VRIJESCHOOL – Paradijsspel

.
Pieter HA Witvliet
.

paradijsspel in jip-en-janneketaal
.

Nee, dit is ABSOLUUT GEEN PLEIDOOI om voortaan een andere taal in het Paradijsspel uit Oberufer te gaan gebruiken.

Iedere vorm van aanpassing – hoe mooi verder van taal – haalt het niet bij wat Sanne Bruinier destijds maakte van het Oberuferer dialect. 
Zij was onnavolgbaar – onnavolgbaar! in staat het klankrijke, sappige, boerse, van het dialect over te brengen in een bepaalde vorm Nederlands waarin ze allerlei elementen uit de taal van vervlogen jaren gebruikte.
Het is dus geen bestaand (oud) dialect, noch Middeleeuws, noch Middelnederlands.

Het Paradijsspel – maar dat geldt ook voor het Kerstspel en het Driekoningenspel – is qua taal niet te verbeteren zonder dat de diepe gemoedsbeleving van de dialectklanken verloren gaat.
Altijd zal – ook al is de taal nog zo bloemrijk vervangen – er meer intellect, dus minder leven, het spel binnendringen.
(Een interessante ervaring van een groep spelers)

Ook onze bestaande dialecten willen ‘vertalen’ naar het Nederlands zou aan de zeggingskracht van die dialecten veel afbreuk doen. Uitdrukkingswijze, intonatie, beleving gaan bij de dialectsprekende mens dieper dan de mens die de grootste gemene deler van de taal: het ABN spreekt.
Als spreker van beide kom ik uit ervaring tot die conclusie.

Mijn jip-en-janneketaal verhoudt zich tot de taal van de Kerstspelen als een grijsgrauwe regenboog tot de werkelijke pracht van de regenboogkleuren.

Waarom ‘vertaal’ ik de woorden dan naar begrijpelijk Nederlands?
Omdat er telkens maar weer opmerkingen zijn over ‘hoe moeilijk die teksten te begrijpen zijn’.
Dat tekent onze huidige situatie: we willen weten, kennen; we leven tenslotte in een intellectualistische tijd. En natuurlijk: als de woorden je niets zeggen, moet je het hebben van het beeld. Ook dat heeft het vermogen om tot je te spreken: beeldentaal!
Dat geldt vooral bij kinderen; zij hebben een veel mindere behoefte bij deze spelen ‘alles’ te begrijpen, omdat ze ook een groot deel langs een andere weg verstaan.

Maar goed, voor de mensen dus die de tekst moeilijk vinden, hier een huis-tuin-en keukenversie.
Maak er een folder van, zet die tekst in de schoolkrant, kortom verspreid die onder de mensen die er behoefte aan hebben, zodat ze van tevoren – thuis! – zich kunnen voorbereiden op de inhoud. 

Daarmee zouden de klachten over de verstaanbaarheid tot het verleden moeten gaan behoren.

PARADIJSSPEL

Lied bij binnenkomst

1. Singhen wilc uyter herten myn
Ik wil met heel mijn hart zingen
alst leyt in myn gemoet,
zoals ik het voel
heer, laet ‘t myn mond gegeven syn
heer, geef dat mijn mond 

dat het u preysen doet!
u kan prijzen
want ghy syt onsen god
want u bent onze God
– laet af van alle spot –
spot niet
die alle dinc geschaepen heit
die alles geschapen heeft
ent al bestiert nae syn beleyt,
en alles met beleid bestuurt
geloofd, geloofd sy god!
geloofd, geloofd zij God

2. En in het midden daer stond een boom,
En in het midden stond een boom 
met kostlycke vrugt belaen,
met daaraan de kostelijkste vruchten
die haer van god verboden wierd:
die werden door God verboden
die soudense laeten staen.
die moesten ze laten staan
Sy en mochten die niet smaeken,
daarvan mochten ze niet proeven
sy en mochten daer aen niet raeken.
die mochten ze niet aanraken
Den boom sou syn het leven:
de boom zou het leven betekenen
daer omme wil god niet en gheven
daarom wil God niet de vruchten geven
de vrught die hong daer aen.
de vruchten die eraan hingen

