.
Wanneer de vakken mineralogie, natuur- en scheikunde en mechanica aan de orde kunnen komen, is op een bepaalde leeftijd die soms als v.a. 11jr, soms 12, wordt aangegeven.
Het gaat om iets in de ontwikkeling van het kind dat dan begint mogelijk te maken dat deze vakken begrepen kunnen worden, m.n. wat causaliteit betreft.
Voordracht 6, Oxford 22 aug. 1922
Blz 113 vert. 101
Zwischen dem 11. und 12. Jahre geht innerlich im Menschen eine große Verwandlung vor sich. Das rhythmische System, Atmungssystem, Blutzirkulationssystem ist das Herrschende, das Dominierende
zwischen dem Zahnwechsel und der Geschlechtsreife. Wenn das Kind gegen das 10. Jahr kommt, dann entwickelt sich dasjenige, was im Atmungs- und im Blutzirkulationssystem drinnen waltet; der Takt, der Rhythmus, der da drinnen ist, die entwickeln sich in das Muskelsystem hinein. Die Muskeln werden vom Blut versorgt, und das Blut vibriert in die Muskeln so hinein, wie der Mensch innerlich ist. So daß der Mensch zwischen dem 9. und 11. Jahre sein Muskelsystem so ausbildet, wie es seinen innerlichen rhythmischen Anlagen gemäß ist. Wenn das 11., 12. Jahr herankommt, dann strahlt dasjenige, was im rhythmischen System und im Muskelsystem ist, in das Knochensystem, in das ganze Skelett hinein. Das Skelett ist bis zum 11. Jahre ganz eingeschaltet in
das Muskelsystem. Es folgt dem Muskelsystem. Zwischen dem 11.,
Tussen het elfde en het twaalfde jaar vindt er bij de mens een grote innerlijke verandering plaats. Tussen de tandwisseling en de geslachtsrijpheid overheerst het ritmische stelsel, domineert het stelsel van ademhaling en bloedsomloop. Tegen het tiende jaar ontplooit zich dat wat in het stelsel van ademhaling en bloedsomloop werkzaam is; de maat en het ritme die daarin leven, gaan zich tot in het spierstelsel ontwikkelen. De spieren worden van bloed voorzien en het bloed vibreert in de spieren zoals de mens innerlijk is. Zo bouwt de mens tussen het negende en het elfde jaar zijn spierstelsel op in overeenstemming met zijn
innerlijke ritmische aanleg. Als het elfde, twaalfde jaar nadert straalt wat in het ritmische stelsel en in het spierstelsel aanwezig is uit tot in het beenderstelsel, tot in het hele skelet. Het skelet is tot het elfde jaar nog helemaal onderdeel van het spierstelsel. Het volgt het spierstelsel.
Blz. 114 Vert. 102
12. Jahre wird das Skelett so, daß es sich an die Außenwelt anpaßt, Mechanik, Dynamik, die vom Menschen unabhängig ist, geht in das Skelett hinein. Wir müssen uns bequemen, das Skelett so zu behandeln, wie wenn es objektiv wäre, gar nicht am Menschen wäre. Wenn Sie Kinder beobachten unter 11 Jahren, Sie werden sehen, daß alle Bewegungen noch aus dem Inneren herauskommen. Wenn Sie Kinder beobachten nach dem 12. Jahre, Sie werden beobachten, daß sie auf ihre Füße so treten, daß sie immer versuchen das Gleichgewicht zu finden, daß sie das Hebel-Gleichgewicht, das Maschinelle des Skelettsystems innerlich fühlen. Das heißt, zwischen dem 11. und 12. Jahre breitet sich das Geistig-Seelische bis in das Knochensystem hinein aus. Das Geistig-Seelische ist viel innerlicher vorher. Nachher gewinnt der Mensch erst seine völlige Anpassung an die Außenwelt, indem er dasjenige, was er am wenigsten menschlich erlebt, das Knochensystem, erfaßt.
