenen is het niet voor jou alleen. Het is bedoeld om de wereld in te gaan”. Daarom heb ik nu besloten naar buiten te brengen wat ik heb mogen ontvangen. In mijn ogen is dit visioen vooral bestemd voor de blanke mensen. Want het laatste deel ervan is nog niet vervuld. Dat deel waar goedwillende blanken de handen uitstrekken naar de inheemse volkeren en hen om hulp vragen. Dat is heel belangrijk. Weliswaar nemen er wel blanke supporters deel aan de Standing Rock acties, maar het is een kleine groep. Wij, in de westerse wereld, ook in Europa, ook in Nederland, zouden ervan doordrongen moeten raken dat de inheemse culturen van over de hele wereld beter weten dan wijzelf hoe we Moeder Aarde weer schoon kunnen maken. We zouden deze volkeren moeten gaan eren om de wijsheid die zij in huis hebben. Maar het gaat om meer: het is niet langer voldoende om vanuit een soort ‘spirituele hype’ bewondering te hebben voor deze mensen en hun levenswijze. Het is tijd voor ons om te luisteren, om bescheiden te zijn en om hulp te vragen. Alleen zo kunnen wij beginnen om ons collectieve westerse karma op te lossen, dat wij hebben naar hen en naar de Aardemoeder. Maar wat kunnen wij dan NU doen en van deze afstand? Daarop geeft Little Grandmother, Kiesha Crowther een antwoord. Zij vertelt dat de ‘Elders’ gevraagd hebben wereldwijd te bidden voor Moeder Aarde en voor het water, om de heilige plekken te eren en ceremonies te doen: “Velen hebben gevraagd wat te doen als er geen heilige plek dichtbij is. Het antwoord is simpel: maak er één. Ongeacht waar je woont, wie je bent, ongeacht je leeftijd en achtergrond, jij en ieder van ons hebben toegang tot Moeder Aarde. Als je geen heilige plek kunt vinden, maak er één. Vind simpelweg een plek buiten. Maak een plek waar je kunt bidden, waar je zegeningen, eer en dankbaarheid kunt geven aan je Moeder. Bid ervoor dat haar wateren weer gezond mogen zijn, haar schepselen beschermd en voor de mensheid om in liefde te leven.”
<7> Wicca Wikepedia
Het jaarwiel oftewel verbinding met moeder aarde
Een belangrijk onderdeel van wicca vormen de jaarfeesten, ook wel sabbats genoemd. Deze acht feestdagen vormen samen het Wiel van het Jaar, het levensverhaal van de God en de Godin. Behalve dat de sabbats het leven van de Goden en zo de weg van geboorte-dood-wedergeboorte uitbeelden, was elke datum vroeger ook van belang in de natuur. Zo is Imbolc van oorsprong een ploegfeest, waarbij het land voor het eerst omgeploegd werd na de winter. Lammas was een oogstfeest, wanneer het graan werd binnengehaald. Nu de meeste mensen steeds verder af komen te staan van het plattelandsleven en het ritme van de oogst verandert door bijvoorbeeld het gebruik van kassen, worden de symbolische betekenissen van de feesten steeds belangrijker.
1. Om de kalender te beginnen, is het het gemakkelijkst om bij Yule (spreek uit als Joel) te starten. Yule is ook bekend als de winterzonnewende of Midwinter, de kortste dag van het jaar. Omstreeks 22 december vieren de wicca’s het lengen van de dagen. 2. De tweede sabbat is Imbolc (spreek uit als Immolk) op 2 februari, ook wel Candlemass genoemd. Dit is het ploegfeest, wanneer het land en dus Moeder Aarde voorbereid gaat worden om het zaad te ontvangen. 3. Op Ostara, Vernal of lente-equinox, omstreeks 21 maart, viert men het begin van de lente. Het zaad, de God, groeit op onder bescherming van zijn moeder, naarmate hij opgroeit keert de zon terug op de aarde en lengen de dagen. 4. Op 1 mei komt Beltane/Beltain (spreek uit Bjeltənə), ook bekend als Mei- of Walpurgisnacht. Dit is een van de bekendste heksenfeesten, die ook regelmatig genoemd wordt in de tijd van de inquisitie. Het is het feest van de liefde. De Zonnegod of vegetatiegod is een volgroeide man geworden, en deze nacht legt hij zich neder naast de Godin en bezwangert zijn koningin. 5. Litha, de zomerzonnewende of Midzomer, viert omstreeks 21 juni de hoogste stand van de zon. De kracht van de Zonnegod is op zijn piek. Hier wordt ook het bestaan van polariteit duidelijk gemaakt, als de Eikkoning, de opbouwende, het moet afleggen tegen de Hulstkoning, de afbrekende. 6. De volgende sabbat volgt op 2 augustus en wordt Lammas of Lughnasadh (spreek uit als Loenasah) genoemd. Dit is in eerste instantie een graanfeest, het moment waarop het graan van de velden wordt gehaald. De kracht van de god is overgegaan in het graan. 7. 23 september is het tijd voor Mabon, de herfstequinox, het begin van de herfst. Nu is de oogst van de wijn. Ook wordt gezegd dat de god nu aan het eind van zijn krachten is, en sterft. Hij heeft zich gegeven zodat wij de vruchten kunnen plukken. 8. De laatste sabbat is ook een van de bekendste. Halloween of Samhain (spreek uit als Sauwen) is het heksennieuwjaar en een van de belangrijkste feesten, in oudere teksten ook bekend als het feest van de doden en de geesten. De geest van de God heeft de oversteek gemaakt naar de Onderwereld of Zomerland, en wacht op de juiste tijd om opnieuw te incarneren. Dit zal tijdens het Yulefeest zijn, wanneer de Eikkoning het overneemt van de Hulstkoning (zomer van winter). Vaak zetten Wicca’s eten op een schotel buiten voor de doden.
Magie is een belangrijk onderdeel van wicca. Het is vaak de magie die de mensen naar wicca nieuwsgierig maakt, het idee dat ze op de een of andere bovennatuurlijke manier iets aan hun eigen lot kunnen veranderen. Magie wordt op vele manieren beoefend in de wicca. Aan de ene kant worden er tijdens de jaarfeesten en op diverse andere dagen (maanfeesten, trouwdagen etc.) complete rituelen opgevoerd; aan de andere kant steken wicca’s soms simpelweg een kaars aan om extra energie in een bepaalde richting te sturen. Er wordt met name veel gebruikgemaakt van technieken zoals visualisatie en meditatie, of er wordt geprobeerd om in een trance te komen door bijvoorbeeld teksten op te dreunen (chanten) of te drummen. Er wordt ook wel korenmagie gebruikt, en er worden kruiden gebruikt bij magie. Elk kruid heeft zijn eigen magie en kracht. Als iemand magie uitoefent moet er opgelet worden welk soort magie er wordt gebruikt om er dan de juiste kruiden bij te gebruiken. Zo zal de kracht van de magie versterkt worden. Zo is het ook met wierook. Er zijn verschillende geuren met elk zijn magie en kracht. Hetzelfde geldt voor kristallen, gesteenten of edelstenen. Wicca’s maken vaak gebruik van andere occulte/esoterische kunsten, zoals divinatie (bijvoorbeeld tarot, pendelen, wichelroedelopen) of kruiden. Deze dingen hebben echter niet direct iets met wicca te maken. Wel vindt een groot deel van de wicca’s dat een goede wicca zichzelf moet trainen in ‘kunsten’ (= dat wat je kunt), waaronder tarot of kruidengeneeskunde. Veel wicca’s kunnen een of meerdere gebieden of ‘kunsten’ tot hun specialiteiten rekenen. Wicca wordt veelal beschouwd als niet alleen een religie, maar ook een kunde. In het kader van deze kunde is vele jaren training nodig, waarin onder andere kennis van en vaardigheid met andere ‘kunsten’ wordt opgedaan.
