Tagarchief: St. Nicolaas

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Sint-Nicolaas – alle artikelen

.

1.Verhalen
Nikola de barmhartige, A Remizov
voorwoord; legende: de wonderlijke graanvermeerdering; Nikola de barmhartige: de stijgbeugel;
1-2 Sint-Nicolaas de wonderdoener

Dan Udo de Haes: Sint-Nicolaas en Maria

2.St.-Nicolaas, een geschenk
Marieke Anschütz over: St.-Nicolaas door de jaren heen; gebrandschilderde ramen; kathedralen; karakter van het schenken en ontvangen

3.St.-Nicolaas en Advent
Jacobus Knijpenga over: advent; St.-Nicolaas als adventsheilige; Sint en Piet: eenheid; Michaël; confrontatie met ons eigen oerbeeld; verwachting; stilte; dood; Parcival, Sigune en Schionatulander

4.Op het spoor van Sinterklaas
A.Heering over: de historische Nicolaas, Myra, Bari; Gerardo Cioffari- nicolaaskenner; Nicolaas van Myra naar Bari

5.Sint-Nicolaas
Frans Everga over: historie, symboliek: wit/zwart, schoorsteen, pakje, schoen enz

6.Sint-Nicolaas
Henk Sweers over: zijn betekenis nu; (symbolen) beelden uit Germaanse mythologie

7.Sint-Nicolaas
Johanna Knottenbelt over: de historische Nicolaas; andere ‘Nicolazen’; wonderen: goudstukken aan meisjes, de vermoorde jongens, drie veldheren; schilders van nicolaastaferelen: Masaccio, Fesellino; ontstaan patronaten; over Zwarte Piet; Sinterklaas in verschillende landen; Spanje; twee bisschoppen Nicolaas; Peter v. Amiens en de nicolaascultus; graalsstroming; Bernard van Clairveaux, Nicolaaskerken;  Luther verbiedt het feest; ook in steden verbod; sinterklaasommegangen; verband met Germanen; Zwarte Piet als duivel; St.-Nicolaas en de elementen; schoen en gedicht;

8.Saint Nicolas
Nicole Karèr en Jan Thjo over: Sint-Nicolaas in de Elzas geeft lekkernijen; zijn helper: Père Fouettard; Recpeten van Elzasser Lebkuchen, warme Sint-Nicolaasdrank (bisschopswijn), quiche lorraine,

9.Sint-Nicolaas
Hans Jacobs over: historie; patronaten; symboliek; populariteit en verboden;

10.Sint-Nicolaas
Nicolaas Matsier over: veruiterlijking van het feest door Kerstman?; Studies over hem: Meisen en Jones, Louis Janssen; zijn gang door Europa; op Ameland;

11.De stoomboot uit Italië lijkt logischer
Spanje? Bari;  verleden en legendes; folklore in Nederland; 5 dec. is sterfdag; Rupert, voorloper van Zwarte Piet?

12.De goedheiligman als bindmiddel
Jaap Huisman over: een bezoek aan Myra; verleden van de Sint; patronaten; Bari

13.Sint-Nicolaas, Nederlandser kan niet
Martijn Hover over: reformatieverbod; schilderij Jan Steen; de kleding van de Sint

14.De psychologische betekenis van Sint-Nicolaas
Kater en Wielick over: pepernoten, vruchtbaarheidsrite; vergelijking met Wodan; geven en ontvangen; midwinter; Mithras; 5, 6 december? E.e.a n.a.v.  J. A. M. Meerloo in zijn essay over „Sint-Nicolaas en de psychologie van het geven”.

15.Een heilige om van te snoepen
Hans Jacobs over: professor Rita Chesquiere: ‘Van Nicolaas van Myra tot Sinterklaas’, symboliek: Germaanse invloeden; van straat naar huiskamer door protestants verbod;

16.Sinterklaas bestond écht
Stad en Streek over: over zijn leven; Bari; Sint in Spanje, Zwarte Piet, geen neger;  ontstaan kerstman, symboliek

17.Sinterklaas en Père Noël
Bertrand Verhelst over: waarin verschillen ze: afkomst, heiligheid, kleding, manier van optreden; hun knechten: Zwarte Piet en Père Fouettard – streng en wat angstaanjagend; enkele anekdotes: een sanitaire stop van beide heren, een jongetje schrijft een brief om hulp

18.Sinterklaas
Lili Chavannes over: Sint en Piet: tegenstellingen; surprises, gedichten

19.Marsepein
Lauren Toorians over: de oorsprong die niets met brood (pain, pane) heeft te maken;
Ray Simoen over boek: Ignace Proot ‘Marsepein, van modelleren tot proeven’
Puck Kerkhoven over: banketletter; chocoladeletter en runeteken;

Recepten: pepernoten: grote en kleine; worstletter; bisschopswijn; cakehart; chocoladelettertjes; dubbelspeculaas; suikerhart; borstplaat; marsepein; amandelspijs; gevulde speculaas

20.Sint-Nicolaas
Theo Cremers, hulpsint, over: zo word je hulpsint; hoe gedraag je je; schminken; namen van de kleding

21.Cadeautjes
Dorry: dreigen met Zwarte Piet? Te veel cadeautjes maakt ontevreden; cadeautjesuggesties voor vanaf 1 jr – 6jr; wat doe je op pakjesavond: verstopideeën;
surprises: voorbeelden van cadeautjes voor ‘de’ klas
Merit Zandee: potlodenetui;
Beppie en Karin: vulpenzakje;
Juultje v.d.Stok: surprisedoosje

22.Het feest van het kind
Marika Ortmans over:  gedicht van Harriët Laurey; de sint; patronaten; zout; kindervriend

23.Lof der zoetheid
J.H.Kruizinga over: tradtioneel gebak in verschillende streken van ons land: Groningen-fieterknuten; Achterhoek-dikkevretsavond; duivekater; Drenthe/Achterhoek-nieuwjaar; Zuid-Limburg-weggeman; Brabant-nieuwjaarsplats; worstebrood, kersttimp en krentenkater

24.Sint-Nicolaas
Theo Holleman over: ontstaan van speculaas, koeken voor de goden in het verleden; Romeinen; Speculaas

25.Snoepgoed
Froukje Hardam-v.Omme over: het snoepgoed van nu wortelt in oude gebruiken – Joelfeest; roe en vruchtbaarheid; koekjes; Odin en Sint-Nicolaas; huidig snoepgoed verwant met oude symboliek

26.Sint-Nicolaas in de poppenkast
Jenny Crum over: een eenvoudig poppenkastspel voor kleuters; voorbeeld van poppenkast en enkele kleding

27.Sint-Nicolaas bestaat niet
Wendela van Mansvellt over: jeugdherinneringen aan de twijfel’; kinderen gaan een keer twijfelen aan het bestaan van de goedheiligman
Hoe en wanneer vertel ik dat Sinterklaas niet bestaat; lieg je als je je kind laat geloven; tips om ‘het’ te vertellen (zie ook 28); 

28.Hoe Sinterklaas stierf en toch voortleefde
Pieter HA Witvliet over: Een verhaal om het Sinterklaasgeheim te onthullen

29.Zachtjes gaan de paardevoetjes
Pieter HA Witvliet over: een domme fout: IK moet naar bedje toe, niet HIJ

30-1.Zwartepietdiscussie
Zwarte Piet is symbool; geen maatschappelijke realiteit

30-2 Zwarte Piet verbleekt

30-3/1 Zwarte Piet krijgt de zwartepiet
I
n een artikel in Het Parool wordt de conclusie getrokken: Een vrolijk volksfeest kan en mag niet de bedoeling hebben dat mensen zich gediscrimineerd voelen. Maar om Zwarte Piet als slaaf af te schilderen, is historisch onjuist.

30-3/2 Zwarte Piet krijgt de zwartepiet
De tegenstanders van Zwarte Piet zijn ervan overtuigd dat Zwarte Piet racistisch is en een symbool van de slavernij.
Maar historisch klopt dat niet: Piet Emmer in Trouw

30-3 Ter verdediging van Zwarte Piet
Marcel Bas over de historische Zwarte Piet; boekrecensie

31.Vijf december ha dat is de blijde dag
Sint-Nicolaas in het verleden, in Nederland; hoe werd het gevierd; Sint-Nicolaas op de Waddeneilanden; in Friesland (Grouw)

Drie feesten van de herfst
Hans ter Beek over: de 3 jaarfeesten van de herfst: Michael, Sint-Maarten, Sint-Nicolaas; 9 feesten van het jaar; ‘feesten van het lichaam’; Michaërl ‘denken’; Maarten ‘voelen’, Nicolaas ‘willen’.

Herfst – Michaël – Sint-Maarten – Sint-Nicolaas – herfst
Over: de 3 feesten van de herfst; sfeertekening; schenken; Sint en Piet als eenheid

.

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

376-354

.

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St.- Nicolaas (29)

.

ZACHTJES GAAN DE PAARDEVOETJES

Als kind heb ik dit liedje wat gezongen. Op de een of andere manier is het mijn lievelingssinterklaasliedje (mooi scrabblewoord)

De nieuwe spelling vraagt om ‘paardenvoetjes’, maar dit zingt voor mij net niet zo fijn als zonder de N. Was ik Groninger, het probleem speelde niet.

Ik kan het nog wel verdragen dat ‘stippel, stappel’ een keer met ‘trippel, trappel’ verwisseld wordt. Al naar gelang er veel of weinig sneeuw op de daken ligt, zal dat geluid ook wel enigszins verschillen.

Maar waar ik echt bezwaar tegen maak, is dat we de kinderen laten zingen: ‘paardje is nog lang niet moe, maar HIJ moet naar bedje toe.’

Je komt deze tekst tegen wanneer je ‘Zachtjes gaan’  googlet.

Kijk, dat de kinderen dit onbewust zingen, begrijp ik wel: die willen nog niet naar bed en dus moet dat paardje maar; wij trappen daar echter niet in.

We zingen eerst: ‘paardje is nog lang niet moe’  en dan zou het toch naar bedje moeten. Kom op! En dan: naar bedje: mag het niet eens in een gewone stal, na gedane arbeid, lekker genietend van al die in de schoen aangeboden wortels. Hoe eet een paard een wortel in bed – een bedJE, nog wel.

Nee, de kinderen zijn moe of horen dat te zijn en ZIJ gaan naar bed(je).

En het paard gaat verder, over de daken, met de Sint.

Hoe zou je, als kind in je bedje, anders nog kunnen zingen: ”k Hoor de vlugge paardevoetjes’  – in MIJN lekkere warme bedje. En daar mag je dromen – van Sinterklaas en zijn zwarte Pieterbaas.

Zachtjes gaan de paardenvoetjes
Trippel, trappel, trippel, trap
’t Is het paard van Sinterklaasje
Stippe, stappe, stippe, stap
’t Schimmeltje draagt met gemak
Sinterklaasje over ’t dak
’t Schimmeltje draagt met gemak
Sinterklaasje over ’t dak

’t Paardje kan de weg wel vinden
Trippel, trappel, trippel, trap
In het held’re maneschijntje
Stippe, stappe, stippe, stap
’t Paardje is nog lang niet moe
Maar ik moet naar bedje toe
’t Paardje is nog lang niet moe
Maar ik moet naar bedje toe

‘k Hoor de vlugge paardenvoetjes
Trippel, trappel, trippel, trap
In mijn lekker warme bedje
Stippe, stappe, stippe, stap
En ik droom van Sinterklaas
En zijn zwarte Pieterbaas
En ik droom van Sinterklaas
En zijn zwarte Pieterbaas

.

Pieter HA Witvliet

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

368-347

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St.-Nicolaas (28)

.

De inleiding tot dit artikel is Sint-Nicolaas (27)

Onderstaand verhaal maakte ik om te voorkomen dat de kinderen zich bedrogen zouden voelen, voor de gek gehouden door de volwassenen wanneer ze erachter zouden komen dat Sinterklaas niet bestaat.

Een verhaal – een beeld – heeft de mogelijkheid tot inleven, tot begrijpen op nog een ander niveau dan de gewone mededelingen. Daarop kan slechts een ‘o, ja! ‘volgen. Het beeld geeft meer kans op ‘aha, zo dus’, je neemt het vooral ook op met je gevoel – dat kan zijn met warmte – iets wat bij de kalere opmerking ‘zo zit het’ meestal niet het geval is.

Onderstaand verhaal is niet HET verhaal. Er zijn andere te bedenken.

Maar dit is het motief: ‘wij zijn nu de Sint van toen’ !

HOE SINT-NICOLAAS STIERF EN TOCH VOORTLEEFDE

“Wat moet ik nu doen,’ sprak de oude Nicolaas met beverige stem. Hij zei het zacht voor zich heen. ‘Er zijn nog zoveel kinderen die ik zou willen helpen; die ik blij zou willen maken. Maar ik heb die kracht niet meer ’s avonds door de kou langs de huizen te gaan. Ik geloof dat ik niet lang meer op de aarde zal zijn´

En hoewel er een knapperig vuur brandde in de open haard, voelden zijn handen, die bleek zagen, koud aan. In zijn voorhoofd stonden  diepe rimpels. Niet alleen door de ouderdom hadden zij zijn gelaat doorgroefd. Ook  zorgenrimpels waren daarbij.

‘Ik weet niet eens hoe oud ik eigenlijk ben: tachtig, negentig, misschien wel over de honderd. Ik kan het aanvaarden dat ik eenmaal sterven moet; niemand heeft het eeuwige leven. Maar wie zorgt er dan voor de kinderen, als ik dat niet meer kan doen.’

Zijn gedachten gingen terug naar de avond dat hij in een afgelegen oord langs de huizen was gelopen en stil was blijven staan bij het woninkje van de ouders die op het punt stonden één van de kinderen te verkopen, omdat het gezin in grote armoede verkeerde.

Nicolaas had de angst gezien op het gezichtje van het kind; en de tranen in de ogen van de moeder. De vader, die stil en bleek in een hoekje zat. Ongemerkt had Nicolaas een paar muntstukken door het kapotte glas van het raam op de vensterbank gelegd en de andere dag had hij de meubelmaker die in zijn straat woonde, bij zich laten roepen. Hij vertelde hem over het gezin. De meubelmaker die juist een goede knecht zocht, had de vader van de kinderen in dienst genomen. Vanaf die tijd had de man weer werk en het gezin geld om te leven. Er heerste grote vreugde in die familie: het meisje hoefde niet verkocht te worden.

Zo mijmerde Nicolaas verder. Het vuur in de haard ging langzaam uit en hij kreeg het zo koud dat hij zich in zijn bedstede ter ruste legde.

In een grote stad, in een prachtig huis, doofde in een ruime, gezellige zitkamer, ook het vuur in de haard. ‘Wat is er toch veel veranderd in ons leven’, dacht Alonso.’Waar is de tijd gebleven, dat ik geen werk had; dat we op het punt stonden, onze oudste dochter te moeten verkopen. Onze grote armoede. En dan: eerst een paar goudstukken in de keuken, waardoor we weer verder konden leven, zonder van ons lief kind te hoeven scheiden; daarna het bezoek van de meubelmaker en de vraag om knecht bij hem te worden. En nu ben ik zelf eigenaar van een grote meubelmakerij; het gaat ons goed; we zijn gezond en gelukkig.

Juan, mijn vroegere baas, heeft nog eens door laten schemeren aan wie ik dit alles te danken heb: de oude Nicolaas. Maar ik mocht aan hem niets laten merken: Nicolaas wilde niet geprezen worden.

Maar nu, nu zoveel jaren. Ik wil hem laten weten wat er van ons geworden is. Mijn besluit staat vast. Ik ga hem een bezoek brengen.’

De andere morgen al pakte Alonso een koffer in met spullen om een aantal dagen van huis te kunnen zijn en na afscheid genomen te hebben van zijn vrouw en zijn dochter – de enige die nog thuis woonde – vertrok hij met zijn rijtuig. Hij gaf de koetsier opdracht er flink de vaart in te zetten, dan konden ze vóór het donker werd de stad bereiken. Aanvankelijk verliep de reis voorspoedig en ze schoten flink op. Maar in de middag, rijdend over een hobbelige stenen weg, kraakte het onderstel van de koets heel hevig en even later zakte, met het geluid van versplinterend hout, de koets door één van zijn assen. Hortend en stotend kwam hij tot stilstand. ‘Die valt hier niet te repareren,’ zei de koetsier na een kort onderzoek.’ “We zullen hulp moeten zoeken!’  ‘Neem jij het paard,’ zei Alonso tot zijn koetsier en rijd vooruit om hulp. Neem je intrek in herberg “De gouden Sinaasappel”; ik zal me te voet verder begeven; het is nog wel ver, maar vroeg in de avond moet ik er toch kunnen zijn.’
De koetsier haastte zich op het paard om zijn verdere weg te vervolgen. Alonso begon te lopen. De weg werd slechter begaanbaar dan hij zich had gedacht. Door de vele regens, die er de afgelopen dagen waren gevallen, lagen er talloze plassen en de anders zo droge grond was op veel plaatsen veranderd in een modderpoel. Lang niet alle stenen waren te zien en vaak verzwikte Alonso zijn enkels. Heel in de verte zag hij wel de stad opdoemen, maar zijn tocht zou veel langer duren dan hij eerst dacht. ‘Ik kom nooit meer voor donker aan,’ dacht hij. Maar hij stapte dapper voort en ondanks de invallende duisternis, die het lopen niet gemakkelijker maakte, hield hij zijn blik gericht op de omtrek van de stad, die toch naderbij kwam. De maan kwam op en gaf hem het nodige licht om de juiste richting aan de houden. Het moest al wel laat zijn, toen hij eindelijk de eerste huizen van de stad bereikte: de luiken van vrijwel alle huizen waren dicht en slechts door een enkel hartje scheen het licht van een flakkerende kaars.

Gelukkig wist Alonso nog wel de weg, al moest hij af en toe even stilstaan om zich de goede richting te kunnen herinneren. “De Gouden Sinaasappel”, mompelde hij. ‘Rechtdoor en daar bij de brug linksaf, langs het water’.
Daar, even verderop, stond het statige huis van Sint-Nicolaas waar hij morgen op bezoek zou gaan. Nog iets verder de meubelmakerij van Juan waar hij zo lang had gewerkt. Daar zou hij natuurlijk ook even binnenlopen.

In zijn woning kwam de oude Nicolaas juist weer uit bed en bij het licht van een nog nauwelijks brandend kaarsje liep hij moeizaam door de kamer op en neer.

‘Dan moet ik het zo doen,’ sprak hij halfdromend voor zich uit.

Hij pakte zijn mijter en liep er mee de koude, donkere gang in. Een klein streepje maanlicht verlichtte de ruimte net zo dat hij de deurknop kon vinden en hij opende de deur. Een koude nachtwind waaide hem tegemoet en deed hem huiveren. Op de stoep zette hij de mijter neer. Even later kwam hij terug met zijn staf en daarna volgden de tabberd, zijn onderkleed met het witte koord. Toen hij alles zorgvuldig op de stoep had gedrapeerd, sloot hij de deur – wetend dat hij die niet meer open zou doen…..

Met een tevreden glimlach om de mond sliep hij in om niet meer wakker te worden, in het volste vertrouwen dat iemand het zou begrijpen.

Alonso was bijna bij ‘De gouden Sinaasappel’ toen zijn oog getroffen werd door een kleine schittering verderop. Hij bleef staan en zijn ogen samenknijpend, keek hij wat die lichtspeling kon betekenen. Daar bewoog zich iemand; iemand met een bisschopsstaf in de hand waarop maan – of sterrenlicht weerkaatste. Wat gebeurde daar? Dicht tegen de huizen aan sloop Alonso naderbij. ‘Wie is dat op de stoep van het huis van Sint-Nicolaas?’ Half verscholen in een portiek zag Alonso hoe de wat krom lopende mens opnieuw naar buiten kwam en naast de mijter die hij in een hoekje op de stoep ontwaarde nu ook een wit en rood kledingstuk neerlegde. Alonso wiens ogen nu meer aan de duisternis gewend waren, zag in het flauwe schijnsel van de maan dat het een man was met een lange, zilverwitte baard.

Alonso vroeg zich vertwijfeld af wat dit te betekenen had en wachtte op wat verder komen ging. Maar er gebeurde niets meer. De grijsaard kwam niet opnieuw naar buiten. Het bleef stil in de straat. Alonso, nog altijd zo onopvallend mogelijk langs de huizen lopend, naderde het huis waar zo-even die geheimzinnige gebeurtenis had plaats gevonden.

