.
Onderdeel van ‘Algemene menskunde’ voordracht 9, artikel [9-1-2-4/7]
Wanneer Steiner over het 9 à 10-jarige kind spreekt, gebeurt dat heel vaak in samenhang met de leeftijd net ervoor of nog verder terug.
Uiteraard is dat heel logisch, want eigenlijk kan je niet ‘; zomaar’ ergens beginnen, we hebben met een doorlopende ontwikkeling te maken met markante punten.
Een van die punten is het 9e à 10e levensjaar.
Menschenerkenntnis und Unterrichtsgestaltung
Menskunde en opvoeding
Voordracht 8, Stuttgart 19 juni 1921
Blz. 131 vert. 128
Nun, wenn wir in dieser Weise richtig das Kind ins Leben hineinleiten, daß wir es in seiner Einheit lassen, daß wir es nicht in zwei Teile zerschneiden, dann erleben wir so um das 9. Jahr herum den außerordentlich wichtigen Punkt im Leben des Kindes, den man einfach beobachten muß: Das Kind kommt dann in einem Male dazu, sich ganz anders zur Außenwelt zu stellen, als es sich vorher gestellt hat. Es ist etwas, wie wenn das Kind erwachen würde, wie wenn es an- fangen würde, zu seinem Ich ein ganz besonderes Verhältnis zu finden. In diesem Lebensalter, das so um das 9. Jahr herum liegt, da sollen wir achtgeben auf das Kind. Und wir sollen eigentlich von Anfang an achtgeben. Es kann in der heutigen Zeit leicht passieren, daß verhältnismäßig früh schon das Kind uns solche Anwandlungen zeigt. Wir sollen achtgeben, wie das Kind innerlich dazu kommt, erstaunt zu sein. Über alle Dinge fängt es an, erstaunt zu sein. Es bekommt ein neues Verhältnis zu allen Dingen. Bei normalen Kindern tritt das zwischen dem 9. und 10. Lebensjahr auf. Wenn wir uns jetzt sinnig, innerlich fragen: Was ist da eigentlich mit dem Kinde vorgegangen? –dann ist es so, daß wir etwas zur Antwort bekommen, was man nicht so ganz exakt in die Worte der heutigen Sprache fassen kann, was man aber etwa so ausdrücken kann: bis dahin hätte das Kind, wenn man ihm einen Spiegel vorgehalten hätte und es sein eigenes Antlitz im Spiegel gesehen hätte, dieses so ein bißchen anders angesehen wie es äußere Gegenstände ansieht, aber mit keiner besonderen Empfindung. Bedenken Sie nur einmal, wenn Sie einem Affen einen Spiegel geben – haben Sie das schon beobachtet? -, er nimmt ihn und läuft mit ihm an einen Ort, wo er ganz ruhig hineinschauen kann und dann schaut er
Welnu, als we een kind zó op de juiste wijze in het leven binnen leiden, dat we het als eenheid intact laten, dat we het niet in twee stukken snijden, dan beleven we rond het 9e jaar het buitengewoon belangrijke moment in het leven van het kind dat we moeten bestuderen: het kind plaatst zich dan opeens heel anders in de wereld dan vóór die tijd. Het is alsof het kind wakker wordt, alsof het een heel speciale verhouding tot zijn Ik begint te krijgen. Op die leeftijd, zo rond het 9e jaar, moeten we speciaal op de kinderen gaan letten. Eigenlijk moeten we al vanaf het begin opletten. Het kan tegenwoordig makkelijk gebeuren dat een kind relatief vroeg zulke ‘bevliegingen’ te zien geeft. We moeten er op letten hoe het er innerlijk toe komt verbaasd te zijn. Het begint overal verbaasd over te zijn. Het krijgt een nieuwe verhouding tot alle dingen. Bij normale kinderen treedt dat op tussen het 9e en 10e jaar. Als we ons nu, innerlijk, de verstandige vraag stellen: wat is er met het kind gebeurd? -, dan krijgen we een antwoord dat niet helemaal exact in woorden van de huidige taal kan worden gevat; maar het kan zó worden uitgedrukt: tot dan had het kind, als je het een spiegel voorgehouden had en het zijn gezicht daarin had gezien, dit een beetje anders gezien dan het naar uiterlijke voorwerpen kijkt, maar niet met een speciaal gevoel. Bedenkt u maar eens als u een aap een spiegel geeft – hebt u dat wel eens gezien? -; die pakt de spiegel en loopt ermee naar een plek waar hij er heel rustig in kan kijken; dan kijkt hij