Viering van Beltane in Avebury, 2005
Rituelen worden in wicca vooral opgevoerd tijdens de jaarfeesten. Zij kennen een gedeeltelijk vaste opzet, waarbinnen vaak een eigen invulling wordt gebracht. Een ritueel begint vaak met het trekken van de Magische cirkel. Met behulp van de Cirkel wordt een tempel opgebouwd, waarbinnen de wicca’s zich beschermd voelen voor negatieve krachten van buitenaf en hun ritueel kunnen uitvoeren. De Cirkel wordt ook gezien als een plek waarin de opgewekte krachten zich kunnen bundelen en versterken, omdat zij in de ruimte gevangen blijven tot zij gericht worden vrijgelaten. Binnen de Cirkel vindt het ritueel plaats. Na afloop van het ritueel wordt de Cirkel (en dus de tempel) weer geopend en afgebroken. Een tweede onderdeel van een ritueel is de “cake-en-wijn”-ceremonie. Hierbij worden door de heksen in de coven voedsel en drank gedeeld. Dit onderdeel van het ritueel is om je weer te gronden, weer met beide benen op de aarde te staan. Wicca is een inwijdingsreligie, omdat de Wicca een mysteriereligie is. Dat betekent dat er na een periode van opleiding (traditioneel een jaar en een dag) een inwijding volgt, tot de leerling een volleerd wicca is (ook Eerste Graad genoemd). Vanuit de gardneriaanse traditie kennen we drie inwijdingen/graden. Sommige covens – meestal alexandrijnse covens – hebben daar een vierde aan toegevoegd: de neofietengraad. Wanneer een geïnteresseerde begint aan de opleiding, is hij eerst een zogenoemde trainee (binnen de greencraft heet dit een roedi). Gedurende een bepaalde opleidingsperiode leert de trainee/roedi de basisbeginselen van wicca, waarna een inwijding tot neofiet zou kunnen volgen. Bij deze inwijding neemt hij zijn magische naam aan, een geheime naam. Het aannemen van een nieuwe naam symboliseert de overgang naar een nieuwe levensperiode. Daarom nemen veel wicca’s na de volgende inwijdingen ook nieuwe magische namen aan. Na de eerste inwijding is de kandidaat een ingewijde leerling of neofiet. Hierna kan (vaak na een jaar en een dag) een tweede inwijding volgen. Dan is de leerling een priesteres of priester, of eerstegraadswicca. Hierna kunnen nog twee graden volgen: een tweedegraadswicca wordt geacht in staat te zijn een coven te leiden of op te richten, meestal onder supervisie of begeleiding van zijn Hogepriesteres en Hogepriester. Een derdegraadspriesteres of -priester is in staat om geheel zelfstandig een eigen coven op te richten en als Hogepriesteres als covenleider en leider van rituelen op te treden met naast haar een Hogepriester. Binnen een coven, of bij inwijding door een individuele HP/HPS, worden bepaalde voorwaarden en eisen aan de acoliet of neofiet gesteld. Zo kan binnen de gardneriaanse traditie een ‘knaap’ of maagd geen priester(es) worden (bij de Dianics is dit niet het geval). De acoliet of neofiet wordt verder geacht enkele dingen – tijdelijk of definitief – op te geven, soms een bepaalde pijngrens te kunnen verdragen en verder leggen zij specifieke ‘proeven van kunde’ (vaak zelfgekozen) af. Aan de leiding van een traditionele coven staat de Hogepriesteres, een vrouwelijke ingewijde. Zij wordt soms bijgestaan door de Hogepriester, een mannelijke ingewijde. Samen leiden zij de rituelen, waarbij de vrouw de Godin vertegenwoordigt en de man de God. Beiden zijn verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de coven en moeten er dus voor zorgen dat alle covenleden (traditioneel een aantal van dertien man, gemengd man en vrouw) de juiste opleiding krijgen. In het algemeen geldt dat de Hogepriesteres het vetorecht heeft. Met het in de openbaarheid treden van de individueel werkende wicca raken covenwerk en inwijdingen op de achtergrond. De zogenaamde zelfinwijding wordt populairder. Hierbij schrijft de wicca zelf een ritueel voor zijn inwijding, die hij ondergaat als hij zelf het gevoel heeft hier klaar voor te zijn. Zelfinwijding wordt vaak met veel scepsis bekeken, zowel vanuit de traditionele covenwicca als vanuit individueel werkende heksen. Covenheksen, vooral van gardneriaanse en alexandrijnse strekking, zijn vaak van mening dat een inwijding alleen door een hogepriester(es) mag worden gegeven. Wicca kent geen duivel of satan. Toch verwarren sommigen ten onrechte wicca met satanisme. Dit heeft te maken met het symbool dat vaak gedragen wordt, namelijk een pentagram. Bij Wicca wordt deze met 1 punt naar boven gedragen, maar in het satanisme wordt deze gedragen met 1 punt naar beneden. In de Wicca staat het omgekeerde pentagram symbool voor de Tweede Graad. Hierdoor stellen de 2 punten naar boven de hoorn van de Bok voor. Dit is voornamelijk te wijten aan het feit dat de god uit deze godsdienst vanwege zijn gehoornde uiterlijk wordt gelijkgesteld met de duivel, waarschijnlijk omdat in het boek Openbaring 13 vers 11 in de Bijbel het tweede beest wordt beschreven met twee lamshoornen. Maar wicca is niet hetzelfde als het satanisme, ook al denken veel mensen van wel. Dit verschijnsel komt voort uit de pogingen van de katholieke kerk iedereen tot het christendom te bekeren door alles dat met een andere religie had te maken met de duivel in verband te brengen. Enkele voorbeelden hiervan: De drietand van Neptunus/Poseidon, de puntmutsen van de oude wijze vrouwen, de bokkenpoten en hoorns van Pan enz.
New age en Wicca Dat Wicca een loot zou zijn aan de New age-stam wordt door de meeste wicca’s ontkend, evenals door historici als Ronald Hutton, die opmerkte dat Wicca niet alleen ouder is dan New age, maar ook aanzienlijk verschilt in filosofie.[6] Fluffy bunny, of Fluffbunny, is een negatieve term die gebruikt wordt in wicca (en in het neopaganisme in het algemeen) om te verwijzen naar aanhangers van de religie die gezien worden als oppervlakkig of meeloperig. Over het algemeen hebben ze een afkeer van de duistere elementen en benadrukken ze goedheid, licht en elementen die overgenomen zijn van de New age beweging, of volgen het als een rage.