De boompjesdrager

Goê sanghersluyden myn, coomt naederby
Mijn beste zangers, kom eens dichterbij
en siet wat grote vreught en eer u deusen dach geschiedt:
en kijk eens wat u aan vreugde en eer op deze dag overkomt
veul vollecks sit bijeene alhier in deusen sael, groot ende kleyn,
er zitten heel wat mensen in deze zaal, groot en klein
die syn gecomen al te mael u spel te hooren.
die zijn allemaal gekomen om u spel te horen
So wilt rontsomme staen
dus kom eens rondom me staan
en neerstellic een wyl voor haerluy singhen gaen.
dan gaan we aanstonds even voor hen zingen
Toont een betaamelyc en vroom gesicht,
toon een fatsoenlijk en ernstig gezicht
soodat ghyse allen oock van herten sticht;
zodat ze er ook van harte beter van worden
merckt dat u stemme suver word’ gehoordt
let erop dat uw stem zuiver wordt gehoord
en hertelyck klinck’ u gesanck ende woord.
en dat uw woord en gezang hartelijk klinkt
Alevel groeten me te voren
Maar van te voren groeten we
de goê gemeynt, so u wel vlytigh aen wilt hooren.
de mensen hier die aandachtig naar u gaan luisteren
Maer laet ons teersten groeten god vader in synen troon,
Maar laten we allereerst Godvader op zijn troon groeten
en groeten me desgelyc synen eenighen soon,
en groeten we net zo zijn enige zoon
mitgaeder den heylighen geest hooch vereert,
en daarbij ook de heilige geest, hoog vereerd
die aen ons menschen den wegh ter waerheyt leert.
die aan ons mensen de weg van de waarheid leert
Groeten me tesamen heel de heilighe triniteit:
Laten we samen heel de heilige drievuldigheid groeten,
vader, soon ende geest gedrieën in eenicheit.
vader, zoon en de heilige geest, met z’n drieën een eenheid
Groeten me Adam en Eva in den hove,
Groeten we Adam en Eva in de hof
daer me allen wel geern souden binnen moghen.
daar zouden we allemaal wel graag naar binnen mogen
Groeten me oock alt geboomt ende gediert,
Groeten we ook alle bomen en de dieren,
soo veul als in het paradys gevonden wierd.
zoveel als er in het paradijs worden gevonden
En groeten me fyn neffens de andere dieren
En daarnaast groeten we ook de andere dieren
de veughelkens die soo schone slaen ende tierelieren.
de vogeltjes die zo mooi slaan en tierelieren
Groeten me oock het gantsche firmament,
Groeten we ook het hele uitspansel
alsoo god heere heyt gheset aen swaerelts end.
dat God zo aan het einde van de wereld heeft gezet
Groeten me seer de edele overheydt;
Groeten we de edele overheid
Groeten me meester, nu als tallentyd.
Groeten we zoals altijd de meester
Groeten me de eerwaerde geestlycken soo goet me connen,
Groeten we de eerwaardige geestelijken zo goed als we kunnen
Noyt en moghen me iet speulen, als sy ’t niet en gonnen.
nooit mogen we iets spelen als zij het ons niet gunnen

Groeten me tsaem de schepenen en den schout,
Groeten we allemaal de schepenen en de schout
De vroe raetheeren nae vermoghen, jong ende oud.
en jong en oud naar vermogen de wijze raadsheren
Want we sullense al gaeder gevoeghelyck eeren
want die moeten we fatsoenlijk eren
Naerdien sy over ons ghestelt syn van god ons heere.
want God heeft die toch boven ons gesteld
En nu, goê sanghersluyden myn, fanght vlytigh aen,
En nu, mijn beste zangers, begin eens ijverig
den boom, dwelc in het midden van den hof doet staen,
de boom, die daar in het midden van de hof staat
daer van en mach niemant de vrught niet en aenroeren,
daarvan mag niemand de vruchten aanraken
soo hy nae gods ghebieden tleven wilt voeren;
als hij naar Gods gebod wil leven
die boom willen me oock groeten op syn best
die boom willen we ook groeten op ons best 

