VRIJESCHOOL – Zwarte Piet krijgt de zwartepiet (30-3/1)

.

Een paar roetvegen onder een blond kapsel doen de geschiedenis geen recht, betogen Berber Paarlberg en Gert Nieveld in een opiniestuk in Het Parool.

De zomer was nog niet voorbij of de discussie over Zwarte Piet laaide weer op. Hoe moet hij eruitzien? Een paar roetvegen onder een blond kapsel? Het kan, maar doet de geschiedenis geen recht.

Sint Nicolaas werd rond 280 na Christus geboren in Patara in Zuid-Turkije. Zijn ouders waren welgesteld en zeer gelovig. Als klein kind zou hij al wonderen hebben verricht. Om priester te worden, verhuisde Nicolaas naar het stadje Myra. Al snel werd hij benoemd tot bisschop.

Na het overlijden van zijn ouders besloot hij zijn erfenis weg te geven aan mensen die het nodig hadden. Zo redde hij drie meisjes van de slavernij (prostitutie) door anoniem voor ieder een zak goud door het raam te gooien. Daarmee had hun arme vader voor elke dochter een bruidsschat, waardoor ze eerzaam konden trouwen. Met intensief bidden zou bisschop Nicolaas drie door een herbergier vermoorde kinderen uit de dood hebben teruggehaald. Hij redde zeelieden van de verdrinkingsdood, Myra van de hongerdood en zorgde voor verlaging van de Romeinse belastingen.

Verdrukten
Nicolaas werd de beschermheilige van ongehuwde meisjes, prostituees, kinderen, slaven, zeelieden, armen en andere verdrukten. Rond de bisschop vormde zich een groepje volgelingen die hun leven aan hem te danken hadden en hem vergezelden op zijn reizen.

Na zijn dood (omstreeks 342) erkende de katholieke kerk de goede daden van Nicolaas als wonder en werd hij heilig verklaard. Wereldwijd kreeg hij zo’n sterrenstatus dat hij in de vroege middeleeuwen als belangrijkste heilige na Jezus Christus en de maagd Maria werd vereerd. Jaarlijks werd Sint-Nicolaas herdacht, op of aan de vooravond van zijn sterfdag, 6 december.

Zijn graf in Myra werd een bedevaartsoord. Uit angst voor plunderingen van Noord-Afrikaanse piraten kaapten zeelieden in de elfde eeuw, in opdracht van Italiaanse priesters, het merendeel van Sint-Nicolaas’ botten uit zijn graf. Ze stelden ze veilig in de Basilica di San Nicola in het Italiaanse Bari, dat bovendien wel wat pelgrimtoerisme kon gebruiken. Het eerste dat opvalt als je de Sint- Nicolaaskerk in Bari binnenstapt, is een levensgroot beeld van een man met een donkergetinte huidskleur: Sint-Nicolaas. Wat blijkt: op alle eeuwenoude kerkelijke afbeeldingen tot de vijftiende eeuw is Sint-Nicolaas donkergetint. Pas later wordt zijn beeltenis aangepast aan het blanke westerse perspectief.

Pakjesavond
Het huidige beeld van Sinterklaas ontstond pas toen de Amsterdamse calvinistische onderwijzer Jan Schenkman in 1850 het boek Sint Nikolaas en zijn knecht publiceerde. Met de aankomst per stoomboot (hypermodern in die tijd) uit Spanje (dat in de zestiende eeuw kort over Bari heerste), de intocht en pakjesavond.

In Schenkmans prentenboek was voor het eerst een donkere assistent te zien, uitgedost in zestiende-eeuwse Spaanse traditionele kledij. Deze had hij niet ontleend aan de discipelen van Sint Nicolaas, maar aan duivelse helpers van heidense goden die zondig gedrag bestraften. Piet had in eerste instantie een Indisch uiterlijk. In latere tekeningen werd hij Moors en kreeg hij een harembroek. Dit paste in het tijdsbeeld: in het toonaangevende Parijs was een exotische bediende – een Moor of Indiaan – populair.

Een vrolijk volksfeest kan en mag niet de bedoeling hebben dat mensen zich gediscrimineerd voelen. Maar om Zwarte Piet als slaaf af te schilderen, is historisch onjuist.

Lucratieve handel
Net zoals het misplaatst is om via Zwarte Piet excuses te willen afdwingen voor vroegere slavernij. Dan hebben bovendien Afrikanen en Arabieren ook wat uit te leggen. Zij namen van ver voor onze jaartelling tot in de negentiende eeuw talloze mensen gevangen, in eigen land, op razzia’s rond de Middellandse Zee en de Noordzee tot aan IJsland toe, om hen op slavenmarkten te verkopen. Blank, bruin, zwart, joods, protestants, moslim, katholiek, orthodox – het maakte hen niet uit. Hebzucht was hun enige drijfveer. Vanaf de zeventiende eeuw gingen Europeanen meedoen aan deze lucratieve handel.

Slavernij is niet iets om trots op te zijn. Maar zo ongeveer iedere bevolkingsgroep, ongeacht ras of kleur, heeft ooit slaven gehad of verhandeld.

Wellicht is een wereldwijd excuus van alle bevolkingsgroepen aan alle andere bevolkingsgroepen gepast. Waarna iedereen zijn energie in positievere zaken kan steken. Goede daden voor de huidige verdrukten, bijvoorbeeld.

Sinterklaas is geëvolueerd
De cultuur maakt het feest. Zoals de Amerikanen Sint-Nicolaas hebben getransformeerd tot een obese blanke kerstman, gaf ook Nederland er z’n draai aan. Ons sinterklaasfeest is meer het feest zoals in 1850 verzonnen door Jan Schenkman dan het gedenkfeest van de heilige Nicolaas uit Turkije met zijn volgelingen. Sinterklaas is geëvolueerd tot goeiige kindervriend, met een schare pieten die van onnozele boemannen zijn verworden tot slimme assistenten met managerskwaliteiten.

De veranderingen zijn een cultureel proces, die eerder antropologisch interessant zijn dan dat ze tot conflicten en veranderwerkgroepen moeten leiden. Wie moeite heeft met de verschijning van Zwarte Piet, kan teruggrijpen naar de basis. Waar Sinterklaas niet lelieblank is, maar chocoladebruin. En waar zijn helpers geen slaven waren, maar volgelingen die hij had geholpen. Met, net als Sint Nicolaas, een chocoladekleurige huid. We hebben een hoop te danken aan mensen uit die contreien.

Parool, 14-11-2015
Sint-Nicolaas: alle artikelen

 

 

1120

Advertenties

2 Reacties op “VRIJESCHOOL – Zwarte Piet krijgt de zwartepiet (30-3/1)

  1. Pingback: VRIJESCHOOL – Zwarte Piet krijgt de zwartepiet (30-3/2) | VRIJESCHOOL

  2. Pingback: VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Sint-Nicolaas – alle artikelen | VRIJESCHOOL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s