Jetzt wird der Mensch eigentlich erst ein richtiges Weltkind. Jetzt muß er erst mit der Mechanik, mit der Dynamik der Welt rechnen.
Jetzt erlebt er erst innerlich dasjenige, was man im Leben die Kausalität nennt. In Wirklichkeit hat der Mensch vor dem 11. Jahre gar kein Verständnis für Ursache und Wirkung.
Met het elfde, twaalfde jaar verandert het skelet in die zin, dat het zich aan de buitenwereld aanpast. Mechanica en dynamica, die onafhankelijk zijn van de mens, gaan een rol spelen in het skelet. Er zit niets anders op dan het skelet te behandelen als iets objectiefs, alsof het helemaal geen deel van de mens was. Als u kinderen van onder de elf bekijkt, zult u zien dat al hun bewegingen nog uit hun innerlijk voortkomen. Als u kinderen bekijkt van ouder dan twaalf, zult u zien dat zij hun voeten zo neerzetten dat zij altijd proberen hun evenwicht te vinden, dat zij innerlijk het ‘hefboomevenwicht’ voelen, het machinale aspect
van het beenderstelsel. Dat wil zeggen dat tussen het elfde en het twaalfde jaar het gebied van geest en ziel zich gaat uitstrekken tot aan het skelet. Voor die tijd zijn geest en ziel veel meer iets innerlijks. Pas daarna komt de mens tot een volledige aanpassing aan de wereld om zich heen, door wat hij als het minst menselijk beleeft, het skelet, tot het zijne te maken.
Nu pas wordt de mens eigenlijk echt een wereldburger. Nu pas moet hij rekening gaan houden met de mechanica, met de dynamica van de wereld. Nu pas beleeft hij innerlijk wat men in het leven causaliteit noemt. In werkelijkheid heeft de mens voor het elfde jaar volstrekt geen begrip van oorzaak en gevolg.
Er hört die Worte. Wir glauben, daß der Mensch ein Verständnis hat. Er hat es nicht, weil er vom Muskelsystem aus sein Knochensystem beherrscht. Später, nach dem 12. Jahre, beherrscht das Knochensystem, das sich in die äußere Welt
hineinstellt, das Muskelsystem und von da aus Geist und Seele. Und die Folge davon ist, daß der Mensch jetzt ein innerliches, erlebtes Verständnis bekommt von Ursache und Wirkung, von Kraft und von demjenigen, was als Aufrechtes gefühlt wird, was als Horizontales gefühlt wird und so weiter.
Sehen Sie, aus diesem Grunde ist es, daß, wenn wir Mineralogie, Physik, Chemie, Mechanik dem Kinde in einer zu intellektuellen Form vor dem 11. Jahre beibringen, wir es in seiner Entwickelung schädigen, denn es kann in seinem ganzen Menschen das Mechanische, das Dynamische noch nicht miterleben. Ebensowenig kann es miterleben vor dem 11. Jahre dasjenige, was in der Geschichte, in der Historie Kausalzusammenhänge sind.
Hij hoort de woorden. Wij denken dat de mens ze begrijpt. Dat is niet zo, omdat hij vanuit zijn spierstelsel zijn beenderstelsel bestuurt. Later, na het twaalfde jaar, bestuurt het beenderstelsel, dat onderdeel uitmaakt van de uiterlijke wereld, het spierstelsel en van daaruit geest en ziel. En het gevolg daarvan is dat de mens vanaf dat moment een innerlijk, doorleefd begrip gaat krijgen van
oorzaak en gevolg, van kracht, van wat als verticaal wordt beleefd en als horizontaal wordt beleefd, enzovoort.
Ziet u, dat is de reden waarom wij het kind schade toebrengen in zijn ontwikkeling als wij het voor zijn elfde jaar confronteren met mineralogie, natuurkunde, scheikunde of mechanica in een te intellectuele vorm. Het kind kan namelijk het mechanische, het dynamische nog niet volledig als mens meebeleven.
