VRIJESCHOOL – De ontwikkeling van het jongere kind (2-1)

.

Dat ventje kan alleen maar eten

Een mollige peuter die alleen aandacht heeft voor het vullen van zijn buikje, vraagt een heel andere benadering dan de gespierde driejarige die vooral wil bewegen of het spichtige meisje dat uit angst dat haar speeltje wordt afgepakt bij voorbaat al om zich heen slaat. Niet altijd is het gemakkelijk om los te komen van de verwachtingen die je pasgeboren baby in je wekte en te zien wat jouw opgroeiende kind werkelijk van je vraagt voor zijn ontwikkeling. Peuterjuf Joyce Honing laat je mee kijken naar een paar kinderen in haar klasje.

Tegen half negen verschijnen de eerste peuters op het schoolplein, al dan niet aan de hand van hun vader of moeder. Hun stemmetjes klinken licht. Het is voorjaar – de winterjassen en mutsen zijn uitgetrokken en de kinderen worden weer zichtbaar. Ik zie een moeder door het grote hek het plein op komen. Haar wangen zijn verhit, alsof ze zojuist een zware klus heeft geklaard. Een eindje achter haar volgt haar zoontje. Hij houdt zijn mollige armpjes gestrekt voor zich uit en draagt in de schaal van zijn handjes een appel. Langzaam nadert hij het peuterplein.

De moeder, die naar haar werk moet, spoort het kleine mannetje aan tot grotere snelheid. Maar J. loopt voetje voor voetje en draagt zijn appel mee alsof het zijn dierbaarste speelgoed is. Als zijn moeder hem de appel wil afnemen om hem in beweging te krijgen, trillen zijn lippen en zakt zijn mond langzaam open. Dikke tranen rollen over zijn bolle wangetjes en in plaats van het gewenste hogere tempo staat hij nu helemaal stil. Zijn moeder kijkt wanhopig op naar het raam van het peuterklasje en kan niet anders doen dan hem de appel teruggeven. Dan zijn de tranen weg en lacht zijn mond weer. Met zijn jas nog aan loopt hij het klasje binnen. ‘Kijk eens juffie,’ zegt hij met trage stem, ‘J. heeft een appel.’ Ik ga op mijn knieën bij hem zitten en bekijk de appel en aanschouw het stralende wonder. Samen leggen we het wonder in de fruitmand.

Sporten
De moeder staat bij de deur. ‘Wat ik ook doe, ik krijg er geen snelheid in’, zegt ze geërgerd. Omdat ik zie dat de situatie haar zwaar valt, stel ik voor een gesprek met haar te hebben, nadat de peuters zijn opgehaald. Als ze aan het einde van de ochtend binnenkomt en het met stroop besmeurde snoetje van haar kind ziet, zegt ze met verwijtende stem: ‘Dat ventje kan alleen maar eten.’

In het spreekkamertje vraag ik haar naar de reden van haar oplopende irritatie. Ze vertelt over haar man, die sportfanaat is en dolgraag voetbalt. Hij neemt de buurjongetjes regelmatig mee naar voetbalwedstrijden. Zelf doet ze aan atletiek.
Het is haar droom dat J. met zijn papa zal gaan voetballen en met haar hardlopen of desnoods zwemmen. Ze is er heilig van overtuigd dat het een kwestie is van het aansporen van zijn snelheid en het afremmen van de overmatige eetbehoefte, om deze droom in vervulling te laten gaan. ‘Hij moet afslanken,’ zegt ze stellig. Ook in het klasje geldt haar voorschrift van maximaal een boterham per ochtend zonder boter.

Hooggespannen verwachtingen
Als je zelf zo dol bent op sport, is het begrijpelijk dat de verwachtingen die je van je kind hebt op dat gebied hoog gespannen zijn. Naast haar droombeeld heb ik het beeld geplaatst van J. zoals ik hem zie: bolle wangetjes, dromerige, wat waterige oogjes, een vormeloos mondje, vlezige oorlelletjes, mollige armpjes en beentjes, handen met babykuiltjes. Het is een gestalte die maar een ding zegt: ik wil genieten en veel eten en ik wil niet bewegen. ‘Valt daar dan helemaal niks aan te veranderen,’ roept de moeder wanhopig.

Als antwoord stel ik voor dat ze de volgende ochtend in het peuterklasje met me meekijkt naar een kind dat van nature atletisch is. We zien het jongetje minuten eerder dan zijn moeder de klas binnen rennen. Zijn jas hangt nog aan zijn linkerarm als hij al bovenop de omgekeerde schommelboot staat. Door niets wordt hij gehinderd in zijn actieve bewegingen. Hij is net zo oud als Jesse en even groot, maar zijn armen en beentjes zijn pure spierbundels. Zijn buikje is gestrekt, het peutervet verdwenen en de ogen wakker. Naast dit jongetje dat plezier beleeft aan bewegen, staat J. Wat de kleine atleet ook uit de kast haalt om hem over te halen om mee te spelen, J’s mond blijft open hangen, zijn oogjes dromerig en zijn schoudertjes afgezakt.

Opnemen en verteren
Alles wat J. ziet en hoort wil hij mee naar binnen nemen, proeven, voelen, verteren. En dan pas handelen. Maar dan is het voor handelen al te laat want er is intussen al weer iets nieuws verschenen dat geproefd en verteerd wil worden. Dat heeft niets te maken met sloomheid. Dat heeft te maken met het wezen van het kind, met zijn specifieke manier van de wereld ontmoeten. Dat kun je volgens mij als ouder inderdaad niet veranderen. Wat je doen kunt is goed kijken en antwoord geven op datgene wat je kind zichtbaar aan je vraagt. Wanneer een kind als J., dat door zijn aard niet anders kan dan opnemen en verteren, wordt voortgestuwd, blijven zijn waarnemingen als onverteerbare aardappels in zijn maag liggen en wordt hij gespannen. Hoewel het niet bij zijn molligheid hoort, is J. nerveus omdat hij niet mag zijn wie hij is. Eigenlijk vraagt hij zijn ouders: hou van me, hoewel ik me zo van jullie onderscheidt dat ik niet aan de verwachtingen die je van me hebt zal kunnen beantwoorden.

