VRIJESCHOOL – Grohmann – leesboek voor de plantkunde (19)

.

Gerbert Grohmann

‘Leesboek voor de plantkunde’

blz.70, hoofdstuk 19                                                                     alle hoofdstukken

 

OVER DE AKKERPAARDENSTAART EN ZIJN FAMILIE
Op zanderige tot klei-achtige akkers, maar ook langs de randen van straten, op bouwplaatsen en op spoordijken breiden zich dikwijls de paardenstaarten uit. Ze zien eruit als kleine dennenboompjes met hun grasgroene ribbenachtige opbouw. Het opvallendste aan hen is, dat ze geen bladeren hebben, want ze bestaan uit louter stengeldelen. Daarom kun je eerst niet bevroeden hoe nauw verwant ze met de varens zijn en dat ze zelfs tot de varengewassen behoren. Er zou een volledige plant ontstaan, wanneer je de bladen van de varen zou kunnen nemen en die aan de stengels van de paardenstaart zou kunnen zetten.
Hier zie je nog een keer dat de planten van de varentrap nog niet de kracht hebben, echte planten te zijn, want de zon maakt eerst weer twee verschillende plantensoorten van hen. De ene zijn de varens. Aan hen geeft de zon de mooie bladen, terwijl de paardenstaarten alleen de stengels hebben. Het komt in de natuur soms voor, dat pas twee planten samen één volmaakte vormen.
De paardenstaarten zijn in hun soort toch wonderbaarlijk sierlijk gevormd. Zowel de stengeldelen, alsook de zijtakjes zijn fijn geleed. Ze bestaan uit louter korte stukjes die kunstzinnig in elkaar geschoven zijn, zodat je ze uit elkaar kunt trekken. Neem je de zijtakjes in je hand dan lijken het net insectensprieten of lange spinnenpoten, die ook zo geleed zijn en laat je ze door je vingers glijden, dan voel je hoe ruw ze zijn. Dat komt omdat er fijne kiezel, een tere glaslaag omheen zit. Je hoort het duidelijk knisteren, wanneer je een paardenstaart schudt. Vroeger werden de paardenstaarten gebruikt om tin te schuren. Bovendien hangt met het rijke gehalte aan kiezel samen, dat de paardenstaart een goed geneesmiddel is.
Nu kun je aan de groene paardenstaart niet het geringste ontdekken waardoor je zou kunnen zeggen hoe die stuifmeel of sporen vormt en als de paardenstaarten varens zijn, dan moeten ze toch sporen vormen. Daar zit weer een geheim in verborgen dat je pas ontdekt, wanneer je niet alleen de groene stengels bekijkt, maar ook de plaats waar ze groeien. Hij doet erg voornaam, deze paardenstaart. Hij gedraagt zich als een klein dennenboompje en is erg in zijn sas en hij heeft er geen zin in zich te ontsieren met die sporen. ‘Die delen die sporen maken, moeten maar op eigen benen staan’, zegt hij bij zichzelf. En zo laat hij dan, al vóór zijn groene stengels ontspruiten, andere, niet-groene stengels uit zijn langgestrekte onderaardse stengeldelen tevoorschijn komen. Je vindt ze heel vroeg in ’t voorjaar, vaak al in maart, op dezelfde plaatsen waar later de groene boompjes zullen staan. Wie niet weet dat deze vruchtbare opschieters bij de groene stengels horen, die herkent het ook niet dadelijk. Ze zien er namelijk bruinachtig uit. Maar ze zijn net zo geleed als de groene stengels. Bovenop zit een klein kegeltje, net een kleine sparappel. Maar het zijn geen schubben, zoals bij een echte sparappel. Het zijn uitsluitend uiterst kleine paddenstoelen. Vanbuiten zie je alleen maar veel regelmatige zeshoekjes, zoals bij een honingraat. Buig je de kegel echter wat, dan zie je ook de korte steeltjes van de zeshoekige paddenstoelenhoed en waar bij de paddenstoel de voering zit, hangen bij de paardenstaart twaalf witte ‘zakjes’. Dat zijn de sporenzakjes. Zo doet een paardenstaart dat, wanneer hij het deel met de sporen niet bij zich wil hebben. Hij wil met de paddenstoelachtige eenvoud niets meer te maken hebben. Dat vindt hij te aards-te plomp. Dat zet hij van zich af-precies zoals de varens doen met de algentrap-en zet ervoor in de plaats een vruchtbare stengel. Daardoor kan hij dan zijn onvruchtbare stengel ongestoord naar de zon richten. De zon geeft deze die mooie geledingen en doet hem naar alle kanten stralen alsof hij zelf de zon in zich draagt. Jammer dat de paardenstaart toch nog een varen is! Dus hij heeft er niet zoveel aan dat hij de paddenstoel afgezworen heeft, want tot een echte bloeiplant brengt hij het nog niet, al vormen zijn stengels nog zulke mooie boompjes.

rechts twee voorjaarsscheuten van de akkerpaardenstaart met de sporenaren, links een groene, onvruchtbare stengel

Wat de akkerpaardenstaart doet, doet de reuzenpaardenstaart ook, waarvan de groene, onvruchtbare scheuten op vele plaatsen echte kleine bossen vormen, die toch nog meer dan een meter hoog worden, in ’t bijzonder op vochtige, moerassige plaatsen. De voorjaarsscheuten zijn kort en dik en lijken nog veel meer op paddenstoelen dan de dunne voorjaarsscheuten van de akkerpaardenstaart. Andere paardenstaartensoorten zijn weer iets eenvoudiger. Ze vormen eerst een groene stengel en zetten hun sporendoosjes bovenop de punt. Zo doet bv. de bospaardenstaart het. Daar zitten de onvruchtbare en vruchtbare stengels al ineen en pas wanneer de sporendoosjes verwelken, spruiten de groene zijstukjes in stralenvorm uit de stengel. Dus de vruchtbare en onvruchtbare stengel zijn hier gescheiden in de tijd.

In het ondiepe water van vijvertjes, sloten en poelen, kun je soms dicht bij elkaar staande paardenstaarten vinden die geen zijtakjes hebben. Je denkt eerst dat het riet is, vooral wanneer ze groot worden. Omdat ze èn hard èn hol zijn, lijken ze ook wel op bamboe.

Onder de fossielen van de steenkooltijd komen ook veel afdrukken voor van paardenstaarten. Maar deze oerwereldpaardenstaarten moeten veel groter geweest zijn, groter dan onze reuzenpaardenstaart. De onderzoekers hebben ontdekt dat ze zo groot als bomen moeten zijn geweest met dikke stammen, echte boomstammen. Hoe klein en onwerkelijk lijken onze paardenstaarten dan nu. Maar zo verandert het leven op aarde.

Wanneer er iets nieuws ontstaat, zoals bv. de bloeiplant, moet het oude eerst kleiner worden of helemaal verdwijnen.

terug naar de inhoudsopgave

Plantkunde: alle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld: 5e klas: plantkunde

 

24-22

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.