VRIJESCHOOL – Zintuigen (9-8)

 

.

Kinderen gebruiken zintuigen lang niet bewust genoeg

‘De overstelpende veelheid aan — vooral vluchtige — beelden en klanken die kinderen krijgen te verwerken, zonder dat ze nog in staat zijn ze werkelijk te verwerken, maakt de gevoeligheid voor indrukken geringer, waardoor de zo noodzakelijke ontwikkeling van de zintuigen verstoord wordt.

De klachten over een gebrekkige concentratie, het nauwelijks kunnen reproduceren van eigen belevingen, de onmacht om eenvoudige gebruiksvoorwerpen als een schaar of een potlood op een redelijke manier te hanteren, de achteruitgang van de in aanleg volop aanwezige fantasie bij veel kinderen, hebben direct te maken met de verwaarlozing van het gebruik en de gebruiksmogelijkheden van de zintuigen. Die verwaarlozing heeft tot gevolg dat indrukken of helemaal niet of weinig intens-bewust worden ervaren en ’ingeprent’, waardoor de vergroving en daarmee tegelijkertijd de vervlakking van het gevoelsleven toeneemt.

Als er dan eens sprake is van een gerichte, geïsoleerde opdracht aan bijvoorbeeld kinderen in een klas om de zintuigen ’aan het werk te zetten’, ontstaat dikwijls een soort schokeffect, waarmee ze geen raad weten. Het werkelijk luisteren naar geluiden van de stilte, het geconcentreerd aanhoren van een brokje muziek, het met de ogen dicht betasten van voorwerpen of in stilte gericht kijken naar wat een wolk doet, vinden ze dan ’gek’ of’vreemd’.

Dat ongewoon vinden van iets doodgewoons toont aan dat veel kinderen niet (meer) gewend zijn hun zintuigen bewust te gebruiken.

Nu spreekt het vanzelf dat ook dat moet worden aangeleerd, maar de bedreigingen van buiten af zijn zo groot dat het opgroeiende kind als een nog lang niet weerbaar wezen een grote kans loopt murw geslagen te worden in zijn gevoelsleven door een ontoelaatbare overspoeling van over-prikkels van geluiden en visuele waarnemingen.

De uiterlijke, materiële zorg en aandacht van de grote-mensen-maatschappij voor het kind in het algemeen mag de laatste decennia veel en veel groter zijn geworden, de voor het kind negatieve invloeden en bedreigingen zijn eveneens in niet geringe mate toegenomen, zodanig zelfs dat bescherming en wapening daartegen, in veel gevallen een haast onmogelijke opgave lijkt te worden. Bovendien lijkt voor de aandacht van de zintuiglijke ontwikkeling als essentieel onderdeel van de opvoeding weinig plaats meer te zijn.

Dat de zintuiglijke ontwikkeling onmisbaar is voor de ontplooiing van het kind tot een bewuste, veelzijdig ontwikkelde persoonIijkheid, hoeft geen betoog.

Maar de vluchtigheid, de gejaagdheid, de eenzijdig gerichte belangstelling, het gebrek aan wezenlijk diepe belangstelling, het gebrek aan tijd, het weinig bewust bezig-zijn met kinderen, dat alles is weinig bevorderlijk voor de stimulering van de zintuiglijke ontwikkeling.

Veel kinderen dreigen in hun ontplooiing belemmerd te worden of worden belemmerd juist in een ontwikkelingsperiode waarin het concrete en bewuste voelen-horen-ruiken-proeven-kijken de ontwikkeling van de fantasie, de creativiteit, de concentratie, het kritisch vermogen, de eigen ervaringswereld, het bewustzijn, het gevoelsleven op gang brengt en stimuleert.

Dat die belemmering in hun ontplooiing op latere leeftijd hun gedrag, hun gevoelsleven en hun levenswijze zullen beïnvloeden en meebepalen, is zonneklaar. Het is daarom werkelijk van het allergrootste belang om kinderen te behoeden voor over-prikkels en dus voor afstomping en vervlakking en te proberen de basis te leggen voor een bewuster en ’rijker’ leven, als kind en als latere volwassene. Die basis wordt gelegd als dwars tegen de absurde stroom van over-prikkelbedreigingen in het kind tegen zichzelf beschermd wordt door hem te leren zijn zintuigen te gebruiken, door hem zijn eigen wereld te laten ontdekken met zijn eigen onmisbare en altijd bij de hand zijnde hulpmiddelen. Leren geconcentreerd en genuanceerd kijken, waarnemen, luisteren, ruiken, voelen, is leren ontdekken en genieten, is leren verwonderen en bewonderen, is leren werkelijk beleven. De betekenis van de ontwikkeling en training van de zintuigen reikt echter verder dan de beleving van zintuiglijke waarnemingen alleen.

De wijze waarop een kind of een volwassene door zijn levenswijze, zijn gedrag, zijn instelling, zijn houding tegenover zichzelf en anderen in zijn omgeving functioneert, is voor een groot deel meebepaald doof de aandacht die aan zijn zintuiglijke ontwikkeling is besteed.’

Nee, dit is geen artikel uit 2016 – waarin het maar zo geschreven had kunnen zijn;- nee, het is ook niet geschreven door een vrijeschoolleerkracht – al had het maar zo gekund, want als er in een onderwijsvorm visie bestaat op ‘zintuigen’ is het wel in het vrijeschoolonderwijs -.
Op deze blog zijn al diverse artikelen over ‘zintuigen’ verschenen. Van meer theoretische aard, maar ook vanuit de praktijk. Wat kun je doen; hoe doe je het.

En vanuit de inhoud van bovenstaand artikel en vanuit ‘hoe is het vandaag de dag met de ‘zenuw-zintuigprikkels’, is de vraag misschien wel al veel meer: ‘wat moet je doen’.

Rudolf Steiner heeft scherp, helder geformuleerd hoe waarnemen en denken samenhangen, m.n. in zijn ‘Filosofie van de vrijheid‘.

Wij zijn woorden serieus overdenkt, zal tot geen andere conclusie kunnen komen dat het de hoogste tijd is voor een weloverwogen opvoeding van de zintuigen – vooral van oog en oor.

Artikel verschenen in ‘Nieuwsblad van het Noorden’29-08-1978, door WvT

.

In het Archeon in Alphen aan den Rijn bevindt zich een kruidentuin. Daarin kun je ‘speuren naar geuren”
.

Zintuigen: alle artikelen

 

999

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

Advertenties

Een Reactie op “VRIJESCHOOL – Zintuigen (9-8)

  1. Pingback: VRIJESCHOOL – Zintuigen – alle artikelen | VRIJESCHOOL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s