Keltische moedergodinnen: Dana[ Danu] links en rechts Brigid [Bride]
<8> De Indianen leefden samen met de planten en dieren en namen nooit meer van Moederaarde af dan noodzakelijk was. Indianen en Sjamanen hebben steeds de speciale band gevoeld met de Natuur. We zijn allen verbonden (Mitakuye Oyasin) is een integraal deel van hun Geloof. Als al onze relaties geëerd worden als Heilig en als we Respect hebben voor elk deel van de Schepping, is het Paradijs nabij. Ze geloven ook dat Dieren en Stenen (de Grootvaders) sterke Helende krachten bezitten, zowel praktisch als Spiritueel. Dit resulteerde in Totems en Medicijnen, de welke dagelijks gebruikt worden om de levenskwaliteit te verhogen. Indianen geloven in de ‘Grote Geest’. Ze geloofden ook dat de geesten van overleden familieleden overal in de natuur te vinden waren. Daarom aanbeden ze de zon, de maan en de aarde. Hun ceremonies bestonden uit veel muziek en dans. Ze toonden er hun vreugde mee, maar ze dansten ook voor de jacht, om de goden te bedanken. Ze geloofden dat hun leven geregeld werd door de Goden, die hen alles gaven, van gewassen tot een goede gezondheid tot regen. Kracht of totemdieren worden in de antropologie gezien als mythologische voorouder uit een ver verleden. Hun goden waren in de natuur te vinden. Indianen krijgen bij hun initiatie een totemdier toegewezen waar zij kracht uit kunnen putten en waaraan zij zich kunnen spiegelen. Het krachtdier begeleidt hen bij hun droomreizen en op hun spirituele weg. Een aantal voorbeelden van krachtdieren:
• Het Totem dier Buffalo-Bizon staat voor het bewandelen van het Heilige Pad en het eren van alle verwanten. In tijden van vertroebeling kan men hulp vragen aan dit Krachtdier. De Buffalo helpt een diepe verbinding te maken met Moeder Aarde. Het kan helpen op de weg naar een sterke en onafhankelijke Geest. De Bizon staat voor het volgen van de simpelste weg naar overvloed, ons geboorterecht. De Bizon vertelt dat doelen beter kunnen bereikt worden met de hulp en Harmonie van de Grote Geest (Wakan Tanka). • Het Totem dier Adelaar is voor de Indianen van de Noordwest kust van Noord- Amerika het symbool van eer, moed, vrede en vriendschap en mysterische krachten . Daarom wordt de dons van de Adelaar tijdens welkomstdansen en andere ceremoniën voor de gasten uitgestrooid. Adelaarsveren worden in rituelen in en op maskers en hoofdtooien gebruikt. De adelaar kon spiraalsgewijs net zo hoog opstijgen tot hij in een gat in de hemel verdween en het huis van de zon bereikte. De Adelaar werd een symbool van groter overzicht en een meeromvattende waarneming. • Het Totemdier Paard staat symbool voor de magische kracht van sjamanen. Het staat voor aardse en buitenaardse kracht, reizen, stabiliteit, zachtmoedigheid en vrijheid. Het paard is door de eeuwen heen geprezen om zijn hulp in de evolutie van de mens. Het paard draagt zijn berijder, maar deze laatste draagt de verantwoordelijkheid voor alles rondom. Het Medicijn Wiel is Heilig voor de Indianen en Sjamanen. Volgens hun overtuiging heeft de Grote Geest alles in de Natuur in een cirkel gemaakt. Het Medicijn Wiel staat ook voor de 4 winden en de 4 kleuren van mensen die reizen over onze planeet. Het is het symbool van de totaliteit van het bestaan. Het Wiel is een plek gecreëerd om het contact en de gebeden te versterken. Het verenigt de energie van Zon-Maan-Universum-Moeder Aarde Grootvaders, Grootmoeders en de Schepper in de oneindige cirkel van leven. Het Medicijn Wiel symboliseert eveneens het individueel Pad dat ieder dient af te leggen naar het ultieme geluk in Universele Liefde.
Viering van Mayahuel De ceremonie van Mayahuel, ook wel la Virgen de los Remedios genoemd, is gewijd aan genezing. Omdat het vaak is gewijd aan traditionele medicinale planten, tonen altaren ter ere van Mayahuel vaak maguey- en agaveplanten. De ceremonie ter ere van Mayahuel is ook een gelegenheid om het hart, de geest, de geest en de ziel te genezen. Als onderdeel van de vier richtingen vertegenwoordigt het het Westen, de richting van de energie van vrouwen. Als gevolg hiervan is Mayahuel een gelukkige viering van zusterschap. Mayahuel eert het werk dat vrouwen hebben gedaan om onze gemeenschappen te genezen. Het eert het leiderschap, de leringen en de genezingstradities die vrouwen aan onze kinderen hebben doorgegeven. Als een viering van genezing eert Mayahuel ook de curanderas / curanderos [ geneeswijzes] en bewaart ze voor ons en de tradities en leringen worden doorgeven die ons fysiek en spiritueel genezen.
Pachamama (van het quechua pacha: aarde en mama: moeder, dus letterlijk vertaald “Moeder Aarde”) is de belangrijkste godheid voor de inheemse bevolking van de centrale Andes van Zuid-Amerika. Pachamama in de kosmologie van Juan de Santa Cruz Pachacuti Yamqui Salcamayhua (1613), achter een afbeelding in de zonnetempel Qurikancha in Cusco. Pachamama wordt omschreven als “ze is de Aarde in een diepe zin, bovennatuurlijk; ze is dat van hieronder, maar niet de grond of de geologische aarde, evenmin de christelijke hemel, ze is de kosmografische hemel. Pachamama is alles, ze verklaart alles. Pachamama is geen eigenlijke scheppende, wel een beschermende godheid; ze beschermt de mens, ze maakt het leven mogelijk en begunstigt de vruchtbaarheid. In ruil voor deze hulp en bescherming is de priester van de Puna Meridional verplicht een deel van wat hij ontvangt aan Pachamama te offeren [1]
Geschiedenis van haar verering: De Quechua- en de Tiwanaku-cultuur van de Andesregio brachten offers om haar te eren, ze offerden camelidae.[ kameelachtigen] Onder meer gaven ze cocabladeren, zeeschelpen en boven alles de foetus van lama’s, volgens hun geloof om de grondte bevruchten. Met de komst van de Spanjaarden en de vervolging van het – plaatselijk variërende – geloof werd Pachamama dikwijls aanbeden als was ze de maagd Maria.
18e-eeuwse afbeelding van de Maagd Maria, met enige kenmerken van Pachamama[2]
Kleireliëf uit ca 460 v.C. Gaia geeft Erichthonios aan Pallas Athena.
Nakomelingen Volgens de Griekse sagen en mythen bracht Eros Gaia ertoe zich te verbinden met het water en de lucht, en zo bracht zij de zee (Pontos) en de hemel (Ouranos) voort. Ook kwamen de Titanen, de drie eenogige Cyclopen en de drie honderdarmige reuzen uit oermoeder Aarde voort. Deze laatsten heetten Briareos, Gyes en Kottos en hadden elk ook vijftig hoofden. Zij werden ook de Hekatoncheiren genoemd. De Titanen en de Cyclopen zijn verwekt door Ouranos.
