VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (22)

.

HET FEEST VAN HET KIND

Sint-Nicolaas, Goedheilig Man,
die oud is, maar niet sterven kan
zolang nog ergens op de aarde
een mensenkind zijn droom bewaarde.

Maar kleine kinderen worden groot,
en telkens moet hij dat beleven,
en elke keer verschrikt hij even,
en telkens gaat hij even dood.

Totdat, van ver, een kleine stem
voor ’t eerst en huiverig gaat zingen
van de oude 5-december-dingen.
En zie, dat lied betovert hem.

Zijn ogen worden groot en licht,
er komt een glans op zijn gezicht.
Hij mag dit jaar opnieuw bestaan,
dat heeft een kinderstem gedaan.

Sint-Nicolaas, Goedheilig Man,
die oud is, maar niet sterven kan.
Hij trekt zijn beste tabberd an
en rijdt ermee naar Amsterdam!

HARRIËT LAUREY

Wanneer het kil en koud wordt en rukwinden door de kale bomen jagen, wordt het Sint-Nicolaasfeest gevierd. In Nederland leeft geen enkel feest zo in de harten van de kinderen als juist het feest van de ‘goedheilig man’. Ieder jaar weer komt hij met zijn Zwarte Pieten, zijn schimmel en vele geschenken in een ‘stoomboot’ in Nederland aan. Opgewacht door vele duizenden kinderen die hem blij, ook wel eens een beetje bang, maar vooral vol eerbied begroeten. Want Sint-Nicolaas is een heilige die alles weet. Hij heeft een groot rood boek met een gouden kruis erop, waarin alle deugden en ondeugden van ieder kind zijn opgetekend. Maar niemand hoeft voor Sint-Nicolaas bang te zijn, want hij is een echte kindervriend, die alleen wil helpen. ’s Avonds rijdt hij door weer en wind op zijn trouwe viervoeter over de daken. Dan strooit hij door alle schoorstenen in klaarstaande kinderschoentjes een sterappeltje, een marsepeinen hart, een handvol pepernoten… ’t Zijn allemaal liefdeszaadjes voor het kinderhart.

‘De Sint wil helpen een beter mens te zijn’, zingen we in een adventsliedje.[1] Dat doet hij door ons aan te moedigen, door iets in de schoen te stoppen en daarbij slaat hij geen mensenkind over. (tekststukje ontbreekt) gebeuren, een sfeer waarin het kleine kind zich thuisvoelt. Wanneer het kind ouder wordt, verdwijnt deze sprookjeswereld. Het kind wordt geconfronteerd met de uiterlijke realiteit. Dan verandert ook dit familiefeest, maar de geheimzinnigheid is ook nu nog tastbaar aanwezig. Achter gesloten deuren waarop staat ‘verboden toegang’, worden nu surprises en gedichten gemaakt. De hang naar het geheim en het wonder, het kind in elk mens, blijft.

Sint-Nicolaas is de heilige die dit bijzondere feest van stille vermaningen, lichte humor en hartverwarmende geschenken naar ons land heeft gebracht. En dit is al sinds vele honderden jaren zo. De oude kronieken geven aan dat onze Sint al in de zesde eeuw* in Mira, een klein havenstadje aan de zuidkust van Klein-Azië, moet hebben gewoond. Onze goedheilig man is dus al bijna 1400 jaar* oud! Hoe komt het dat hij al zolang ‘leeft’ en dat we zijn feest al zo’n lange tijd vieren aan het begin van de advent? Misschien dat de geschiedenis dit kan verklaren. Bekend is dat Sint-Nicolaas voordat hij tot bisschop werd gewijd, een eenvoudig en vroom monnik was, die zieken genas door zijn gebed. Hij werd daarom door vele zieke mensen bezocht, die gezond weer huiswaarts keerden. Na zijn overlijden op de zesde december van het jaar 564* verbreidde de roem van deze eenvoudige heilige zich over een groot deel van de christelijke wereld. Hij werd de schutspatroon van onder andere kinderen, zeelieden, handelslieden en jonge meisjes. Vooral als beschermer van zeevaarders kreeg Sint-Nicolaas in ons land vaste voet aan wal. Ons land was namelijk in het verleden ook al een zeevarende natie en heel wat matrozen hebben in die tijd de hulp van Sint-Nicolaas ingeroepen en ontvangen wanneer hun schip in gevaar kwam. Deze verhalen brachten zij mee naar huis en zij werden doorverteld in heel het land. Behalve de zeevaarders gaven ook de priesters bekendheid aan de heilige Nicolaas. Hij werd in Nederland de belangrijkste heilige van de adventstijd. De periode van eind twaalfde tot halverwege de zestiende eeuw was de bloeitijd van de Sint-Nicolaasviering. Het feest werd in die tijd in de kerk, op straat en in het gezin gevierd. Vooral de stad Amsterdam stond bekend om haar Sint-Nicolaasfeest en van heinde en verre kwamen de mensen op deze dag naar de hoofdstad. Een geliefde plek om te vertoeven was dan de Sinterklaasmarkt op de Dam, waar verkopers ‘Sint-Claescoeck, amandelbroet, honinctaart en massepeyn’ in feestelijk versierde kraampjes hadden uitgestald. Heel wat moeders moeten hier hun manden hebben gevuld met heerlijke lekkernijen voor de Sinterklaasavond. En wat zullen de kinderen ook in die tijd hiervan gesmuld hebben.