‘Ja, dit is het statige herenhuis van Nicolaas, dat herinnerde hij zich heel goed. Maar wie legde dan de kleren van de bisschop buiten op de stoep. En waarom. Stel je voor dat iemand die meeneemt. Dan kan Nicolaas niet meer onder de mensen verschijnen en helpen, zoals hij mij en ons gezin ooit hielp. Zou hij dat trouwens nog wel kunnen, hij moet zo langzamerhand toch wel stokoud zijn geworden.’

In een opwelling pakte Alonso alle spullen van de stoep en droeg ze behoedzaam naar de herberg waar hij die nacht zou slapen. Maar van slapen kwam niet veel. Het ‘waarom’ van wat hij had gezien, hield hem klaar wakker. Hij wist het niet en tegen de ochtend viel hij van vermoeidheid toch in slaap. Hij schrok wakker toen er op de deur van zijn kamer werd geklopt: ‘Heer, het is tijd om op te staan’, klonk de stem van de herbergier. Met een schok kwam Alonso overeind. ‘Ik moet me haasten’, dacht hij, ‘ik moet Nicolaas helpen’. Die gedachte overrompelde hem: ‘Ik moet Nicolaas helpen!….. Natuurlijk, dat was de stille wenk die sprak uit de spullen op de stoep. De vinder moet zo zijn als Nicolaas! Maar kan ìk dat wel,’ dacht Alonso. ‘Ben ik wel waardig en ernstig genoeg om zo als Nicolaas door het leven te gaan. Ik ben het niet, maar als ik het wil, dan word ik het. En ik wil het. Zijn besluit stond vast. Niemand hoefde Nicolaas te missen’.

En zo gebeurde het dat Alonso – eigenlijk een Nicolaas de Tweede – voortging in de voetsporen van zijn voorganger.

Je begrijpt, dat ook deze Alonso niet het eeuwige leven had. En toen hij zijn einde voelde naderen, deed hij hetzelfde als de Nicolaas vóór hem: hij legde zijn spullen bij de voordeur.

En een derde Nicolaas kwam en een vierde en zo velen daarna.

En ook vandaag de dag. Wie een echte Nicolaas wil zijn, hult zich in de Sint- Nicolaaskleren en treedt met ernst en liefde de kinderen en de volwassenen tegemoet.

De eerste Nicolaas is lang geleden gestorven, maar de goede mens die hij was, leefde voort in Alonso en in alle anderen die na hem kwamen. En daarom mogen we gerust zeggen dat Sint-Nicolaas nog altijd leeft en zo langzamerhand honderden jaren oud is.

Toen je kleiner was, kon je dit allemaal nog niet zo begrijpen. Nu wel! Nu kun je zelf ook een Sinterklaas zijn!l Dat gaan we met elkaar in onze klas zo goed mogelijk proberen en daarom gaan we nu lootjes trekken en kunnen we aan de slag om voor de ander een waardige Nicolaas te zijn. Als je elkaar met ernst en liefde tegemoet treedt…..

Pieter HA Witvliet

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

367-346

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (27)

.

SINTERKLAAS BESTAAT NIET……

Het slaat een keer toe: het twijfelen aan het bestaan van Sinterklaas. Bij het ene kind wat eerder, bij een ander wat later. Dat hangt van veel factoren af: oudere kinderen – meestal niet de oudere broertjes en/of zusjes: als die ‘ingewijd’ zijn proberen ze het ‘grote geheim’ nog wel even te bewaren.

Het zijn vaak de andere (oudere) kinderen die het geheim bewust of minder bewust verklappen.

En kinderen zijn meestal  goede waarnemers.
Toon Hermans wees ons daar als geen ander op.

Een andere impressie:

Vol verwachting klopt ons hart

‘Op de hoge, hoge daken rijdt de bis­schop met zijn knecht’. Als vijfjarige loop ik te dromen over ’t paard en die schuine daken – nog geen probleem. Moeder legt aan een ouder kind uit: ‘Ja, bij de alleen­staande huizen stapt ’t paard even van ’t dak’. ‘O’.

’s Avonds staan de schoentjes klaar bij de warme zwarte potkachel – mijn blik volgt telkens de kachelpijp, die uitmondt in de kachel. ‘Nina, (kinderjuf) komt ’t lekkers dan niet in ’t vuur terecht?’ – ‘Dat moet je mij niet vragen kind, je vindt ’t lekkers toch in je schoen?’ Nu toch een probleem.

Een jaar later, na een bezoek van de Goede Sint op school meegemaakt te heb­ben, vraag ik thuiskomend: ‘Waarom heeft Sinterklaas watten op zijn wangen?’ Ant­woord: ‘Dat heb je niet goed gezien, ’t is zijn witte baard’. ‘Nee toch, ik heb ’t echt gezien, ’t zijn watten’.

Nog een paar jaar later, 5 december ’s middags om half vier. Starend over de grijze Scheveningse bosjes zie ik mijn vader zoals gewoonlijk gaan wandelen. Over de tafel ligt alleen deze dag een bruin-oranje kleed, een schaar erop, alles voor de pak­jes. Hevig is het verlangen naar vaders te­rugkomst, dan gaat ’t feest beginnen.

Een generatie verder. Op het raam hangt een adventskalender, er is nog niet veel op te zien. Sinterklaasfeest staat straks voor de deur. We zingen onder ’t naar bed brengen met de kinderen ‘Het daghet in het Oosten’. Met volle overtui­ging zingen de kinderen: ‘Hij komt de wol­ken troosten’. Als het liederenrepertoire uitgebreid wordt met ‘Midden in de win­ternacht, gaat de hemel open’, zingt een kind blijmoedig: ‘een engel met ivoren snuit’ (fluit) (geen probleem).

Sinterklaas vereert ons met een bezoek, klimt moeizaam de hoge trap van ’t bo­venhuis op. Een driejarige glipt door de kamerdeur de gang op, ziet de rode mijter steeds dichterbij komen. Als Sinterklaas in de gang staat, zegt de peuter: ‘Wat heeft die meneer een mooie hoed op!’ Na ’t bezoek hoor ik zeggen: ‘Wat lijkt Sinter­klaas op meneer Koos hè?’ Ik denk aan de wattenbaard van vroeger en kan het vol­mondig beamen.

(Wendela van Mansvelt, Jonas 6 13-11-1981)

 

Het is voor veel ouders een probleem:

HOE VERTEL IK DAT SINTERKLAAS NIET BESTAAT

Ik vond in een krant – naam en datum onbekend – het volgende artikeltje:

Het grote geheim van Sinterklaas:
‘Papa, denk je dat Sinterklaas het erg vindt dat ik niet meer in hem geloof?’
Deze vraag van een kind met een wankelend geloof raakt de kern van het dilemma waar veel opvoe­ders mee worstelen: hoe en wan­neer vertel ik mijn kind dat Sinter­klaas niet bestaat?
Pedagoog dr. Bas Levering, werk­zaam aan de Universiteit Utrecht en aan de Fontys Hogescholen, vindt dat kinderen zo lang als kan, recht hebben op het geloof in de goedheiligman: „Kinderen leven tot vier, vijf jaar in een magische wereld. Sinterklaas past daar pri­ma bij. Kinderen zwelgen in het verhaal. Het maakt voor hun ervaringen niet uit. Een grote man in zo’n pak en mijter, de Zwarte Pie­ten. De omgetoverde wereld vin­den ze fijn. Zelfs als ze al weten dat hij niet bestaat. Een volgend jaar zakken ze gerust weer terug in hun geloof Omdat ze dat prettig vinden.”

Levering vindt Sinterklaas – on­langs gekozen tot nummer één van de belangrijkste honderd tradi­ties in ons land – ‘het mooiste wat er is’. Ook om pedagogische rede­nen. „Het is fantastisch om te zien dat kinderen zelf langzaam door­krijgen dat Sinterklaas niet bestaat. Het is voor hun ontwikkeling zeer belangrijk. Als kinderen ‘het’ een­maal weten, komen ze aan de andere kant van de streep, bij de vol­wassenen te staan. Ze voelen zich groot. En kijken opeens heel an­ders aan tegen kinderen die wel ge­loven.”

Eigenlijk staat de hele sinterklaastraditie haaks op de huidige
opvat­tingen over opvoeden, stelt Leve­ring: „Tegenwoordig wordt alles gladgestreken. De ontwikkeling van een kind zou een doorgaande lijn moeten zijn. Maar dat is na­tuurlijk niet zo. Sprongen maken in de ontwikkeling is goed.”
Tegenstanders van liegen zijn er ook. De Amsterdamse pedagoge Channah Zwiep verklaart – op de website opvoeden doe je zo – dat ze haar eigen dochter al op 2-jarige leeftijd ‘op heel laag niveau’ vertelde dat Sinter­klaas niet echt bestaat maar dat het een mythe is. „Kinderen gelo­ven 110 procent in Sinterklaas, en dan blijkt dat verhaal later niet te kloppen. Ik ben nog steeds blij dat ik niet heb gelogen tegen mijn kind.”

En psychotherapeute Riekje Bos­wijk-Hummel schreef in 1988 al het boek De shock van Sinterklaas. Met verhalen van getraumatiseer­de volwassenen. Ouders logen te­gen hen over Sinterklaas en daar­om vertrouwen ze niemand meer. Levering herkent het, maar zo trau­matiserend is het natuurlijk zel­den. „De meeste kinderen ervaren het niet als bedrog.”

‘Goed kijken naar je kind’, is daar­om zijn advies. „Als het zo’n acht jaar is en nog steeds gelooft, moet je het een handje helpen en het wel vertellen. Anders komt het kind alleen te staan, wordt het uit­gelachen of gepest.” Een kind onnodig lang ‘gelovige ziel’ laten zijn, is evenmin goed. Le­vering: „Als een kind het door­krijgt, en ouders gaan het tegen­spreken, dan is er wel sprake van bedrog. Ouders vinden al die gelo­vige kinderen, de blijde gezichten zelf vaak veel te leuk. Maar dat mag geen reden zijn om te liegen tegen je kind.”

Er worden ook tips gegeven:

tips voor ouders van een (on)gelovig kind

Vertel niet in de sinterklaasperiode maar bijvoorbeeld in de zomer dat Sinterklaas niet bestaat. Dan komt het niet zo hard aan, en wordt de sintpret niet bedorven.

Vraag een twijfelend kind tussen neus en lippen door: ‘Weet je al van het geheim van Sinterklaas?’ en kijk hoe het reageert.

Houd er rekening mee dat kinderen vanaf groep vijf van de basisschool vaak al surprises voor elkaar maken. Er worden lootjes getrokken. Licht een leerkracht in, en be­denk een oplossing als een kind nog in Sinterklaas ge­looft.

Islamitische kinderen geloven niet in Sinterklaas. Thuis wordt het feest ook niet gevierd. Als uw kind (veel) met islamitische kinderen omgaat, kan dat verwarring opleveren.

Wees er alert op dat een kind wel­licht al langer niet gelooft maar be­wust zijn mond houdt uit angst om cadeautjes mis te lopen.

Bedenk of u zelf nog weet hoe en wanneer u erachter kwam dat Sinter­klaas niet bestaat. En was die ervaring traumatisch of niet? Het kan van nut zijn bij gesprekken met uw kind.

Betrek een kind dat niet meer gelooft, in het spel. Dat voelt zich daardoor heel erg groot.

Bamber Delver, algemeen directeur Stichting Kindercon­sument, schreef Het grote geheim van Sinterklaas. Het gaat over een jongen die boos is op zijn moeder omdat zij tien dagen voor de verjaardag van Sin­terklaas onthult dat sint niet bestaat. Het geeft zijn boze en verwarrende ge­voelens weer. Het boek Het grote ge­heim van Sinterklaas, een boek alleen voor grote kinderen kan helpen bij gesprekken over de onthulling. Er is een thuisversie en een schoolversje met tips.

0-0-0

Verschillende keren is hier sprake van ‘liegen’, ‘bedrog’. En dat is wel het laatste wat je wilt: tegen je kind liegen of het voor de gek houden.

Uit dit gedicht komt nog iets anders naar voren:

Voor alle OUDERS die twijfelen

 Sint-Nicolaas

Sint-Nicolaas, Goedheiligman,
die oud is, maar niet sterven kan,
zolang nog ergens op de aarde
een mensenkind zijn droom, bewaarde.

Maar kleine kinderen worden groot
en telkens moet hij dat beleven
en elke keer verschrikt hij even,
en telkens gaat hij even dood.

Totdat, van ver, een kleine stem
voor het eerst en huiverig gaat zingen
van de oude 5 decemberdingen.
En zie, dat lied betovert hem.

Zijn ogen worden groot en licht,
er komt een glans op zijn gezicht.
Hij mag dit jaar opnieuw bestaan,
dat heeft een kinderstem gedaan.

Laat in ons hart, waar dat mensenkind
van vroeger nog zijn plekje vindt,
de Goede Sint ook blijven leven,
zodat we daarvan kunnen geven.

Dááruit schenken het geloven
want dat gaat alles toch te boven,
In Sint en Piet en oude tijden,
Het is veel waard daarvoor te strijden.

Sint-Nicolaas, Goedheiligman,
die oud is, maar niet sterven kan,
zolang je als dat mensenkind
Sint steeds weer in je hart hervindt.

Harriët Laurey

Ook ik kreeg met dit verschijnsel te maken: als ouder, maar vooral ook als leerkracht.

Ik wilde iets vinden waarbij de kinderen helemaal niet het gevoel zouden hoeven krijgen dat ze ‘bedrogen’ werden. zoals hierboven door ouders ervaren. Dat ze niet het gevoel zouden hebben dat de ouderen tegen hen logen, hun voor de gek hielden.

Ze zouden moeten kunnen ervaren dat ze ‘nu zo groot geworden waren, dat ze HET kunnen begrijpen; en dat ze vanaf nu ook mee kunnen doen met de groten als geschenk aan de kleintjes.’

Ik had dus wel een ‘motief’, maar geen uitwerking daarvan. Nu weet ik niet meer of ik ‘iets’ heb gelezen of gehoord; het kan zijn dat mijn verhaal op de een of andere manier bestaat.

Want dat ik het geheim moest onthullen middels een verhaal, stond voor mij wel snel vast. Alle andere korte verklaringen blijven in wezen toch gewoon nuchtere mededelingen die het gevoel niet raken of toch juist dat gevoel van ‘bedrogen’ oproepen.

Ik heb het geluk gehad dit verhaal of een bepaalde vorm daarvan, aan verschillende kindergroepen te kunnen vertellen.

Na afloop was er steeds een diepe stilte en viel het begrip naar volle tevredenheid op zijn plaats:  ‘wij zijn het zelf – Sint Nicolaas –

En als je hem in de sinterklaastijd wilt zijn, dan doe je ook als Sinterklaas: in de keuze van je geschenkjes aan de ander heb je met aandacht op de ander gelet; in je gedicht heb je met een milde, maar liefdevolle spot, iets van de persoon opgemerkt, maar ook met bewondering zijn of haar te prijzen eigenschappen of daden. Is je surprise met zorg gemaakt (en niet pesterig met veel stroop, b.v.) Al mag een vaak te laat komend kind wel een grote wekker krijgen waarin het cadeautje zit verstopt.
Om grote cadeauverschillen te vermijden spraken we altijd een bedrag af: iets van rond de …..euro.

De verhalen over de twijfel die veel kinderen al hadden – ik vertelde het verhaal in de 3e klas – dan zijn de kinderen 9 à 10 jaar – waren kostelijk om aan te horen.

In die klas werden voor het eerst lootjes getrokken en surprises gemaakt.

Van een aantal oudleerlingen weet ik dat ze het verhaal indrukwekkend vonden en dat zij nooit het gevoel hebben gehad voor de gek te zijn gehouden.
.

Voor mijn verhaal zie Sint Nicolaas 28

Pieter HA Witvliet

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

366-345

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

..

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (26)

.

SINT-NICOLAAS IN DE POPPENKAST

Spelers:
Sint-Nicolaas, Zwarte Piet, Jan Klaassen en Katrijn.

Benodigdheden:
2 klei­ne klompen of poppenschoentjes,
1 grotere (bijvoorbeeld een kinderlaarsje),
een roe.

Het verhaaltje dat hieronder volgt, kan op allerlei manieren uitgewerkt en aangevuld worden. Het is bedoeld als stramien voor een eenvoudig poppenkastspelletje voor kleuters, dat zonder veel voorbereiding in een heel eenvoudige poppenkast gespeeld kan worden.

 

Jan Klaassen vertelt, nadat hij de kinderen begroet heeft, dat Katrijn en hij hun schoen gaan zetten. Hij roept met behulp van de kinderen Katrijntje, die haar schoen nog poetst.

Jan Klaassen wordt tegenstribbelend wegge­stuurd om zijn klomp van modder te ont­doen, die hij eerst met zijn mouw wil afve­gen. Katrijn zet intussen een bakje water neer voor het paard. Jan Klaassen komt te­rug met een grote wortel, en met een grote laars. Verbazing bij Katrijn. Jan Klaassen ver­telt wat verlegen dat hij zijn eigen klomp zo klein vindt. Katrijn vindt hem hebberig en onder druk van haar verontwaardigde argu­menten ruilt Jan Klaassen met wat spijt de grote laars voor zijn eigen klomp. Ze zingen nu (met de kinderen) een Sinterklaaslied, zeggen welterusten en gaan naar bed. Even later verschijnt Jan Klaassen opnieuw, vraagt fluisterend of de kinderen heel stil willen zijn, omdat Katrijntje anders wakker wordt en stilletjes, zonder iets te zeggen ruilt hij z’n eigen klomp toch weer voor de grotere laars. Hij fluistert nog even met de kinderen over wat er de volgende morgen allemaal in deze mooie grote laars zal zitten en besluit om heel vroeg op te staan. Jan Klaassen opnieuw naar bed. Even later komt Zwarte Piet poolshoogte nemen en brengt onder goedkeurend gepraat de wortel en het bakje water naar het paard. Hij legt iets in Katrijns schoen en verbaast zich dan over de enorm grote laars, die onmogelijk van Jan Klaassen kan zijn. Met behulp van de kinderen ontdekt hij wat er gebeurd is. Piet roept Sint-Nicolaas en deze besluit dat er niets anders op zit dan de roe in de laars te doen. Beiden gaan af.

Jan Klaassen komt ’s morgens vroeg opge­wekt zingend de kamer binnen, rent naar zijn laars en schrikt enorm. Hij jammert en huilt als hij ziet wat hij heeft gekregen. Katrijn, geschrokken van het lawaai, komt aanhollen, wil eerst Jan Klaassen troosten, maar als ze ontdekt wat er gebeurd is, wordt ze furieus en geeft Jan Klaassen een pak slaag met de roe. Als haar woede bekoeld is en Jan Klaassen getroost, bedenken ze samen hoe Jan Klaassen het weer in orde kan ma­ken, bijvoorbeeld door iets voor Sinterklaas te maken en dat ’s avonds bij de kachel neer te leggen.

Katrijn deelt haar lekkers met Jan Klaassen en hij belooft niet meer zo hebberig te zijn.

Wie nog andere ideeën voor een Sinterklaasspel zoekt, kan inspiratie vinden in de vol­gende boeken:

Het verhaal van Sinterklaas die zijn muts ver­loren had
W.G. van der Hulst, uitg. Callenbach.

Lichten van de Kersttijd
Hermien IJzerman. Eigen uitgave.

Sinterklaas en de struikrovers
Harriët Laurey, uitg. Holland.

Meer over het maken van poppenkastpoppen is te vinden in:

Speelgoed om zelf te maken – Freya Jaffke, uitg. Christofoor.
st.nicolaas poppenkastJan Klaassen en de poppenkast – A. Weissen-berg e.a., uitg. Christofoor.

Voor ’t hoofdje: stukje tricot, bijvoorbeeld hiel of teen van een sokje opvullen met ge­plozen schapenwol. Van stevig papier een ko­kertje maken dat ruim om de wijsvinger past en in het hoofdje gestoken wordt. Haren van uitgehaalde breiwol of gekleurde schapenwol. Onderkleed maken met handjes van dubbel vilt (duimpje boven), waar duim en middel­vinger in gestoken kunnen worden. Aan de hals vastnaaien. Hieroverheen een gekleurd capeje voor Piet, van voren kort zodat de handjes vrij blijven, en een kraag van gerim­peld wit crêpepapier.
Sint krijgt natuurlijk een wit onderkleed met daaroverheen een rode mantel; zelfde model maar met wijde mouwen en van voren open, goud afgebiesd.