Moedergodin Godin die de natuur, moederschap, vruchtbaarheid, en de schepping vertegenwoordigt. Een moedergodin of Almoeder is een vrouwelijke god en moederlijk symbool van schepping, creativiteit, geboorte, vruchtbaarheid, seksuele vereniging, verzorging en de levenscyclus.
Zittende vrouw van Er bestaat een verschil tussen de academische en de populaire opvatting over het begrip. De populaire opvatting wordt vooral gedragen door de godinnenbeweging en luidt dat primitieve samenlevingen eerst matriarchaal geweest zijn waarbij een soevereine, verzorgende, moederlijke aardegodin aanbeden werd. Zij bouwden daarbij voort op de negentiende-eeuwse ideeën van een unilineaire evolutie van Johann Jakob Bachofen. Zowel bij Bachofen als bij modernere theorieën is eerder sprake van een projectie van de huidige ideeën op oude mythes, dan dat er geprobeerd wordt de mentalité van die tijd te begrijpen.[1][2] Veelal gaat dit gepaard met een verlangen naar een verloren beschaving uit vervlogen tijden die rechtvaardig, vredevol en wijs zou zijn geweest.[3] Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat een dergelijke beschaving heeft bestaan.[4] Lange tijd werd door feministische auteurs uitgedragen dat deze vredige, matriarchale agrarische samenlevingen werden uitgeroeid of onderworpen door nomadische, patriarchale krijgerstammen. Een belangrijke bijdrage hier was die van archeologe Marija Gimbutas. Haar werk op dit vlak wordt tegenwoordig echter grotendeels afgewezen.[5] Ook bij feministische archeologen is deze visie tegenwoordig zeer omstreden.[6][7] Sinds de jaren 1960 werd vooral in de populaire literatuur een link gelegd tussen de vermeende verering van de moedergodin en de sociale positie die vrouwen in prehistorische samenlevingen zouden hebben ingenomen. Daarmee kreeg de discussie een politiek karakter. Vanuit de huidige door mannen gedomineerde maatschappij zou volgens de godinnenbeweging moeten worden teruggekeerd naar het egalitaire matriarchaat van vroeger tijden. Dat deze maatschappijvorm zou hebben bestaan, zou worden ondersteund door de vele Venusbeeldjes die terug zijn gevonden. In academische kringen wordt dit prehistorische matriarchaat onwaarschijnlijk geacht. Allereerst betekent het aanbidden van een moedergodin niet noodzakelijk dat vrouwen de dienst uitmaakten.[8] Daarnaast kunnen de venusbeeldjes ook gewone vrouwen voorstellen of gewone godinnen en is het onduidelijk of er werkelijk ooit sprake is geweest van een moedergodin.[9][10][11] Dit alles heeft zijn effect op archeologen die zich richten op mythologie en religie die niet geassocieerd willen worden met Gimbutas en de godinnenbeweging.[12] Coatlicue was in de Azteekse mythologie de godin van de aarde, de godin van het vuur en de vruchtbaarheid en moeder van de zuidelijke sterren. Coatlicue in het Nationaal Antropologiemuseum, Mexico-Stad. Omdat ze op mysterieuze wijze zwanger werd door een bal kolibrieveren wilde niemand haar geloven.
Haar zoons (inclusief Coyolxauhqui) vermoordden haar, wantzwanger worden van kolibrie-veren was een groot misdrijf. Net op tijd wist Huitzilopochtli uit haar baarmoeder te komen, die de andere zoons (goden van maan en sterren) doodde. Later werden hiervoor andere goden aangesteld. Coatlicue werd hierdoor boosaardiger en kreeg een rok van slangen.
Gaia (Oudgrieks: Γαῖα, Γαῖη of Γῆ) of Gaea (gelatiniseerd) is een figuur uit de Griekse mythologie. Zij is de oermoeder, de Aarde, die ontstond uit de Chaos aan het begin van de dingen. De Chaos bevatte alle basisbestanddelen, de vier elementen aarde, water, lucht en vuur. Daaruit ontstond onder andere Gaia: Moedergodin van de natuur en de aarde.
Uiterlijke kenmerken Gaia, de godin van de natuur en de aarde, werd afgebeeld als een mollige vrouw, vaak oprijzend uit de grond, altijd eraan verbonden. De Aarde zelf werd in de Griekse mythologie gezien als een platte schijf (platte Aarde), omringd door de rivier Okeanos (de oceaan), de hemelkoepel van Ouranos ondersteunend.
.
Asgard: De schepping volgens de Vikingen
<9> Noormannen. De Vikingsaga (793-1241) – John Haywood Auteur: John Haywood 18 november 2022 Boekfragmenten/Noordse mythologie/Religieuze geschiedenis/Vikingen
Huginn en Muninn zittende op de schouders van Odin. De illustratie komt uit een 18e-eeuws IJslands manuscript.
Bij Omniboek verschijnt mei 2017 het boek ‘Noormannen: de Vikingsaga 793-1241.‘ Hierin beschrijft John Haywood de rijke cultuur van de Vikingen in de volle breedte. Haywood volgt de weg van de Vikingen vanaf hun Noorse godenwereld in de achtste eeuw tot hun plek in het christelijke Europa in de dertiende eeuw. Op Historiek een fragment uit de inleiding over hoe de Vikingen aankeken tegen het ontstaan van de aarde en hun ‘doel’ op aarde.
Asgard. Het wereldbeeld van de Vikingen Vee sterft, bloedverwanten sterven, uiteindelijk zul jij ook sterven, Maar glorie sterft nooit voor de man die het behaalt.
De dwaas denkt dat hij eeuwig zal leven, Als hij wegblijft bij het gevecht; Maar de oude dag garandeert hem geen wapenstilstand, Zelfs als de speren dat wel doen. Hávamál Odin hangt in de boom om zichzelf te offeren, zoals beschreven in Hávamál.
Voor de meeste Scandinaviërs betekende het leven in het Vikingtijdperk hard werken op het land, een voortdurende onzekerheid, en een vroege dood rond hun dertigste of veertigste levensjaar. Voor hen die ervoor kozen om Viking te worden in de letterlijke zin van het woord, piraat of plunderaar, of die op reis gingen om handel te drijven of te koloniseren, kon het leven zelfs nog korter duren. Allemaal liepen ze het serieuze risico op zee te verdrinken wanneer hun fragiele schepen vergingen in een storm of aan splinters sloegen tegen een rotsachtige kust. Handelaren liepen altijd het risico aangevallen te worden door piraten. En tegenover elke Vikingkrijger die naar huis terugkeerde met een zak zilver of voor zichzelf een boerderij in de wacht had gesleept op nieuw veroverd gebied, moet er minstens één andere hebben gestaan die aan mootjes werd gehakt op een slagveld of stierf aan een ziekte in een onhygiënisch winterkamp. Vikingen waren duidelijk bereid enorme risico’s te nemen teneinde land, rijkdom en roem te vergaren. Deze moedige en ondernemende maatschappij werd ondersteund door een wereldbeeld dat actief het mijden van risico’s ontmoedigde. De wereld waarin de heidense Scandinaviërs leefden, bestond niet om een of ander doel te vervullen, en als het waar was dat de goden de mens hadden geschapen, dan was dat uitsluitend voor henzelf, zodat er iemand was die aan hen geofferd kon worden. Wilde een mensenleven enige betekenis hebben in deze wereld, dan moest men daar zelf voor zorgen, door iets te bereiken waarvoor men herinnerd zou worden.