met al syne vrughten, van de eerste tot de lest.
met al zijn vruchten, van de eerste tot de laatste
Die quaie Eva isser eenmael van gaen eten,
die slechte Eva is er een keer van gaan eten
toen heyt Adam – die hals – er oock van gegeten.
toen heeft Adam, de sukkel, er ook van gegeten
Daervuur wirdense van god verstooten meteenen;
daardoor werden ze door God meteen uit het paradijs verdreven
aen deuse saack willen me allen exempel nemen.
aan deze zaak willen we allemaal een voorbeeld nemen.
Allenich den duvel, die en willen me niet groeten,
Alleen de duivel, die willen we niet groeten
veur dien de lieve heer ons mach behoeden,
voor hem mag de lieve God ons behoeden
we willen den booserick in syne steerte knypen
we willen de booswicht in zijn staart knijpen
en in syne leul’ eken haeren grypen.
en bij zijn lelijke haren grijpen
Alsoo, goê sanghersluyden myn, hebt ghe allen wel geheurt
Dus, mijn beste zangers, nu hebben jullie allemaal wel gehoord
van dat tonser schaede int paradys is gebeurt.
over wat er tot ons nadeel, in het paradijs is gebeurd
Laet ons tende groeten ons leermeester goet
Laten we op het einde onze goede leermeester groeten
en groeten me oock syne const en synen moet,
en groeten we zijn kunde en zijn moed
met dwelck hy onse rauwe stemmen 
sonder als te veul slaegh 
waarmee hij onze ruwe stemmen zonder al te veel slaag
heyt tomen kennen.
in het gareel heeft gekregen
Nu weet ghy wat van u begheert u oud compaan,
Nu weten jullie wel wat je oude vriend van je wil
goê sanghersluyden myn. Soo fanghet aen.
dus, mijn beste zangers, laten we beginnen.

De engel

k Treet voor uluyden sonder spot!
Zonder te spotten treed ik voor u op!
goên avend saamen gheve u god,
God geve u hier samen een goede avond
een goên avend ende geseeghende tyt
een goede avond en een gezegende tijd
mooch ons van daerboven syn toegeseit.
mag ons van daarboven toegezegd zijn
Agtbaere, seer vroede, goetgunstige heeren,
Geachte, wijze, goedgunstige heren
oock deugtsaame vrouwen
ook deugdzame vrouwen
ende jonckvrouwen in alle eere,
en juffrouwen met alle eer
wilt altegaer niet euvel duyden
neem ons alles bij elkaar niet kwalijk
dat wy ons spel gaen toonen voor uluyden,
dat wij ons spel voor jullie gaan opvoeren
en wel van Adam en Eva, ent verhael
en wel over Adam en Eva en het verhaal
hoese uytet paradys verdreeven syn eenmael.
hoe ze eens uit het paradijs zijn verdreven
Soo ghy bereyt syt om ons aen te hooren,
Als u bereid bent om naar ons te luisteren
swycht stil en opent wyt u ooren.
wees dan stil en zet uw oren wijd open

Lied

1. Hoe koel schynt ons den morgen,
Wat lijkt de morgen nog fris
de sonne leyt verborgen,
de zon is nog niet opgekomen
en alles wat leeft god eere gheeft.
en alles wat leeft, geeft god de eer

2. Wy coomen van alsoo veer gegaen
Wij komen nog al van ver
uytet land van Babilon vandaen.
uit het land van Babylon.
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

3. Eens schiep de heer die boven troont
Eens schiep de heer die boven zijn troon heeft
het wereldryck en wat daar woont.
het wereldrijk en wat erop woont
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja alles…

4. God schiep de gansche wyde aerdt,
God schiep heel de wijde wereld
met alle schepselen nae haer aerdt,
met alle schepselen zoals ze zijn
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja alles…

5. Als oock de hooghe hemelstent
Als ook de hoge hemel
met zon ende maan aent firmament.
met zon en maan aan ’t firmament
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja alles…

6. En maeckt, als ’t al geschaepen is,
En maakt, als alles geschapen is
de mensch nae syn gelyckenisd
de mens naar zijn evenbeeld.
.
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja alles…

7. Wel heeft god alle werck volbraght:
God heeft al het werk mooi gemaakt
den lighten dach en oock de nacht.
de lichte dag en ook de nacht
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja alles…

8. Adam formeert hy uytet stof
Adam formeert hij uit stof
en set hem in syn groenen hof.
en plaatst hem in de groene hof
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

