VRIJESCHOOL – 1 april

.

Er zijn veel anekdotes in omloop over de oorsprong van ‘1 april‘. 
Dit artikel stond in het onderwijsblad ‘De Vacature’. Datum onbekend, ergens in de jaren 1970.

.

1 april de dwaaste dag van het jaar

De eerste april staat aangetekend als de dag, waarop de meest malle gevallen geoorloofd zijn, waarop het geoorloofd is elkaar voor de gek te houden. Deze gewoonte grijpt tot diep in de verlopen eeuwen terug.

Lang, voordat de ‘ijzeren hertog’ de befaamde ’bril’ (Den Briel) verloor, was de april-fopperij reeds in zwang. Men heeft allerlei verklaringen aan de hand gedaan aangaande het ontstaan van de ’poissons d’avril’ of de aprilgekken. Sommigen zochten de oorsprong in het feit, dat Christus in deze maand tussen Pilatus en Herodes heen en weer werd gezonden. De Fransen hierin ’dat een prins van Lorraine door Lodewijk XIll op het kasteel van Nancy zou gevangen gehouden zijn en een middel zou hebben gevonden om de wachters te bedriegen en te ontvluchten op de eerste april door de vlakbij stromende rivier al zwemmend over te steken. De inwoners van Lorraine, hiermee bekend geworden, zeiden, dat men de Fransen een vis in bewaring had gegeven’.

Deze dag worden meestal personen, die niet tot de slimste behoren, uitgezonden om onmogelijke boodschappen te doen. Of men zendt ze op de laatste dag van het jaar naar de markt, omdat daar iemand te zien is met zoveel neuzen als er (nog) dagen in het jaar zijn. Of op de voorlaatste dag van het jaar is iemand te zien met zoveel ogen, als er (nog) dagen in het jaar zijn.

Legende

We lazen in verband hiermede de volgende legende.

Het slot te Loosduinen werd in de derde eeuw bewoond door graaf Hennenberg, gehuwd met een dochter van Floris IV, zuster van Willem, Rooms koning. Deze Margaretha stond bekend als een trotse, hardvochtige vrouw. Eens klopt een bedelares, die een tweeling op de arm draagt, bij haar aan om een aalmoes. De gravin overstelpt haar met verwijten. Het is schandelijk en onbeschaamd, dat een vrouw, die met bedelen de kost moet verdienen, aan een tweeling het leven schenkt. De bedelares vervloekt daarop de hardvochtige edelvrouw en voorspelt haar, dat ze zoveel kinderen zal krijgen, als er dagen in het jaar zijn, maar, dat deze haar door de dood ontnomen zullen worden tot straf voor haar gevoelloosheid. 

Volgens de legende is deze voorspelling uitgekomen. Op Goede Vrijdag van het jaar 1276 schonk de gravin het leven aan zoveel kinderen als er dagen in het jaar waren. Deze zaak is minder wonderbaarlijk, wanneer men weet, dat oudtijds met Pasen het jaar begon en de geschiedenis hierop neerkomt, dat de gravin op dc bewuste Goede Vrijdag twee kinderen werden geboren. Beide stierven. Hieraan herinnert nog het rijmpje:

’Doe si uten werelt bleve,
Ment jaer duysent 200 en 76 screve,
Opten goeden Fridach ten neghen ure,
Haer siel magh in ewigheyt duyren.’

De Engelsen spreken van de eerste april:

’On the first day of April
Hunt the gowk another mile’,

dus: zend de gek nog een mijl verder.

APRILMOPPEN

De marmolo

Volgens Drijvers beschouwing geeft Salvatore di Gracomo, de Napolitaanse dichter, als oorzaak van de ’pesse d’aprile’  het volgende aan:

In het begin van het jaar 1631 kwam een zekere graaf Montezey te Napels. Deze hield heel veel van vis, vooral van de marmolo, die men maar tot half maart kon vangen.
Op de spijslijst plaatste hij voor zijn maaltijd op de eerste april deze vis. De kok geraakte er zeer door in verlegenheid, omdat deze vissoort niet meer te krijgen was. Daarom bootste hij hem na in deeg en beschilderde hij hem met de kleuren van de marmolo. De graaf vermaakte zich met deze grap en prees de lekkere aprilvis.

Hofnar Kölling

De aprilmoppen werden dus niet alleen getapt bij de groep van ’kleyne luyden’, maar ook in de weelderige zalen van de groten der aarde. Zo vinden we een aprilgrap opgetekend van de machtige Bourgondische hertog Filips de Goede uit bet jaar 1566. De graaf droeg op 31 maart van dit jaar zijn hofnar op een originele aprilgrap uit te denken, die, wanneer ze succes zou oogsten, beloond zou worden met een muts vol goudstukken. Wanneer de nar daartoe niet in staat zou zijn, zou hij onthoofd worden. Men kan zich voorstellen dat de hofnar zich niet in de prettigste stemming bevond, omdat hij wist dat de vorsten nu niet bepaald zo heel zuinig waren met menselevens.

De hovelingen misschien wel enigszins begaan met het lot van de arme Kölling, vulden meer dan rijkelijk diens beker met geestrijk vocht, zodat de zot weldra, volmaakt dronken, in slaap zonk. Hoe ontsteld was hij, toen hij eerst de volgende dag, dus 1 april, door de bode van de vorst werd gewekt en deze hem erop wees, dat hij de ‘inslaande’ aprilmop vergeten was. Het vonnis moést dan ook dadelijk worden uitgevoerd. De beul wachtte… Bevend over al zijn leden, knielde Kölling neer en legde het geblinddoekte hoofd op het blok. Toen volgde de genadeslag, doch met… een worst, in plaats van met een bijl.

Toch was de ontsteltenis, die deze handeling teweegbracht groot, want de nar rolde, als dood, van het schavot. Ook de graaf, die de terechtstelling bijwoonde, was ontdaan. Zuchtend en hoofdschuddend, knielde hij neer bij het naar hij meende, ontzielde lichaam van de nar, uitroepend: Wel driemaal vulde ik zijn muts, als de nar maar weer in ’t leven terugkeerde!’
Terstond sprong de doodgewaande zot op, trok zijn muts van het hoofd en hield deze glimlachend de vorst voor, zeggend: ’lk hield me maar dood, ’t was slechts een aprilgrap!’

Meer folklore onderaab bij:

jaarfeesten: alle artikelen

.

2072

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.