VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (15)

.

EEN HEILIGE OM VAN TE SNOEPEN

Hij is er weer.*
Als veel oudere Nederlanders in Spanje gaan overwinteren komt de oudste Spanjaard naar Nederland.
Naar de kou, om in het donker samen met zijn knecht en op zijn schimmel rondjes op gladde daken te draaien. In nachten als de maan door de bomen schijnt. Trippel, trappel, trippel, trap: het teken dat de makkers hun wild ge­raas moeten staken.
Vol verwachting kloppen kinderhartjes, jeuken handjes om pakjes open te scheuren.
St.-Nicolaas.

Maar het had niet veel gescheeld of onze oude trouwe makker had zelf het onderspit moeten delven.
Want makkelijk heeft de goedheiligman het de afgelopen eeuwen ondanks zakken vol cadeautjes niet gehad. Diverse aanslagen zijn op zijn leven gepleegd. Hij werd in een hoek gedrukt, hij kreeg de zwarte piet toegeschoven, er werd aan zijn standbeeld gemorreld.  En wat het ergste was: er werd vaak niet in hem geloofd:

„Geen kind gelooft meer aan die Vent,
Die nergens leeft, die niemand kent”

De geschiedenis van een man uit Myra, die alleen al heilig verklaard zou moeten worden, omdat hij het zolang heeft volgehouden en alle aanslagen heeft overwonnen.

Over Wodan, chocoladeletters, protestanten, beeldenstorm, rijmpjes,
secularisatie en anti-autoritaire sinterklaasverhaaltjes in een of an-
dere hoek.
K…… k.

Een Belgische professor en haar liefde voor Sinterklaas
Om maar via de schoor­steen in huis te vallen: Sin­terklaas bestaat niet. Natuurlijk hebben we geroe­pen: „Hé, kijk: zie ginds komt de stoomboot.
En natuurlijk zat hij er ook dit jaar weer op: „Ik zie hem al staan.” Gehoord hebben we hem ook: „Stil, hij roept ons iets toe.”

Maar waar het om gaat is dat hij ook wetenschappelijk bestaat. Met bewijs en al.
En daar zit de kneep. De Sint bestaat niet helemaal, eigenlijk maar een beetje.

De heilige Nicolaas van My­ra.

Het probleem is dat die hei­lige Nicolaas geen boeken of brieven heeft achtergelaten, er tijdens zijn leven weinig over hem geschreven is, er geen plaatjes van hem zijn geschoten of schilderijen gemaakt.

Wat bekend is, dat de de bisschop van Myra rond het jaar 340 na Christus stierf. Waar­schijnlijk op 6 december.

Daarna volgt een gat van 200 jaar en dan pas duiken de legen­den en de verhalen over de le­gendarische bisschop van Myra in Klein-Azië op.
Bij zo’n gat van twee eeuwen knijpen weten­schappers de tenen samen.

Ook Rita Ghesquiere deed het een beetje. Mevrouw professor Rita Ghesquiere. Ze is* docente filologie aan de K.U. in het Belgi­sche Leuven.

Liefde
En ze heeft wat met Sin­terklaas. Als kind al hield ze van de geheimzinnigheid en de huise­lijke sfeer. Hield ze van Sin­terklaas: „Misschien heb ik wel zo van Sinterklaas gehouden, omdat hij al mijn dromen res­pecteerde en mij tal van kinder­boeken bezorgde.”

Maar ze verloor hem uit het oog, tot de geboorte van haar jongste zoon: Nicolas.

Ze dook samen met studenten in het leven van de patroonhei­lige van haar zoontje en kwam terecht in de wondere wereld van legenden. Maar ze vond op haar rit nog meer: naast de diep religieuze betekenis en  invloed van Sinterklaas in de Middeleeuwen ontdekte Rita Ghesquiere dat de sinterklaasfiguur in de teksten voor kinderen als een soort seismograaf van de onder­liggende pedagogische trends fungeerde.

Rita Ghesquiere schreef er een schitterend boek over:
‘Van Nicolaas van Myra tot Sin­terklaas’.
Geschiedenis, verha­len, gedichten, legendes en prachtige illustraties. Een must voor sinterklazen, die het willen worden en iedereen die inhoud aan een kinderdroom wil geven.

Mengen
De heilige die met niets be­gon. Twee eeuwen na zijn dood werd er niets van de bisschop van Myra gehoord. Dan komt hij op. Hij wordt verhalenderwijs geboren, zegt Rita Ghesquiere. In een liefdes­nacht met een beetje fictie en wat feitelijkheden. Er ontstaat een beeld van een diepgelovige en rechtschapen man, die on­recht en ongeloof aanklaagt.  Die zich het lot van de armen aan­trekt. Hij brengt het kwade aan het licht maar straft niet.
Een heilige uit het oosten die in het westen een legende werd.