God spreekt

Adam, nu neemt den adem des levens,
Adam, neem de levensadem
dien ghy ontfaet mit deuzen dach
die je vandaag krijgt
neemt oock verstant waerdoor ghy leert
neem ook verstand waardoor je leert
dattic u uyt stof heb geformeerd.
dat ik je uit stof heb gemaakt
Soo leef dan. En van stonde af aen
Zo leef dan. Van begin af aan
gaet steevast op uw voeten staen!
ga stevig op je voeten staan
Spreeckt op, Adam, en segt my nu,
Spreek Adam en zeg me nu

myn schepping, hoe behaegt sy u?
mijn schepping, hoe bevalt je die?

Verwondert u niet de aarde wyt?
Verwonder je je niet over de wijde aarde?
der zonne glans en heerlyckheyt?
de glans van de zon, de pracht
en myn gewelfden hemelsboogh?
en mijn gewelfde hemelboog
‘k Mocht weten, Adam, oft u oogh
‘k zou willen weten Adam of je 
mit lust op al dit schoone blickt.
met plezier naar al dit moois kijkt.

Adam

O heer, hoe wys heeft ‘t al besc:hickt
O heer, hoe wijs is dit allemaal gedaan

u goddelycke majesteyt
door uw goddelijke majesteit
Oock myn heeft u almogentheyt geschaepen
ook ik ben door u, almachtige, geschapen
soo dat ick erken hoeck nae u beelt geschaepen ben.
zodat ik erken hoe ik hoe ik naar uw beeld geschapen ben
U wil mach volghen t’ allen tyt,
Dat ik te allen tijde uw wil mag volgen
soals ghy myn int herten lyt.
zoals u dat in mijn hart hebt gelegd

God:

Siet, Adam, veulderhand gediert
Kijk eens Adam, allerlei dieren
dwelc u van myn geschonken wierd.
die ik u heb geschonken
lck gheef het u in heerschappy,
ik geef u er de zeggenschap over
en bergh’ en daelen noch daer by oock
en berg en dal hoort daar ook bij
het gevogelt van den hemel,
de vogels in de lucht
der visschen spartelend geweemel.
en het spartelend gewemel van de vissen
‘k Wil met u deelen het bestuur
met jou wil ik het bestuur
over de gansche creatuur.
over de hele schepping delen
U woonstee hebt ghy voor altyt
Je zal altijd in mijn groene hof die zo groot is,
in myn geplanten hof so weydt.
kunnen wonen
Proef vryelyck van allen boomen
Proef vrij van alle bomen,
daer van de vrught u wel becoome.
de vruchten ervan zullen goed voor je zijn
Al wat daer groeyt int paradys
Alles wat er in het paradijs groeit
sy u tot kostelycke spys.
is kostelijk voedsel voor je
Doch wil ick, almachtich god
Maar ik, rechtvaardige God,
u gheven één gestrangh gebodt:
 geef je een ernstig gebod
Aensiet den boom van goet en quaat,
Kijk eens naar de boom van goed en kwaad
die ginder in het midden staet.
die daar in het midden staat
(de allerbeste, moet ge weten),
je moet wel weten dat dat de allerbeste is
daervan en sult ghy nimmer eten.
daarvan mag je nooit eten
Ten daghe dat ghy u vermeet
Op de dag dat je dat toch doet
en de verboden boomvrught eet,
en de verboden boomvrucht eet
de doot voor eeuwich sult ghy smaeken,
dan zal je voor eeuwig de dood ondergaan
ja int verderven plots geraeken.
en meteen in verderfelijke omstandigheden raken
Merckt uyt hetgeen ick u geboot
Let wel dat aan het gebod dat ik je gaf
dat hy, die ‘t leven en de doot u gaf,
dat hij die je het leven en de dood gaf,
het alsoo nemen can.
dat ook weer af kan nemen

Lied

1. Adam erkent die alles schiep
Adam erkent, hij die alles schiep
hem selfs en elck dingh int aensyn riep.
hem en elk ding te voorschijn riep
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

2. Hy schonk hem alde vrughten soet,
Hij schonk hem alle zoete vruchten
begeerlyck voor ‘t oogh,
begeerlijk om naar te kijken
tot spyze goet.
tot goed voedsel
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

3. Eén boom des hofs sou hy vermyden
Eén boom in de hof moest hij vermijden
opdat hy niet mogt schaade leyden.
zodat hij er geen nadeel van zou ondervinden
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

4. Die boom sou kennen quaat en goet,
de boom van de kennis van kwaad en goed
God spreeckt: Dit prent in u gemoet.
God spreekt: denk daar goed aan
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles...

