.
goede gewoontes aanleren
.
Dat aanleren begint al heel vroeg, eigenlijk al ‘in de wieg’. Als baby en de jaren daarna leert het kind ongelooflijk veel: door de kracht van de nabootsing.
Via de zintuigen – Steiner: het jonge kind is een en al zintuig – neemt het onbewust vrijwel alles over wat er in de omgeving gebeurt, niet alleen aan gebaren, maar ook aan stemmingen.
Dit gebeurt omdat het geest-zielenwezen van het jonge kind zich nog voor een deel ‘om hem heen’ bevindt, nog niet tot binnen de grenzen van het lichamelijke is geïncarneerd.
In de Algemene menskunde wordt dit zo verwoord:
Das Seelische ist so verbunden mit diesem Kopfe, daß das Kind, indem es geboren wird und auch noch während es sich entwickelt in den ersten Lebensjahren, im Kopfe alles Seelische träumt. Wir haben einen sehr, sehr ausgebildeten Leib als Kopf. Wir haben darin eine träumende Seele, eine deutlich träumende Seele und einen noch schlafenden Geist. . Diese Entwicklung ist ja bis zum Zahnwechsel hin so, daß der Mensch vorzugsweise ein nachahmendes Wesen ist. Es tut der Mensch alles dasjenige, was er seiner Umgebung absieht. Daß er das tun kann, verdankt er eben gerade dem Umstande, daß sein Kopfgeist schläft. Dadurch kann er mit diesem Kopfgeiste außerhalb des Kopfleibes weilen. Er kann sich in der Umgebung aufhalten. Denn wenn man schläft, so ist man mit seinem Geistig-Seelischen außerhalb des Leibes. Das Kind ist mit seinem Geistig-Seelischen, mit seinem schlafenden Geiste und mit seiner träumenden Seele außerhalb des Kopfes. Es ist bei denen, die in seiner Umgebung sind, es lebt mit denen, die in seiner Umgebung sind. Daher ist das Kind ein nachahmendes Wesen. Daher entwickelt sich auch aus der träumenden Seele heraus die Liebe zur Umgebung, vorzugsweise die Liebe zu den Eltern.
De verbinding van de ziel met het hoofd is zo, dat een kind na de geboorte, en ook nog tijdens zijn ontwikkeling in de eerste levensjaren, in zijn hoofd een droombewustzijn heeft van het gebied van de ziel. En het gebied van de geest slaapt in het hoofd.
Dat betekent een merkwaardige samenvoeging van lichaam, ziel en geest in het hoofd van de mens. We hebben een zeer, zeer ontwikkeld lichaam als hoofd met daarin een dromende ziel, een duidelijk dromende ziel en een nog slapende geest. Nu gaat het erom dit zojuist geschetste feit in overeenstemming te zien met de hele ontwikkeling van de mens. Deze ontwikkeling verloopt tot
de tandenwisseling immers zo, dat de mens in die fase voornamelijk nabootst. De mens doet alles wat hij om zich heen ziet na. Dat hij dat kan doen, heeft hij te danken aan het feit dat zijn geest in zijn hoofd slaapt. Daardoor kan hij met dit geestelijke hoofd buiten zijn lichamelijke hoofd blijven. Deze geest kan zich in de buitenwereld ophouden. Wanneer men slaapt is men met geest en ziel buiten het lichaam. Het kind is met zijn geest en ziel, die slapen respectievelijk dromen, buiten het hoofd. Het is bij degenen die om hem heen zijn, het leeft met degenen die om hem heen zijn.
Daardoor bootst het kind na. Daardoor ontwikkelt zich vanuit de dromende ziel de liefde tot de omgeving, vooral de liefde tot de ouders.
GA 293/161
Vertaald/155
Ik vraag me weleens af, als ik zoiets lees, waarom tref je dan in de wereld zoveel niet-liefde, zelfs haat, tot de omgeving aan. Is het in deze fase al verkeerd gegaan?
Er is dus een a.h.w. een ‘onbegrensd’ contact met de omgeving, een bepaalde interactie die door het geest-zielenwezen via het hoofd naar de ‘rest van het lichaam’ wordt gestuurd.
Die Erlebnisse der höheren Glieder übertragen sich immer mehr und mehr auf die unteren Glieder. Da sehen wir, wie wichtig es ist für den Menschen, daß er eine Ahnung davon habe, daß die höheren Glieder hineinwirken müssen in die dichteren Glieder. Es ist so in des Menschen Hand gestellt, in gesunder, praktischer Weise hineinzuwirken in die niedern Glieder.
De ervaringen van de hogere wezensdelen worden in toenemende mate overgedragen op de lagere wezensdelen. Hier zien we hoe belangrijk het voor de mens is om enig besef te hebben van het feit dat de hogere wezensdelen moeten inwerken op de dichtere wezensdelen. Het ligt in de macht van de mens om op een gezonde, praktische wijze op de lagere wezensdelen in te werken.