(Jenny Crum en Annet Schukking, Jonas 6, 13-11-1981)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

365-344

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (25)

.

SNOEPGOED

In het sintnicolaassnoepgoed kunnen we nog het beste waarnemen wat de oor­spronkelijke bedoeling van dit inleidende midwinterfeest was.

Teruggaand naar de tijd vóór het chris­tendom hier te lande betekenis kreeg, werd in deze streken een feest gevierd dat grote verwantschap toont met ons feest van de goed-heilig-man. In zekere zin was het ook een kinderfeest, zij het een afscheidsfeest van het kind-zijn.

Vóór de grote Joelfeesten begonnen, had­den de inwijdingsplechtigheden plaats, waarbij de jongelingen die de geslachtsrijp­heid hadden bereikt, beproefd werden op moedig gedrag, uithoudingsvermogen, e.d., waarbij de roede niet werd gespaard (zo werd de roede tot zinnebeeld van de vrucht­baarheid), om daarna bij de eerstvolgende Joelfeesten onder de mannengemeenschap te worden opgenomen. Ook de jonge meis­jes werden voorbereid op de taak van jonge vrouw in de aanstaande echtverbin­tenis en gezinsvorming.

Ernstig werden de jonge mensen onder­houden (de meisjes door de oudere vrou­wen, de jongens door de wijze mannen) over hun toekomstige taak in het leven van hun stam en familie. Ze werden ge­wezen op hun verhouding met de hun omringende wereld en de sterrenwereld boven hen. Het afsluitingsfeest van de proeftijd viel omstreeks 5 december.

Zoals bij ieder feest nam het gebak een grote plaats in bij de viering. Aan de vooravond van de grote gebeurtenis had de moeder op de haardplaat onder het rookgat, die de verbinding met de sterren­wereld vormde, in het midden van de hut, koekjes, — wel primitief van vorm, maar duidelijk te herkennen — neergelegd.

De volgorde waarin ze lagen was die zoals de schepping ze liet ontstaan: zon, maan, boompje, de dieren: vis, vogel en viervoeter.

Men riep ieder afzonderlijk bij de naam en wanneer de jonge mensen dan neerknielden om deze symbolen te bekijken en zich de zin er van voor de geest te halen, strooide één der ouderen zeer kleine koekjes over hen uit als een sterrenregen, als om eraan te herinneren, dat ze verbonden waren met de sterrenwereld waaronder ze leefden.

Gedichten in stafrijm ter ere van Odin werden aangeheven. Daarop legde men zich ter ruste en als de nacht over dit alles was heengegaan, werden ze ’s ochtends ver­blijd met een grote koek in de ‘onbeholpen’ vorm van een mens. De jongens kregen een vrouwenfiguur, de meisjes een koek in de vorm van een man.

Wederom symbolisch, werd aan de jonge man en de jonge vrouw gegeven, dat, wat hun mensenbeeld op aarde volledig kon maken. Zo gingen ze de Joeltijd tegemoet in een nieuwe waardigheid, om deel te ne­men aan de offer- en vereringsfeesten van Odin, de op zijn witte paard door de wol­ken rijdende grote geest (gehuld in een wijde mantel, dragende een eerbiedwaardi­ge witte baard).

Deze figuur werd later gekerstend en de heilige Nicolaas, bisschop van Myra bood een goede plaatsvervanger voor Odin. Vele oude gebruiken bleven in zwang, maar ver­loren op den duur hun diepe betekenis.

Gaan we bovengenoemde beelden nog eens na en vergelijken we die met elkaar: de schoorsteen, de naamroeping en tegen­woordige chocoladeletter, de roede, het snoepgoed zoals suikerbeesten, strooigoed, taaipop, vrijers en vrijsters, enz., dan blij­ken  gebruiken en symbolen zinvol samen te hangen.

(Fr.Hardam-v.Omme, Jonas, nadere gegevens ontbreken; hier en daar onleesbare zinnen, door mij aangevuld)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld: Sint-Nicolaas

.

364-343

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St.-Nicolaas (1)

.

 DE BARMHARTIGE NIKOLA

Al zijn we nog zo’n calvinistisch volk, Sint-Nicolaas is niet weg te denken. ‘Over zee’ komt hij een paar weken voor 5 december aangevaren en iedereen die kinderen heeft, moet hem zien. Hij treedt voor korte tijd in verschijning en dan gaat hij weer, in de nacht voor zijn sterfdag, 6 december, zonder dat iemand het opmerkt.

Ondanks de aanval van de commercie, die 5 de­cember tot een gigantisch pakkettenfestijn maakt, blijft Sint- Nicolaas het feest van de kleinigheid, het grapje en de lichte terechtwijzing. Sint-Nicolaas is er speciaal voor de kinderen: het wonder van de verrassing in jouw schoen, met jouw naam erop en de geheimzinnigheid van het weten van jouw deugden en ondeugden. Komt hij op bezoek, dan is hij als bisschop gekleed en durf je hem, bevangen door bewondering, nauwelijks een hand te geven.

Heel anders leeft de heilige Nikola in de verhalen van het Russische volk. In Nikola de Barmhartige, een prachtige verzameling vertellingen, bijeenge­bracht en bewerkt door Alexéj Remizov, en dezer dagen* nieuw uitgegeven, lees je het volgende:
‘Nikola is een oude man, gekleed als een gewone Russische boer, die door het onmetelijke Rusland zwerft. Met een rugzak over zijn schouders en een stevige stok in zijn hand, zoals het een echte zwer­ver of landloper betaamt, trekt hij door het land; hij overnacht bij arme mensen; hij brengt hulp, waar zijn hulp nodig is, maar hij doet het onopval­lend. Hij is door en door menselijk, een vriendelij­ke oude man, die het leven met al zijn moeilijkhe­den en lasten goed kent, die ook de zwakheden der mensen kent en van de mens geen onmogelij­ke dingen verlangt. Wanneer ge in nood verkeert, wendt u gerust tot Nikola! Dat doet de Rus dan ook.’

Het hele jaar aanwezig kun je hem overal tegenko­men. Meestal eerst niet herkend openbaart hij zich, ingrijpend in het praktische leven der men­sen, steeds als de ‘Barmhartige’. Een icoon van Ni­kola hangt in het huis van iedere gelovige. Vroeger op de wand waar het oog op viel als je een woning binnenkwam. De eerste groet was dan vanzelf­sprekend voor Nikola. Nu wordt zijn beeld vaak verstopt op een onopvallend plekje. Op 18 de­cember echter, aan de vooravond van de dag spe­ciaal aan hem gewijd, zijn de kerken ook nu nog boordevol. Hij wordt aanbeden en om raad ge­vraagd als de bemiddelaar tussen de mensen en Christus.

Hieronder een verhaal uit Nikola de Barmhartige.

Op het hoogste punt van een steilte stond het gro­te huis van de rijke boer Antip. Antip was gierig en schraapzuchtig; hij hield veel van geld en gaf nooit iemand een cent, al zou die vlak vóór zijn huis van honger omkomen. Wel gaf hij geld ter leen als men hem een pand gaf, maar hij leende nooit geld op de belofte, het geleende af te werken.

In hetzelfde dorp woonde de boer Sergej. Hij is zijn leven lang arm geweest, maar nu was de nood zo hoog, dat hij en de zijnen door de hongerdood bedreigd werden.
Hij piekerde er aldoor over, hoe een uitweg uit die vreselijke toestand te vinden. Eens zei hij tegen zijn vrouw:
‘Weet je wat, Marja, ik ga naar Antip.’ ‘Je bent een domme man, je weet toch, dat hij zon­der pand niemand iets geeft.’
‘Mij zal hij wel lenen. Ik heb iets bedacht.’
En hij verliet zijn hut.                                 

Sergej kwam bij de rijke man en zei tegen hem: ‘Antip, vadertje, heb medelijden, wij sterven van honger.’
Het spijt me, broeder, maar je weet, dat ik nooit ie­mand geld leen.’
‘En als ik je een borg breng?’
‘Dat hangt er van af. Wie is je borg?’
‘Nikola. Ik heb op mijn heiligenplank een beeld van Nikola staan. Dat zal mijn borgtocht zijn.’
Antip streek over zijn baard. Het was een moeilijk geval, hij kon niet zonder meer weigeren: Antip was een vrome man, hij was belezen in de Schrift.
‘Weet je wat, kom tegen de avond, ik zal er over na­denken.’
‘Goed, ik zal het doen,’  zei Sergej. En hij verliet het huis van Antip.
Sergej keerde naar huis terug: nu zullen zij geld hebben, zij zullen niet van hon­ger omkomen, hij zal zijn zaken weer in orde bren­gen.

‘Antip heeft mij niet geweigerd, hij is bereid op mijn voorstel in te gaan; ik moet vanavond bij hem komen!’ — zei Sergej tegen zijn vrouw opgewekt.
Wat heb je hem dan gezegd?’ ‘Ik heb Nikola als borg opgegeven.’
‘Grote God, wat heb je nou gedaan!’
‘Wat ben je toch dom, vrouw; als er iemand is, die alles ziet en alles weet, dan is dat toch zeker Nikola: hij zal nooit iemand in de steek laten.’
Toen het avond werd haalde Sergej het beeld van Nikola van de plank. Daarna zei hij tegen zijn vrouw: ‘Marja, kleed je warm aan en volg mij. Je gaat bij het huis van Antip dicht bij het raam staan en je luistert goed naar alles, wat er zal gebeuren. Als je mij hoort zeggen: ‘Vadertje Nikola de Wonderdoener, wees mijn borg!’, dan moet je buiten, met een lage mannenstem antwoorden: ‘Ik ben borg’ of iets dergelijks.’
Marja deed haar warme doek om en liep achter haar man; zij had angst en klappertandde.
‘Waarom ben je zo bang! Er is toch geen reden voor. Ik heb je gezegd, dat Nikola alles ziet, alles weet, dat hij nooit iemand in de steek laat!’ Zo gingen zij verder.
Sergej met het beeld van Nikola liep voorop. Ach­ter hem liep Marja.

Het was donker op straat. Het sneeuwde eerst zacht, daarna werd het een echte sneeuwjacht.
Zij kwamen bij de steilte. Marja bleef buiten staan, Sergej ging met de icoon van Nikola het huis van Antip binnen.
‘Ik ben gekomen, zoals wij afgesproken hebben.’
‘En heb je je borg bij je?’
Sergej zette het beeld op het heiligenbeelden­plankje neer.
Op dat ogenblik kwam de vrouw van Antip bin­nen.
Sergej bekruiste zich en bad: ‘Vadertje Nikola de Wonderdoener, wees mijn
borg!’

Antip stond op en keek naar de icoon: zou de Heilige werkelijk verklaren borg te zijn?’
‘Ik ben borg!’ hoorden zij plotseling een stem. Iemand had het met een zachte stem gezegd, maar zo duidelijk, dat iedereen het horen kon: en Sergej, en Antip, en de vrouw van Antip, ‘Vrouw, heb je het gehoord?’ ‘Ik heb het gehoord.’
‘En heb je veel geld nodig, Sergej?’ ‘Ja, veel, – zei Sergej; hij voelde zich niet meer zo zeker van zijn zaak: de stem klonk anders dan die van Marja, — veel: honderd roebel!’
‘Geef hem tweehonderd,’ — zei de vrouw van An­tip. Antip opende zijn kist en haalde twee bankjes van honderd.
‘Voor hoelang leen je het geld? Wanneer krijg ik het terug?’
‘Tot Nieuwjaar,’ — zei Sergej.
Hij nam het geld en verliet het huis.

Buiten was het pikdonker. De sneeuwjacht nam steeds toe. ‘Kom naar huis, Masja ‘(1), zei Sergej met zachte stem tegen zijn vrouw. Marja liep te klappertanden.
De volgende dag hebben zij allerlei dingen ge­kocht – als je geld hebt, kun je van alles krijgen! Zij kochten suiker, grutterswaren van alle soorten, meel en ook brandhout en dachten: wat zal nu het vuur in de oven vrolijk branden! Het leven in het huis van Sergej werd nu aange­naam als nooit tevoren.

De tijd vloog voorbij. Het werd Kerstmis, Nieuw­jaar naderde:
Sergej moest zijn schuld betalen, maar hij had geen geld. Sergej had gehoopt, dat hij met het ge­leende geld zijn zaken in orde zou brengen, dat hij wat zou verdienen, dat hij het geld op de een of andere wijze wel zou vinden, — maar hoe kan ie­mand die zo arm is als hij aan zulk een geweldig bedrag komen?

Het waren immers tweehonderd roebel!

Het werd Nieuwjaar — Sergej bracht het geld niet.
Antip wachtte nog een dag, daarna nog een dag, maar vergeefs. Het verdroot hem erg: hij had zulk een vertrouwen in het geval en nu blijkt het, dat het bedrog was!
De derde dag nam Antip het beeld van Nikola en droeg het naar de markt. De gehele dag had hij over de markt rondgelopen, het beeld te koop aan­geboden — niemand wilde het beeld kopen. Antip werd wrevelig en verweet Nikola aldoor: ‘Wat is dat nou: ge hebt persoonlijk gesproken, ge hebt verklaard borg te zijn voor die zwerver en nu blijkt alles bedrog te zijn geweest!’ Hij wilde geen geld meer hebben, het kon hem niet meer schelen, dat hij zulk een verlies had gele­den, als hij maar tot bedaren kon komen: te bedenken, dat hij er zó ingelopen was!
Laat in de avond keerde Antip naar huis terug, met het beeld in zijn handen, en was vervuld van zijn bittere gedachten.
Onderweg ontmoette hij een oud mannetje.
‘Waar gaat ge naar toe, mijn zoon?’
‘Ik wil een heiligenbeeld verkopen’ — zei Antip; hij had die woorden in de loop van de dag reeds zo veel keer herhaald.
‘Wat wil je er voor hebben?’
‘Het kan mij niet schelen. Je kunt het zonder geld krijgen.’
De oude man nam de icoon, haalde uit zijn zak twee bankjes van honderd roebel en gaf ze aan An­tip.
‘Ga met god, mijn zoon.’
Op weg naar huis moest Antip de bevroren rivier oversteken. Het was reeds volkomen donker — hij hield de twee bankbiljetten stevig in zijn vuist ge­klemd.
Bij de oever was het ijs met sneeuw bedekt. Het was erg glibberig; Antip gleed uit en ging op het ijs zitten – doch toen hij weer wilde opstaan, lukte het hem met.
Hij probeerde het zus en zo — het hielp niet.
Toen begon hij om hulp te roepen. Hij riep zo hard, dat van alle kanten mensen kwa­men aansnellen: men herkende de stem van de rij­ke man; zij tilden hem op en droegen hem naar zijn huis.
Van af die tijd kon Antip niet meer lopen, al zijn geld kon hem niet meer helpen. Sindsdien bracht hij zijn dagen zittend door.

(1) Masja is een verkleinvorm van Marja, dus: Rie)

*Deze legende werd met toestemming van de uitgever overgenomen uit: A. Remizov, Nikola de Barmhartige, Uitgeverij Vrij Geestesleven, Zeist 1986, in Jonas 7, 28-11-1986)

Sint-Nicolaaslegende

In Myra, de stad waar de heilige Nicolaas bisschop was, heerste hongersnood. Toen bijna al het voedsel op was, hoorde Nicolaas dat er in de haven een schip volgeladen met tarwe was binnengevaren.   Nicolaas ging naar de kade waar het schip was afgemeerd en vroeg de scheepslieden of ze hem 100 maten tarwe wilden geven om de uitgehongerde mensen te redden. De scheepslieden wilden echter niets geven, omdat het graan in Alexandrië gewogen was en zij die afgewogen hoeveelheid graan naar de korenschuren van de keizer moesten brengen. Toen zei de heilige Nicolaas: ‘Doe wat ik U zeg en ik zweer U bij het woord van God dat er bij het nawegen geen korrel gemist zal worden.’
De scheepslieden volgden zijn gebod op en toen zij bij de graanwegers van de keizer kwamen, was in het schip precies zoveel graan als er in Alexandrië hadden ingeladen. Ze vertelden iedereen wat er gebeurd was•en prezen God en zijn knecht. Intussen deelde de heilige Nicolaas het koren uit, iedereen kreeg zoveel als hij nodig had. En van het weinige graan dat hij van de scheepslieden gekre­gen had, kon hij, de hele stad voeden.


De stijgbeugel van Nikola

Er leefde, er was eens een boertje; hij heette Morgoen.Morgoen sloofde zich af, werkte tot hij er bij neerviel, pakte van alles aan, maar niets lukte hem, alles liep verkeerd af.

Eens was Morgoen bezig zijn moestuin te bewerken, die vlak aan de straatweg lag; op de weg reed Nikola de Genadige.
“God helpe u, boer!”
“Dank u wel, Sint Nikola! Waar gaat ge, de Gode Welgevallige, naar toe?”
“Ik ga naar de Verlosser.”
“Barmhartige Nikola,wilt ge oók goed zijn de Verlosser te vragen, of er iets in de wereld is, dat mij geluk zou kunnen brengen?”
“Goed, ik zal het vragen.”
“Zult ge het heus niet vergeten?”
“Neen, ik vergeet het niet, wees gerust.’
Het boertje keek aandachtig en zag: de stijgbeugel aan het zadel van Nikola waren van goud.
“Genadige Nikola, wilt ge zo goed zijn een stijgbeugel af te binden en hem hier te laten, Als ge bij de Verlosser weer op uw paard zult gaan zitten, zult ge bemerken, dat er een stijgbeugel ontbreekt en dan zult ge aan ons gesprek denken.”
De Barmhartige stemde er in toe, maakte een stijgbeugel los, gaf hem aan het boertje en met één stijgbeugel reed hij naar de Verlosser.

Nikola, de Gode Welgevallige, kwam bij de Verlosser;hij besprak er, wat hij te bespre­ken had en maakte aanstalten om te vertrekken,- doch hij dacht niet aan de afspraak met Morgoen. Toen hij zijn paard zou bestijgen, herinnerde hij zich zijn belofte en zei:” Allerreinste Verlosser, de Waarachtige! Het boertje Morgoen heeft mij verzocht U naar zijn geluk te vragen. Hij is zo ongelukkig; is er iets in de wereld, dat hem geluk zou kunnen brengen?” “Zeker, ook voor hem is er iets, dat hem geluk zou kunnen brengen.” “Waarin zit zijn geluk?”  Zijn geluk is: stelen en zweren.”

Morgoen werkte op zijn moestuin en wachtte op Nikola. Nikola, de Gode Welgevallige, zou hem vertellen, waarin zijn geluk zatl Er is veel tijd voorbijgegaan. Het boertje was doodop, maar hij bleef wachten. Doch daar zag hij Nikola, de Gode Welgevallige, rijden. Nikola reed naar de boer.
“Genadige Nikola, hebt ga naar mijn geluk gevraagd?”
“Wel zeker. Er is ook voor u geluk in de wereld.”
“Waarin steekt mijn geluk?”
“Uw geluk is stelen en zweren. Geef me nu mijn stijg­beugel terug.”

Maar Morgoen bleef staan, als had hij niets gehoord, als was hij doof geworden.
“Ik zeg u, geef mijn stijgbeugel terug!”
“Wat voor stijgbeugel? Ik kan er een eed op doen: ik weet niets van een stijgbeugel af!”
En zo moest Nikola met één stijgbeugel verder rijden.
Hij reed door het Russische land, hij leerde de nood en ellende der mensen kennen: de Barmhartige was steeds bereid snel te helpen, waar hulp nodig was.

Intussen heeft het boertje de gouden stijgbeugel aan een paal vastgemaakt -de stijg­beugel schittert en scheen als de zon.
De boer ging met zijn werk voort.
Op de weg reed uit Sint Petersburg een rijke heer met een driespan – de belletjes aan de paarden rinkelden vrolijk. Reeds op grote afstand zag hij de gouden stijgbeugel en reed naar de boer. Bij de paal hield hij    zijn paarden in.