Net zomin kan het kind voor het elfde jaar de causale verbanden meebeleven zoals die bestaan in de geschiedenis, in de historie.
Blz. 115 Blz. 103
Sehen Sie, das gibt einem ein Licht, wie man die Kinder behandeln soll, bevor das Knochensystem seelisch erwacht ist. Solange das Kind von seinem Blutsystem aus noch in seinem Muskelsystem lebt, kann es innerlich erleben die Biographie, kann innerlich erleben, wenn wir ihm beibringen ein abgeschlossenes Geschichtsbild, das ihm gefällt oder mißfällt, mit dem es Sympathie oder Antipathie haben kann, wenn wir ihm beibringen ein Bild von der Erde, wie ich es gestern geschildert habe.
Alles das, was Pflanzenwelt ist, kann es als Bild erfassen, weil das Muskelsystem plastisch, innerlich beweglich ist; wenn wir ihm das beibringen, was ich von der Tierwelt gesagt habe, wie die im Menschen lebt, so fühlt das das Kind nach, weil das Muskelsystem weich ist. Wenn wir dem Kinde vor dem 11. Jahre beibringen das Prinzip des Hebels, das Prinzip der Dampfmaschine, dann kann es innerlich nichts davon erleben, weil es Dynamik, Mechanik noch nicht in seinem Leibe, in
seinem Körper hat. Wenn wir zur rechten Zeit beginnen mit Physik, Mechanik, Dynamik gegen das 11. und 12. Jahr, da stellen wir im Denken etwas vor das Kind hin, das in seinen Kopf hineingeht, und von dem Inneren des Menschen kommt dem entgegen dasjenige, was das Kind vom Knochensystem aus erlebt. Und es verbindet sich das, was wir dem Kinde sagen, mit dem, was aus dem Körper des Kindes heraus will. So entsteht nicht ein abstraktes, intellektualistisches, sondern ein lebendiges Seelenverständnis.
Das ist es, was wir anstreben müssen.
Ziet u, dat geeft ons een idee van hoe we met kinderen moeten omgaan, zolang het beenderstelsel voor wat de ziel betreft nog niet is ontwaakt. Zolang het kind nog vanuit zijn bloedsomloop in het spierstelsel leeft, kan het een biografie innerlijk meebeleven, of kan het innerlijk een afgerond beeld uit de geschiedenis
meebeleven dat wij het voorhouden. Het kan dat dan leuk vinden of juist niet, het kan er sympathie of antipathie voor voelen, evenals wanneer wij het een beeld voorhouden van de aarde, zoals ik dat gisteren heb geschilderd. Alles wat plantenwereld is, kan het kind als beeld in zich opnemen omdat zijn spierstelsel
plastisch is, innerlijk beweeglijk. Als wij het kind vertellen wat ik over de dierenwereld heb gezegd en hoe die in de mens leeft, dan kan het kind dat navoelen, omdat zijn spierstelsel nog week is.
Als wij het kind voor het elfde jaar het hefboomprincipe of het principe van de stoommachine bijbrengen, dan kan het daar innerlijk niets aan beleven, omdat het de dynamica, de mechanica nog niet lijfelijk, tot in zijn botten bezit. Als wij op het goede moment beginnen met natuurkunde, mechanica en dynamica,°
zo tegen het elfde, twaalfde jaar, dan hebben wij het kind in het denken iets te bieden dat het met zijn hoofd opneemt, terwijl het vanuit het innerlijk van de mens tegemoetkomt wat het kind vanuit het gebeente zelf beleeft. Wat wij het kind te vertellen hebben verbindt zich met wat uit het lichaam van het kind naar
buiten wil. Zo ontstaat er niet een abstract, intellectualistisch begrip, maar een levend begrip waarbij de ziel betrokken is.
En dat is waar wij naar moeten streven.
GA 305/113-115
Vertaald/101-103
Rudolf Steiner over natuurkunde: alle artikelen
Natuurkunde: alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: alle beelden
.
3540-3326
.
.
.
.