De volgende ochtend ga ik bij het begroeten van ouders en kinderen de kring met peuters langs. L. vertelt over het poesje dat ze heeft gekregen, R. over zijn nieuwe schoenen en J. over de boterham die hij heeft gegeten: ‘… met kaas, enne… met mosterd en gisteren heeft mamma spruitjes gemaakt en oma pannenkoeken.’ Gelukkig kan zijn moeder meelachen.

Jk
In het klasje zit ook Jk. Haar donkere piekhaartjes staan slordig op haar hoofd. Ze heeft een bleek, wat schraal gezichtje. Haar armen en vingertjes zijn dun. Ze draagt ultramoderne schoenen met dikke plateauzolen en kleren in een waterval van felle kleuren. Als ik haar groet, heb ik al bijna de eerste krab op mijn wang te pakken. Als J. in haar buurt komt, heeft hij in een ommezien haar tanden in zijn mollige handje staan. Maandenlang al is Jk de schrik van de klas.

Als ouders overwegen hun kinderen uit het peuterklasje te nemen uit angst voor haar uithalen, stel ik Jk’s moeder voor om eens over haar dochter te praten.

Jk’s moeder is nog heel jong. Omdat ze zelf een verdrietige, strenge jeugd heeft gehad, nam ze zich voor alleen maar lief te zijn voor haar dochtertje. Tot haar grote verwarring heeft dat dochtertje zich niet ontwikkeld tot het zachtmoedige, ronde meisje dat ze zich had voorgesteld, maar tot een kind dat krabt, bijt, schopt en slaat. Daar is ze van in de war.
Ze begrijpt niet waarom Jk is zoals ze is. Ze voelt zich schuldig, en hoe schuldiger ze zich voelt, hoe meer speelgoed er komt en hoe meer pretparken er worden bezocht.

Ook haar stel ik voor om een ochtend in het klasje te komen.

Samen kijken in het klasje
We kijken samen naar dat dunne, doorschijnende meisje van haar. Ze heeft geen gram vet en is zo gestrekt als een speer, klaar om weg te schieten. Ze hoort en ziet alles. Zowel voor als achter zich is ze waakzaam aanwezig en haar handjes en voetjes zijn klaar voor de aanval. Jk’s moeder geneert zich en vergoelijkt voortdurend het gedrag van Jk, die deze ochtend meer krabt en bijt dan ooit. Doordat ze zo hard bezig is haar dochter te verontschuldigen, ziet ze haar kind niet echt. Ze ziet niet dat Jk heel agressief lijkt, maar eigenlijk bang is.

‘Waar is ze dan bang voor?’ vraagt ze in tranen. ‘We doen er toch van alles aan om het haar naar de zin te maken.’

Een welkom thuis
Ik vertel haar dat ik denk dat Jk bang is om niet gezien te worden, om geen bestaansrecht te hebben. Misschien vraagt ze helemaal niet om het pretpark maar om een thuis waarvan ze wat zekerder weet dat haar pop, haar prentenboek en haar bed er zijn. Ze vraagt om de zekerheid dat er tijd is voor kleine dingen als het op schoot een boekje kijken zonder dat de telefoon stoort. Haar tengere gestalte roept erom warm te worden aangekleed, zodat haar lijfje een welkom thuis voor haar wordt. Omdat ze te veel waarneemt, zou ze het beste een lange nachtrust kunnen hebben om de indrukken te kunnen verwerken. Een vast slaapritueel waardoor ze zich kan ontspannen, zal haar helpen rustig in te slapen. Er kan haar nog extra bescherming en geborgenheid worden geboden door haar hele lijfje ’s avonds in te wrijven met olie. Verder heeft een kindje dat innerlijk geen grond onder de voeten voelt, behoefte aan stevige schoenen met zolen waarmee je de aarde onder je kunt voelen.

Duidelijke grenzen
Maar Jk vraagt ook om duidelijke grenzen en dat betekent dat je niet goedkeurt dat ze bijt en krabt. Natuurlijk kun je tegen haar niet uitvallen of haar straffen, want dan zou ze zich nog meer bedreigd gaan voelen. In de peuterklas doen we daarom een schoentje uit als er een voetje schopt, zodat dat voetje weet dat het iets deed wat niet mag. En als haar handjes krabben of slaan, ligt er in het klasje een speciaal blauw fluwelen kussentje klaar dat die handjes ‘lief en aardig’ kunnen aaien. Want zelf is ze die nog niet de baas. Aanvankelijk voelde Jk’s moeder zich wat overdonderd door deze benadering. Het sterkte haar in haar overtuiging dat ze geen goede moeder is. Intussen is ze ervan overtuigd geraakt dat ze als liefdevolle moeder de grote gebaren, de uitjes en het nieuwe speelgoed niet nodig heeft om Jk te laten merken dat ze er mag zijn. En ze kan het opbrengen om streng te zijn voor haar, omdat ze heeft gemerkt dat juist het stellen van grenzen Jk rustiger maakt.

Joyce Honing, Weleda Puur kind nr. 1, lente 1998
.

peuters en kleuters: alle artikelen

ontwikkelingsfasenalle artikelen

Menskunde en pedagogiealle artikelen

opvoedingsvragenalle artikelen

.

1438

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s