VRIJESCHOOL – Schrijven (8-2)

.

Bij het aanleren van het schrijven heb ik ‘mijn’ kinderen de eerste jaren nooit tussen lijntjes laten schrijven. Op het papier zonder lijnen leerden ze steeds meer om de letters even groot te schrijven, a.h.w. met het gevoel ‘van binnenuit’, niet van buitenaf gedwongen met een nog niet daarvoor geschikte motoriek.
Zonder uitzondering leerden de kinderen netjes schrijven.

Ter introductie stond er jaren geleden in het Onderwijsblad dit artikel:

Nieuwe* methode laat schrijven tussen lijnen los

Schrijven en motoriek als ritssluiting in elkaar

Jos Bruschke en Ton Baan hebben een nieuwe schrijfmethode ontwikkeld, waarbij sprake is van volledige integratie van motoriek en schrijven. De kinderen hoeven bij Novoskript in groep 3 niet tussen lijnen te schrijven. “Want daar beginnen de schrijfproblemen”, zegt Bruschke. “Je ziet die kinderhandjes verwrongen en wel een poging doen tussen de lijntjes te schrijven.”

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de potloodgreep of pincet-greep bij kinderen pas uitontwikkeld is tussen groep 5 en 7. De combinatie van motoriek en schrijven maakt het leren schrijven gecompliceerd. “Hoe kan het nou dat kinderen dat zo moeilijk vinden?”, zegt Ton Baan, die samen met Jos Bruschke een duobaan heeft* aan de Haarlemse Montessorischool. “Is het achterstand? Is het kind niet rijp genoeg? Je werkt als leerkracht toch met een methodiek waarvan je denkt dat die aansluit op het kind. Doordat de leerkracht te hoge verwachtingen heeft en de taak te zwaar is voor het kind, creëer je een valkuil zonder dat leerkracht en leerling weten wat er gebeurt.” Uit onderzoek blijkt dat een op de drie kinderen in het basisonderwijs schrijfproblemen heeft als gevolg van een verkeerde schrijfdidactiek.

Baan is gespecialiseerd in psychomotoriek en Bruschke weet veel van schrijfdidactiek. Sinds 1991 zijn ze collega’s. Uit onvrede met de bestaande schrijfmethoden hebben ze in 1998 de basis gelegd voor Novoskript. Bruschke: “In schrijven zitten een aantal heilige koeien: tussen de lijntjes schrijven, met een vulpen schrijven en als je een bepaald aantal bladzijden hebt geschreven kun je schrijven.” Met de nieuwe schrijfmethode worden er wat van die heilige koeien onderuitgehaald.

Baan heeft jarenlang nascholingscursussen psychomotoriek gegeven. “Dat is een belangrijke inspiratiebron geweest voor de nieuwe schrijfmethode. Ik heb minstens duizend leerkrachten gezien die vinden dat de methode die ze gebruiken niet deugt.” Eerst zijn Bruschke en Baan in de praktijk gaan uitvinden hoe het anders moet, later hebben ze daadwerkelijk een schrijfmethode gemaakt. “Na vijf jaar, toen Novoskript af was, zeiden we tegen elkaar: Dit is wat we zochten en recht doet aan de kinderen. Schrijven en motoriek schuiven als een ritssluiting in elkaar”, zegt Bruschke. Leerkrachten zien dagelijks dat het ene kind zich anders kan ontwikkelen dan een andere. Maar in groep 3 leert elk kind volgens een bepaalde methode op dezelfde manier schrijven. Leerkrachten in de bovenbouw klagen dat het handschrift van de kinderen achteruitgaat. Het doel van het schrijfschriftje is niet duidelijk, daarom raken kinderen in de bovenbouw gedemotiveerd. “Jaar na jaar schrijven kinderen na wat hen voorgeschoteld wordt”, vertelt Baan. “Het eindeloos herhalen is de laagste garantie voor betere leerresultaten, blijkt ook uit onderzoeken. Dat boort de creativiteit en de inspiratie van de leerlingen niet aan. Maar als kinderen de kans krijgen, maken ze heel creatieve dingen. Ze gaan met Novoskript ook eigen schrijfoefeningen verzinnen.”