Blz. 132 vert. 129
hinein und ist nicht wieder loszukriegen. Wenn man ihm den Spiegel wegnehmen will, so kommt einem das sehr schlecht an. Er ist ganz ungeheuer versessen, dasjenige, was er sieht drinnen, wirklich ins Auge zu fassen. Aber Sie werden es noch nicht erlebt haben, daß ein Affe anders geworden ist, wenn er in den Spiegel gesehen hat. Sie werden nicht beobachten, daß der Affe viel eitler geworden ist. Es macht ihm nach dieser Richtung keinen Eindruck. Es macht Eindruck auf sein Wahrnehmungsvermögen, was ihm die augenblickliche Wahrnehmung heraufspiegelt, aber es metamorphosiert sich das nicht um. Er vergißt das gleich wiederum, wenn ihm der Spiegel weggenommen wIrd. Eitler wird er nicht. Das Kind würde von dem Moment an, von diesem Lebensalter an, das ich charakterisiere, durch das Sich-selbst–Anschauen in der Tat verleitet, zu einem Umgestalten der früheren Empfindungsweise in Eitelkeit, Koketterie. Das ist der Unterschied zwischen dem Affen, der noch viel mehr hält auf das Sich-selbst–Sehen als das Kind, und dem Kinde. Beim Affen geht es nicht dauernd in den Gefühlscharakter, Willenscharakter über. Beim Kind muß man sagen: Wenn es sich im Spiegel sieht von 9½ Jahren an, ist das Sich-in-dem-Spiegel- Sehen für das Kind etwas, was bleibende Eindrücke hervorbringt, was seinen Charakter in einer gewissen Weise beeinflußt. Das könnte man wahrnehmen, wenn man das Experiment machen wollte.
erin en is er niet van los te krijgen. Als je hem de spiegel wil afnemen, dan vergaat het je slecht. Hij is er erg op verzot dat wat hij daarin ziet, echt te bekijken. Maar u zult toch nog niet hebben meegemaakt dat een aap veranderd is bij het kijken in de spiegel. U zult niet zien dat de aap veel ijdeler is geworden. In die zin maakt dat op hem geen indruk. Het maakt indruk op zijn waarnemingsvermogen, wat hem de waarneming van het moment terugspiegelt, maar dat wordt niet gemetamorfoseerd. Hij vergeet het direct weer wanneer hem de spiegel wordt afgenomen. Hij wordt er niet ijdeler door.
Een kind wordt, vanaf de leeftijd die ik nu karakteriseer, door het kijken naar zichzelf inderdaad ertoe verleid de vroegere wijze van beleven in ijdelheid, koketterie om te vormen. Dat is het verschil tussen het kind en een aap, die nog veel meer gesteld is op het kijken naar zichzelf dan een kind. Bij de aap gaat het niet permanent over in het gevoelskarakter, in het wilskarakter. Bij het kind moeten we zeggen: als het vanaf 9½ jaar zichzelf in de spiegel bekijkt, is het zichzelf in de spiegel zien voor hem iets wat een blijvende indruk achterlaat, wat zijn karakter in zekere zin beïnvloed. Dat zou je kunnen observeren als je een experiment wilde doen.
Blz. 133 vert.
[ ] wie tatsächlich das Kind in einer feinen, zarten Weise zu einer Art von Erstaunen kommt über alles, was in der Welt vorgeht, weil es anfängt, sich selber in der Welt drinnen zu sehen. Man kommt ja erst in diesem Stadium des Lebens zum Ich-Bewußtsein. Wenn man es einem überall entgegenglänzen sieht, wenn man überall in der Pflanzenwelt, Tierwelt anfängt zu fühlen und zu empfinden, dann weiß man etwas von sich aus. Und das fängt an aufzuwachen in dem Kinde zwischen 9 und 10 Jahren. Es fängt nicht an aufzuwachen, wenn man vermeidet, es zum bildlichen Betätigen zu bringen, wenn man vermeidet, es dazu zu bringen, daß es in seiner eigenen Bewegung Sinnvolles ausführt.