‘Waar hebt ge de stijgbeugel gestolen, boer?”
“Maar u vergist u, uw edele, ik kan er een eed op doen, het is mijn eigen stijgbeugel”
“Dat lieg je, ik zal je voor het gerecht brengen.”
Maar Morgoen bleef op zijn stuk staan, hij zwoer bij alles wat heilig is: “Ik ben bereid ook voor de rechtbank alles onder ede te verklaren; de stijgbeugel is van mij.”

De heer haalde de stijgbeugel van de paal, beval de boer op de bok naast de koetsier plaats te nemen en zij reden naar de rechtbank.
Onderweg bekeek de heer het boertje: “Wat ziet ge er vreselijk uit,”zei de heer, “ge hebt geen kleren aan, maar alleen vodden. Ik schaam mij iemand in zulke vodden voor de rechter te brengen. Weet je wat: hier heb je mijn overjas, trek hem aan.”
Daarna bedacht de heer, dat het niet genoeg was. Hij haalde uit zijn koffer een hoed en een paar schoenen en gaf ze aan Morgoen. Deze trok alles aan en zag er piekfijn uit: niemand zou hem nu herkennen. Morgoen zag er als een heer uit, toen zij voor de rechtbank kwamen. De heer, die hem meegebracht had, getuigde tegen hem en zei, dat de boer de gouden stijgbeugel moest hebben gestolen, dat het niet anders kon.
“Ik kan een eed afleggen, dat de stijgbeugel van mij is!”  hield de boer voet bij stuk. En iedereen geloofde hem.
Toen keek Morgoen naar de heer en zei: “Nu zult ge nog wellicht gaan beweren, dat de jas, die ik aan heb, ook niet van mij is?
“Dat is toch zo, het is mijn jas.”
En dat het driespan ook van u is?
“Maar natuurlijk is het driespan van mij!” En ik kan een eed afleggen, dat zowel de jas als het driespan mijn eigendom zijn!”
En iedereen in de zaal geloofde hem.
Ook de rechters geloofden hem en wezen het boer­tje toe: én de gouden stijgbeugel én het driespan van de heer.
Van af die tijd werd de boer steeds rijker: hij had zijn geluk gevonden.

En hij dacht nooit meer aan zijn treurig lot van voorheen.

St.NIKOLA

(SCHOOLKRANT, NADERE GEGEVENS ONBEKEND)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

363-342

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (23)

.

ALS HET DECEMBER WORDT, ZINGT IEDEREEN DE LOF DER ZOETHEID

In 1515 verscheen te Bazel het bekende boek „Encomium Moriae”, de „Lof der Zotheid”, geschre­ven door Erasmus.

Deze beroemde Rotterdammer beschreef hierin tal van dingen uit het dagelijkse leven. Hij heeft het over godgeleerdheid, monniken en pausen, maar ook over schoolmeesters, reizen, wandelen, huishouden, ge­zondheid, oorlog en huwelijk.

Hij schreef ook over…. suiker en „andere zoetsmakende spijzen” en hij zwaaide allen lof toe, die „ho­ning, suiker en sukade gebruiken om het lichaam ge­zond te houden en de geest te verfrissen; niets is zo goed als de zoetheid des suikers, mits in niet te grote hoeveelheden genuttigd”.

Voor allen, die in deze feestdagen ons weer van „zoetsmakende spijzen” voorzien, is Erasmus’ woord een aansporing.

Feeststemming
Enkele weken vóór december wordt in de mensen een feeststemming wakker, die in de kerstdagen haar hoogtepunt bereikt. Het is geen toeval dat dan de kerstboom, hulst en mistletoe opgeld doen en dat speculaas, kerstbrood, kransen en gebakletters de feestvreugde vergroten. Er wordt zelden aan gedacht, dat dergelijke dingen en gebruiken stammen uit het oude heidendom.
Vroeger vierden onze voorouders in de winter het Joelfeest, het feest der vruchtbaarheid, ter ere van de terugkeer van het licht.
De kortste dag was voorbij, de dagen gingen weer lengen. Dan wer­den offermaaltijden gehouden en in de heilige bossen vlamden de offervuren hoog op.
Het kerstfeest is een christelijk feest, maar al die gebruiken zijn voortgekomen uit heidense bodem en zijn, min of meer gewijzigd, in stand gebleven.

Sommige gebruiken, zoals het eten van bepaalde koek- en gebaksoorten, zijn gedurende de gehele periode tussen Kerstmis en Driekoningin in zwang.

Dikkevretsavond
Zijn de speculaasjes en taai-taai poppen in ons land bekend, er zijn ook gebaksoorten die alleen in bepaal­de streken vervaardigd worden.

De naam van allerlei gebak voor kinderen omstreeks St.-Nicolaas is op het Groninger Hogeland fieterknuten.
Het wordt gemaakt van brooddeeg, zoals stoetkerels, zwaan-in-‘t-nestje, nestje met eieren, eendjes enz. Verder zijn ook vlechten, plaskes (krentenbroodjes) en haantjes daar bekend; krenten- en sukadekoeken, kantkoek, spekkendikken (van roggemeel) en ollewieven zijn Groninger specialiteiten.
In vele gezinnen eet men in de Achterhoek op kerst­avond iets extra’s en dit gebruik doet denken aan de benaming „dikkevretsavond“.

In de boerengezinnen wordt getrakteerd op pannen­koeken, met worst gebakken.

In Aalten eet men op kerstavond „pilleweggeskes”, kleine bolvormige „weggen”, waarop twee deegpillen in kruisvorm zijn gelegd. Zij zijn er op geplaatst toen het gewone volk de naam pilleweg niet meer begreep. Een pil is een petekind of doopkind en de pillegift in de vorm van een pilleweg was een doopgeschenk. Het gebruik om op kerstavond walnoten te eten in de gezellige huiselijke familiekring is (in Aalten b.v.) nog in zwang.)

Nu we het toch over eten hebben: een traditioneel kerst- en nieuwejaarsgebak is de duivekater, het meest karakteristieke feestbrood van de midwintertijd.

Wat is een duivekater?
Een oud offerbrood is de duivekater, die herinnert aan het kattenoffer.

Katten werden door de Germanen geofferd om vrucht­baarheid voor de bodem te verkrijgen. Daarom begroef men wel een levende kat in zijn akker. Dit dierlijke offer werd later vervangen door een broodoffer, waarin waarschijnlijk de kat nog te her­kennen was. Die vorm verdween en het symbolische gebak met de scheenbeenvorm kreeg de naam van het gebak, dat het kattenoffer had vervangen. De twee knobbels aan het uiteinde van de duivekater stellen het gewricht voor en de ronde verdikking in het midden het vlees aan het been. In Scandinavië o.a. in Noorwegen en Zweden eet men „dovelskat” om­streeks 13 december, St.- Lucia; de naam is ook „lusikat”.

Maar waarom zou u naar Zweden gaan als u onder de rook van Amsterdam de originele duive­katers kunt kopen?

Bakker Kroes in Nieuwendam, die reeds tientallen jaren dit kerst- en nieuwjaarsgebak bereidt, kent de juiste samenstelling van deze
bijzon­dere broodsoort. Het recept zal hij u niet verschaffen, want dat is zijn „ambtsgeheim”. Wel weten we, dat er suiker, honing en citroen bij te pas komt. Enkele weken vóór Kerst is het in de bakkerij „Van­ouds de Duivekater” erg druk, want het is geen zeld­zaamheid als er dan zo’n honderd „katers” per dag de deur uit gaan. Na een langdurige bewerking gaan de baksels in de rijsoven en als de langwerpige vor­men gerezen zijn, begint het moeilijkste werk eerst goed, het versieren.

Kelken van tulpen snijdt bakker Kroes met vaardige hand met een klein zakmesje op de broden. Behalve gevoel voor schoonheid en lijn is een grote routine vereist. Even te diep in het taaie gebak en … . de duivekater is mislukt. Gaat alles goed, dan wor­den de witte deegvormen, voorzien van een vernisje van eierstruif, weer in de oven geschoven.

Ander Kerst- en Nieuwjaarsgebak
Op het beroemde schilderij Bakker Oostwaard van Jan Steen ziet u de bakker zijn krakelingen, duivekaters, bollen en mastellen (beschuiten) buiten zetten.

In zijn dagen was de duivekater dus al bekend: getuige het oude Haagse rijmpje:
„Sinterklaasje over het water. Geef mij toch een duivekater”.

Hooft schrijf in zijn „Warnar”: „lck win nou 5 gulden ’s jaars. En ien paer nuwe klompen tot men duive­kater”.

Zoals op elke feestdag eet men ook op Oudejaars­avond en Nieuwjaarsdag speciale koek, gebak- en broodsoorten en in verschillende delen van ons land en Vlaanderen lopen deze soorten sterk uiteen. Het gebruik om oliebollen te bakken op Oudejaarsdag is nog in ons gehele land in zwang en een oudejaars­avond zonder dit vaderlandse gerecht is bijna niet denkbaar.

Als in Drente de boerenarbeider op de eerste dag van het jaar „de boer” gaat gelukwensen, als de neringdoenden hun klanten op bezoek krijgen en als de buren over en weer bij elkaar op visite gaan (niejoar winnen), dan worden er steevast nieuwjaarskoeken, knijpertjes, „stoeties en plassies” gegeten bij het genot van een kop koffie of een wat sterker „drankje”.

In de Gelderse Achterhoek en in Twente komen er nog knijp- en wafelijzers bij te pas om heerlijke „kniepertjes” aan de gasten te kunnen voorzetten. In menige boerderij worden de van ouder op ouder bewaarde wafelijzers, met huismerk, initialen en jaar­tal erin, nog elk jaar gebruikt.

In Zuid-Limburg halen de kleine kinderen bij hun grootmoeder op Nieuwjaar een z.g. weggeman; in Huybergen (N.B.) eet men langwerpige broodjes, z.g. duiveklaampers en in Heeze heet het nieuwjaarsge­bak „nieuwjaartje”, ook een soort duivekater. Een bijzondere plaats neemt de nieuwjaarsplats te Horst in; deze lekkernij wordt gebakken als een groot rozijnenbrood, van het geld, dat door de niet meer thuis wonende kinderen jaarlijks bijeengebracht wordt. Zij bieden het op 1 januari hun ouders aan en zijn die dag als gehele familie gezellig bijeen. Stamppot van snijbonen met worst is het traditionele maal in Blokzijl, terwijl men in Cadzand in de wafel­bakkerij „Cadzandria” z.g. nieuwjaars- of suikerwa­fels bij de koffie bereidt.

In Geleen bakt men grote nieuwjaarswafels voor de ouderen, kleine wafeltjes voor de kinderen. Het Bra­bantse „worstebrood” is in het zuiden populair. De bloedbroodjes uit Vlaardingen, de krentekater uit Roelofarendsveen en de kersttimpen uit de Lang­straat, herinneren evenals de bonenkoeken die nog hier en daar op Driekoningen (6 januari) worden ge­bakken, aan de oude tijd.

Jammer genoeg wordt het elk jaar iets minder; de bonte verscheidenheid aan feestbrood, zoals we die vroeger kenden, behoort veelal tot het verleden. Gelukkig dat nog niet alles verloren ging en daarom: eet smakelijk van speculaas, oliebollen of duivekater!

(J. H. Kruizinga, Vacature, nadere gegevens ontbreken)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

360-339

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (22)

.

HET FEEST VAN HET KIND

Sint-Nicolaas, Goedheilig Man,
die oud is, maar niet sterven kan
zolang nog ergens op de aarde
een mensenkind zijn droom bewaarde.

Maar kleine kinderen worden groot,
en telkens moet hij dat beleven,
en elke keer verschrikt hij even,
en telkens gaat hij even dood.

Totdat, van ver, een kleine stem
voor ’t eerst en huiverig gaat zingen
van de oude 5-december-dingen.
En zie, dat lied betovert hem.

Zijn ogen worden groot en licht,
er komt een glans op zijn gezicht.
Hij mag dit jaar opnieuw bestaan,
dat heeft een kinderstem gedaan.

Sint-Nicolaas, Goedheilig Man,
die oud is, maar niet sterven kan.
Hij trekt zijn beste tabberd an
en rijdt ermee naar Amsterdam!

HARRIËT LAUREY

Wanneer het kil en koud wordt en rukwinden door de kale bomen jagen, wordt het Sint-Nicolaasfeest gevierd. In Nederland leeft geen enkel feest zo in de harten van de kinderen als juist het feest van de ‘goedheilig man’. Ieder jaar weer komt hij met zijn Zwarte Pieten, zijn schimmel en vele geschenken in een ‘stoomboot’ in Nederland aan. Opgewacht door vele duizenden kinderen die hem blij, ook wel eens een beetje bang, maar vooral vol eerbied begroeten. Want Sint-Nicolaas is een heilige die alles weet. Hij heeft een groot rood boek met een gouden kruis erop, waarin alle deugden en ondeugden van ieder kind zijn opgetekend. Maar niemand hoeft voor Sint-Nicolaas bang te zijn, want hij is een echte kindervriend, die alleen wil helpen. ’s Avonds rijdt hij door weer en wind op zijn trouwe viervoeter over de daken. Dan strooit hij door alle schoorstenen in klaarstaande kinderschoentjes een sterappeltje, een marsepeinen hart, een handvol pepernoten… ’t Zijn allemaal liefdeszaadjes voor het kinderhart.

‘De Sint wil helpen een beter mens te zijn’, zingen we in een adventsliedje.[1] Dat doet hij door ons aan te moedigen, door iets in de schoen te stoppen en daarbij slaat hij geen mensenkind over. (tekststukje ontbreekt) gebeuren, een sfeer waarin het kleine kind zich thuisvoelt. Wanneer het kind ouder wordt, verdwijnt deze sprookjeswereld. Het kind wordt geconfronteerd met de uiterlijke realiteit. Dan verandert ook dit familiefeest, maar de geheimzinnigheid is ook nu nog tastbaar aanwezig. Achter gesloten deuren waarop staat ‘verboden toegang’, worden nu surprises en gedichten gemaakt. De hang naar het geheim en het wonder, het kind in elk mens, blijft.

Sint-Nicolaas is de heilige die dit bijzondere feest van stille vermaningen, lichte humor en hartverwarmende geschenken naar ons land heeft gebracht. En dit is al sinds vele honderden jaren zo. De oude kronieken geven aan dat onze Sint al in de zesde eeuw* in Mira, een klein havenstadje aan de zuidkust van Klein-Azië, moet hebben gewoond. Onze goedheilig man is dus al bijna 1400 jaar* oud! Hoe komt het dat hij al zolang ‘leeft’ en dat we zijn feest al zo’n lange tijd vieren aan het begin van de advent? Misschien dat de geschiedenis dit kan verklaren. Bekend is dat Sint-Nicolaas voordat hij tot bisschop werd gewijd, een eenvoudig en vroom monnik was, die zieken genas door zijn gebed. Hij werd daarom door vele zieke mensen bezocht, die gezond weer huiswaarts keerden. Na zijn overlijden op de zesde december van het jaar 564* verbreidde de roem van deze eenvoudige heilige zich over een groot deel van de christelijke wereld. Hij werd de schutspatroon van onder andere kinderen, zeelieden, handelslieden en jonge meisjes. Vooral als beschermer van zeevaarders kreeg Sint-Nicolaas in ons land vaste voet aan wal. Ons land was namelijk in het verleden ook al een zeevarende natie en heel wat matrozen hebben in die tijd de hulp van Sint-Nicolaas ingeroepen en ontvangen wanneer hun schip in gevaar kwam. Deze verhalen brachten zij mee naar huis en zij werden doorverteld in heel het land. Behalve de zeevaarders gaven ook de priesters bekendheid aan de heilige Nicolaas. Hij werd in Nederland de belangrijkste heilige van de adventstijd. De periode van eind twaalfde tot halverwege de zestiende eeuw was de bloeitijd van de Sint-Nicolaasviering. Het feest werd in die tijd in de kerk, op straat en in het gezin gevierd. Vooral de stad Amsterdam stond bekend om haar Sint-Nicolaasfeest en van heinde en verre kwamen de mensen op deze dag naar de hoofdstad. Een geliefde plek om te vertoeven was dan de Sinterklaasmarkt op de Dam, waar verkopers ‘Sint-Claescoeck, amandelbroet, honinctaart en massepeyn’ in feestelijk versierde kraampjes hadden uitgestald. Heel wat moeders moeten hier hun manden hebben gevuld met heerlijke lekkernijen voor de Sinterklaasavond. En wat zullen de kinderen ook in die tijd hiervan gesmuld hebben.

In het Sint-Nicolaasfeest vroeger en nu staat het kind centraal. De heilige was namelijk niet alleen de schutspatroon van de zeevaarders, maar ook van de kinderen. Hij waakt in het algemeen over mensen die in beweging, in ontwikkeling zijn. Hij houdt niet van stilstand en zal daar waar dood, ondergang, ziekte en gevaren dreigen, de helpende hand bieden. Een van de meest bekende legenden over de dreiging en redding van de kinderziel is het verhaal van de drie ingepekelde scholieren. Het verhaal gaat over drie rijke scholieren die in een herberg overnachten Door de waard worden zij vermoord en in een pekelvat gestopt. Wanneer Sint-Nicolaas de herberg bezoekt, worden de drie ingepekelde scholieren weer tot leven gewekt.

Het zout, dat in dit verhaal een belangrijke rol speelt, komt vaker in Sint-Nicolaasgebruiken voor. Zwarte Piet bijvoorbeeld draagt vaak zakjes zout in zijn grote zak om aan stoute kinderen te geven. Blijkbaar weten zowel Sint-Nicolaas als Zwarte Piet dat zout in moeilijke situaties weer tot goede inzichten kan leiden. Iets wat alchimisten ook al wisten. Zij zeiden dat de krachten van het zout, voordat het vaste was ontstaan, samenwerkten met de scheppende wereldwijsheid. Wanneer we het met de voeding in ons lichaam opnemen en verteren, vormt het de basis waarop wij wijsheid kunnen ontwikkelen. Voor kleine kinderen is zout niet gemakkelijk te verteren. Aan hen geeft Zwarte Piet dan ook geen zakje met zout. De jonge mens echter, waarvan de persoonlijkheidskrachten ontwaken, krijgt behoefte aan zout en zoute spijzen. Hij treedt in wisselwerking met de wereld Het zout ondersteunt hier het bewustwordingsproces; het vormt de basis waarop de mens wijsheid kan ontwikkelen. Te veel is echter niet goed. Dat zien we aan de Sint, die scholieren uit een vat met pekel moet redden. Het zout conserveert hier, geeft stilstand in de ontwikkeling en Sint-Nicolaas, de goedheilig man, weet hier weer beweging in te brengen.

Zwarte Piet is al heel lang de vaste begeleider van de Sint. Wanneer dit zo is geworden, is niet bekend. Vaak wordt een verband gelegd met gebruiken uit de voorchristelijke tijd. Zo zou een soort Zwarte Piet met de naam ‘Rupert’ de vaste begeleider zijn geweest van Wodan, de oppergod van de Germanen, die evenals Sinterklaas met zijn paard door de lucht reed. Deze Rupert zou de bestraffer zijn geweest van degenen die ongehoorzaam waren. Ook in de middeleeuwen had Zwarte Piet een zware rol, hij werd gelijkgesteld met de duivel. De Sint had deze duivel overwonnen en tot zijn knecht gemaakt. Bekend waren in die tijd ook de Sinterklaasommegangen, waarbij Zwarte Pieten, aan kettingen gebonden, op straat een oorverdovend lawaai maakten Zij moesten een beeld geven van de door de duivel geleide verdoemde zielen, die in het nachtelijk donker buiten rondspookten Ze zullen in die tijd de mensen heel wat angst aangejaagd hebben. De tijd van de Reformatie en de Verlichting bracht hier verandering in. Heiligenbeelden werden omvergeworpen, ook die van Sint-Nicolaas. Het vieren van het feest werd verboden. De Amsterdamse Sinterklaasmarkt mocht niet meer georganiseerd worden, zelfs de schoen mocht niet meer bij de schoorsteen staan. Maar het volk liet zich zijn heilige niet zomaar afnemen. Sint-Nicolaas had hun iets te vertellen en dat is hij blijven doen tot op de dag van vandaag.

