VRIJESCHOOL – Driekoningenspel- regie-aanwijzingen (2)

.

In 1991 verscheen bij Rudolf Steiner Verlag in Dornach, Zwitserland,

WEIHNACHTSPIELE AUS ALTEM VOLKSTUM
DIE OBERUFERER SPIELE

KERSTSPELEN UIT DE OUDE VOLKSCULTUUR

DE SPELEN UIT OBERUFER

Meegedeeld door Karl Julius Schröer
Toneelscènes van Rudolf Steiner

Uitgave met daarbij regie-aanwijzingen volgens de enscenering in D0rnach.

De verklarende tekst in groen is die van het boek, in blauw van mij. De spreektekst is de gangbare tekst zoals die in Den Haag werd gebruikt. Wanneer nodig, afgekort met GT. De afkoring DH betekent: zo zag ik dat in Den Haag in de jaren 1970. Wanneer er sprake is van ‘rechts of links’ is dat steeds vanuit de zaal gezien.

HET DRIEKONINGENSPEL UIT OBERUFER

Vervolg op deel 1, GT blz. 1 t/m 4
Dit deel: GT blz. 4 t/m 6

Het vorige artikel eindigde op blz. 4 van de GT. met de woorden van koning Kaspar: ‘en hope voor het kind daor met bestaen’.

In het boek staat nu weer: staat op, gaat naar zijn plaats terug en gaat zitten. De engel gaat naar zijn plaats terug bij zijn bank, maar blijft staan. De spelersgroep gaat staan, begint te zingen en de engel leidt ze over het toneel. Aan het eind van het zingen is ieder weer bij zijn plaats aangekomen

GT: AF.

DH: met page af. Engel terug* naar plaats op de bank – zie tegenstelling met Dornach. Evenals: de duivel schuift de troon van de koningen naar rechts in de coulissen, gaat snel terug naar zijn plaats en geeft een teken dat de spelersgroep op moet staan. In Dornach blijft de koningstroon (de stoel) staan!

*De engel stond nog links vooraan. Hij loopt van hier naar achter, tegelijk met een boog naar rechts, zodat hij in een ‘kromme’ bij zijn eigen plaats aankomt. In DH gaat hij zitten. De duivel geeft het teken om op te staan. De muziek geeft de opmaat. De spelers draaien naar rechts en zingen ‘Der’ op ‘wijzen’ begint het lopen met het rechterbeen. Waar het lied versnelt: ‘ylt, nu ylt,’ geen versnelling in het lopen. De timing moet zo zijn dat ieder ongeveer bij zijn plaats is. Duivel geeft weer teken om te zitten.

Boek: over het toneel loopt men zo:

DH. in lemniscaat:

Het hangt van de grootte van het toneel af hoe je de lemniscaat loopt, of misschien wel twee keer. Dat is een kwestie van timing. 
DH: Kaspar gaat links de coulissen in, wanneer hij daar voor het laatst in het lied dichtbij is; dat geldt voor Melchior en Balthasar en de page aan de rechterkant. (Ook Kapar kan hier meelopen en samen met B ‘omlopen”. Het laatste stukje van het lied zijn de koningen daar dus niet bij. DH: Balthasar liep achter het witte doek naar links, zodat vanaf die kant Balthasar en Kaspar verschijnen. Melchior en page komen van rechts.
DH: wie Viligratia speelde, was vaak ook de lakei van Herodes. Dat betekent dat deze lakei aan het begin er niet bij is en dat Viligratia hier af moet, om zich te gaan omkleden.

De kompany singht : (No. 1.)

Der wysen starre blinckt ons claer,
den hoochsten coninek moet voorwaer
op aertryc syn gecomen.
Och wysen, goede, wysen, seght
de waerheyt ons voor oghen leght
vanwaer hebt ghy vernomen ?

ghy=tikfout?: oudere tekst heeft =ghyt=

ylt nu, ylt
van hende en verre
mitter sterre
tottet kinde,
ylt den coninck der ere vinden.

De engel gaat weer op zijn plaats staan, vooraan rechts. De page haalt koning Melchior. Wanneer de koning op zijn stoel zit, loopt de page en kijkt naar de beide andere koningen die zijn gaan staan, komt terug en bericht de koning.          Extra: De spelersgroep gaat zitten. Koning en page blijven staan. De engel gaat links vooraan staan. Page buigt voor koning Melchior die inmiddels is gaan zitten. De page kijkt met zijn hand boven zijn ogen alsof hij in de verte tuurt, richt zich ”lebhaft’, druk, opgewonden, tot de koning:

DH: De engel steekt schuin over naar links vooraan

GT: koning Melchior, afgehaald door de pagie, komt op.
Oudere tekst: Koning Melchior zet zich neer, afgehaald als steeds, door den pagie. Deze kijkt in het rond, met levendige verwondering.

DH: koning Melchior en page komen uit coulissen. Aan de overzijde komen Balthasar en meteen daarna Kaspar – het toneel op. Page tuurt naar hen, loopt iets vóór Melchior en spreekt:

Pagie spreeckt:

Ghenadigste coningh, vreemt volleck sonder tal,
welcs doelwit onbekent, u dra gemoeten sal,
het schynt daor sy een coninck mit haorlieden
als over ons doet heerschen ende gebieden.

C. Melchior spreeckt:

So willic toeven een cort termyn
tot sy alhier sullen gecomen syn.

