VRIJESCHOOL – Opvoedingsvragen (19-6/1)

.

Al jaren geleden was er aandacht voor agressie en de invloed van bepaalde tv-programma’s.

Niemand weet precies hoe het ‘echt’ zit, maar de samenhang zomaar ter zijde schuiven, is een andere kant.

En soms kun je ineens getroffen worden door een opmerking. 
Zoals deze, n.a.v. het vreselijke bloedbad dat Tristan v.d.V. aanrichtte in Alphen aan den Rijn, in 2011, in het AD:

Op die computer speelt hij ook schietspellen. Zo ging hij tekeer op de Ridderhof, zeggen mensen die erbij waren. Alsof het een schietspel was.

In ‘de Vacature’ – ooit het blad voor onderwijzend Nederland – verscheen een reeks artikelen over:

Drs.S.C.Derksen, ‘de Vacature’, 11-12-1975
.

AGRESSIE, GEWELD EN TV
.

Ook in de meest rechtvaardige zaak is geweld een verschrikkelijk iets.
Schiller

Collega Wilkeshuis die behalve door zijn boeken zeer velen aan zich heeft verplicht door het schrijven van zijn onvolprezen stukjes in „de Vacature” heeft enige weken geleden fiolen van zijn gramschap uitgestort over een bepaald soort tv-programma’s waarmee onze kinderen op het ogenblik worden geamuseerd. Voorzichtigheidshalve heeft hij hierbij de vraag open gelaten of en in hoeverre dit soort programma’s schadelijk is voor de geestelijke gezondheid van onze jeugd c.q. in hoeverre deze de agressiviteit van onze lieve jeugd opwekken (of bevorderen). Alvorens te trachten op deze vraag een antwoord te geven, willen we eerst even op het begrip agressie (en de ontstaanswijze er van) in gaan.

Het woord agressie komt van aggredi = erop af gaan.

In de literatuur worden twee begrippen agressie gebruikt; agressie als instinct tot zelfbehoud, en agressie als vernietigingsdrang. In verreweg de meeste gevallen beperkt men zich echter tot de agressie in laatstgenoemde betekenis, iets wat in het volgende deel van deze beschouwing ook gedaan zal worden. Agressie dient dus verder in de engere zin van het woord opgevat te worden, m.a.w. als die activiteiten waarbij van een verstorend ingrijpen sprake is. (De bekende Amerikaan-psycholoog Erich Fromm onderscheidt de zgn. goedaardige en kwaadaardige agressie en merkt terecht op dat de laatste het meest in overeenstemming met het dagelijkse spraakgebruik is).

Over het ontstaan van deze vorm van agressie bestaan diverse theorieën. Een van de bekendste hiervan is de zgn. drifttheorie van Freud en diens aanhangers. Volgens deze theorie is er in elke mens een blinde vernietigings- of doodsdrift aanwezig. Volgens anderen is er evenals bij de dieren sprake van een agressie-instinct dat tot een vijandige houding ten opzichte van de soortgenoten aanleiding kan geven. Anderen menen dat de agressie ontstaat doordat iemand een teleurstelling ervaart en andere hiervoor aansprakelijk probeert te stellen. Djt is de zgn. frustratietheorie. Tenslotte is er nog de zgn. leertheorie die er van uitgaat dat agressie aangeleerd wordt tijdens het socialisatieproces via het bestaande normen-en-waardensysteem en door beloningen of straffen leert de maatschappij het individu zich in bepaalde situaties agressief of niet agressief te gedragen. Er is een tijd geweest dat er tussen de aanhangers van deze theorieën een felle strijd woedde en over en weer wel eens minder vriendelijke woorden gewisseld werden. Op het ogenblik lijkt de discussie meer en meer in een rustiger vaarwater terecht te komen en groeit het aantal voorstanders van een meer pluralistische benadering van het begrip agressie. Men ziet meer en meer in dat het begrip agressie van verschillende kanten benaderd kan worden, en dat agressie niet alleen een kwestie is van menselijk temperament (driften) maar ook van maatschappelijke en culturele omstandigheden is. (In de ene cultuur komt bijv. veel meer agressie voor dan in de andere).

Het is bekend dat agressie al tijdens de eerste kinderjaren ontstaat. Wel is het zo dat ze bij kinderen nog weinig gericht is en tamelijk ongevaarlijk.

Bij volwassenen daarentegen is ze veelal tegen soortgenoten gericht en is ze ook veel duurzamer. Bovendien kan individuele agressie die vrij komt gemakkelijk gekanaliseerd en zo in een bepaalde richting bijv. in de richting van oorlog, worden aangewend. Latente agressie kan op die manier gemakkelijk voor politieke doeleinden worden gebruikt, iets wat bijv. in de jaren dertig in Duitsland op grote schaal is gebeurd. Grote werkloosheid, de gevolgen van een verloren oorlog (en revolutie), idem van inflatie, gevoegd bij de strakke autoritaire opvoedingspatronen die in Duitsland in zwang waren, hadden voor een overvloedig agressie-potentieel gezorgd, dat in handen van onverantwoordelijke volksmisleiders als Hitler, Göebbels en dgl. tot ongekende wreedheden en beestachtigheden aanleiding gaf (Eigenlijk is het woord beestachtigheden hier verkeerd gebruikt, want allerlei onderzoek heeft namelijk duidelijk gemaakt, dat het agressie-instinct bij de dieren een soort remmingsmechanisme bezit waardoor het uitroeien van soortgenoten zoals dat in Hitler-Duitsland het geval was in de dierenwereld een onmogelijkheid is).

Ook op dit ogenblik mag men de grootte van het agressiepotentieel niet onderschatten. Het zeer grote aantal gewelddaden in de wereld (in de V.S. alleen al per jaar [1975] meer dan 20.000 moorden, 25.000 zelfmoorden en 140.000 doden door het verkeer) is hiervan een duidelijk bewijs. Het grote aantal oorlogen en oorlogsachtige toestanden na 1945 met evenveel slachtoffers dan in de gehele Tweede Wereldoorlog legt hier eveneens getuigenis van af.

In een volgend artikel hopen we eens nader op de oorzaken van de toenemende agressie en van het geweld (dat als de meest naakte en-meest onbeschaamde vorm van agressie moet worden gezien) in te gaan, waarbij dan vanzelf het geweld in de film- en televisieprogramma’s en de verantwoordelijkheid van het onderwijs aan de orde komt.

Deel 2 en deel 3 van de artikelenreeks

Opvoedingsvragen: alle artikelen over tv: onder nr. 19

Ontwikkelingsfasenalle artikelen

.

1925

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.