Is het de confrontatie met de kou, de donkerte en de wilde najaarsstormen die we in dit seizoen beleven en die zowel jong als oud behoefte geeft aan dit feest van Sint-Nicolaas en Zwarte Piet? We weten uit dit winters beeld, dat deze confrontatie er in ieder geval bij hoort en dat dit wonderbaarlijke feest van wederzijds begrip, van delende liefde en naamloos schenken ons daarbij helpt. Het schept innerlijke warmte, ontdooit grenzen en brengt daardoor beweging en vernieuwing. Eigenlijk vinden we ditzelfde beeld terug in de legende van de drie ingepekelde scholieren die Sint-Nicolaas uit de dood opwekt en nieuw leven schenkt. Een ‘bevroren’ beeld en een wedergeboorte, een gedachte die ons weer iets dichter bij het kerstgebeuren brengt.

(schoolkrant Zevenster, Uden, nadere gegevens onbekend)
Met toestemming van de schrijfster:

Uit: Marika Ortmans: : ‘Weest stil, mijn hart’

*Nicolaas van Myra leefde in de 4e eeuw na Chr. en stierf rond 350

[1] ‘Donker is de aarde‘. Het liedje heeft een couplet over Michaël, St.-Maarten en St.-Nicolaas

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

359-338

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (20)

.

HULPSINT

Fout: sint met scheve baard en kegel

Talloze hulpsinterklazen trekken deze dagen hun mantel aan. Maar waar moet een goede hulpsint aan voldoen? Theo Cremers was tien jaar Sint in Eindhoven en geeft tips.

•  “Hou rekening met een vermoeiende dag. Sint moet alle kinderen een hand geven en alle tekeningen aannemen. Ik beveel aan om voor de tekeningen een papier-Piet mee te nemen.”
• “Niet hard lopen! Als Sinterklaas moet je schrijden, ook al kom je in tijdnood.”
•  “Kleed je warm aan. Ik trok als het koud was een vuilniszak aan onder mijn toog, tegen de wind.”
•  “je moet niet bang zijn voor paarden. Sint hoort op een paard aan te komen, niet met de trein.”
•  “Baldadige kinderen? Die geef je ook een aai over de bol. De Pieten zijn je lijfwacht, ze moe­ten zorgen dat kinderen niet aan je baard zitten. Maar dat komt zelden voor.”
•  “Het belangrijkste is je uitstraling. Je moet een vriendelijke, oude man zijn. Ais kinderen huilen zeg je: wat ben jij al groot geworden.”

Schminken
Crème rond ogen en neus zorgen voorde gelaatskleur.
Met zwarte en witte schmink worden de ogen voorzien van wallen en kraaienpootjes.
Wenkbrauwen witten met schmink.
Neus accentueren met witte crème en potlood.
Lippen grauwer maken om het ge­zicht ouder te laten lijken.
Sint hoort geen rode lippen te hebben.

Kostuum huren kost ongeveer 50 euro*.

St.Nicolaas 7

(Brabants Dagblad, *28-11-2003)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

358-337

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St.- Nicolaas (21)

.

CADEAUTJES

SINT- NICOLAAS
Van de week* kregen wij in de brievenbus de eerste sinterklaasfolder.
Mijn eerste gedachte was:  “Nu al……… ; als de kleuters hem nog maar
niet zien……. ”
Wat jammer is het toch dat de commercie en vaak ook je omgeving elk jaar weer proberen om de vreugde van het Sint-Nicolaasfeest af te nemen!

Vanuit de praktijk weet ik dat in vele gezinnen de Sinterklaastijd wordt gebruikt in de opvoeding. Natuurlijk weet iedereen nu dat je het kind niet meer dreigt met “Je gaat in de zak als je stout bent”, of “Je krijgt met de roe hoor”.
De moderne ouders hebben er echter wat anders op gevonden!
Ik hoor elk jaar weer van de kleuters bijvoorbeeld “Mama zegt altijd dat als ik mijn bord niet leeg eet dan mag ik mijn schoen vanavond niet opzetten”. Of…  “Papa zei als je nou niet gauw gaat slapen dan komt Zwarte Piet niets in je schoen doen hoor….”.

Ik vraag me dan vaak af hoe ouders het dan voor elkaar krijgen om borden leeg te laten eten, speelgoed op te ruimen, gauw te gaan slapen, enz. als Sinterklaas en Zwarte Piet er niet zijn, bijv.  in de lente of zomer!!

Wat even schadelijk is voor een gezonde opvoeding van een kind is om de Sinterklaastijd te gebruiken om het kind te overladen met geschenken. Als het kind elke avond weer zijn schoen mag opzetten en daar elke keer cadeautjes in vindt, gaat hij het heel gewoon vinden. Het is geen verrassing meer. Het zijn die kinderen die eigenlijk nooit echt blij zijn met een geschenkje.

Je merkt dit goed in een kleuterklas. Elk jaarfeest heeft zo zijn verrassingen en soms een geschenkje in de vorm van een vlieger bv. of een palmpasenstok, een lenteboeketje, een glimmende gepoetste appel, enz. Voor de meeste kleuters zijn dit vaak schatten die ze soms maanden (en ook wel jaren, hoor) bewaren. De kinderen die altijd al veel cadeaus thuis krijgen, vinden het echter allemaal heel gewoon. Heus het is echt genoeg als uw kind 1 of 2 keer per week zijn schoen opzet. En u doet hier natuurlijk echt een verrassing in! Om u een beetje te helpen zal ik u wat ideetjes geven voor het Sinterklaasfeest, in deze schoolkrant.

Probeert u ook eens of u niet samen als ouders of met vrienden zelf dit jaar uw Sint- Nicolaasgeschenken kunt maken. Uit ervaringen weet ik hoe je dan al weken van te voren samen het plezier hebt bij het maken van de geschenken. En de intentie waarmee ze gemaakt zijn, werkt door bij uw kind.

Heus, probeer het dit jaar eens.

Ideetjes voor “schoen-geschenken”

+ Van walnoten, muisjes maken, bootjes, wiegjes, enz.

+ Steentjes verven, in een versierd luciferdoosje doen.

+ Tolletje maken (van prikker én rond stukje karton).

+ Houten doosje versieren, te gebruiken om de vele schatten in te doen die elk kind heeft!

+ Van schors stoeltje of tafeltje maken, (voor het poppenhuis b.v. of voor het bouwwerk.)

+ Van hout, goede rechte tak, kabouter snijden, schapenwol opplakken
voor baard en haren, muts van vilt op. (Dit kan ook van die houten
poppetjes die men in een creativiteitszaak koopt. U kunt natuurlijk
vele, vele andere figuurtjes maken, zoals koning, kok, indiaan,
prinses, vader, moeder…….. )

+ Mooie ketting maken.

+ Verkleedkleren. (Ik denk aan een manteltje b.v. Uitgebreide verkleedkleren kunt u  (beter) op pakjesavond geven.

+ Gouden kroon, beplakken met bijv.  lovertjes zodat het een Konings­kroon wordt.

+ Van karton een mooie kaart tekenen, gleuf erin knippen, zodat hier
een bewegend voorwerp ingeschoven kan worden.

+ Punnikklosje met garen (een houten klosje, hierin spijkers timmeren).

+ Dierenfiguren zelf bakken en versieren.

+ Van een handdoekenrol een verrekijker of sterrenkijker maken  (beplakken met mooi papier of stof, vooral werken met lovertjes of kralen, dan wordt de kijker echt iets bijzonders!)

+ Tasje voor school, van katoen, of zelf geweven of gehaakt of gebreid.

ideetjes voor pakjesavond

1 jaar     
De  1e pop  (alleen een zachte lap en hierin wat schapenwol doen en dan afbinden), rammelaar, speeltjes van mooie kleuren die aan wieg of ledikant gehangen kunnen worden en die door de wind bewegen. Mobiel, muziekje (ik denk aan speeldoosje, maar let hierbij op zowel het uiterlijk als dat wat eruit voortkomt!!).

2 jaar
Knuffeldier, eenvoudige pop (geen babypop die is voor het schoolkind!) Mobiel, muziekje (en dan behoeft u niet alleen aan iets te denken voor het kind zelf, maar ook waar u als volwassen persoon iets mee kunt spelen voor het kind). Doosje met grote blokjes (hier stond knopen, maar dat lijkt me te gevaarlijk – in het mondje – ) (kinderen van 2 jaar vinden niets fijner om steeds weer doosje/open te doen, knopen erin, dan alles weer eruit…… en steeds maar weer opnieuw, kiekeboepopje.

3 jaar
Beweegbare houten speeltjes (b.v. zagende kabouters, pikkende kippetjes enz.) Knuffeldier, eenvoudig popje, x-lofoon, muziekdoosje (je hebt ze bijv. bij Speelgoed in Amsterdam* in een houten kastje, de kinderen draaien dan een handel om en de muziek begint, lijkt een beetje op een ouderwetse koffiemolen). Kiekeboepopje, grote blokken, houten stepje, poppenwagentje, rieten manden met dennenappels erin, kaboutertjes, kastanjes, stukjes schors, mooi prentenboek, spullen voor de zandbak, (iets voor de wintermaanden: een grote ijzeren wasteil met zand voor in de huiskamer). Houten bootjes, grote houten auto (waar het kind ook zelf in kan zitten en waar ze zo fijn de blokken in kunnen vervoeren). Mooie lappen om te gebruiken bij hun spel.

4 jaar
Verkleedkleren, eenvoudige pop, knuffeldier, kiekeboepop, blokken in alle vormen, vierkant, enz. Denkt u hierbij ook eens aan schijven van bomen en plankjes! Poppenwagentje, grote kar waar ze zelf op kunnen zitten, x-lofoon, belletjes, paardenleidsel, stokpaard. Lappen en een wasrek waar ze tenten mee kunnen bouwen, houten figuurtjes, mooie prentenboeken, beweegbare figuren, mobiels voor in hun kamer, gebreide bal.

5 jaar
(hoewel het wel voor de ruim 5-jarige is), poppenhuis met meubeltjes (zelf maken is veel gezelliger, maar ook mooier en voordeliger!) Babypop, knuffeldier, houten blokken in alle vormen, ook gekleurde erbij. Manden met dennenappels, stenen, eikels, kastanjes, houten figuurtjes, kabouters. Wasrek met lappen voor tent en winkeltje en poppenkast. Poppenkastpoppen. Muziekinstrumenten zoals: x-lofoon, triangel, belletjes, muziekdoosje. Houten auto, trein met rails  (natuurlijk niet een elektrische daar is een kleuter nog lang niet aan toe!) Houten boten voor in de watertafel. (In de badkamer een teil met water). Zandbakspullen. Waskrijtblokjes, bijenwas, klei, verf (Akwarius, dit is een plantaardige verf die wij ook op school gebruiken). Teken – en schilderpapier. Rieten mand met knutselmateriaal, zoals mooi papier, kwastje, lijm, luciferdoosje, walnoten, closetrollen, karton in mooie kleuren. -Rieten mand met lapjes, wol, schapenwol, naald. Timmerspullen. Verkleedkleren, paardenleidsel, stokpaard.

6 jaar
Poppenhuis met meubeltjes vind ik toch wel meer voor een 6-jarige dan voor een 5-jarige. Een weefraam is ook echt iets voor een 6-jarige. Winkelspullen (en die maakt u dan zelf zoals een rieten mand met noten erin, eikels, kastanjes, erwten, lege doosjes die u bewaart en hele­maal mooi wordt het als u dan ook nog een weegschaal er zelf bij maakt. Het gaat niet om die afgewerkte weegschalen in de winkel hoor, een kind van 6 jaar is daar nog lang niet aan toe!). Poppenkast met poppenkastpoppen. Timmerspullen, maar dan een handboortje er bijv. bij, die zijn heel goedkoop in de ijzerwinkels te koop. Verder zijn er voor de leeftijd van 6 jaar nog heel veel dingen geschikt die ik al bij 5 jaar ver­meldde.

(Dorry, *nadere gegevens onbekend)

surprises

Maak van dozen een boot of trein, waarin Sint voor elk kind een pakje heeft verstopt. Een brief wordt ‘be­zorgd’ met een aanwijzing waar Piet de boot of trein heeft neergezet, en de sleutel erbij van de zolder-, schuur-of kastdeur waar hij aan het werk is geweest.

Zijn er regelmatig dingen zoek in huis? Zoals schaar, gympjes, pen of potloden, de nietmachine? Piet ver­zamelt al deze kostbare zaken en ver­stopt ze in huis. In een gedicht wordt op die plaats gewezen, nadat eerst een opdracht uitgevoerd moet worden. Natuurlijk is er voor al deze moeite iets extra’s verstopt.

Alle feestvierders krijgen een envelop met letters. Opdracht: maak een woord, voeg alle woorden samen tot een zin. De lidwoorden, voegwoorden etc. zijn voor de 6- en 7-jarigen. Piet heeft, behulpzaam, voor een potje plaksel en papier gezorgd. De zin die tevoorschijn komt kan bijvoor­beeld zijn: uitnodiging tot het zingen van een lied, een opdracht iets te zoeken etc.

Een opdracht in dichtvorm kan ook voor ieder verstopt zijn in een klu­wen wol; afwinden en netjes opwin­den en daarna om beurten voorlezen.

Knip een aantal mijters van rood papier. De eerste wordt in een pakje bezorgd, waarop staat: Jan, kijk in de koektrommel. In de koektrom­mel vindt Jan een mijter met het opschrift: Ans, kijk in vaders jaszak. In de jaszak de volgende mijter met: Pappa, kijk onder de deurmat. Enzo­voort. Uiteindelijk wordt er natuur­lijk ergens iets gevonden.

Er wordt een brief bezorgd, waarin Sint z’n zorgen uitspreekt over z’n vermoeide knecht. Hij vreest dat Piet ergens in slaap is gevallen. Willen de kinderen even in hun bedden gaan kijken? In een bed ligt een Piet, ge­maakt van maillots, truien, hand­schoenen en andere kledingstukken, opgevuld met allerlei verrassingen. Piet in een hangmat op zolder is ook spannend.

(Jonas, 30-11-1973)

potlodenetui klas 1/2

formaat: 21 cm lang; 11 cm breed

nodig: stof, rits 20 cm

werkwijze:
knip 2 lapjes van 21 bij 11 + zoom
gebruik een stevige katoen of 2 lagen van een dunnere katoen.

versieren:
het aanbrengen van een versiering is een eigen keuze, misschien kies je voor een bedrukte stof waarop een versiering niet nodig is, of kies je voor de eenvoud van een effen stof.
Als je een versiering op het etui wilt aanbrengen, gaat dat het gemakkelijkst, als die nog niet in elkaar is gezet.

Hier wat voorbeelden. In het boek ‘Handarbeit und Kunstgewerbe’ van Hauck, (in de schoolbibliotheek) worden aanwijzingen van Steiner over het aanbrengen van versieringen gegeven. Daarbij staat altijd voorop dat de versiering ook een praktische functionaliteit heeft. Bij sloffen worden bijv. door versiering de tenen ‘zichtbaar ‘gemaakt, zodat de functie van de slof ook aan de buitenkant te zien is).
Een kaft van een boek wordt zo versierd, dat het uitnodigend werkt op het openen van het boek.

Bij een etui zit het gewicht onderin. Stel, we leggen het etui zó neer, dat het van links naar rechts geopend wordt. Dan is de meest voor de hand liggende plaats voor versiering: rechtsonder. Aan de linkerkant wordt het etui geopend.

Ieder is vrij in eigen keuze. Alleen het formaat ligt vast.

leg de lapjes neer met de rits middenin. Stik de rits vast, met de hand, wordt altijd mooi, of met de machine (voor de wildebrassen).

Als je een voering gebruikt, leg dan de rits tussen de twee lagen stof in.

Bij voering eerst de buitenkant naaien, voering later inleggen.

Vouw de zijkanten nu op elkaar, het buitenste binnen en stik de naden vast. Zomen afwerken en etui weer binnenstebuiten keren, klaar!

(Merit Zandee, vrijeschool Tiel)

vulpenzakje

Maten: 20cm bij 5cm + een koordje om dicht te binden.

Neem een vrolijk stofje, borduur, versier, maak er iets leuks van.

(Beppie en Karin, nadere gegevens ontbreken)

voorbeelden van de site ‘Antroposofie en het kind’

surprisedoosje

Het is meestal nog in de zomer, als het plotseling door mij heen flitst: het geschenk dat Sint-Nicolaas aan de kinderen wil geven, wat zal het dit jaar zijn? Vaak is het één geschenk om samen mee te spelen: een poppenhuis, verkleedmand, poppenkast of b.v. eigen speelgoedkisten. Ongeduldig wacht ik de avonden af, waarop ik kan gaan werken aan de opdracht die Sint-Nicolaas mij gaf.

Er is niets in mij dat niet aan Sint-Nicolaas gelooft, problemen hierover met de kinderen zijn er dan ook nauwelijks. ‘Want’, zo zegt de oudste zeer beslist ‘iedereen begrijpt natuurlijk dat hij niet altijd als mens kan blijven leven. Dat hindert niet, hij heeft het één keer voorgedaan en z’n bedoeling gaat nu altijd door, die voel je van binnen als je wilt’. Er is nauwelijks een feest te noemen in Nederland dat door de eeuwen heen zo geliefd is en zo gevierd wordt als het Sint- Nicolaasfeest. Zou dat mogelijk zijn voor iemand die werkelijk niet bestaat? Ons enthousiasme om voor een ander iets te maken, de ideeën die we daarvoor krijgen, daarin leeft Sint- Nicolaas!

Het is heel spannend te zien hoe een present ontvangen en gebruikt wordt. Terugkijkend op datgene, wat ik door de jaren heen maakte, moet ik zeggen dat de speelgoedkisten wat hun mogelijkheden en bruikbaarheid betreft er duidelijk uitspringen. Er gaat geen dag voorbij of er gaan dozen open en dicht. Ze staan binnen handbereik onder de bedden, door ieder kind ingericht naar eigen behoefte en vermogen: met naaispullen, postzegels, lego, kastanjes, kralen of desnoods in ieder vak iets anders. En op het deksel staat hun eigen naam!

Sint Nicolaas 2

Als hulp zijn de maten voor een vierkant model voor sommigen misschien welkom.

Buitenkist

1 Bodem 31,5 bij 31,5 cm multiplex, 1 cm dik.

2 opstaande kanten 31,5 bij 14 cm meubelplaat 1,7 cm dik.

2 opstaande kanten 28,1 bij 14 cm meubelplaat 1,7 cm dik.

2 binnenschotten 28.1 bij 5 cm multiplex 1 cm dik

Binnenkist
1 bodem 27,5 bij 27,5 cm multiplex 1 cm
2 opstaande kanten 27,5 bij 5 cm multiplex 1 cm.
2 opstaande kanten 25,5 bij 5 cm multiplex 1 cm.
2 binnenschotten 25,5 bij 5 cm multiplex 1 cm.
Deksel
bovenkant 33,5 bij 33,5 cm multiplex 1 cm
2 vierkante latjes 33.5 bij 2 bij 2 cm.
2 vierkante latjes 31,5 bij 2 bij 2

 

Juultje v.d. Stok, Jonas 6/19-11-1976

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

356-335

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Advent (10)

.

DE ADVENTSVIERING EN SINT-NICOLAAS

De eerste adventzondag is dit jaar* op 28 november. Het begin van de adventtijd.
Wat is dat nu eigenlijk die advent. Sommige mensen weten wel wat kerstfeest is, maar vinden advent maar een vaag begrip. Toch is het haast ondenkbaar om kerstfeest te vieren zonder die advent. 

Advent betekent: verwachting. We wachten op het Kerstkind en bereiden ons voor op zijn komst. Die vier adventsweken zijn eigenlijk één groot feest. We leven allen in de ‘blijde verwachting’ van het Kerstkind dat ons het licht zal brengen.