[ ]
hoe het kind daadwerkelijk op een fijne, tere wijze tot een soort verbazing komt over alles wat er in de wereld gebeurt, omdat het zichzelf in de wereld begint te zien. Pas in dit stadium van het leven komt men tot het lk-bewustzijn. Als je de dingen overal om je heen ziet tegemoet stralen, als je overal voor de dingen in de planten- en dierenwereld een gevoel begint te krijgen, dan weet je iets vanuit jezelf. Dat begint wakker te worden in de kinderen tussen het 9e en 10e jaar. Dat begint niet wakker te worden als we nalaten om de kinderen tot beeldende activiteiten te brengen, als we vermijden ze ertoe te brengen dat ze in hun eigen beweging zinvolle dingen doen.
Blz. 134/135 vert. 132
Man muß mit dem Gefühl in das Kind selber hineinwachsen; man muß drinnenstecken in dem Kind, nicht äußerlich herumexperimentieren, sondern drinnenstecken,es ist wirklich so, daß man sagen muß: Der Mensch entwickelt sich schon so, daß er eine gewisse Lebensbahn durchmacht von dem Moment an, wo in einer unteren Schichte gewissermaßen auftaucht aus der Sprache heraus: Du bist ein Ich. – Dieses, was da beim Kinde verhältnismäßig früh auftritt, wenn es lernt, zu sich «Ich» sagen, das ist doch wie ein Traumhaftes und lebt wie ein Traumhaftes fort. Das Kind wird uns nun in die Schule gebracht. Und indem es uns in die Schule gebracht wird, müssen wir das wenden. Es will ja eine andere Richtung nehmen. Wir müssen es zur künstlerischen Betätigung hinwenden. Und wenn wir uns eine Zeitlang so mit dem Kinde beschäftigt haben, dann macht es den Weg zurück, und es kommt wiederum durch den Punkt im Leben, wo es zu sich «Ich» sagen gelernt hat und dann setzt es die Sache fort und kommt später dadurch, daß es geschlechtsreif geworden ist, noch einmal durch diesen Punkt. Und wir bereiten diesen Moment vor, wenn wir es in einem Zeitpunkt zwischen dem 9. und 10. Jahre zum Erstaunen, Bewundern der Welt bringen. Wenn wir seinen Schönheitssinn bewußter machen, dann bereiten wir es so vor, daß es, wenn die Geschlechtsreife eintritt, die Welt in der richtigen Weise lieben lernt, daß es die Liebe in der richtigen Weise entwickelt.
We moeten leren de kinderen te observeren. We moeten met ons gevoel in de kinderen ingroeien; we moeten in ze zitten, niet van buiten af maar wat aan-experimenteren, maar er helemaal in zitten. Je moet werkelijk zeggen: de mens ontwikkelt zich zo dat hij een bepaald verloop in zijn leven doormaakt vanaf het moment waarop in een van de onderste lagen vanuit de taal opduikt: jij bent een Ik. – Wanneer een kind leert ‘Ik’ tot zichzelf te zeggen – wat relatief vroeg optreedt – is dat echter iets droomachtigs, en het leeft ook als iets droomachtigs voort.
Dan wordt het kind in onze school gebracht; wanneer het in onze school komt, moeten we dat veranderen. Het wil immers een andere richting op gaan. We moeten het kind naar een kunstzinnige activiteit toe leiden. En als we ons een tijdlang zo met hem hebben beziggehouden, dan loopt het de weg terug en gaat weer door het punt in zijn leven waarop het ‘Ik’ heeft leren zeggen; dan gaat het verder en komt nóg eens door dat punt door het feit dat het geslachtsrijp is geworden. Dat moment bereiden we voor als we een kind op een tijdstip tussen zijn 9e en 1 Oe jaar tot een zich-verbazen, een bewonderen van de wereld brengen. Als we zijn gevoel voor schoonheid bewuster maken, dan bereiden we het zó voor dat het, wanneer de puberteit aanbreekt, de wereld op de juiste wijze leert liefhebben, dat het op de juiste wijze liefde ontwikkelt.
GA 302/131-135
Vertaald Menskunde en pedagogie/128-133
.
Rudolf Steiner over ontwikkelingsfasen: alle artikelen
Ontwikkelingsfasen: alle artikelen
Algemene menskunde: alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen op deze blog
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: alle beelden
3187-2999
.
.
.
VRIJESCHOOL 