De schepping van de wereld
Yggdrasil
Volgens de Scandinaviërs werd het middelpunt van het universum gevormd door een enorme, altijdgroene es die Yggdrasil heette. Zijn takken overdekten de hemel en verbonden de gescheiden werelden van de goden, ijsreuzen, vuurreuzen, elfen, dwergen, mensen en de onderwereld. Er is geen mythe die vertelt over de oorsprong van Yggdrasil of zijn uiteindelijke lot. Zijn bestaan werd als vanzelfsprekend aangenomen en misschien dacht men dat hij eeuwigdurend was.
Desondanks komt Yggdrasil helemaal niet voor in de Scandinavische scheppingsmythe, waarin de kosmos geboren wordt uit de interactie van wederzijds vijandige krachten. In het begin van de tijd waren er maar twee werelden: het vurige Muspelheim in het zuiden en het ijzige Niflheim in het noorden. Tussen de twee werelden bevond zich de gapende leegte van Ginnungagap. Waar de hitte van Muspelheim het ijs van Niflheim ontmoette, begon het ijs te smelten en te druipen. De hitte versnelde het leven in de druppels en die namen de vorm aan van een reus, die de naam Ymir kreeg. Terwijl Ymir sliep, vormden zich uit het zweet onder zijn linker oksel een reus en een reuzin, en een van zijn benen werd de vader van een zoon op zijn andere been. Op deze manier werd Ymir de voorvader van een ras van ijsreuzen. Terwijl het ijs bleef smelten, kwam er een koe tevoorschijn. Deze koe heette Auðumla. Auðumla voedde zich door te likken aan het zoute ijs. De vier rivieren van melk die uit haar spenen vloeiden, voedden Ymir. Door het likken van Auðumla kwam nog een reus tevoorschijn, die Búri heette. Búri was groot, sterk en knap. Hij werd de vader van een zoon die Borr heette. Er wordt geen moeder genoemd, maar zij was vermoedelijk een ijsreuzin, aangezien zij destijds de enige andere aanwezige wezens waren, afgezien van Auðumla. Borr nam Bestla, de dochter van de ijsreus Bölthorn, als zijn vrouw en samen kregen ze drie zonen: Odin, Vili en Vé, de eerste van de goden. Odin en zijn broers vermoordden Ymir en gebruikten zijn dode lichaam om het land te maken, en zijn bloed om de oceaan te maken. Toen namen de goden Ymirs schedel en plaatsten deze boven de aarde om de lucht te maken. De goden vingen wat van de vonken en gesmolten sintels die van Muspelheim af waaiden en plaatsten deze in de lucht om de hemel en de aarde mee te verlichten. Toen zetten de goden de donkere reuzin Nótt (‘nacht’) en haar heldere en knappe zoon Dagr (‘dag’) in de lucht om elkaar elke vierentwintig uur rond de wereld te volgen. De goden namen de beeldschone broer en zus, Máni (‘maan’) en Sól (‘zon’) en plaatsten hen ook in de lucht. Aan de hand van hun bewegingen konden de dagen, maanden en jaren worden geteld.
De goden schiepen de wereld als een grote cirkel. Het deel langs de randen gaven de goden aan de reuzen als thuis. Dit was Jotunheim, waar de reuzen op wraak zonnen voor de dood van Ymir.
In het midden, omringd door de oceaan, gebruikten de goden Ymirs wenkbrauwen om een fort te bouwen tegen de vijandige reuzen. Dit noemden zij Midgard, of ‘Midden-Aarde’. Ten slotte namen de goden Ymirs hersenen en gooiden ze in de lucht om de wolken te maken. Hiermee voltooiden de goden hun recycling van Ymir.
Odin, Vili en Vé liepen langs de nieuw gevormde zeekust en vonden twee boomstammen. Hieruit schiepen de goden de eerste twee mensen.
De man noemden ze Ask (‘es’) en de vrouw Embla (‘iep’), en van hen stamde het menselijk ras af. De goden gaven Ask en Embla Midgard om te wonen.
Nadat ze mensen hadden geschapen, schiepen de goden hun eigen domein Asgard, een hemelse stad hoog boven Midgard. Ze bouwden de vurige regenboogbrug Bifröst om de twee domeinen te verbinden, zodat ze hiertussen heen en weer konden gaan.
De mythen geven geen aanwijzing hoeveel tijd er volgens de Vikingen zou zijn verstreken tussen deze gebeurtenissen en hun eigen tijd.
Zoals de meeste volken voor de tijd van het schrift, hadden de Vikingen geen officiële tijdsbepaling. Alle gebeurtenissen die plaatsgevonden hadden voor mensenheugenis, bestonden waarschijnlijk op een manier vergelijkbaar met de
Droomtijd van de Aboriginals.
Yggdrasil Asgard, thuis van de goden
Binnen de muren van Asgard zijn tientallen schitterende zalen en tempels waar de goden feestvieren en beraadslagen. Vanaf de troon in zijn met een zilveren dak bedekte zaal Valaskjálf overziet Odin de hele schepping, en stuurt hij zijn raven Huginn en Muninn elke dag eropuit om nieuws te vergaren over de wereld. Zoals elke Vikingleider heeft Odin zijn eigen gevolg van lijfwachten, einherjar, die exclusief worden gekozen uit de gelederen van de dapperste krijgers die gesneuveld zijn in de strijd. De einherjar vertoeven in Walhalla (‘zaal voor de gevallenen’), een enorme zaal met 540 deuren die elk zo breed zijn dat achthonderd krijgers er zij aan zij doorheen kunnen marcheren. Walhalla glanst van het goud, heeft speren als dakspanten en een dak gemaakt van schilden en
maliënkolders. Elke ochtend marcheren de einherjar Walhalla uit om de dag door te brengen met vechten.
Noormannen.
In de avond worden de gesneuvelden op miraculeuze wijze geheeld en keren ze allen terug naar Walhalla om daar de hele nacht te genieten van varkensvlees en mede. De einherjar worden bediend door de Walkuren (‘zij die de gevallenen uitkiezen’), beeldschone bovennatuurlijke vrouwen die een harnas dragen en
gewapend zijn met een schild en een speer. Op Odins bevel rijden de Walkuren snel door de lucht en dalen neer op slagvelden om te beslissen wie de winnaars zijn, de krijgers te kiezen die zullen sneuvelen en de dappersten van hen mee te voeren naar Walhalla. Daar worden ze verwelkomd met bekers mede en een
rumoerig gebonk op tafels door de einherjar. Vikingkrijgers wisten dat ze de gastvrijheid van hun heer moesten verdienen op het slagveld. De einherjar verdienden Odins gastvrijheid door voor hem te strijden in Ragnarok. Dit is een groot gevecht waarvan Odin weet dat het voorbestemd is om plaats te vinden aan het einde der tijden.
Hierin zullen de goden en hun onverzoenlijke vijanden, de reuzen, elkaar uitroeien met vuur en overstromingen en het hele universum vernietigen, waarna een nieuwe scheppingscyclus begint.