Voor de kleuters begint de adventtijd op maandagmorgen met de adventstuin. Dat is een grote spiraal van dennengroen op de grond gelegd met in het midden van die spiraal één grote brandende kaars, het grote licht. De kinderen lopen nu om de beurt de spiraal binnen met hun zelfgemaakte kaarsje in de hand, begeleid door een gezongen of gesproken spreuk en muziek. Het is alsof ze hun weg zoeken over de paden van een groot donker bos, maar als ze in het midden hun kaarsje aan het grote licht hebben mogen aansteken, is de weg terug gemakkelijker verlicht door hun eigen lichtje. Je wordt er als volwassene werkelijk heel stil van als je de kinderen door dat ‘donkere bos’ ziet lopen met in hun ogen de weerspiegeling van hun eigen lichtje en een grote blijdschap.
Het geeft je ook vertrouwen in de toekomst. Zolang het grote licht er is, zullen ze niet verdwalen.
Na de adventstuin wordt in de klas de eerste kaars van de adventskrans aangestoken. Dit is een krans van dennengroen met vier kaarsen erop. De eerste week brandt er één, de tweede week twee, enz. tot vlak voor het kerstfeest alle vier de kaarsen branden. Het licht wordt dus steeds groter, totdat het kerstkind komt en het grote licht op aarde brengt.
Ook wordt het eerste luikje van de adventskalender geopend, zoals dat van nu af aan elke dag zal gebeuren. Steeds zal er een voorstelling zijn die verwijst naar het kerstgebeuren. Een mooie ster, een engel of een hollend boertje dat nog op tijd in Bethlehem wil zijn.
U ziet, alles in deze tijd richt zich op het komend feest.
Zo is in de kleuterklas de kaboutertafel (in de andere klassen de seizoenstafel) veranderd in een adventstafel, waarop de eerste week alleen stenen liggen. Iedere adventsweek staat nl. in het teken van een der vier rijken van de natuur.
De eerste week is dit het mineralenrijk, de tweede week het plantenrijk, de derde week het dierenrijk en de vierde en laatste de mens. Zodat op het laatst de hele wereld wacht op het Kerstkind.

We leven op school dus in de adventtijd echt in afwachting van het Kerstkind. Het zou voor uw kind natuurlijk heerlijk zijn om thuis ook te kunnen leven in deze sfeer van verwachting.
En als u het probeert, zult u zien dat het heus niet zo moeilijk is als u misschien denkt om bv. een adventskrans te maken. (zie advent alle artikelen)
Ook het maken van een adventkalender of een klein adventstafeltje valt best mee en u zult zien dat u het zelf net zo fijn vindt als uw kind(eren)

Wat doen we nu met St.-Nicolaas, zult u misschien denken. Is dat nou geen rustverstoorder in deze toch stille, afwachtende tijd? Nee, dat is hij niet. In tegendeel: hij hoort er juist bij. Hij is de voorbereider aan het kerstfeest. Als hij met zijn schimmel over de daken rijdt, vraagt hij ons om onze aandacht naar boven te richten, naar een andere wereld, de wereld van de geest. Dit is ook de wereld waar het kind nog grotendeels in leeft. Zo helpt de Sint ons met zijn geschenken om het ‘hemelrijk’ in te gaan. Juist in de tijd dat we leven in afwachting van het Kerstkind.
.

(Andrea, * nadere gegevens onbekend)

.

Adventalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldadvent spiralen e.d.    jaartafel

.

355-334

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (19)

.

MARSEPEIN, VAN MUNT TOT ZOETE LEKKERNIJ

‘Wie zoet is krijgt lekkers,’ en lekkers is met Sinterklaas vooral zoet. Het summum van zoet is marsepein, maar waar komt dat rare woord van­daan?
Wie een mondje over de grens spreekt, vermoedt al snel dat het te maken heeft met ‘brood’, pain in het Frans. Dat is niet zo’n gekke gedachte, want in zijn meest elementaire vorm lijkt marse­pein vaak op een broodje en in het Frans heet het zoete goedje bovendien massepain. De Fransen hebben dit woord overgenomen uit Italië. Daar zeggen ze marzapane – dus weer met het woord ‘brood’ (pane). Toch heeft marsepein niets met brood te maken.
Marzapanes waren doosjes met lekkers – suikerwerk met amandelen en rozenolie (mar­sepein dus) – die je in de veer­tiende eeuw in Venetië kopen kon. Zo’n doosje had een vast gewicht, en – volgt u het nog – ­de naam voor dat gewicht was marzapane. Dus dat is het?

Nee, we zijn er nog niet. Marzapane is oorspronkelijk de naam van een muntje. Later ging men het gewicht dat je voor zo’n muntje kopen kon marzapane noemen en daar­na ook het lekkers waar dat gewicht uit bestond.
De Venetianen voerden het muntje in 1193 in uit Cyprus waar het matapan heette. Het was een imitatie van een oudere Byzantijnse munt waarop een afbeelding stond van een zittende Christusfi­guur. Deze munt werd ook ge­bruikt in de islamitische we­reld en werd daar in het Ara­bisch mauthaban genoemd, wat zoveel betekent als ‘zit­tende koning’. Daarmee zijn we aan de echte bron, en ei­genlijk is marsepein dus een Arabisch woord. Met brood heeft marsepein dus niets te maken, met zoe­tigheid pas sinds de veertien­de eeuw toen de munt uit de roulatie was en de dozen met suikerwerk Venetië verlieten.

(Lauran Toorians in een (onbekend) Nederlands dagblad, 01-12-01)

Mooiste eetbare hapjes zijn van marsepein

Ieder feest heeft zo zijn eigen eetbare tradities. De paashaas heeft zijn chocolade eieren en bij Sinterklaas horen pepernoten en marsepein. Van de zoete amandellek­kernij kunnen de mooiste eetbare hapjes worden ‘geboetseerd’.

Oliebollen eet je niet met Pasen. Snert serveer je nooit op een zomerse avond. En op kerstkrans­jes trakteer je zeker niet als je in augustus jarig bent. Veel lek­kernijen hebben hun vaste tijdstip, waarop ze de meeste verlangens in je wakker roepen en ze ook het lekker­ste smaken.

Voor feesten gaat dit nog meer op. De hapjes, die alleen bij een bepaald feest worden gegeten of speciaal daarvoor in huis worden gehaald, ge­ven zo’n feest zijn specifieke cachet en tillen het boven het alledaagse uit.

Dé lekkernij die naast pepernoten en chocoladeletters bij het grootste kinderfeest Sinterklaas wordt gege­ten, is marsepein.
De Belgische banketbakker Ignace Proot heeft een rijk geïllustreerd boek geschreven over deze delicates­se:

‘Marsepein, van modelleren tot proeven, tips en trucs voor het crea­tief werken met marsepein’.

Hij be­gint met de geschiedenis van marse­pein op beknopte en interessante wijze uit de doeken te doen. Want waar komt het vandaan en waarvan wordt het gemaakt? Waar het van gemaakt wordt, zegt meteen alles over zijn herkomst. Marsepein bestaat uit amandelen en suiker, die in een verhouding van 1:1 of 1:2 worden gemengd, gemodel­leerd en geboetseerd tot eetbare grapjes.
Dat amandelen lekker waren wisten de hoofdrolspelers uit het Ou­de Testament al. In het boek Numeri staat het wonderlijke verhaal van de staf van Aaron, de broer van Mozes. In één nacht bracht deze staf bloe­sems voort waaruit amandelen wa­ren gegroeid.

Rijke monden
De Bijbelse helden waren ook al be­kend met het mengen van de
voedza­me amandelen met een andere lek­kernij uit die streken, suiker. Via de Moren en Italiaanse kooplui uit Ve­netië en Genua raakte Europa be­kend met amandelen en rietsuiker uit het Verre Oosten. En met het mengen van deze twee zoetigheden tot ‘ma-whtaban’, dat uiteindelijk verbasterd of gemodelleerd werd tot ons marsepein.

Die Middeleeuwers hadden het goed gezien. Alles, wat lekker en zoet is, zal ook wel geneeskrachtig zijn, dachten ze. Zeker omdat er rietsui­ker bij kwam, dat door apothekers als erg gezond werd beschouwd. En wat schaars en dus duur is, verdwijnt meestel in de monden van de men­sen met geld. Vorsten en edelen snoepten dan ook in vroegere dagen het meest van marsepein.
Toen Columbus uit Midden-Amerika ook rietsuiker meebracht en dichter bij Europa (op de Canarische eilan­den) ook rietsuiker verbouwd werd, daalde de prijs ervan zodat ook min­der rijke monden van de marsepein konden gaan snoepen. Na deze historische uitleg komt het meer bakkers-technische deel van marsepein. En dat is niet eenvoudig te volgen. Marsepein is sneller in je mond gestopt dan bereid. Via de ‘koude’ methode, op ‘zijn Frans’ of op ‘zijn Duits’ kun je marsepein be­reiden. Wel goed op de hygiëne en de structuur van de marsepein let­ten. Want je hebt in een mum een klodder in je handen, die meer op stopverf lijkt dan op een zoet zachte, smeuïge traktatie.

Pompoenheks
De schrijver vindt dat je al doende moet leren. Dat kan wel zo zijn, de grondregels voor het modelleren zijn echter wat aan de ingewikkelde kant. De fraaie foto’s in het boek daarbij zijn niet echt verduidelijkend. Even­zo komen de methodes om marse­pein in de juiste dikte en maat te krijgen wel erg bakkersachtig over: niet direct iets voor de amateur, die lekker wil boetseren met marsepein. De uitleg bij het maken van poppetjes en beestjes – van troetelberen tot kamelen, olifanten, pompoenheks, zeemeerminnen en zwarte pieten met rose biggen toe – had wat uitgebreider en eenvoudiger gekund. Toch blijft dit boek alleszins prettig om te lezen en door te bladeren. De bood­schap van de Belgische schrijver is duidelijk: marsepein is een lekkernij, waar je een heel jaar van kunt snoe­pen en waarmee je het hele jaar fijn kunt knutselen.

Ignace Proot, Marsepein, van modelleren tot proeven, tips en trucs voor het creatief werken met marsepein, uitg. Lannoo/Terra, ISBN 90 209 4437 1, fl .82,64

(Ray Simoen, Brabants Dagblad, 01-12-01)

Een lè-hè-ter va-an bankèhèt…

Kinderen mochten eeuwen geleden letter opeten als ze hem konden schrijven

Sla een oud sinter­klaasboek open. Tien tegen één dat er zo’n fraaie ingekleurde prent in staat van ‘Sinterklaas bij den Banketbakker’.
Overal staan juten zakken met pe­pernoten, op versierde ta­fels en in vitrines liggen suikerbeesten, borstplaat­harten, speculaaspoppen en marsepeinen varkens. Een glunderend bakkertje met bolle appelwangen toont de Sint een banketletter in de vorm van een sierlijke S. Deze koekletter met amandelspijs is, hoewel knapperig versgebakken, bij wijze van spreken zo oud als Sinterklaas zelf.

De overbekende chocoladeletters zijn een fenomeen van de laatste 120 jaar. Veel ouder is de traditie brave kinderen met koek of broodletters te belonen. In de middeleeuwen leerden kinderen op de kloosterscholen het alfabet aan de hand van broodletters. Zodra ze hem konden schrijven, mochten ze de letter opeten. Als beloning, maar ook omdat on­ze voorouders geloofden dat je je wijsheid eigen kon maken door tekens van wijsheid (letters) let­terlijk tot je te nemen.
Deze ‘heidense’ gedachte stamt zelfs van ver vóór de geboorte van Sint-Nicolaas, rond 260 na Christus.
De Germanen kenden de runetekens van Wodan. Elk pasgeboren kind kreeg een eigen runeteken, dat geluk moest bren­gen. Om dat doel te bereiken, werden jaarlijks vlak voor cle win­ter runetekens van brooddeeg gebakken. Ieder at zijn eigen te­ken ritueel op, samen met appels en noten die voor vruchtbaarheid en levenskracht moesten zorgen.
Het oudste bewijs dat arme kinderen ter ere van de sterfdag van de Sint, 6 december, werden getrakteerd op koek en lekkers, is een rekening van de Stad Dordrecht voor Sint-Nicolaasaankopen, daterend uit 1360. Later ontstonden overal in ons land de zogenaamde Sinterklaasmarkten op 4 en 5 december, waar ouders en opvoeders snoep, sinterklaaspop­pen en speelgoed konden inslaan. Die markten kregen van lieverlee een uitbundig, kermisachtig ka­rakter.

Na de beeldenstorm werd het aanbidden van heiligen en het vereren van beeltenissen afgedaan als afgoderij. Toen de protestanten het in de steden voor het zeggen kregen, gingen de Sinterklaasmarkten in de ban. Voor het bakken van speculaaspoppen (beeltenis!) en zelfs voor het zet­ten van de schoen gold een ver­bod, want dat werkte geldverspil­ling in de hand. Sinterklaas moest noodgedwongen onderdui­ken in huiselijke sfeer en de ban­ketletter groeide uit tot dé tracta­tie, want daartegen konden de autoriteiten geen argumenten verzinnen. Onze grote meesters uit de zestiende en zeventiende eeuw schilderden koekletters met amandelen erop in hun stil­levens. Hoogstwaarschijnlijk wa­ren die toen al gevuld met aman­delspijs, destijds een populaire tractatie. Ook hier hadden de let­ters de nodige symboliek. De S stond daarbij voor de Schepping maar ook voor Sodom en Gomorra. In het oudste Sinterklaaskinderboek, ‘Sint Nicolaas en zijn knecht’, van de Amsterdamse schoolmeester Jan Schenkman uit 1850, komt een prent voor van de sint bij de banketbakker, waarop ook een banketletter te zien is. Amandelspijs: dat is wat de banketletter, maar ook gevulde speculaas en marsepein zo lek­ker maakt. De enige reden die ik kan bedenken om banketspijs te kiezen, in plaats van echt aman­delspijs, is een ernstige notenal­lergie. Banketspijs, gemaakt van gemalen witte bonen, suiker en amandelessence, kost weliswaar aanmerkelijk minder dan échte spijs van gemalen amandelen; persoonlijk heb ik met Sinter­klaas liever géén banketletter bij mijn warme chocolademelk, dan zo’n versuikerde bonenstaak. Wat wel weer erg smakelijk kan zijn, zeker als je helemaal flauw bent geworden van dat zoete snoepgoed, is een hartige saucij­zenletter. Te koop bij de betere slager, maar ook heel goed zelf te maken (zíe recept). Glas kruidige warme bisschopswijn erbij en je kan er weer een pakjesavond tegen.

Waarom M
Mocht u zich afvragen waarom een banketletter altijd de vorm heeft van een letter S of M: de algemene ‘historische’ verklaring is dat S staat voor Sinterklaas en de M niet voor Mama zoals meestal wordt gedacht, maar voor Myra, de Turks-Griekse streek waarvan de goedheiligman bisschop was.

Breukgevaar
Het baktechnische antwoord is dat alleen letters die bestaan uit één vloeiende lijn gegarandeerd heel blijven tijdens het bakken. Alle letters met tussenstreepjes vallen af want die blijven niet vastzitten. De L van Lekker en Leo en Loes zou in aanmerking komen, maar die vult de doos niet goed op, waardoor het risico op breuk tijdens transport te groot is. De U van Urbanus en Ursula is niet interessant omdat er zo bitter weinig namen met een U zijn, maar vooral omdat de knik onderin te geknepen is. Ook hier dreigt breukgevaar. Zelfde probleem met de N. Een vloeien­de W van Willem en Wiesje zou in principe kunnen, maar die hebben we eigenlijk al. Draai ge­woon de M om. De O van ‘O, kom er eens kijken’, en Oma en Otto komt wel voor, maar die hoort weer meer bij Kerstmis en dan heet het opeens geen letter meer maar een krans.

recept saucijzenletter

De S van Saucijs, voor Sinten die hele­maal wee worden van al dat zoete snoepgoed.

Ingrediënten
8 plakjes bladerdeeg (ca. 360 gram)
4 runderbraadworstjes
2 theelepels zout
½ theelepel peper
1 losgeklopt ei
2 eetlepels broodkruim (of paneermeel)
½ eetlepel bloem

Bereiding:
Verwarm de oven voor op 220 graden.
Laat de bladerdeegplakjes ontdooien.
Snijd met een scherp mesje de zijkant van de rauwe worstjes open en haal de vulling eruit.
Kruid met zout en peper (niet nodig als u een ‘hartige’ slager hebt). Kneed de helft van het losge­klopte ei en het broodkruim erdoor.
Bewaar koel.
Leg de bladerdeegplakjes op elkaar en rol uit met een deegroller tot een lap van 30 bij 30 cm.
Snijd doormidden, leg de lappen in elkaars verlengde en plak ze met wat water aan elkaar.
Rol de naad goed plat.
Vorm van de worstvulling een lange worst van ca. 45 cm.
Leg die in het midden van het deeg.
Bestrooi de worst met bloem.
Sla de deegflap over de vulling en rol op.
Plak met water dicht.
Snijd overtollig deeg weg en vouw de zijkanten netjes naar binnen, zodat de staaf hermetisch is afgeslo­ten.
Bekleed de bakplaat met bakpa­pier en leg de staaf met de naad naar beneden, in de vorm van een soepele S.
Vermeng de rest van het ei met 1 eetlepel water en bestrijk hiermee de saucijzenletter.
Bak hem midden in de oven, in ca. 30 minuten goudbruin.
Laat een kwartiertje afkoelen en ser­veer warm.

Tip: Toch liever de S van Suikerzoet? Vervang de worstvulling dan voor 300 gram amandelspijs, vermengd met 1 eigeel en 1 eetlepel citroenrasp.

(Puck Kerkhoven in landelijk blad, nadere gegevens onbekend)

reuze pepernoten.

Zelf pepernoten bakken is hartstikke leuk om samen met kinderen te doen. Makkie, vooral als je er reuze pepernoten van maakt. Rol balletjes ter grootte van soepballetjes. Wil je gewone pepernoten, neem dan de helft.
Zorg dat het deeg goed koud is en rol met vochtige handen

(voor 2 bakplaten vol):
100 gram boter
125 gram bruine basterdsuiker
250 gram zelfrijzend bakmeel
1 eetlepel speculaaskruiden
1/2 theelepel zout
4 eetlepels melk

Doe zachte boter, suiker, zout, speculaaskruiden in een kom en roer goed door  elkaar.
Zeef zelfrijzend bakmeel er overheen.
Goed roeren.
Dan mag de melk erbij.
Kneed met je handen.
Maak er een bol van.
Verpak die in plasticfolie en leg minimaal 1 uur in de koelkast.
Zet de oven aan op 160 graden.
Bedek bakplaten met bakpapier.
Draai kleine balletjes van het deeg, druk ze beetje plat en leg ze op gelijke afstand op de bakplaat.
Niet te dicht bij elkaar want ze worden tijdens het bakken groter!
Zet de platen in de oven en bak de pepernoten in 15 minuten mooi bruin.
Smul ze.
Tip: pepernoten door de vanillevla, erg lekker.

(bron onbekend)

pepernoten

Smeer eerst een bakblik in met een beetje boter
verwarm de oven voor op 170 graden

Neem dan:
100 gram zelfrijzend bakmeel,
45 gram bruine basterdsuiker,
35 gram boter,
een theelepel speculaaskruiden,
een mespuntje zout
en een eetlepel melk.

Meng dat allemaal door elkaar en ga er dan met je handen een lekkere bal van kneden.
Je moet er misschien nog een klein beetje melk bij doen, maar het deeg mag niet zo nat worden dat het aan je vingers blijft plakken.
Maak van de grote bal heel veel kleine balletjes en leg die in rijtjes op het bakblik.
Schuif het blik in de oven, in een kwartier zijn de pepernootjes gaar en bruin.

(dagblad/weekblad, nadere gegevens ontbreken)

pepernoten

125 gr tarwebloem
75 gr baslerdsuiker(kan vervangen worden door honing maar dan moet je wel iets meer meel toevoegen anders plakt het nogal!)
50 gr boter
1/2 theelepel kaneel
1/4  theelepel gemalen kruidnagelen
2 theelepels anijszaad
1 theelepel bakpoeder

Meng het bakpoeder met het meel.
Kneed alle ingrediënten door elkaar en vorm er kleine balletjes van en leg deze op een beboterd bakblik
bak ze in een vrij warme oven (bij ons stand 4) in ong. 20 min. gaar.
Laat ze volkomen koud worden en bewaar ze in een goed gesloten trommeltje.

Het grappige van dit recept is dat het uit een kookboek van mijn oma komt wat uit 1928 stamt. Toen waren er nog geen samengestelde kruiden zoals je nu bv speculaaskruiden enzo kan kopen.

pepernoten

Ingrediënten voor 50-60 stuks

■ 50 g boter
* 75 g witte basterdsuiker
■ ½ ei, losgeklopt
■ 10 ml karnemelk
■ snuf zout
■ 25 g Zeeuwse bloem
■ 75 g patentbloem
■ 5 g speculaaskruiden
■ 30 g amandelschaafsel, fijngehakt

Werkwijze

Meng de boter, de suiker, het ei, de karnemelk en het zout.