In het Sint-Nicolaasfeest vroeger en nu staat het kind centraal. De heilige was namelijk niet alleen de schutspatroon van de zeevaarders, maar ook van de kinderen. Hij waakt in het algemeen over mensen die in beweging, in ontwikkeling zijn. Hij houdt niet van stilstand en zal daar waar dood, ondergang, ziekte en gevaren dreigen, de helpende hand bieden. Een van de meest bekende legenden over de dreiging en redding van de kinderziel is het verhaal van de drie ingepekelde scholieren. Het verhaal gaat over drie rijke scholieren die in een herberg overnachten Door de waard worden zij vermoord en in een pekelvat gestopt. Wanneer Sint-Nicolaas de herberg bezoekt, worden de drie ingepekelde scholieren weer tot leven gewekt.

Het zout, dat in dit verhaal een belangrijke rol speelt, komt vaker in Sint-Nicolaasgebruiken voor. Zwarte Piet bijvoorbeeld draagt vaak zakjes zout in zijn grote zak om aan stoute kinderen te geven. Blijkbaar weten zowel Sint-Nicolaas als Zwarte Piet dat zout in moeilijke situaties weer tot goede inzichten kan leiden. Iets wat alchimisten ook al wisten. Zij zeiden dat de krachten van het zout, voordat het vaste was ontstaan, samenwerkten met de scheppende wereldwijsheid. Wanneer we het met de voeding in ons lichaam opnemen en verteren, vormt het de basis waarop wij wijsheid kunnen ontwikkelen. Voor kleine kinderen is zout niet gemakkelijk te verteren. Aan hen geeft Zwarte Piet dan ook geen zakje met zout. De jonge mens echter, waarvan de persoonlijkheidskrachten ontwaken, krijgt behoefte aan zout en zoute spijzen. Hij treedt in wisselwerking met de wereld Het zout ondersteunt hier het bewustwordingsproces; het vormt de basis waarop de mens wijsheid kan ontwikkelen. Te veel is echter niet goed. Dat zien we aan de Sint, die scholieren uit een vat met pekel moet redden. Het zout conserveert hier, geeft stilstand in de ontwikkeling en Sint-Nicolaas, de goedheilig man, weet hier weer beweging in te brengen.

Zwarte Piet is al heel lang de vaste begeleider van de Sint. Wanneer dit zo is geworden, is niet bekend. Vaak wordt een verband gelegd met gebruiken uit de voorchristelijke tijd. Zo zou een soort Zwarte Piet met de naam ‘Rupert’ de vaste begeleider zijn geweest van Wodan, de oppergod van de Germanen, die evenals Sinterklaas met zijn paard door de lucht reed. Deze Rupert zou de bestraffer zijn geweest van degenen die ongehoorzaam waren. Ook in de middeleeuwen had Zwarte Piet een zware rol, hij werd gelijkgesteld met de duivel. De Sint had deze duivel overwonnen en tot zijn knecht gemaakt. Bekend waren in die tijd ook de Sinterklaasommegangen, waarbij Zwarte Pieten, aan kettingen gebonden, op straat een oorverdovend lawaai maakten Zij moesten een beeld geven van de door de duivel geleide verdoemde zielen, die in het nachtelijk donker buiten rondspookten Ze zullen in die tijd de mensen heel wat angst aangejaagd hebben. De tijd van de Reformatie en de Verlichting bracht hier verandering in. Heiligenbeelden werden omvergeworpen, ook die van Sint-Nicolaas. Het vieren van het feest werd verboden. De Amsterdamse Sinterklaasmarkt mocht niet meer georganiseerd worden, zelfs de schoen mocht niet meer bij de schoorsteen staan. Maar het volk liet zich zijn heilige niet zomaar afnemen. Sint-Nicolaas had hun iets te vertellen en dat is hij blijven doen tot op de dag van vandaag.

Is het de confrontatie met de kou, de donkerte en de wilde najaarsstormen die we in dit seizoen beleven en die zowel jong als oud behoefte geeft aan dit feest van Sint-Nicolaas en Zwarte Piet? We weten uit dit winters beeld, dat deze confrontatie er in ieder geval bij hoort en dat dit wonderbaarlijke feest van wederzijds begrip, van delende liefde en naamloos schenken ons daarbij helpt. Het schept innerlijke warmte, ontdooit grenzen en brengt daardoor beweging en vernieuwing. Eigenlijk vinden we ditzelfde beeld terug in de legende van de drie ingepekelde scholieren die Sint-Nicolaas uit de dood opwekt en nieuw leven schenkt. Een ‘bevroren’ beeld en een wedergeboorte, een gedachte die ons weer iets dichter bij het kerstgebeuren brengt.

(schoolkrant Zevenster, Uden, nadere gegevens onbekend)
Met toestemming van de schrijfster:

Uit: Marika Ortmans: : ‘Weest stil, mijn hart’

*Nicolaas van Myra leefde in de 4e eeuw na Chr. en stierf rond 350

[1] ‘Donker is de aarde‘. Het liedje heeft een couplet over Michaël, St.-Maarten en St.-Nicolaas

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

.

359-338

 

Advertenties

Een Reactie op “VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (22)

  1. Pingback: VRIJESCHOOL – JAARFEESTEN – St. Nicolaas – alle artikelen | VRIJESCHOOL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s