~ John Haywood
De drie belangrijkste goden van het Hindoeisme
Hindoeïsme
<10> Het is een van de oudste religies ter wereld, beoefend door meer dan 1.100 miljoen mensen op het Aziatische continent en andere delen van de wereld. In India, Pakistan, Nepal, Bangladesh en Maleisië zijn er velen die de voorschriften volgen en de drie belangrijkste goden van het hindoeïsme aanbidden. In tegenstelling tot andere religies worden deze goden in het dagelijks leven aanbeden. Ze worden meer dan abstracte en verre wezens gezien als figuren die deel uitmaken van de dagelijkse realiteit. Er zijn tal van stromingen en scholen binnen het hindoeïsme. Binnen het bonte hindoeïstische pantheon vallen niet alle goden in dezelfde categorie. Er zijn niet minder dan dertig miljoen goden, maar ze zijn niet allemaal even belangrijk en vereerd. Dit zijn de drie belangrijkste goden van het hindoeïsme: Brahma, Vishnu en Shiva. Ze vormen de Trimurti (‘De drie vormen’ in het Sanskriet) en vertegenwoordigen respectievelijk de cycli van schepping, behoud en vernietiging van het universum. Brahma, de eerste van de drie Hindoe drie-eenheid, is de schepper van het heelal. Hij wordt afgebeeld met vier hoofden die naar de vier windrichtingen kijken. Meestal rijdt hij op een zwaan of zit op een heilige lotusbloem. Zijn vrouw Saraswati is de godin van de kunst en het onderwijs. Brahma heeft vier handen, waarvan hij er altijd één zegenend opheft.
Vishnu Vishnu is de beschermer van het heelal. Hij wordt meestal afgebeeld op een adelaar of slapend op een reuzenslang. Zijn vrouw is Laksmi, de godin van schoonheid en rijkdom. Vishnu de instandhouder in het Hindoeïsme
Shiva Shiva is de vernietiger van het kwaad in het heelal. Hij heeft een drietand als symbool van de vernietiging. Op zijn voorhoofd draagt hij het derde oog van de kennis. Shiva rijdt op een grote stier, Nandi geheten. De vrouw van Shiva is de godin Parvati. En rechterhand van Shiva.
Maori’s
De Maori’s zijn de inheemse bewoners van Aotearoa, zoals zij Nieuw-Zeeland noemen. Momenteel noemt 14% van de Nieuw-Zeelandse bevolking zich Maori. Hun bijzondere cultuur heeft een sterke stempel gedrukt op de huidige Nieuw-Zeelandse cultuur. Je ziet en hoort veel Maori-elementen terug in onder andere zang, dans, taal en plaatsnamen.
Pa en marae
Ongeveer duizend jaar geleden kwamen zij aan na een lange reis van de Haiwaiki-eilanden in de Grote Oceaan. Door de eeuwen heen leefden vele Maori-stammen in pa’s (versterkte dorpen) waar zij zichzelf voorzagen van eten en drinken. In deze gemeenschappen genoten de stamleiders en priesters het meeste gezag. De stam werd vernoemd naar de voorvader van de stam, bijvoorbeeld Ngapuhi, dat afstammelingen van Puhi betekent. Deze stam is tegenwoordig de grootste stam in Nieuw-Zeeland met meer dan 100.000 leden. In het midden van alle pa’s stond een ‘marae’: een gemeenschapshuis met een grote open plaats. Maori’s geloven dat hierin hun voorouders verder leven en is de plek waar alle stamleden samenkomen en ceremonies houden. Wanneer er behoefte aan meer voedsel en land was, werden er andere stammen aangevallen. Dit ging er vaak heftig aan toe. Er werden wapens van steen, hout en been gebruikt en de verslagen vijand werd als slaaf ingelijfd en soms zelfs opgegeten. Toen aan het einde van de 18e eeuw Nieuw-Zeeland werd gekoloniseerd, veranderde er veel voor de Maori’s. Er werden grote stukken land afgepakt en hun cultuur werd ondergewaardeerd. Ook poogden zendelingen Maori’s te bekeren tot het Christendom.
Religie De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor de traditionele Maori-cultuur gekomen. Deze opleving van deze cultuur wordt ook wel Maoritanga genoemd. De Maori-cultuur is rijk en gevarieerd. Hierin speelt voorouderverering een belangrijke rol evenals het geloof in goden. Deze goden vertegenwoordigen de hemel, zee, bergen en oorlog. Andere belangrijke zaken zijn het geloof in de levenskracht (mairu), de geest (wairua) en de spirituele kracht (mana). Mythes spelen een belangrijke rol in de traditionele Maori-religie. Het ontstaan van de aarde zien ze zo: in het begin was er niets en dit niets noemen ze Te Kore. Na negen periodes van Te Kore kwam Te Ata, de zonsopgang. Uit de schoot van de duisternis ontstond Ranginui, de hemelvader, en Papatuamaku, Moeder Aarde.
Zij werden verenigd en kregen veel kinderen. Deze kinderen richtten
de wereld verder in.
Het ontstaan van Nieuw-Zeeland is ook een belangrijke legende binnen
de Maori-cultuur. Lang na de creatie van de wereld ging halfgod Maui
uit Hawaiki op zee vissen. Samen met andere bewoners van Hawaiki
voer hij in een kano een heel eind weg van zijn geboorte-eiland. Na een
tijdje varen pakte Maui zijn magische vishaak, bevestigde deze aan een
stuk touw en wierp deze in de oceaan. Hij ving een immense vis die hij versloeg met jade. De vis veranderde toen in het Noordereiland, dat door de Maori’s Te Ika a Maui wordt genoemd, oftewel ‘De vis van Maui’. Het Zuidereiland symboliseert de kano van Maui: Te Waka o Maui. Stewart Island vormde het anker van deze kano: Te Punga a Maui.
Vele jaren later, tussen 850 – 950, vertrok zeevaarder Kupe van Hawaiki
richting Nieuw-Zeeland. Toen hij het land zag hing er laaghangende
bewolking overheen. Hij noemde het nieuwe land ‘Aotearoa’, dat ‘het land van de lange witte wolk’ betekent.
Maoritanga
Vroeger was er binnen de Maori-stammen een duidelijke scheiding in klassen, maar tegenwoordig zijn Maori’s meer geïntegreerd in de Nieuw-Zeelandse samenleving en is er meer gelijkheid. Hoewel de traditionele Maoricultuur in Nieuw-Zeeland lange tijd nauwelijks werd erkend, is er nu sprake van een inhaalrace, de Maoritanga.
Veel Maori’s laten de cultuurspecifieke kenmerken, zoals gigantische tatoeages, met trots zien. Ook is er veel aandacht voor de oude mythes en legendes.
Door de eeuwen heen werden deze oraal doorgegeven omdat de Maori-cultuur geen schrift kende. Verhalen en tradities werden levend gehouden door middel van zang, dans, muziek en houtsnijwerken. Nu kennen Maori’s wel het schrift en worden de verhalen opgeschreven in verhalen en gedichten.