Meng de beide bloemsoorten en de speculaaskruiden erdoorheen, en tot slot de amandeltjes.

Verpak het deeg in plasticfolie en laat minimaal 30 minuten rusten in de koelkast.

Vorm bolletjes ter grootte van een knikker van het deeg, leg ze op een met bakpapier beklede bakplaat – in verband en op gelijke afstand van elkaar – en druk een beetje plat.

Bak de kruidnoten op 170°C, ca. 15-20 minuten.

pepernoten

Ingrediënten

■ 250 g zelfrijzend bakmeel
■ 150 g bruine basterdsuiker
■ 125 g boter
■ 4 el lauwe melk
■ 15 g speculaaskruiden
■ peper, naar smaak
■ snufje zout

Werkwijze

Verwarm de oven voor op 165 graden. Kneed boter, suiker, kruiden en het zelfrijzend bakmeel goed door elkaar. Voeg de melk lepel voor lepel toe totdat je een lekker soepel deeg hebt. Bekleed een bakplaat met bakpapier.

Vorm kleine platte balletjes van het deeg en leg deze op de bakplaat. Zorg dat er genoeg ruimte tussen zit, anders heb je straks één grote koek. Bak de kruidnootjes in ongeveer 20 minuten gaar en lichtbruin.

pepernoten

■ 250 g zelfrijzend bakmeel
■ 125 g donkere basterdsuiker
150 g ongezouten roomboter
■ 20 g specerijenmix (zie hieronder)
■ 45 g melk
■ 15 g rozenwater

Werkwijze

Maak de specerijenmix van 5 g steranijs + 5 g venkelzaad + 5 g kardemom + 15 st kruidnagels + 4 g kerrie + 20 st
saffraan draadjes + 10 gr kaneelpoeder + 5 g gemberpoeder + mespunt zout + mespunt gemalen witte peper.

Kneed het zelfrijzend bakmeel, de basterdsuiker, de roomboter en de specerijenmix goed door elkaar. Voeg beetje bij beetje de melk en het rozenwater aan het beslag toe, zodat het een soepel deeg wordt.

Maak lange rollen van het deeg. Snijd de rollen in gelijke stukjes. Vorm hier kleine balletjes van (ongeveer 5 gram per bolletje), leg ze in verband (om en om) op een (met bakpapier bekleedde) bakplaat en druk ze een beetje plat. Bak ze in de oven in ca.15 min. op 180 °C gaar en lichtbruin. Laat ze afkoelen en hard worden.

cake-harten

Dit heb je nodig:

100 gram boter
100 gram suiker
2 eieren
50 gram bloem
1 eetlepel bakpoeder
50 gram gemalen hazelnoten.

Doe de bo­ter en de suiker in een kom en klop met een garde het geheel net zo lang door elkaar tot het wit en luchtig is.
Klop er nu de eieren één voor één door. Je moet nu 10 minuten door blij­ven kloppen (het is een hele tijd, maar het moet even).
De bloem zeef je over het beslag en samen met het bak­poeder en de gemalen hazelnoten schep je het er voorzichtig door.
In­gevette hartvormige cakebakjes (of als je die niet hebt: suikerhartvormen met een bodem van aluminiumfolie!) vul je tot 2/3 met het beslag.
De bak­jes laat je nu een half uur in een matig warme oven van ± 150 C (even aan je moeder vragen) gaar bakken.

(bron onbekend)

chocoladelettertjes

Je hebt nodig:
4 chocoladere­pen,
een spuitzakje en een vetvrij papiertje (van een pakje margarine bijv.).

Smelt de stukjes chocola­de heel lang­zaam in een pannetje.
Vul je spuitzakje met de gesmolten chocolade.
Spuit nu op het vetvrije papiertje letters.
bv. van de namen van je vader en moeder.
Laat ze stijf en koud worden.
Haal ze daarna voor­zichtig van het papier af.

dubbelspeculaas

Dit heb je no­dig:
per persoon twee speculaas­koekjes en wat roomboter.
Smeer wat roomboter op de achterkant van een speculaaskoekje. Leg daar het andere koekje op. Lek­ker bij een kopje thee!
Variatie: Leg op een be­boterd sneetje witbrood 1 of 2 speculaasjes

suikerharten

Je hebt nodig:
500 gram sui­ker,
2 eetlepels cacaopoeder,
3 eetlepels room,hartvormen.

Roer in een pan­netje de suiker, de room en het cacaopoeder goed door
el­kaar.

Laat daarna alles op een zacht vuur smelten.
De sui­ker moet hele­maal opgelost zijn.
Niet roe­ren!
Om te kij­ken of het goed is, moet je even een lepel in de vloeistof dopen en  er  meteen weer uithalen.
Blijft er een draad van sui­ker aanhangen, dan is het goed.

Neem de pan van het vuur en roer heel rustig in het papje tot­dat het niet meer door­zichtig is.
Leg nu de hart­vormen op het schone aan­recht.
Giet de vormen voor­zichtig vol.
De suikerharten moeten koud en hard worden.

Heb wel wat ge­duld.

 borstplaat

Op 5 december zijn alle kinderen bij ons als bakkertjes in volle gang. De ene maakt deeg voor “pepernoten”, de ander (de wat grotere kinderen) begint vast met het maken van borstplaat. Borstplaat is toch echt mierzoet maar wel heerlijk om een keertje van te knabbelen op sinterklaasavond.

Borstplaat is in vele smaken te maken, maar bij ons zijn de koffie- en chocoladeborstplaat nummer 1. Het recept voor borstplaat is eenvoudig.

200 gr witte suiker
1 dl water
200 gr poedersuiker
2 eetl cacao of instant koffie (of naar smaak)

Als je de bekende hartvormen gebruikt doe ze dan goed invetten met boter. Als je de borstplaat op een bord of plank wil uitstorten kan je deze vochtig maken. Ikzelf stort ze in de hartvorm op vochtig bakpapier uit en doe de harten als ze iets steviger zijn geworden naar een droge plek op het papier schuiven. Je mengt de witte suiker met het water en laat dit inkoken naar dunne stroopdikte. Van het vuur halen, smaakje er door roeren, en lepel voor lepel de poedersuiker er doorroeren. Het is wel een karweitje voor wat oudere kinderen want je verbrandt er wel eens een vinger aan. De jongere kinderen vragen meteen om de houten lepel als die is afgekoeld want daar zitten altijd wel restjes aan.

marsepein

Een wat veiliger werkje is het maken van marsepein. Wat voor amandelen we kopen hangt helemaal af van het gevoel. Voel ik mezelf verdrinken in de baksels, knutsels e. d., dan koop ik blanke amandelen. Als we echter het goede gevoel van rust in de drukke tijd nog hebben kunnen vasthouden, halen we amandelen met een schilletje. Voor een lekker stukje marsepein zijn er maar een paar ingrediënten nodig, nl.

250 gr. amandelen
250 gr. poedersuiker.
2 eiwitten
ong. 2 eetl. oranjebloesemwater

De amandelen met water aan de kook brengen en even laten koken, afgieten, pellen en in een doek drogen. In een amandelmolen of zoals wij doen, in een keukenmachine fijn malen en de andere ingrediënten toevoegen en voila, klaar.
Je kan er balletjes van draaien en door de cacao rollen of delen kleuren met cacao en dan een soort worst creëren.

amandelspijs

Tot ongeveer 4 weken geleden* begreep ik eigenlijk niet zo goed waarom er nu zoveel verschil in de prijzen van de banketstaven zat. Bij de Aldi koop je er 1 voor f 2 = en bij de bakker zijn er prijzen van f 12,=* een gewone zaak. Natuurlijk wist ik wel van de namaakamandelspijs gemaakt van peulvruchten en ook het verschil van margarine en boter, ja, dat kon ik er wel bij bedenken. Maar dat de prijs ook afgestemd wordt op de verhouding amandelen/suiker, ja, daar heb ik echt nog nooit bij stil gestaan. In de banketstaaf van de echte bakker zit dus net zoveel amandelen als suiker, kortom, de verhouding is 1 op l. Bij goedkopere banketstaven is die verhouding b.v. 1 op 2, of er is een mengsel gebruikt van amandelen en peulvruchten en suiker. Het grappigst vond ik deze week de zogenaamde gevulde speculaas. Op een pakje stond “gevulde speculaas met echte amandelen”. Je gaat er dan toch vanuit dat er echte amandelen zijn gebruikt bij het maken van het spijs. Niets is minder waar. Die echte amandelen waren diegene die erop zaten! Nou vraag ik je. Dus mensen, lekker zelf maken, die gevulde speculaas.

Je hebt er wel amandelspijs voor nodig. Dat maak je met:

200 gr amandelen
200 gr suiker
geraspte citroenschil
sap van halve citroen
1 ei

De amandelen even aan de kook brengen, pellen en malen.
Vermengen met suiker, ei, suiker, citroensap, citroenrasp.
Dan nog een keer malen, en klaar is dit klusje.

gevulde speculaas

Voor de gevulde speculaas heb je nodig:

500 gr bloem
600 gr amandelspijs
20 gr.  speculaaskruiden
1 theelepel bakpoeder
zout
250 gr. boter
50 gr. gepelde amandelen
250 gr. bruine basterd suiker
1 ei

Je mengt de bloem en bakpoeder en snij de boter in stukjes.
De basterdsuiker ,kruiden, zout erdoor mengen en een deeg kneden.
Als het te droog is kan je een beetje water toevoegen.
Je laat het deeg nu een half uurtje rusten in de koelkast.
Niet te lang want anders moet je bijna een beitel gebruiken……..
Je rolt het uit tot een lap van 1/2 cm dik.
Zelf doe ik dat met behulp van twee latjes van 1/2 cm dikte.
Daar leg ik m’n deeg tussen en rollen maar. Je krijgt dan de deegplak overal even dik.
Je verdeelt de deeglap in twee gelijke stukken en dan de amandelspijs even groot en dik uitrollen. Dit plakt bij mij dus altijd vast aan m’n deegrol en daarom leg ik onder en boven mijn amandelspijs een velletje bakpapier. Dan een beetje aandrukken en als je wilt kan je de bovenkant versieren met sint of gewoon ruitjes maken.

Kinderen vinden dit een erg leuk karweitje en vooral de amandelen erop doen is een succesnummer. O ja, voordat je de amandelen erop doet even bestrijken met een losgeklopt eitje (voor de glans) maar dat hoeft niet hoor. Je bakt je speculaas op 175-200 C. in ongeveer 40 minuten gaar.
Laten afkoelen en dan pas van de plaat halen.

En weet je, al lukt het niet zo mooi als in de winkel, wat je met zorg en liefde voor je gezin bakt, is altijd lekkerder voor je gezin. Wij hebben in ieder geval nog niet meegemaakt dat de kinderen, als zijzelf meegeholpen hadden niet trots op het resultaat waren. Met deze sintrecepten kan er gewoon niets fout gaan! Onze kinderen kijken al uit naar de week voor Sint want dan begint het bakken. Ik wens alle ouders en kinderen een lekkere maar vooral gezellige en tevreden sinterklaasavond toe.

(Ik geef toe, een beetje ongezonde recepten maar dat mag best een keertje van de Sint)

Trudy de Haan, schoolkrant Zevenster Uden, datum onbekend)

Bisschopswijn uit Myra

Bisschopswijn hoort gewoon bij sinterklaasavond. Zelfs als je eigenlijk niet zo van warme wijn houdt, zou ik het nog maken. Al is het maar voor de heerlijke kruidige geur die het hele huis vult.

Voor 6 vuurvaste glazen:

1 fles rode wijn
i sinaasappel
2 mandarijnen
1 citroenschil
20 kruidnagels
1 kaneelstokje
4 eetlepels suiker

Doe de wijn in een pan
Boen sinaasappel en mandarijnen schoon
Prik er gaatjes in
Steek hierin de kruidnagels
Voeg vruchten en citroenschil bij wijn.
Samen met kaneelstokje en suiker.
Dek af en laat langzaam aan de kook komen.
Zet dan op het kleinste vuur, op een sudderplaatje
Laat 1 uur staan
Verwijder vruchten en kruiden.
Schep hete wijn in vuurvaste glazen

(bron onbekend)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

353-332

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (18)

.

SINTERKLAAS

Vol verwachting klopt ons hart
wie de koek krijgt
wie de gard

Als ik probeer me te herinneren wat ik als kind beleefde aan het
Sinterklaas­feest, komen er allerlei uiteenlopende gevoelens naar boven. Ik breng er een paar onder woorden.
Allereerst was er een diepe eerbied voor iemand die op zijn eigen verjaar­dag geen kadootjes wilde krijgen, maar ze gaf, en dat nog wel aan alle mensen. Dit moet een herinnering zijn uit m’n kleutertijd, nog voordat ik te weten kwam dat het anders ging. En ik weet nog dat ik dat zelf ook wel wilde kun­nen, als iets onbereikbaars. Dan had de figuur van Sinterklaas een grote duidelijkheid, betrouwbaarheid voor me. Ik herinner me wel dat ik me afvroeg hoe het kón: zo op de daken rijden, en vooral hoe je er dan weer af­kwam – maar dat deed niets af aan de realiteit van Sint-Nikolaas zelf: van de wind vraag je je ook niet af hoe hij er­gens op en af komt. Ik denk dat een kind, veel trefzekerder dan een vol­wassene ooit begrijpen kan, de werke­lijkheid achter een beeld kan pakken en vasthouden, ondanks alle denkmatige onwaarschijnlijkheden. Toen ik als zesjarige zag dat Sinterklaas’ baard van achteren met een touwtje vastzat, was ik beslist niet gedesillusioneerd – het sloot aan op andere vragen, maar interfereerde niet met mijn gevoel over hem. Naast eerbied en een gevoel van echtheid was er natuurlijk ook de verwachting: wat gaat er gebeuren, wat zal ik krijgen?

We moesten thuis lang van te voren een verlanglijst maken, uit ons hoofd wel te verstaan, niet uit de katalogus van “de schatkamer van Sint-Nikolaas*. Toch was het altijd een flink lange, genummerd zelfs terwille van de
over­zichtelijkheid. Wat zou Sint-Nikolaas ervan uitkiezen?

Verwachting, maar ook spanning. Sinterklaas én Zwarte Piet. Was ik bang? Nee, ik kende wel de verhalen van de roe en in-de-zak-mee-naar-Span-je. Ik geloofde ze ook, maar ze zouden niet gebeuren. Het was een ander soort spanning, de spanning tussen het witte van Sinterklaas’ baard en het zwarte pietengezicht, tussen het kado en de surprise, tussen de vrolijkheid om het gekke van de surprise en de ernst om de raakheid ervan. Sinterklaas alléén, zonder Piet: dat is braafheid, saaiheid. Dat is het goede, onbedreigd door het kwade, gevallen uit het spanningsveld met het kwaad. Eind september wordt het Michaëlsfeest gevierd; de betekenis ervan wordt uitgedrukt in het beeld van de strijd van de aartsengel met de draak.

Zou je kunnen zeggen dat Zwarte Piet het beeld ís van de overwonnen draak – niet gedood, maar ge-knecht. Niet uit de weg geruimd, maar geïntegreerd, verlost tot tegenwicht van het goede, tot hulp van het goede ook, om niet braaf te worden.

Sinterklaasavond. Er wordt gezongen, dat mooie lied met zijn melodie als windvlagen:
Hoor de wind waait door de bomen,
hier in huis zelfs waait de wind.
Zou de goede Sint wel komen?…

Dan gaat de melodie galopperen:
Ja, hij rijdt door donkere nachten,
op zijn paardje o-zo-snel…

Spanning, verwachting, en dan…een lawine van kadoos, verwarrend,
hebzuchtopwekkend.
Voor zijn eerbied­waardige goedheid krijgt onze Sint zo te over de kans dat die goedheid dege­nereert tot materiële overvloed. De heiligheid, onbeproefd, wordt schijn­heiligheid.

Net zo als Zwarte Piet onmisbaar is voor Sint-Nikolaas, hoort de surprise of het gedicht bij het kado. Niet zo­maar in het wilde weg (vaak ook al in serie kant en klaar te koop). maar gericht op de persoon voor wie hij be­doeld is. Gericht op een zwakke plek of hebbelijkheid, waarvan de betref­fende al zover bewustzijn heeft dat hij erom kan lachten. Dat is heel belangrijk: het is geen dramatisch gebeuren zoals Michaëls strijd met de draak; de surprise mag niet bitter zijn, is niet gericht op iemands dubbelganger – het stuk waar nog niet bewust mee gevochten kan worden.

De surprise of het gedicht brengt op tafel een stukje kwaad dat door het bewustzijn al enigszins geknecht is en nu verlost kan worden door humor, door er samen om te lachen.

(Lili Chavannes, Jonas 6, 18-11-1977)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

351-330

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (17)

.

SINTERKLAAS EN PÈRE NOËL

menselijke aspecten van twee kindervrienden

Elk jaar gaan er in de maand december twee gerenommeerde mannen op stap, die ’s nachts, in het geheim, geschenken uitdelen aan slapende kindertjes. Ze doen het overigens alleen maar, als de zo vredig sluimerende jeugd voldaan heeft aan twee belangrijke voorwaarden, waarvan nooit of te nimmer door hen kán en zál worden afgeweken:

1. ieder van de gelukkigen moet het hele jaar door braaf geweest zijn.
2. ze moeten op de bewus
te avond hun schoentjes hebben klaargezet.

Dán pas en niet eerder komen de twee al zo lang verbeide weldoeners.
Elk jaar opnieuw en steeds overal tegelijker
tijd.
Dan pas brengen ze de cadeautjes mee, die de tal
rijke kinderschare door middel van een verlanglijstje al zo dikwijls en zo nadrukkelijk gevraagd heeft.
Intussen heeft u natuurlijk al lang begrepen, wie deze twee legendarische, nooit meer weg te denken kindervrienden zijn.
Inderdaad, we hebben hier duidelijk te 
maken – voor wat Nederland betreft – met „Sinterklaas” oftewel „Sint-Nicolaas” en – in Frankrijk – met de daar
sinds jaar en dag bekende ,,Vader Kerstmis”, beter bekend onder de naam van „Père Noël”.
Twee door nie
mand te vervangen bejaarden die, ieder afzonderlijk, tijdens donkere nachten in de weer zijn om zich toegang te verschaffen tot de behuizingen, waar hun vriendjes na heel wat onrustig woelen tenslotte toch nog de slaap van de rechtvaardigen gevonden hebben.
Dat slapen is overigens de derde, subtiele, eveneens noodzakelijke voorwaarde vooraleer kan worden overgegaan tot het deponeren van de zo vurig verlangde cadeautjes. Geschenken, die tijdens de bewuste nacht
uitgedeeld worden aan bijna alle kindertjes van de twee genoemde landen.
Bijna ja, want er zijn nu eenmaal behalve bráve kinderen óók nog eens stóúte kindertjes!

En dié krijgen niets! Helemaal niets! „Sinterklaas” en „Père Noël” moeten, zo lang ze bestaan, niets van deze akelige soort kinderen hebben. Zulke kinderen
worden ieder jaar, zonder pardon, door hen overgeslagen! Wie wérkelijk stout is, krijgt alleen maar een roe!
En dat gebeurt dan in sommige gevallen lijnrecht in tegen de welgemeende raad van enkele kinderpsychologen, die beweren, dat door genoemde, grievende handelwijze het toch al zo uiterst gevoelige kind andermaal gedreven zal worden in de frustrerende hoek van de minderwaardigheidscomplexen ………………….
Nóch „Sinter
klaas”, noch „Père Noël” zijn ooit ondersteboven geweest van deze oprecht verontruste zielkundigen. Ze hebben zich nooit iets aangetrokken van nieuwe theorieën over de misdragingen van het jonge kind en de daartoe voortaan gewenste correctiemogelijkheden.
De eeuwen door hebben ze zich bediend van de ouderwetse, degelijke roe. Daarbij steeds geholpen door de Nederlandse knecht: „Zwarte Piet” en zijn evenknie in Frankrijk: „Vader Zweepslager”, alias „Père Fouettard”.
Zijn de beide heren er iets mee opgeschoten? Zijn de twee weldoeners geslaagd in hun opzet? Het antwoord:
Wis en waarachtig! De resultaten, die ze met deze gedragstherapie bereikt hebben, zijn nog steeds en in alle opzichten verbluffend te noemen. In Nederland hoeft men de naam van „Zwarte Piet” maar over de lip­pen te laten glijden, of een complete, rumoerige kinder­schare zwijgt vanaf het ogenblik, dat de knecht van de goede Sint in levende lijve voor hen staat. In Frankrijk ligt deze zaak al niet anders. Alleen het effect is nóg gro­ter! „Père Fouettard” blijkt in „la douce France” alleen al door het noemen van zijn naam in staat te zijn om de meest onverbeterlijke, opvliegende Gallische deugniet het klamme angstzweet in zijn kleverige handjes te doen krijgen!

