VRIJESCHOOL – Aardrijkskunde – 4e klas (2)

.

J. Kraamwinkel, vrijeschool Haarlem, datum onbekend)
.

OVER DE EERSTE AARDRIJKSKUNDE

Aardrijkskunde, een heerlijk vak; Nee, geen vak, een hele wereld! Waarmee te be­ginnen? Waar gaat het om?

Een nogal verwarde blik naar binnen levert een stroom herinneringsbeelden: het drassige slootje vol waterplanten en kribbeIkrabbelbeestjes; de oude smederij met z’n merkwaardig-doordringende geur van verschroeide hoeven; de glinsterende kiezelsteentjes in de eerste tuin; het eenzaam tegen de storm optornen tussen de overstroomde weilanden van de Beemster; de smetteloze, strak gelijnde schoonheid van het hooggebergte; de nabije sterrenhemel boven het woestijnzand. Veel buitenwereld is binnenwereld geworden, bewust of onbewust opgenomen, meer nog dromend “ingeademd”.

Ja, een grote sympathie voor deze aarde – die ons draagt en voedt, die ons met anderen samen doet zijn, die ons door zijn oneindige veelzijdigheid en
schoon­heid wekt en verrijkt – daar gaat het om! Nu meer dan ooit!

Een goede collega, die aan een slumschool in Los Angeles werkte, nam eens een stel leerlingen mee naar de Grand Canyon, een van Amerika’s mooiste natuurge­bieden. Toen zij daar waren aangekomen durfden de kinderen de auto niet te ver­laten. Ze waren doodsbenauwd! Doodsbang voor die geheimzinnige natuur, voor even­tuele Dracula’s en de rest. De natuurlijke sympathie, die kinderen voor de wereld om zich heen kunnen hebben, was tot antipathie geworden, tot dwangvoorstelling. Dit is uiteraard een extreem voorbeeld van wereldvervreemding door “cultuur”. Maar werden onze bijenkorven ook niet in brand gestoken en in het water gegooid?

Hoe ontwikkel je sympathie, liefde voor de dingen, hoe gevoel voor werkelijkheid?
Door deze kwaliteiten als zodanig bij de kinderen te herkennen! Een klein kind heeft een natuurlijke sympathie voor mensen en dingen, voor planten en dieren. Laat dan ook die wereld echt zijn. Een kleuter wil echte eendjes voeren, geen Donald Ducks.

Bij het schoolkind bloeit uit die sympathie voor de wereld een eigen
gevoels­leven op, een eigen binnenwereld.

Omstreeks het tiende jaar wordt deze eigen belevingswereld zo krachtig, dat het kind zich nu veel bewuster in zijn omgeving plaatst.

Elke onderwijzer van een vierde klas kan daar van meepraten!

De kinderen willen hun kracht beproeven, ook ten opzichte van elkaar. Zon vierde klas kan vaak deinen van gebabbel, kibbelpartijtjes en kinderlijke dikdoenerij. Maar ook van belangstelling, van interesse in alles: de visjes, de foto‘s, de postzegels en sigarenbandjes.

Je plaats in de wereld; je plaats ten opzichte van anderen, daar gaat het om!

We beginnen met een wandeling langs het Spaarne, niet zo maar, nee in de aardrijkskundeperiode. Dat wandelt heel anders! Een verkenningstocht door de binnen­stad, langs het stadhuis, de Grote Kerk, de hofjes. Daarbij valt heel wat te ver­tellen over Haarlems historie. Langzaam aan wordt het beeld van de oude
binnen­stad duidelijk. Dat kunnen we tekenen% heel eenvoudig met huizen, grachten, boten en mensen.

Een wandeling naar Brouwers Kolkje, de Blinkert, het Visserspad af naar Zand­voort, een tochtje naar Spaarndam en de Cruquius verduidelijken nog meer: de uitermate goede ligging van Haarlem. Helder water voor brouwers en wevers, een goede landweg naar noord en zuid (de oude Romeinse heirweg oftewel de Herenweg) en via het Spaarne verbinding met Zuiderzee en Haarlemmermeer.

Het resultaat van al deze tochten of denkbeeldige tochten brengen we allemaal op beeldende wijze in kaart, compleet met weilanden, koeien, bossen langs de duinrand en een Zandvoorter bom, in volle zee.

De kaarten worden nog steeds van onze standplaats uit getekend. Dus bij een situatietekening van Haarlem en omgeving richting Zandvoort ligt het westen boven, van Haarlem naar Brederode het noorden enz. Over de afspraak: het noor­den ligt op de kaarten altijd boven zullen we het later nog hebben. Dat afspraak­je is overigens van vrij late datum en op vele oude kaarten nog niet van toepas­sing,

We gaan natuurlijk ook naar buiten om de windstreken te leren, aan de hand van de zonnestand. Op de speelplaats pijlen we het huis van Kees in Zwanenburg, van Mathijs in Zandvoort, van Martijn in Hillegom en van Natascha in IJmuiden. Terloops informeren we nog even hoe lang ze er over fietsen of lopen, want afstanden ervaar je eigenlijk alleen met je ledematen; je moet ze doen.

Als je om je heen kijkt, merk je hoe onze school merkwaardig is gelegen; op aan­gebracht duinzand en naast modderige weilandjes. En graaf je nog dieper, de hele veenlaag weg, zoals in sommige bouwputten, dan komt de oude blauwe zeeklei te voorschijn. Daarmee hebben we kennis gemaakt met de drie voornaamste grondsoorten van ons land: zand, veen en klei.

Nu kunnen we ook Nederland als deltagebied bekijken. We laten zijn vorm ontstaan uit de zee en de loop der rivieren. Een verrassende aangifte van Rudolf Steiner, die later ook voor het bergland z’n vruchten afwerpt: door het in kaart brengen van beken, rivieren en meren ontstaat een duidelijk beeld van het gebergte, met waterscheidingen en toppen! We zien hoe de verschillende grondsoorten over ons land zijn verdeeld en wat voor gebruik ervan wordt gemaakt. Met ware geestdrift worden stolp- en kop-hals-rompboerderijen getekend, van binnen en van buiten! Het liefst zouden we nu aan het hooien, maaien en melken slaan. De verhalen van de enkele gelukkigen, die hun vakantie op een echte boerderij hebben doorgebracht  worden met grote aandacht opgenomen. Drenthe en Spanje zijn even interessant!

Ten slotte komt aan de periode een eind; voor een tijdje nemen we afscheid van de grote verscheidenheid, die deze eerste aardrijkskunde ons bracht. Met een tikkel­tje weemoed, maar ook met het tevreden gevoel al iets meer aardeburger geworden te zijn.
.

4e klas aardrijkskunde: alle artikelen

4e klas: alle artikelen

Aardrijkskunde: alle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld: 4e klas

.

546-500

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.