VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner – Algemene menskunde voordracht 2 (2-3-2)

.

Enkele gedachten bij blz. 35 – 38 in de vertaling van 1993.

ALGEMENE MENSKUNDE ALS BASIS VOOR DE PEDAGOGIE

luidt de titel van de vertaling van GA* 293 [1].

De voordrachten die Steiner hield hadden tot doel uiteen te zetten wat vrijeschoolpedagogie omvat.
Van 21 augustus tot en met 6 september 1919 volgden de leerkrachten voor de te beginnen school deze cursus die, naast de in de morgen gehouden voordrachten GA 293, ook nog bestond uit de over de rest van de dag verdeelde cursussen  (GA 294) [2] en (GA295) [3]

SYMPATHIE EN FANTASIE

Telkens zal Steiner, wanneer hij iets uit wil leggen, van wat hij uit wil leggen, ook het tegenovergestelde benoemen. Het is een bepaalde manier van behandelen die hij in de 8e voordracht zo omschrijft:

Aus Widersprüchen besteht die Wirklichkeit. Wir begreifen die Wirklichkeit nicht, wenn wir nicht die Widersprüche in der Welt schauen.

Dat is vertaald in: De werkelijkheid bestaat uit tegenstrijdigheden. We begrijpen de werkelijkheid niet, wanneer we niet de tegenstrijdigheden in de wereld zien.
Ik voel hier meer voor ‘tegenstellingen’, omdat dit m.i. beter past bij wat Steiner doet: bepaalde fenomenen – hier dus voorstellen en willen  – als tegenstellingen karakteriseren.
GA 293/129
vertaald/126     zie ‘wegwijzers‘  15; 17; 20; 24; 87; 121; 124

We konden dus tot het inzicht komen dat ‘denken’ enerzijds in hoge mate ‘het zich voorstellen’ is van wat ooit een grotere realiteit had: het voorbeeld van de taart die eens heerlijk geurend voor ons stond en waarvan we nu nog een (af)beeld(ing) hebben in de vorm van o.a. een foto en die we ons nog ‘voor de geest’ kunnen stellen, m.a.w. we kunnen de taart nog als – niet meer realiteit zijnde – in ons als herinneringsbeeld oproepen. Op dezelfde manier kunnen we gedachten van een ander nog eens overdénken, we denken er nog eens over na. De oorspronkelijke gedachte is niet van ons, maar van degene die ze wellicht voor het eerst ‘be’dacht en op een bepaalde manier toevertrouwde ‘aan de wereld’.
Zo is het bestuderen van filosofieën in wezen niets anders dan ‘na’denken, dus in tweede instantie – wat vóór ons de bekend geworden filosoof in zijn theorieën heeft verwoord.
‘Leren’ is meestal je ‘eigen’ maken wat van een ander is of was en wat je dan – met het examen als hoogtepunt – kan spiegelen – je weet het, je hebt de kennis opgedaan: je slaagt!

Ooit waren de gedachten van degene die daar later ‘filosoof’ om is gaan heten, nog oorspronkelijk. Hij was in zekere zin de oorsprong van iets nieuws.

Maar in ieders leven vindt wel iets dergelijks plaats. Dat hoeft helemaal niet met ‘grootse’ gedachten te maken te hebben, wel met iets eigens. Jij bent de bron, de orignie, jij net origineel. Dat kan op allerlei terreinen van het leven. 

Ik neem hier het alledaagse voorbeeld van ‘je wil zelf je keuken verbouwen’. Wat je in je huidige keuken aantreft, waarneemt, bevalt je niet (meer), kortom er is antipathie. Je wil iets anders. ‘Wil’, vrijwel altijd met ‘toekomst’ verbonden, m.a.w. die nieuwe keuken is nog geen realiteit, moet dat nog worden. Wanneer je je keuken zo bekijkt, zie je wellicht voor je hoe die eruit zou kunnen gaan zien. In gedachten zijn de bahama-beige tegeltjes nu wit en de donker gebeitste eiken kastjes worden vervangen door….Zo kun je geruime tijd bezig zijn, terwijl er met de materiële keuken nog niets gebeurt.
Dit ‘bezig’ zijn met allerlei voorstellingen noemt Steiner nadrukkelijk ‘denken’.  Dat kan dus met ‘oude’ voorstellingen, de gedachten van anderen, maar ook met ‘nieuwe’, de oorspronkelijke. Jouw gedachten, dus. Hier ben je in het denken, voorstellend, scheppend bezig, creatief. Hier overweegt niet het oude, maar het nieuwe – dat wat nog komen moet.
In dit voorbeeld dus de nieuwe keuken. Hoe die eruit gaat zien, kan je zelf ontwerpen. Natuurlijk kun je ook weer terugvallen op iets ouds: het voorbeeld van een keukenontwerp in een keukenboek. Maar nu weten we het wel: het plaatje van die keuken is niet meer de realiteit: die keuken kan in de showroom al wel weer afgebroken zijn.