„Sinterklaas” en „Père Noël”:
In heel veel opzichten lijken ze op elkaar: het zijn kinder­vrienden, ze zijn alle twee voorzien van een indrukwek­kende, witte baard, die „in het seizoen” als een pas gepermanente paardenstaart gezapig om hun kin speelt. En voor wat hun leeftijd betreft: de heren zijn geen van beide heel erg jong meer. Ze hebben een achtens­waardige leeftijd bereikt.

Natuurlijk is dat allemaal waar, maar al die zaken zijn eigenlijk maar heel gewone dingen te noemen. En nu we het tóch over gewone dingen hebben, zullen we toch ook nog even moeten praten over dingen, die helemáál niet zo „gewoon” zijn. Heel belangrijke dingen, die te maken hebben met „Sinterklaas” en „Père Noël” en waarvoor nog nooit iemand een redelijke verklaring heeft kunnen vinden! Want wat denkt u eigenlijk van het feit, dat de beide weldoeners tijdens hun onverwachte, nachtelijke bezoek plotseling overal tegelijkertijd zijn? Hoe komen de beide heren er achter, wat alle kindertjes aan hen gevraagd hebben? En hoe krijgen ze al dat moois ter bestemde plaatse zonder, dat ze door iemand worden opgemerkt? En dat allemaal zon­der een enkele vergissing! Wie ’s morgens opstaat, vindt de trein of de poppenwinkel. Verwarring ontstaat alleen, als volwassenen wat achteloos, wat nonchalant met de „gereden” geschenken hebben omgesprongen!

Grote overeenkomsten dus tussen „Sint-Nicolaas” en „Père Noël”. Maar er zijn óók verschillen! Grote ver­schillen zelfs! Neem bijvoorbeeld het verschil in ont­staan van de twee kindervrienden. Hun verschil in oorsprong.

Op dat punt liggen de twee uitzonderlijke figuren nogal een eindje uit elkaar. Van „Sinterklaas” weet iedereen zo zachtjesaan wel, dat de man vroeger, heel lang gele­den, bisschop moet zijn geweest. En óók, dat hij niet heel veel later, na zijn dood, heilig is verklaard.
Hoe heel anders, hoe veel wereldser manifesteert zich in deze de rondborstige ietwat corpulente figuur, die men  „Père Noël” noemt! De goede man is nooit van zijn leven bisschop geweest! Laat staan, dat hij in de loop der tijden heilig verklaard zou zijn. Dat laatste zou overigens wel heel moeilijk gekund hebben, want „Père Noël” is vanaf het begin van zijn loopbaan een zoge­naamde dwalende broeder geweest. Een heiden, die destijds, in de dagen van de wat ruwe, zwoele zonne­wendefeesten een bijzonder geheimzinnige rol moet hebben gespeeld. Een duistere figuur, waarvan de oor­sprong iets te maken moet hebben gehad met de god Saturnus, de Romeinse god van de vruchtbaarheid. Vandaar misschien ook het feit, dat de Franse kerstman aangeduid wordt met “Père”, de aanduiding van een levenverwekkende persoon van de mannelijke kunne: „Vader”.
Het is jammer, dat de geschiedenis van „Père Noël”, voor zover het dit zo specifieke onderdeel betreft, vanaf het allereerste begin in dichte nevelen gehuld is ge­bleven. Nergens wordt verwezen naar zijn vrouw en het aantal kinderen! Men spreekt daarom enkel een vermoeden uit, als men beweert, dat „Père” en „Mère Noël” wel degelijk gezegend zijn geworden met een talrijke kinderschare. Het zijn enkele bekende historici van de laatste tijd geweest, die de Gordiaanse knoop van de vruchtbaarheid hebben doorgehakt. Zij geloven perti­nent in de potentiële krachten van „Père Noël”. Ze zien er ook de allervoornaamste reden in, waarom deze figuur tenslotte is uitgegroeid tot een ware kinder­vriend, die in heel Frankrijk en zelfs ver daar buiten, zijns gelijke nog nooit gevonden heeft!

,,Sint-Nicolaas” dus de heilige bisschop en „Père Noël” waarschijnlijk iemand, die bepaalde geneugten des levens niet zonder meer naast zich neer heeft willen leggen.

Vanzelfsprekend moet er dan ook verschil in kleding hebben bestaan! Al was het alleen maar, omdat een bisschop de eeuwen door onderscheiden is geworden door een mijter en een tabbaard. Attributen, die voor de vader van een talrijke kroost nu niet direct kenmerkend hoeven te zijn.

Laten we daarom vanwege het verschil in kleding, eens wat gedetailleerder ingaan op die van de goedheilig man. Laten we een wat serieuzer blik werpen op het schoeisel van deze eerbiedwaardige, tot ascese geneig­de kindervriend. Wat zien we dan? We constateren onmiddellijk, dat de schoenen van „Sint-Nicolaas” eigenlijk helemaal geen schoenen zijn! Het zijn eerder een soort onhandige, bijzonder onpraktische muilen! Meestal paars van kleur, modieus van snit en met een gouden kruisje boven op de magere tenen. Prachtig om te zien, dat wel. Net als de zogenaamde tabbaard, het bovenkleed, dat men zonder overdrijving het summum van onberispelijkheid zou kunnen noemen. Evenals trouwens de rest van de kleding. Tot en met de mijter.
En ……..  vooral ook niet te vergeten de hyperlange, katoenen, witte, waarlijk smetteloze kousen, waarvan ik in mijn jonge jaren een keer het genoegen heb mogen smaken om ze tot in hun uiterste lengte te mogen aan­schouwen, toen een wat onzekere Sint verwoede pogingen aanwendde om zijn geduldig wachtende ros met veel vallen en opstaan tenslotte te bestijgen …. Hoe héél anders komt de goedmoedige, onbezorgde, van levenslust blakende „Père Noël” voor ons aller ogen uit de verf! Voor hem geen kledingstukken, die ten allen tijde door een ringetje gehaald kunnen worden. Voor hem geen nepschoenen van een model en een kwaliteit, die geen enkele forse beweging toelaten. Niets van dat alles! Maar voor hem wél een paar onver­valste, rendierharen sokken, waarin de goed ontwikkel­de voeten en benen van „Père Noël” een goed heenko­men hebben gezocht en gevonden. Zo is het ook gesteld met de leren, zeer solide lieslaarzen, waarmee in het allerslechtste weer zonder veel strubbelingen geopereerd kan worden.

En voor wat de „bedrijfskleding” van „Père Noël” betreft: de goede man voelt zich pas écht in zijn knollen­tuin, als hij tijdens zijn menslievende werk gekleed is in een forse, vooral in het kruis niet te krap zittende, rood fluwelen, broek. Hij is pas helemaal zichzelf, als hij zich omgeven weet door een ruime, dikke jas van dezelfde kleur, afgezet met echt, handdik, wit bont, dat hem vol­doende bescherming biedt tijdens een nacht van ein­deloos ploeteren, als het kwik een heel eind onder het vriespunt gedaald is.

Tenslotte is de onhandige, gruwelijk in de weg zittende mijter van „Sinterklaas” bijzonder doeltreffend ver­vangen door een warme soort slaapmuts. De punt daar­van is – zoals duidelijk in de kleine lettertjes van de gebruiksaanwijzing staat vermeld – uitermate geschikt om op discrete wijze een heupflacon Franse cognac te verbergen ….

De zo pontificale staf van de Sint is vervangen door een dikke, knoestige stok die wérkelijk steun geeft, als de vermoeidheid na het eeuwige opdraven met cadeautjes en de slaperigheid na het consumeren van enkele behoorlijke neuten een ongewoon belangrijke rol is gaan spelen.

Is het dus iedereen duidelijk geworden, dat de kleding van de twee fenomenen nogal wat van elkaar verschilt, hun optreden wordt eveneens gekenmerkt door gedra­gingen, die voor ieder van hen afzonderlijk, voor wat hun persoon en voorkomen betreft, bepalend zijn. Zo weet bijvoorbeeld iedereen in de Franse hoofdstad, dat ,,Père Noël” zich in de warenhuizen van Parijs voortbeweegt met een ongedwongenheid, die men nooit of te nimmer bij de toch al tot ascese geneigde „Sint-Nicolaas” zal aantreffen. Bij dezelfde gelegenheid zal de Franse „Père” er ook volstrekt geen been in zien om, tussen de bedrijven door, enkele goede glazen wijn tot zich te nemen.

Integendeel! Bovendien is deze drank hét aangewezen middel gebleken om hem in een stemming te brengen, die hem tenslotte zal doen belanden in een soort uitge­latenheid, die warenhuisdirecteuren zo zeer op prijs stellen. Want juist dié voor deze feestelijke gelegenheid zo aangepaste vrolijkheid van ,,Père Noël”, blijkt de ver­borgen verleider te zijn, die er de talrijke clientèle toe doet overgaan om met volle beurs en gulle hand alsnog de geschenken te kopen, waarover ze enkele ogenblik­ken geleden nog geen enkele beslissing hadden durven nemen!

Stelt u zich voor, dat „Sint-Nicolaas” op déze, geheide manier voor het zo besluiteloze publiek zou moeten optreden! Zoiets is, laten we het maar gerust zeggen, de voormalige, heilige bisschop ten enenmale niet gegeven! Het is eigenlijk zó, dat zijn stem in de meest onverwachte omstandigheden vlak en ingehouden blijft klinken. Het is, zo menen velen, vooral het ontbreken van elk gevoel voor humor, dat aan „Sinterklaas” een bepaalde, kenmerkende kleurloosheid in zijn optreden heeft gegeven. Een reageren op gebeurtenissen, waar­aan een bepaalde bloedeloosheid in gedachten bepaald niet te ontkennen valt. Veelzeggend is, voor wat dit betreft, het verhaal, dat iemand mij niet zo lang geleden verteld heeft. Het is de tekenende geschiedenis van wat een man in zijn prille jaren daarvan heeft meegemaakt. „Op een avond in december, toen ik nog een kind was”, zo zei hij mij, „werd ik door iemand naar de Sint geleid. Niet, omdat ik het hele jaar door zo braaf was geweest. Neen, veel meer, omdat ik bij herhaling dingen gedaan had, die mijn ouders niet zo prettig vonden. Toen ik bij „Sinterklaas” was aangekomen, zette iemand mij op de knokige schoot van een man, die de heilige bisschop moest zijn. Voor de eerste keer in mijn leven bevond ik mij heel dicht bij het hoofd van de goede Sint. Ik keek naar zijn prachtige mijter en zijn gezicht met de roodomrande, wat vochtige ogen. Toen ik nog wat later keek, in de buurt van zijn smalle, door een plukje baardharen wat verborgen mond, zag ik tot mijn grenzeloze verbazing, dat de baard van „Sinter­klaas” nog maar voor de helft aan zijn kin vastzat! Hoe het gekomen is, zou ik niet precies kunnen zeggen, maar om de een of andere reden kon ik niet nalaten om aan de gedeeltelijk losgeraakte baard vlak vóór me te trekken. Wat ik tóén zag, was voor mij bijna niet meer te geloven: de baard was helemaal losgeraakt en ik had enkel nog een gespannen elastiekje in mijn hand, waar­aan de hele baard en zelfs ook nog de snor was vastge­maakt!

Van schrik liet ik alles los! Met een kort kletsend geluid zwiepte het witte haarstuk tegen de konen en de kin van de Sint! Ik dacht: O, wat zal dié direct beginnen te lachen! Want zoiets heeft ie beslist nog nooit meegemaakt!
Maar het pakte allemaal anders uit! Schielijk en wat boos duwde de Sint mij van zich af. Het leek, of hij nog vlug iets heel onnets wilde zeggen, maar hij hield zich in. Daarna zat hij daar met bijna toeë ogen en keek en deed, alsof hij aan twee kanten tegelijk kiespijn had gekregen_____ “

Ikzelf kan jammer genoeg niet bogen op dergelijke, aangrijpende jeugdherinneringen. Wél kan ik u iets ver­tellen over iets, wat mij als jongetje toch wel enigszins is bijgebleven. De gebeurtenis, waarmee ik u wil bekend maken, heeft zich eveneens jaren geleden voor­gedaan, toen ik „Sinterklaas” ontmoette op de „cour” van een café, nadat hij van het toilet gebruik had gemaakt. Overigens wist ik dat nog niet op het ogen­blik, dat hij mij passeerde. Maar op het moment, dat hij langs me kwam, keek hij mij aan, alsof hij iets te ver­bergen had. Of beter gezegd: hij wilde om de een of andere reden niet laten merken, wat hij zo juist gedaan had. Maar toen ik hem nakeek, zag ik tóch, wat hij nog niet zo heel lang geleden gedaan moest hebben, want een gedeelte van zijn mantel was achter als een frot in een oude, opgelapte broek gestopt! Ik moet bekennen, dat ik van het zo juist aanschouwde tafereel erg geschrokken was! Zoiets had ik nog nooit gezien!

Vlug liep ik daarom terug naar de Sint en vertelde hem, wat ik zo juist gezien had. En ook hier weer: geen sprake van gevoel voor humor van de kant van „Sinterklaas”!.
Integendeel! De Sint keek me, naar ik zeker meen te weten, even verbijsterd aan en ging daarna zó staan, dat ik het gedeelte van de in zijn broek verzeild geraakte bisschopsmantel niet meer kon zien! Terwijl zijn wangen en neus steeds roder werden, gaf hij mij meerdere malen de zegen en zei, dat ik maar heel vlug de groeten moest gaan doen aan mijn lieve ouders……

Hoe héél anders, hoe véél menselijker gedroeg zich de „Père Noël”, die ik dezer dagen ’s avonds in de „Rue Séveste” („Montmartre”) mocht aantreffen. Ik zag hem, kennelijk nogal gehaast, voortspoeden in het don­kere straatje, waar verder niemand te bespeuren viel. Met ongeschoeide hand torste hij met enig gesteun een zak over zijn rechterschouder, waaruit een pop en een speelgoedkonijntje bengelden. Een ontroerend gezicht, ware het niet, dat ik plotseling bemerkte, dat het konijn­tje met een korte zwiep over de straat gesmeten werd. Ik raapte het op, wendde me tot „Père Noël” en wilde hem het stuk speelgoed overhandigen. Maar met een gespannen trek op zijn gezicht zei hij: „Een ogenblik, alstublieft! Un moment, s’il vous plaît” Daarop spoedde hij zich naar een donkere hoek tussen twee huizen. Ofschoon ik me uiteraard vanaf dit moment discreet teruggetrokken had, hoorde ik hem rechtop staande vanuit de duisternis meerdere malen opgelucht zeggen: „Hèh! Hèh! Net op tijd! Wat een opluchting!”

Enkele ogenblikken later kwam hij totaal ontspannen en zelfs glimlachend mijn kant op. Hij verontschuldigde zich, dat hij mij enige tijd in de steek had moeten laten.

Het konijntje wilde hij niet terughebben. Ik mocht het houden. Bovendien kreeg ik ook nog een flinke neut uit het flesje, dat hij zonder dralen en met van pret twinke­lende ogen uit de punt van zijn slaapmuts viste! Wat een verschil van benaderen van een zo menselijk probleem! Wat een ontwapende openheid aangaande een noodzakelijke, onvermijdelijke sanitaire stop! Wat een fijn nuanceverschil tussen „Sint-Nicolaas” en “Perè Noël” om zich na dit buitengebeuren weer frank en vrij onder de mensheid te begeven!

Verschillende aspecten in het optreden van „Sint-Nico­laas” en „Père Noël” dus. Niemand van ons zal het wil­len of kunnen ontkennen. Maar hoe dan ook: de beide heren zijn en blijven wel allebei wonderdoeners! Het jonge kind blijft daar onvoorwaardelijk in geloven! „Sin­terklaas” en „Père Noël” kunnen alles! En dat is ook zo! Want welk sterfelijk wezen kan, om maar iets te noe­men, net als „Sinterklaas” met een paard over de daken rijden? En wie kan, net als „Père Noël”, per arreslee met een duizelingwekkende vaart door de donkere met ster­ren bezaaide hemel koersen? En wie van de grote men­sen brengt elk jaar cadeautjes voor de kinderen mee? Elk jaar opnieuw, alsof het de gewoonste zaak van de wereld zou zijn?

Niemand natuurlijk! Oók al wordt de laatste jaren in Frankrijk zonder blikken of blozen beweerd, dat het nu echt maar eens afgelopen moet zijn met die komedie van „Père Noël”! Dat er zachtjesaan een einde dient te komen aan al die flauwe kul in de kersttijd! En mocht het voorlopig echt nog niet anders kunnen, zorg er dan voor, dat het werk van „Père Noël” kan worden overge­nomen door een of andere romantische leek, die daar toevallig zin in heeft!

Zo’n verfoeilijke gedachtengang is niet alleen een grove misvatting te noemen, maar vooral een schandelijke manier om het werk van „Père Noël” in een puur men­selijk vlak te trekken!

Maakt u zich daar overigens maar niet al te ongerust over, want het kind kijkt bliksemsnel door deze bijzon­dere onsmakelijke gang van zaken heen. Het doorziet onmiddellijk en feilloos het slinkse werk van de snode dubbelganger, die verwoede pogingen aanwendt om een gebied, dat niet tot het zijne behoort, tot zich te trekken, De kinderziel onderkent zelfs het geval, waar­uit zou moeten blijken, dat de mens erin geslaagd is om zichzelf op dit gebied te overtreffen! Maar ook dan blijkt alles alleen maar pure tragiek te zijn! Net als de held van het klassieke drama is hij ook hiér weer de mens, die bezig is aan zijn ondergang op een tijdstip, waarvan hij dacht, dat het grootste geluk hem zo juist in zijn schoot was gevallen …
Een  typisch voorbeeld  hiervan  is de noodlottige geschiedenis, die zich verleden jaar heeft voorgedaan in een dorpje niet ver van de plaats „Clermont-Ferrand”, gelegen in het hoogland van Auvergne.

Tegen Kerstmis schrijft een jongetje daar aan „Père Noël”:
„Beste „Père Noël”, papa heeft geen werk meer en mama is heel ziek. Mijn broer en mijn zusters hebben geen kleren meer om aan te trekken. U merkt dus, dat we allemaal heel ongelukkig zijn. Als u mij echter 200 francs zou willen sturen, zou u ons een groot plezier doen. Dank je wel „Père Noël”.”

Het jongetje doet daarna het briefje in een enveloppe en adresseert die aan: „Père Noël”. Op de achterkant zet hij zijn adres en doet daarna de brief op de bus. De postbeambte, die de brief in zijn handen krijgt, meent, dat de brief nooit bij „Père Noël” zal aankomen! Daarom maakt hij de brief open en leest daarin, wat het knaapje in het volste vertrouwen aan de kindervriend gevraagd heeft. Hij besluit – in zijn verregaande roeke­loosheid! – om met enkele van zijn collega’s voor „Père Noël” te gaan spelen !
Ze houden daarom een collecte en als het geld geteld wordt, blijkt, dat ze met zijn allen 100 francs bij elkaar gekregen hebben. Het geld wordt in een enveloppe gedaan, waarbij ingesloten een briefje, dat ondertekend is door „Père Noël”! Daarna wordt de brief verstuurd naar het arme jongetje.

Drie dagen later vinden de postbeambten een andere brief van het jongetje in de postbus, die eveneens ge­adresseerd is aan „Père Noël”. Met grote
nieuws­gierigheid wordt de enveloppe open gemaakt. Met z’n allen lezen ze:

„Dank je wel, beste „Père Noël”. Ik ben blij met het geld, dat ik van u ontvangen heb. Maar ik moet er wél iets bij vertellen. Ik vind het erg vervelend, dat die smeerlappen van postbeambten de helft van het bedrag in hun eigen zak gestoken hebben!”

(Bertrand Verhelst, De Vacature, 24-11-1077)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

350-329

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.