Vandaag de dag is het ‘Maori zijn’ een individuele keuze geworden. Mensen zijn niet meer genetisch Maori maar verklaren zichzelf Maori. Dit komt onder andere doordat de ‘volbloed Maori’ bijna niet meer bestaat door de inmenging van andere culturen. Of iemand Maori is hangt af waar die persoon zich het meest mee verbonden voelt. Net als in veel andere multiculturele landen identificeren veel Nieuw-Zeelanders zich met meer etnische groepen. Vanwege de grotere aandacht voor de Maori-cultuur, zijn er veel Maori-verenigingen opgericht, zoals
sportclubs en theatergroepen. Hierdoor ontstaat er een groeiend gemeenschapsgevoel en zeggen veel Maori’s hun ‘nqakau Maori’ weer te voelen, hun Maori-hart in hun voorouders, cultuur en land.
<11>
Asintmah, Athabaskan aarde en natuurgodin, en de eerste vrouw die op aarde rondliep
Kishar, Akkadische godin die de aarde
vertegenwoordigt
Ninhursag, Sumerische moedergodin geassocieerd met de aarde en vruchtbaarheid
Cybele,
Frygische godin van de
vruchtbare aarde en wilde
dieren
Yer Tanrı, is de godin van de aarde in de Turkse mythologie. Ook wel bekend als Yer Ana.
Gaia, de godin van de aarde en haar personificatie. Ze is ook de oorspronkelijke moedergodin.
Terra , oergodin die de aarde personifieert.
Grieks-Romeins is oergodin Tellus, net als Terra, personificatie van de aarde
Papatuanuku, de aardmoeder Maori
Egyptische moedergodin Isis
de godin Amaunet
<12>
<13>
Moeder Aarde en Maria Lichtmis Door Martine op Antroposofie en het kind.
<14> Eind januari, in de diepe, stille winteraarde, gebeurt iets heel bijzonders… De allerkleinste zaden ontkiemen en vinden hun weg naar de zon, tegen de zwaartekracht in. De aarde opent zich, is vruchtbaar. Midden in de winter. De sneeuwklokjes bloeien al! Na de stille, donkere (en dit jaar ook nog) sombere dagen van december en januari, verlangen we naar zon en licht. Maar de weg ernaartoe voelt zwaar, alsof we zelf ook tegen de stroom in moeten gaan. Ons hart maakt werkelijk een sprongetje als de zon schijnt, naar buiten! Het sterkt ons dat de dagen ook al merkbaar lengen. Wat er met de natuur gebeurt, wordt ook innerlijk zichtbaar. De verwachting van de lente is voelbaar. We ontwaken langzaam. We stellen ons vruchtbaar open voor bewustwording en nieuw inzicht. Misschien is er zelfs al inspiratie en ontluikend enthousiasme! Maria Lichtmis op 2 februari, is in de kerk de herdenking van het zuiveringsoffer dat Maria veertig dagen na de geboorte van Christus moest brengen. Daarmee is deze dag verbonden met Kerstmis, de geboorte van Jezus. Op Maria Lichtmis worden kaarsen gezegend en een processie met brandende kaarsen gehouden, voor aanvang van de mis. De katholieke en protestante kerk benadrukken dat het geen Mariafeest is, maar dat het op deze dag over Christus zelf gaat. Het is de opdracht/presentatie van de Heer in de tempel. Ik wil hierbij graag opmerken dat de vrouw in de christelijke traditie, een ondergeschikte rol heeft. Van oorsprong is 2 februari een Keltisch feest met lente en vruchtbaarheid als centrale thema’s. Het nieuwe natuurjaar, de uitademing van de aarde begint weer. Hier start de groene vreugde van de aarde, elk jaar opnieuw! In sprookjes wordt Moeder Aarde, de aardekracht en vruchtbaarheid, verbeeld door Vrouw Holle*. Zij is de verbinding tussen aarde en hemel. Zij verschijnt in verschillende gedaanten aan de mensen. Zij heerst over dieren en natuurwezens. Waar haar voet de aarde raakt, wordt de akker gezegend met vruchtbaarheid. Waar zij uitrust, bloeien de mooiste bloemen. Zij behoedt de nog ongeboren zielen en begeleidt de overledenen vlak na de dood. Maria, de moeder van Jezus, is bij de christenen deze plaats gaan innemen. Maar de link met onze aarde heeft Maria niet. Je zou kunnen zeggen dat hierdoor de verbinding met Moeder Aarde uit onze westerse cultuur is verdwenen omdat deze nu eenmaal getekend is door de christelijke traditie. Het behoeft geen betoog dat we de verbinding met de aarde kwijt zijn geraakt. We leven in een tijd waarbij we steeds verder van de natuur afstaan. We doen de aarde veel geweld aan. Dat heeft enorme gevolgen. Het klimaat verandert veel sneller dan we voor mogelijk hielden, de aarde raakt uitgeput, de noodklok wordt geluid. Hier wordt op allerlei manieren aandacht voor gevraagd, vooral in negatieve zin. En we weten best dat er iets moet veranderen, maar echt verantwoordelijk voelen we ons niet. Laten we het eens op een andere manier proberen. Voor werkelijke verandering is een diep besef nodig. Laten we dat wakker schudden door erop te vertrouwen dat het nog ergens rondwaart in ons celgeheugen! Door ons in deze tijd van het jaar te verbinden met de ontluikende natuur, her-inneren we ons de grootsheid, de immense waarde van Moeder Aarde. Moeder Aarde, Moeder Energie, Moeder Maria. Ze hebben overeenkomstige eigenschappen. Reinigend, licht, zuiver, vruchtbaar, scheppend. Bewustwording door het leven te vieren is een relatief onbekende, maar ik nodig je er graag toe uit! Laten we het laatste feest van de Kersttijd, Maria Lichtmis, verbinden met het eerste feest van Moeder Aarde. Betekenisvol vieren**, vreugdevol en dankbaar. Daarmee brengen we hoe dan ook licht de wereld in, aansluitend op de gedachte van Maria Lichtmis! We kunnen er warmte en troost aan ontlenen en het bovenal samen delen!