Spelletje
De door de leerkrachten ontwikkelde schrijfmethode onderscheidt zich op een aantal punten van traditionele schrijfmethoden. Centraal staat volledige integratie van motoriek en schrijven. “Het is niet zo dat andere methoden niets aan de motorische ontwikkelingen doen”, vertelt Bruschke. “Ze doen wel eens een motorisch spelletje. Maar dat zit niet structureel door het hele leerproces heen.”

De meeste schrijfmethoden zijn voor een paar leerjaren, in Novoskript zitten oefeningen voor groep 1 tot en met 8. De methode bestaat uit dertien onderdelen, de eerste zes hebben te maken met het stimuleren van de motoriek. Baan:
‘In de methode zitten minder schrijfoefeningen dan in traditionele methoden, maar wel allerlei andere zaken waardoor de leerlingen beter leren schrijven.” De opdrachten variëren van het doen van evenwichtsoefeningen tot en met het maken van tekeningen. “Als kinderen dit doen hebben ze niet door dat ze met schrijven bezig zijn”, weet Bruschke.

Als bij een kind in groep 7 een bepaald probleem met schrijven opdoemt, kan ook weer worden teruggegrepen naar deze oefeningen. Veel oudere kinderen willen experimenteren met verschillende handschriften. Bruschke: “Bied ze iets aan waar ze wat aan hebben. Als je de leerlingen van groep 6, 7 en 8 kunt prikkelen, gaan ze het schrijven heel leuk vinden.” In de methode zitten oefeningen om basale schrijfvaardigheden op een creatieve manier te leren. De leerlingen maken bijvoorbeeld in drukletters een schilderij. “Een appèl doen op wat kinderen kunnen, daar bereik je wat mee.”

De manier waarop het schrijven wordt geleerd is anders. Bestaande schrijfmethoden dwingen kinderen vaak te vroeg om alleen met hun linker- of rechterhand teIk hun linker- of rechterhand te werken. Bij de nieuwe
schrijfmethode worden veel motorische oefeningen eerst gedaan met de ene hand, dan met de andere hand en vervolgens met beide handen. En er wordt gewerkt met het stoplicht-principe. Groene, oranje en rode stippen op de letters en cijfers die het begin, rust en eind aangeven, vormen belangrijke oriëntatiepunten tijdens het leren. In combinatie met pijltjes die de bewegingsrichting aangeven, leren kinderen zelf de basiskennis van het schrijven beheersen. De methode gaat ervan uit dat de kinderen achttien verbindingen moeten beheersen om aan elkaar te kunnen schrijven. Daar zit een aantal lastige verbindingen tussen. “Als de leerling te veel bijbewegingen maakt, is hij nog niet toe aan die lastige verbindingen. Daarom beginnen de kinderen eerst aan natuurlijke verbindingen, waarbij alleen bewegingen naar rechts
worden gemaakt. Als je als leerkracht weet waar je op moet letten, weet je aan welke oefeningen je die leerling moet zetten. Deze werkwijze is heel goed voor het ontwikkelen van het zelfvertrouwen van het kind. Er wordt van het kind gevraagd te doen wat het kan. Belangrijk doel dat wij voor ogen hebben met de methode is dat het kind een goed leesbaar, soepel handschrift krijgt en geen gêne heeft om te schrijven.”
Novoskript wordt* door zo’n zestig basisscholen gebruikt. Zowel door scholen die klassikaal werken als door vernieuwingsscholen. Het is niet gelukt om de methode via een bestaande uitgeverij op de markt te brengen.** Baan: “Deze methode is niet interessant voor hen. Als je geen voorgedrukte schrijfschriften kunt verkopen, en die worden bij onze methode niet gebruikt, is het markttechnisch niet interessant.”

Tineke Snel in het Onderwijsblad *09-03-2002

**Hier is meer te vinden over deze methode

Lezers van deze blog zullen kunnen constateren dat de belangrijkste elementen van bovengenoemde methode al sinds de oprichting van de vrijeschool in 1919 een vast deel uitmaken van het schrijfonderwijs.

schrijven: alle artikelen

voor de motoriek

VRIJESCHOOL  in beeld: schrijven – letterbeelden

1260

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s