Sinterklaas. Hij wordt met de eeuw belangrijker en rond de bisschop gonzen zoveel verhalen dat er in de Middeleeuwen altijd wel een gilde of een groep iets ín vindt om de bisschop tot pa­troonheilige te bombarderen: de schippers, scheepbouwers en vissers voorop, maar ook advo­caten, deurwaarders, vrijers en gevangenen zagen heil in deze beroemde man. De heilige is in de Middeleeuwen zo bekend als Jan, Piet en ‘Klaas’.

Storm
Het Sinterklaasfeest deed op­gang. Een groot feest buiten. Een markt waar werd gegeten, gedronken en gedanst. Leuke feestjes waren het, zo leuk dat eind 16e en begin 17e eeuw van­uit de protestante hoek tegengas werd gegeven. Die moesten niets van dat volkse gefeest heb­ben, die wilden niets te maken hebben met heiligen. In Tiel werd de rem in 1618 aangetrok­ken, in Grave in 1614 en in Arn­hem in 1622. Historisch gezien een belangrijk moment. In die beeldenstorm vlucht het Sin­terklaasfeest in Nederland van de straat naar de huiskamers en wordt van een feest van volwas­senen een feest voor kinderen.
In andere protestante landen als bijvoorbeeld Duitsland komt de Sint helemaal niet meer aan de bak en wordt het vervangen door het kerstfeest: ‘goede ga­ven komen alleen van God en niet van een heilige’. Zo was ook de dennenboom oorspronkelijk verbonden met 6 december en Sinterklaas. Wanneer de heilige in protestante landen verbannen wordt en het Kerstkind de spitspositie inneemt, gaat de dennenboom mee en wordt beroepen tot kerstboom.
Pas in 1934 verschijnt Sin­terklaas in Nederland weer op straat bij de eerste intocht in Amsterdam.

Wodan
Sinterklaas. Plaatjes waren er niet van hem dus fantaseerde men er in het westen op los en waren vrijages met het beeld van Wodan niet vreemd. Wodan verplaatst zich op Sleipnir, een achtvoetig paard dat zich sneller dan de wind door de lucht voort­beweegt (de schimmel over de daken?). Een teken van Wodan is de speer (de staf?)

Chocolade-, boter- en banket­letters worden gezien als runete­kens van Wodan, terwijl koeken en marsepein in gedaanten van dieren en mensen zouden kun­nen wijzen naar vroegere hei­dense offergaven. En alles komt via de schoorsteen. De schoor­steen, die pas in de elfde eeuw wordt uitgevonden en het gat in het dak vervangt dat eeuwen­lang in de mythologie de snel­weg was tussen de geesten en de mensen.

Sinterklaas. Een historisch fi­guur. Ook in de kinderharten van ouderen. In het tweede deel van haar boek is Rita Ghesquiere (41) samen met haar studenten bijna verdronken in de enorme hoeveelheid sinterklaasverhalen die geschreven zijn. Verhalen die een beeld geven van de betekenis die Sinterklaas hon­derden jaren heeft en nog heeft. Telkens in een andere ge­daante, want ook de bejaarde heilige kon niet ontkomen aan veranderende pedagogische ontwikelingen. Van de strenge, maar rechtvaardige heilige, tot de een wat machteloze oude speelgoedbrenger in de alterna­tieve verhalen.

Letter voor letter stript Rita Ghesquiere Sinterklaas tot de naakte heilige waarheid en ont­dekte ze misschien niet het we­tenschappelijke bewijs dat hij bestaat, maar wel iets anders: de man die de beeldenstorm overleefde, het protestantisme, de secularisatie en zelfs weliswaar met kleerscheuren, de commercie.

Blijft over het sinterklaaswonder, het sinterklaasgeheim. De verhalen en rituelen die ge­neraties bij elkaar brengen. Elke generatie vertellers heeft haar stempel gedrukt op de tra­ditie, haar eigen accenten ge­legd. De sinterklaasverhalen zijn hiervan de sporen, de af­drukken. Ze vormen op hun beurt, een netwerk van teksten en tekens, een verhaal van gene­raties.”

En als morgenavond zelfs een echte professor haar schoen zet, moet er een kern van waarheid schuilen in de figuur van Sin­terklaas.
En Rita Ghesquiere hoeft er geen wortel in te stop­pen. Haar schoen zal na dit boek gretig gevuld worden.

Ergens op de hoge, hoge da­ken zal een vreemdeling zeker, die verdwaald is zeker, zachtjes uit een schoorsteen in Leuven horen:

Sint Nicolaas, Goedheilig Man,
die oud is, maar niet sterven kan
zolang nog ergens op aarde
een menskind zijn droom bewaarde                                     

 

‘Van Nicolaas van Myra tot Sinterklaas’,
Rita Ghesquiere. Uit­gever Acco Amersfoort

(Hans Jacobs in De Gelderlander, *04-12-1989)

.

Sint-Nicolaasalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldSint-Nicolaas

 .

348-327

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Advertenties

Een Reactie op “VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – St. Nicolaas (15)

  1. Pingback: VRIJESCHOOL – JAARFEESTEN – St. Nicolaas – alle artikelen | VRIJESCHOOL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.