Dem Äther- oder Lebensleib wird von oben herunter eingeprägt, was wir Gewohnheit, Übung oder was wir Gewissen nennen.
Wat wij gewoonte, beoefening of geweten noemen, wordt van bovenaf in dit ether- of levenslichaam ingeprent.
GA 57/273
Niet vertaald
In ons volwassen leven hebben we ook vele gewoontes: we staan meestal dagelijks rond dezelfde tijd op en gaan op een bepaalde tijd weer naar bed; de maaltijden vinden als regel rond dezelfde tijden plaats enz.
Soms moeten we daarvan afwijken, maar dan merken we al gauw dat we daar moeite mee hebben, zoals veel mensen bv. bij de overgang van zomer- naar wintertijd v.v. We raken van slag.
En omdat kinderen deel uitmaken van een gezin, is dat voor hen ook zo.
M.a.w. willen we in onze levenskrachten goed functioneren, dan is ritme daarbij van essentieel belang.
En hoe jonger het kind, des te belangrijker het ritme waarin de dingen gebeuren waarmee het moet opgroeien, is.
En omdat het kind sterk afhankelijk is van ritme, is het ook zinvol om dezelfde dingen bij herhaling, hetzelfde te doen.
(Ritmische) herhaling voor de jongsten, maar ook voor het wat oudere kind, de peuter en de kleuter.
Ook voor hen is het goed dat veel hetzelfde gaat – een soort vast ritueel – het geeft zekerheid, zo gaan de dingen in de wereld.
Als dan voor de periode 7 tot 14 geldt dat hier het etherlijf pas echt kan worden opgevoed, geldt ook zeker dat de al begonnen gewoontevorming moet worden voortgezet.
En hoewel de kracht van de nabootsing afneemt, doet het kind nog gewoon wat jij voorleeft.
Ook daarom in de basisschool vaste patronen bij van alles en nog wat.
Het klaarzetten van de schilderspullen, de volgorde: een vast patroon geeft zekerheid.
Je zou dat ook als ‘iets ritmisch’ kunnen beschouwen.
Ritme neigt hier naar maat: het regelmatige terugkeren.
Het is ook een ‘verloop in de tijd’ en daarmee is het a.h.w. ‘etherlijf-eigen’: ook het etherlijf is in zekere zin een tijdlijf, i.t.t. het fysieke lichaam dat een ruimtelichaam is.
Het eigen voorbeeld
Met in het achterhoofd de ‘pedagogische wet’ weet je, dat je eigen astraalwezen – het openstaan voor allerlei indrukken, het daarop (direct) reageren, het a.h.w. ‘kortstondige’ bij ons is, terwijl gewoontevorming ontstaat door het ‘langdurige’.
Hier moet je dus als leerkracht ook je eigen gewoontevorming cultiveren.
Hoe doe jij de dingen (voor)?
Heb je in de gaten of je planten in de klas hun regelmatige zorg krijgen?
Hoe hangen de jassen aan de kapstok en hoe staan de kaplaarzen?
Hoe liggen de krijtjes in de bak onder het bord?
Hoe is het handschrift op het bord?
Hoe hangen de schilderingen aan de muur? Slordig of verzorgd?
Deze kan echt niet. Jammer dat zoiets op Pinterest terechtkomt!
Dat ziet er heel wat verzorgder uit!
Als je na een dag voor de klas de moeite neemt naar jezelf te kijken – alsof je die dag achter in de klas had gezeten – zie je, tenminste zo verging het mij, veel gedragingen waarvan je je kan afvragen: ‘Waarom doe ik dat zo?’
En dan is vaak het antwoord niet makkelijk te vinden. Veelal kwam ik uit bij mijn eigen schooltijd of jonge jaren en soms wist ik: ‘O ja, die deed dat ook’.
Zo diep kan iets zich in je nestelen wat je onbewust hebt opgenomen.
Er kan nog oneindig veel meer gezegd worden:
Ga je op je eigen tafel zitten als je vertelt; of op een kindertafel; hoe opgeruimd is je tafel steeds; hoe is het met de kastjes van de kinderen; hoe begin en eindig je de dag, zoveel, zoveel.
Toen ik pas begon, was het op dit gebied bij mij ook zeker niet, zoals ik het hier idealiter beschrijf, maar toen ik het belang ervan ging zien, kon ik er ook veel bewuster mee omgaan.
En met Goethes woorden:
Wie altijd strevend zijn best,
Die kunnen wij verlossen.
vastberaden voorwaarts!
Rudolf Steiner over: geheugen
Geheugen, herinneren: alle artikelen
Algemene menskunde: alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen op deze blog
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: alle beelden
.
3607-4000
.
.
.
.
.
VRIJESCHOOL 