5. God nu deet een slaep soo diep
God liet Adam nu
op Adam vallen en hy sliep.
diep in slaap vallen
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja,alles…

6. Hy neemt, als Adam de ooghen sluyt,
Hij neemr als Adam de ogen sluit
syn ribbe en schept een vrouw daeruyt.
een rib en maakt daar een vrouw uit
Ja, alles wat leeft
god eere gheeft.
Ja, alles…

God:

Een ribbe uyt Adams lichaam bouw ick,
Een rib uit Adams lichaam vorm ik
hem ter hulpe, tot een vrouw,
voor hem als hulp, tot een vrouw
Adam wordt wacker, wilt opstaen,
Adam wordt wakker, sta op
Hier neemt u ghesellinne aen.
Hier neem je levenspartner tot je
Sy is geschaepen uyt u lyf,
Ze is uit je lichaam gemaakt
mit u te deelen dit verblyf;
om het leven hier met je te delen
Sy is temet uyt u gebeent,
Ze is zojuist uit je gebeente ontstaan
dies – hebt haer lief,
dus heb haar lief
weest trou vereend
blijf trouw bij elkaar
Myn enghel behoede u allerweeghen.
Overal waar je gaat behoedt mijn engel jullie
U volghe staeg myn milde seeghen.
Mijn milde zegen volgt jullie
Weest vrugtbaer, u naecomelinghen
Wees vruchtbaar, jullie nakomelingen
vervullen ‘t aerdtryck.
bevolken de hele aarde
Alle dingen syn u,
Alles is van jullie
soo ghy gehoorsaem syt.
als je gehoorzaam bent

Adam 

Van herten ben ick hiertoe bereydt o heer,
Daar ben ik van ganser harte toe bereid, o heer
want ghy hebt my gegheven
want van u heb ik al het geschapene gekregen
al creatuur en oock myn leven.
en ook mijn leven

 

Hoe lieffelyck, Eva, op deuse wys
Wat fijn, Eva om op deze manier
met u te wonen int paradys,
met je in het paradijs te wonen
dwelc god de heer ons wilde gheven
dat God de heer ons wilde geven
om soo vernoegd daerin te leven van lasten vry.
om daar zo fijn in te kunnen leven zonder problemen
Slechts één gebodttgaf ons de goedertieren god.
De goede God gaf ons maar één gebod
Ei, hoort de blye vogels quelen,
Ah, hoor de vogels eens zingen
siet alom het gedierte spelen;
kijk de dieren eens spelen
tsyn boomen overal, veulderhand vrughten sonder tal.
en wat veel bomen en heel veel vruchten
daervan te eten met syn beyden,
daar kunnen we met z’n tweeën van eten
en hoeven maer één boom te meyden.
en we hoeven maar van één boom af te blijven
de beste, die int midden staet.
de beste, die in het midden staat
Daer van god niet en eten laet.
Daar mogen we van God niet van eten
Ten daghe dat wy ons vermeten
De dag waarop we ons daaraan schuldig maken
van de verboden boom te eten,
en van de verboden boom eten
de doot voor eeuwich sulle’me smaeken,
dan zullen we voor eeuwig de dood ondergaan
ja, int verderven plots geraeken.
ja meteen in verderfelijke omstandigheden raken
Merckt uyt hetgeen ons god geboot
Weet dus wel dat God
dat hy, die ’t leven en de doot ons gaf,
die ons het leven en de dood gaf
het alsoo nemen can.
het ook weer af kan nemen

Lied

1. Nu leefdense vol heerlyckheit;
Nu leidden ze een heerlijk leven
elck dingh was tot haar dienst bereydt.
alles stond hun ten dienste
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles...