Artikel uit het tijdschrift Happinezz <15> Moeder Aarde wordt door de oude volken van de Andes Pachamama genoemd. Ze zien haar als de moeder aller moeders, en vinden het belangrijk om haar te bedanken voor de overvloed die ze ons schenkt. Hoe kunnen we onze kinderen dat respect meegeven? Zes waardevolle lessen van Pachamama. 1. Lummelen hoort erbij Pachamama is een moeder, een vrouw. Door je met haar te verbinden, versterk je je vrouwelijke energie. Waar mannelijke energie gaat over actie, gaat vrouwelijke energie over ontvankelijkheid en rust. Meer zijn dan doen. Luisteren naar de wijsheid van je lichaam, naar je intuïtie. Krachten die lange tijd onderdrukt zijn geweest. Hoog tijd voor een comeback, en dan in een mooie balans met gezonde mannelijke energie. Want het een kan niet zonder het ander. Ook (en misschien juist wel) voor kinderen is deze balans belangrijk. Ruimte om een beetje te lummelen. Vervelen is goed – juist dan komen na een poosje de creatieve ideeën. Niet van buitenaf opgelegd, maar helemaal vanuit jezelf. Uitrusten en opladen kan bij uitstek in de natuur. Bijvoorbeeld door op blote voeten over het gras te slenteren. Of liggend op je rug te voelen: hoe gaat het eigenlijk met mij? Hoe voelt mijn lichaam? Welke plek vraagt om aandacht? Daar kun je dan in gedachten wat warmte of energie naartoe sturen. Of het gewoon even laten zijn. 2. Vind je natuurlijke ritme Je verbinden met de natuur doe je door haar letterlijk op te zoeken: de zon, de regen, de wind voelen, de aarde onder je voeten. Hoe meer je buiten bent, hoe meer je het ritme van donker en licht en van de seizoenen ervaart. Net als de natuur hebben wij ook onze eigen ritmen. Op het ene moment voel je je energieker dan op het andere; dat persoonlijke ritme is voor iedereen anders. Je kunt van nature een vroege vogel of juist een nachtdiertje zijn. Hoe meer rekening je houdt met jouw voorkeuren, hoe lekkerder je in je vel zit. De combinatie met werk, school en verschillende ritmen binnen een gezin kan een uitdaging zijn. Dat vraagt om creativiteit. Misschien is de een beter in ontbijt maken, en heeft de ander meer puf om avondeten te koken. Slaapt de een beter iets langer uit, dan allemaal strak in hetzelfde regime moeten opstaan. De kunst is om samen de lekkerst lopende flow te vinden. 3. Vier de verschillen Pachamama’s rijkdom is de rijkdom van veelsoortigheid. De ware aard van Moeder Aarde is veelkleurig, uitbundig, veelsoortig, overvloedig. Bekijk maar eens een klein stukje grond in een zomers park, hoe het dan wemelt van leven: gras, madeliefjes, krioelende beestjes; alles leeft en werkt samen. De balans wordt verstoord als op één ding wordt gefocust, één stof, zonder rekening te houden met de omgeving en de natuurlijke variatie. Dan treedt uiteindelijk verarming op – Moeder Aarde doet niet aan monocultuur. Verschillende soorten planten, bomen, insecten, bacteriën, schimmels, zoogdieren, water, wind, zon, noem maar op: samen vormen ze een ecosysteem. Onderling wisselen ze uit, ze reageren constant op elkaar, altijd om een gezonde balans te vinden. In de film ‘The biggest little farm’, over een stel dat met vallen en opstaan een dor stuk grond weet om te vormen tot een groen paradijs, wordt dat mooi weergegeven. Alle dieren in het ecosysteem hebben hun eigen rol. Ook die coyote die je kippen opvreet, blijkt uiteindelijk zijn functie te hebben. Zo is het ook met ons mensen. Als we maar één standpunt of maar één soort persoon goedkeuren, en alles wat daarvan afwijkt afwijzen, dan groeien we uiteindelijk niet. We ontwikkelen ons door uit te wisselen, naar elkaar te luisteren en samen te werken, ook als dat soms conflicten oplevert. Groei – als in: bewustzijnsontwikkeling – is onvermijdelijk. Het is onze natuur. 4. Wat heb je écht nodig? Wie de natuur volgt, weet dat ze in steeds terugkerende cycli werkt: ontstaan, groei en bloei, afsterven, rust, en dan ontstaat weer iets nieuws. In onze maatschappij is één deel ervan, het groeien, uit proportie geraakt. Reclames maken ons wijs dat we meer, meer, meer nodig hebben. Pachamama is erbij gebaat als we voelen wanneer het genoeg is. Als we weten wanneer we genoeg spullen, voedsel en informatie hebben. En als we voelen dat we genoeg zijn. Een gezond gevoel van eigenwaarde is ook goed voor de aarde. Dan ben je minder geneigd om onzekerheid op te vullen met spullen kopen of andere vormen van consumptie. ‘Genoeg’ betekent voor iedereen iets anders. Het kan goed zijn om je spullen eens onder de loep te nemen. Gebruik je daadwerkelijk alles wat je hebt, of heb je eigenlijk te veel? Zo kun je met kinderen naar hun speelgoed kijken. Spelen ze nog met dat autootje of die puzzel, of zou een ander kind er blijer mee zijn? Misschien kun je ruilen of (uit)lenen. Er is genoeg. 5. Help jezelf helen Moeder Aarde is heilig voor de Inca’s. En wij zijn allemaal een stukje van Pachamama, dus wij zijn ook heilig. Heilig betekent ‘heel’. We zijn in wezen heel – alleen voelen we dat niet altijd zo. “Zorg dat je heelt van binnen,” zegt Claasje Kos, oprichter van spiritueel centrum Pacha Mama in het Friese Lekkum. In dit centrum draagt ze onder andere het gedachtegoed van het Inca-sjamanisme uit, via workshops en opleidingen wil ze mensen weer bewust maken van het heilige van het leven. Claasje: “Ga aan de slag met blokkades en angsten die je in jezelf tegenkomt. In ons leven lopen we allemaal trauma’s op. Al is het maar van je fiets vallen als kind, of ruzie met je schoonmoeder. Bij trauma heeft ook je energetische lichaam heling nodig. Anders leef je vanuit overlevingsmechanismen. En als jij voelt dat je heel bent, kun je ook naar buiten toe helen. Dan kun je de zachtheid, de liefde, het geduld, het respect naar buiten verspreiden. Je gaat gezond met je lijf om en bent ook daarin een voorbeeld.” Daarvoor hebben we rust nodig. De hartslag van Pachamama gaat langzaam en wij leven vaak snel. Wil je ‘heilzamer’ leven, ga dan langzamer. Neem de tijd voor reflectie, om je leven en je keuzes te overdenken. Neem tijd om te voelen wat er gebeurt. Valt een kind van de fiets, poets die ervaring dan niet zo snel mogelijk weg. Besteed er even oprechte aandacht aan: wat gebeurde er, hoe voelt je lichaam, wat heb je nodig? 6. Luister naar je hart “Je pad ontvouwt zich vanzelf als je van binnen heelt,” zegt Claasje. “Dan voel je wat je wilt doen in de wereld.” In wezen is‘jezelf zijn’ genoeg. Daarom is het goed om ook te luisteren naar je eigen natuur. Dat te doen waar jij helemaal vanuit jezelf passie en enthousiasme voor voelt, wat je natuurlijk af gaat. Weet je dat even niet meer, neem dan de tijd om naar je hart te luisteren. Dat kun je letterlijk doen door je rechterhand op je hart te leggen en je ademhaling bewust langzamer te maken. Word je bewust van alles waar je dankbaar voor bent, waar je een warme herinnering aan hebt. Waar word je blij van? Wat heb je vanuit jezelf in overvloed te delen, te geven? Als je happy en in balans bent, heb je ook iets terug te geven. Dat geldt ook voor kinderen. Net als ieder dier en elke plant zijn wij mensen allemaal deel van het grotere ecosysteem. Elk deeltje heeft een eigen rol en functie in het geheel. Je hoeft niet alles te kunnen of te weten. Een mol hoeft niet te kunnen klimmen, een zonnebloem hoeft alleen maar zonnebloem te zijn. Natuurlijk is het goed om nieuwe dingen te leren, ook dingen die je misschien niet zo liggen, maar je talenten zijn er al. Die hoeven alleen maar de ruimte te krijgen. Als dat gebeurt, kunnen we allemaal bijdragen aan de gezondheid van de wereld.