fantaseren

Dat nog niet – letterlijk – uit-gedachte ontwerp, je bent er nog niet mee klaar, dat ontwerp dat in wezen nog aan het ontstaan is, waarvan je soms – in gedachten – weer iets afbreekt, nieuw laat ontstaan, moet wel je sympathie hebben: anders was je er niet aan begonnen. Je merkt hieraan dat sympathie en wil met elkaar te maken hebben; maar dan ook met dit ontwerpen, dat laten ontstaan, dit scheppende denken. Dat is in zekere zin wat we fantaseren noemen.
In dit voorbeeld heeft fantasie iets te maken met ‘wat er komen gaat’. Niet, met wat in de volksmond fantasie óók is: iets wat buiten de realiteit staat. Vanuit onze optiek is dat ook nog waar: het moet nog realiteit worden. Waar het om gaat is, dat het realiteit moet kúnnen worden, anders neigt het naar het onmogelijke, wellicht zelfs het dwaze: de fantasterij.

Steiner bedoelt met de fantasie geen fantasterij.

Op blz. 37 – ik maak een paar zinstukjes los van de context:

-het willen, wat kiem in ons is
-het willen leeft in ons omdat we er sympathie voor hebben, sympathie voor de kiem
-het willen berust op sympathie
-wordt de sympathie sterk genoeg, dan ontstaat daaruit de fantasie

Nu kan de fantasie nóg sterker worden en gebeurt dat, dan:

Wird nun die Sympathie genügend stark – wie es bei der Vorstellung war, die durch Antipathie zum Gedächtnis wird , dann entsteht aus Sympathie die Phantasie. Genau ebenso wie aus der Antipathie das Gedächtnis entsteht, so entsteht aus Sympathie die Phantasie. Und bekommen Sie die Phantasie genügend stark, was beim gewöhnlichen Leben nur unbewußt geschieht, wird sie so stark, daß sie wieder Ihren ganzen Menschen durchdringt bis in die Sinne, dann bekommen Sie die gewöhnlichen Imaginationen, durch die Sie die äußeren Dinge vorstellen. Wie der Begriff aus dem Gedächtnis, so geht aus der Phantasie die Imagination hervor, welche die sinnlichen Anschauungen liefert. Die gehen aus dem Willen hervor.

Wordt de sympathie nu sterk genoeg dan ontstaat – zoals de voorstelling door antipathie tot geheugen wordt — uit sympathie de fanta­sie. Precies zoals uit de antipathie het geheugen ontstaat, ont­staat uit de sympathie de fantasie. En wordt de fantasie sterk genoeg – wat in het gewone leven slechts onbewust gebeurt — zo sterk dat ze weer uw hele zijn doordringt tot in de zintuigen, dan krijgt u de gewone imaginaties0 waardoor u zich de uiterlij­ke dingen kunt voorstellen. Zoals het begrip uit het geheugen ontstaat, zo ontstaat uit de fantasie de imaginatie die de zin­tuiglijke waarnemingsbeelden oproept. Deze komen voort uit de wil.

0imaginaties: gewone imaginaties – Steiner duidt hier niet op het hogere kenvermogen, maar op het concrete ‘waarnemingsbeeld’ dat wij ons van de dingen vormen.

In de 6e voordracht wordt er meer over de imaginatie gezegd, daarom laat ik het hier bij bovengenoemde opmerking.

Zoals de wil met de toekomst samenhangt, zo ook de fantasie: het zich voorstellen, denken met toekomstkarakter. Het plannen maken die nog ontvouwd moeten worden. Die plannen liggen a.h.w. nog ineen gevouwen, opgevouwen en komen bij het ont-vouwen naar buiten.
Je begint er niet aan als je er niet voldoende sympathie voor hebt. er te weinifg voor voelt; maar als je er warm voor loopt, ga je ervoor. Fysiek bekeken kom je, als je het over warmte wil hebben, uit bij het bloed.

Het rijtje ‘willen, sympathie, fantasie, imaginatie heeft fysiek naast zich het bloed.
Daarover meer: zie [2-7], nog niet oproepbaar

.

*GA= Gesamt Ausgabe, de boeken en voordrachten van Steiner

[1] GA 293
Algemene menskunde als basis voor de pedagogie
[2] GA 294
Opvoedkunst. Methodisch-didactische aanwijzingen
[
3] GA 295
Praktijk van het lesgeven
.

Algemene menskunde: voordracht 2: alle artikelen

Algemene menskundealle artikelen

Rudolf Steineralle artikelen op deze blog

Menskunde en pedagogiealle artikelen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.