2. Soo dra de duyvel sulcks vernam
zodra de duivel dit hoorde
hy heimelyck geslopen quam.
kwam hij heimelijk aangeslopen
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

3. Al nae der slanghe wyze al in den paradyze.
Als een slang sloop hij het paradijs in
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

Duivel:

lek come in het paradys geslopen
Ik kom als een slang
al nae der slanghe wys.
het paradijs binnen geslopen
God schiep temet een menschenpaer,
God schiep zojuist een mensenpaar
hy cierde het soo wonderbaer
hij maakte dat zo wonderbaarlijk mooi
en settet in syn schoon plantsoen:
en gaf het een plaats in zijn mooie tuin
maar ick sal sien
maar ik zal eens kijken
of ‘k se daer uyt can doen
of ik ze eruit kan krijgen
Dies coom ick in het paradys
Dus kom ik in het paradijs
en maek datse eten van de spys.
en zal er voor zorgen dat ze eten van dat voedsel
Hoe, sullense alle vrughten smaeken,
Wat! van alle vruchten mogen eten
en aen die ééne boom niet raeken?
en die ene boom niet mogen aanraken?
Adam, proeft van het sap soo ryck,
Adam, proef eens van het heerlijke sap
soo wort ghy aen u god gelyck.
dan word je net als God
Ghy, rozige Eva, neemt gerust dees appel
Jij, prachtige Eva, neem gerust deze appel
eet nae hartelust en
eet er maar lekker van
gheeft ervan aen Adam oock.
en geef Adam er ook wat van

Lied

Toen pluckte sy den appel af
Toen plukte de duivel de appel af
en Eva dien te eten gaf.
en gaf die aan Eva te eten
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles

Eva

Siet hier Adam, ick ben u vrouw en ghy myn man.
Luister eens, Adam, ik ben je vrouw en jij mijn man
lek bid, beschouw die schoonste daer van alle boomen
ik vraag je, kijk eens naar de mooiste van alle bomen
daervan ick gheen vrught noyt heb genoomen
ik heb er nooit een vrucht van genomen.
Het lust my, voort er van te eten.
Nu heb ik wel zin om er van te eten
Adam, wilt ghy de waarheidt weten,
Adam, wil je de waarheid weten
dit is de allerbeste spys.
dit is het allerbeste eten
Hier, neemt hem aen
Hier, pak aan
en proeft ereis als ghy my mint.
en proef er eens van, als je van me houdt
Het is een lust dit sap te smaeken.
Het is heerlijk dit sap te proeven
Eet gerust!
Eet gerust!

Adam:

Soo het aen my lag, syde ick neen,
Als het aan mij lag, zei ik nee
soo ick eet, isset om u alleen.
als ik het doe, is het alleen voor jou

Ach, hoe dat ‘t myn gemoet verwandelt….
Ach, nu voel ik me totaal anders

Lied:

1. Sy gaf oock haeren man met haer,
nu gaf ze er ook haar man van
geopend wird hem ‘t ooghenpaer.
nu zagen ze alles heel anders
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles...

2. Sy aten en in de eigen stond
Zij aten en op hetzelfde tijdstip
wierd heel de waerelt met verwond.
leed de hele wereld daar ook onder
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles

Duivel

lek ben de duyvel van de echtelie’n
Ik ben de duivel van de echtparen
aldaer wort ick soo menichmael gesien.
daar word ik nogal eens gezien
‘k Blaas haerluy int oor: waerom al’daghen
dan fluister ik in hun oor: waarom elke dag
sichselven en malkander plaaghen?
jezelf en elkaar pesten
De man can sich opknoopen,
De man kan zich ophangen
de vrouw int water loopen
de vrouw in’t water lopen
dan synse van al haer plaaghen af,
dan zijn ze van al hun kwellingen af
by myn hebbense in de hell’haer graf.
bij mij in de hel hebben ze dan hun graf
Adam en Eva heb ick oock bedroghen,
Adam en Eva heb ik ook bedrogen
hebse listichlyck iet voorgelooghen,
die heb ik listig wat voorgelogen
datse overtraden gods gebodt
zodat ze Gods verbod overtraden
en aten dat god verboden hat.
en aten wat God verboden had
‘t Is regt, ‘t is regt, sulcke fruyt
’t Is goed, ’t is goed, 
en gheef ick niet om een duyt;
ik geef geen cent voor dat soort fruit
hadden Adam en Eva pruymedanten genoomen,
als Adam en Eva pruimedanten hadden genomen
‘t waerse duysent mael beter becomen!
dan was dat ze duizend keer beter bekomen