De beide koningen lopen naar koning Melchior,. Caspar links, Balthasar rechts.
Extra: De page gaat achter de koning staan. Koning B en C gaan staan en komen links en rechts op enige afstand van M te staan. M staat op. Buiging.

GT: De twee koningen komen ieder van een kant op)
Oudere tekst: De twee koningen komen ieder van een kant op. Pagie staat achter den koningszetel.
Dat betekent dat de oudere tekst ook de troon daar nog heeft gestaan, i.t.t. DH.

C. Melchior spreeckt: oudere tekst: opstaande

Myn eedle heren, weest gegroet,
buiging
waor hene staet u sin, hert ende moet ?

buiging C. Balthasar spreeckt:

Weest gegroet myn here, end u hofstoet daor neven, (pagie buigt)

maakt een wijzend gebaar naar de page
waor dogt u caravaen haor henen begheven?

DH: page gaat zitten

C. Melchior spreeckt:

Myn eedle here, heuschelyck danck   buiging
tot Hierusalem gaet onsen ganck

De drie koningen gaan bij elkaar staan. Extra: nu gaan de beide koningen maar Melchior toe, zodat ze een groep vormen.

C. Kaspar spreeckt:

Soot u ghelievo, seght my aen
Wat doet u nae Hicrusalem op gaen ?

C. Melchior spreeckt:

In Jesaia men claerlyc gescreven vint
hoe dat een schoon ende arrom kint

arrom=tikfout=arrem

in Bethlehem geboren worden sal,
een coninck seffens vander aert ent gants heelal
Nu wiertet deur de sterre olpenbaer,
hoe oft geschiet is wonderbaer,
naedien geringhe tyt te voren
bereyts dit kinde is geboren.

boek: gedurende dat Melchior spreekt, maakt de engel een boog om de koningen:

C. Balthasar spreeckt:

Mit waorheyt magh ic segghen ist al gelyck
toe gegaon in mkyn coninckryck.
Een star is ons aldaor verschenen
daor in een joncvrou stond, een kint mit eenen
hier deur coomt aen den lighten dach
tgeen onder den heydens verborghen lagh.

C. Kaspar spreeckt;

Dit selve heeft my op de baen gebragt,
dat hoochelyc een wonder wort geagt,
hier omme wy van herten seere –

de engel gaat langzaam af; DH: naar achter

mogtet so syn – het vinden begeren.

GT: De Engel gaat langzaam naar de achtergrond
Oudere tekst: de engel gaat van zijn plaats, links vooraan, langzaam naar den achtergrond.

DH: Kasper links, in het midden Balthasar, een paar stappen achteruit, rechts Melchior, parallel aan Kaspar.

C. Melchior spreeckt;

Doch, nu de starre schier verdween
dwelc ons ten teken blonck voorheen
en wy in deusen weghen ende straeten
op geen middelen ons en dorren verlaeten,
oock niet en weten nae wellecken kant
in dit gants onbekende lart,

DH: de engel gaat lopen, bij ‘bericht’ is ze hier*

so en willenme de reyse niet beënden
en nae Hierusalem ons heen wenden,
of wy in gintser stede welligt
niet en vernamen een naeder berigt.

Terwijl Melchior dit spreekt, is de page gaan zitten: Extra: de page gaat naar zijn plaats. De engel is langzaam lopend over het toneel weer vóór de koningen aangekomen, over 3/4 van het toneel. De koningen sluiten zingend aan en de engel loopt – zie tekening. Iedere keer bij ‘stilstaan’, staan ze even stil.
De Nederlandse tekst heeft maar 1x stilstaan. 

GT: De drie Coninghen singhen achter den Enghel gaende (No. 2)
Oudere tekst: De drie koningen zingen, achter den engel gaande, langzaam in een vorm loopend over het tooneel. (Nr.2)

DH: 
Drie coninghen tyen, de starre veur an,
tot Bctlehem isser de starre gegaen
en heytse beduyt
waer ’t kindeken leyt,
daer bleve de starre stil staen.

GT: Pagie leidt de kompany tot achter de koningen

DH: de engel gaat voorop en de koningen volgen M, B, K. Ze lopen aan de linkerkant van het toneel naar rechts achter en Kaspar moet net even voorbij de page zijn, op ‘stilstaan’. Daar staat ze ook stil. De duivel geeft een teken aan de spelersgroep op te staan. Ze draaien tegelijk naar recht. Muziek: ‘Ter tyt’.

DH: Als Viligratia de lakei speelt, moet hij tijdens de ommegang ‘ergens’ logischerwijs invoegen. Na de laatste soldaat. Dornach heeft hem tussen Jozef en Viligratia.
De koningen gaan tussen de rechtercoulissen.

.

Vervolg  Deel 3 – GT blz. 6 beginnend met ‘Ter tyt Herodis regiment’ t/m ‘met onsen vreuchdensanck’ blz. 13

Deel 1 – GT blz. 1 t/m 4: Kaspar: ‘En hope voor het kind..”

Deel 4 – GT blz. 13 beginnend met ‘Verlaet o heer’ t/m 17 Maria: ‘van hier en tot het veer Egyptenlant’

Deel 5 – GT blz. 17 beginnend met het opruimen van krukje en geschenken door page, het plaatsen van de troon van Herodes door duivel t/m einde.

.

Kerstspelenalle artikelen

 

1682

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.