Adam:

Ach, myn gemoet is gansch verwandelt!
Ach, mijn ziel is helemaal veranderd
O vrouw, seer qualyck heb ik gehandeld
O, vrouw, ik heb er zeer slecht aan gedaan
deur dien ick volleghde u raet.
je raad op te volgen
Het bloote swaert nu voor my staet;

alleen het zwaard staat nu voor me
ick sien my naekend en oock bloot,
ik zie dat ik naakt en bloot ben
o Eva, onse sonde is also groot.
o Eva, onze zonde is heel groot

God:

Waer syt ghy Adam, coomt tot my.
Waar ben je, Adam, kom bij me

Adam:

Hier ben ick heer,
Hier ben ik, heer

lek schaem my voor u ooghen seer.
in uw ogen schaam ik me zeer

God:

Wat schaemt ghy u?
Waarom schaam je je

Adam:

Omdat ik at
Omdat ik at

Wat ghy, o heer, verboden hadt.
van wat u, heer, verboden had

God:

En waent ghy Adam, durft ghy hopen
En leef je nu in de waan, Adam, durf je te hopen
dat ghy u straffe sult ontloopen.
dat je je straf zal ontlopen
of dat ghy u vergryp niet boet?
of dat je voor dit vergrijp niet moet boeten
wie gaf u, Adam, d’euvelen moet?
wie gaf jou, Adam, de brutale moed

Adam:

Och heer, ick sweer u by myn trou,
Och, heer, ik zweer het bij mijn trouw
Eva, die ghy my gaeft tot vrouw,
Eva, die u mij tot vrouw gaf
die gaf my van den boom te eten:
die gaf mij van de boom te eten
ick en hadde my waerlyck niet vermeten.
ik zou het echt nooit gedurfd hebben
Een schoonen appel pluckte sy
zij plukte een mooie appel
en beet er in, – ick stond er by –
en beet erin – ik stond erbij
soo overtradt sy u gebodt
zo overtrad zij uw gebod
en met coomt ghy daer aen, heer god.

en nu komt u er net aan, heer God

God:

Waer is de vrouw die sulckx misdeed?
Waar is de vrouw die zich misdragen heeft

Adam:

Ginds by dien boom, heer, dattic weet.
Ik weet het, daar bij die boom, heer.

God:
Wat is dit dat ghy hebt gedaen?
Wat is dit, wat heb je gedaan

Eva:

De boose slangh, heer, dreef my aen
de boze slang, heer, zette mij ertoe aan

met haer bedrogh, soolang
met haar bedrog, net zolang
tot dat ‘k van de verboden vrughten at.
tot ik van de verboden vruchten at
Heer, voortaan doenme wat ghy seght.
Heer, voortaan doen we wat u zegt

God:

Waer syt ghy Gabriël myn knegt?
Waar ben, Gabriël, mijn knecht
Coomt haestelyck hier
kom snel hier
opdat ghy hoort myn goddelycken wil en woordt:
om mijn goddelijke wil en woord te horen
Adam en Eva sult ghy heden
Adam en Eva moet je heden
verjaghen uyt den hof van Eden.
verjagen uit de hof van Eden
Dryft met myn blinkend swaert hen uyt, de poort,
Verdrijf hen met mijn blinkend zwaard uit de poort
die ick voor eeuwich sluyt.
die ik voor altijd sluit

Lied:

Toen joegh de engel Gabriël
Toen joeg de engel Gabriël
hen uyten hof nae gods bevel.
hen op Gods bevel uit de hof
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

Engel:

lek heb ontfangen een gebodt
Ik heb een gebod ontvangen
al van den allerhoochsten god
van de allerhoogste God
dat ick Adam en Eva heden
dat ik Adam en Eva nu 
verjaghe uyten hof van Eden.
verjaag uit de hof van Eden

Soo gaet dan henen voor altyt,
Ga weg voor altijd
bebouwt het veldt met noeste vlyt!
bebouw het veld met noeste vlijt
int zweet uws aanschyns eet u broot Adam
in het zweet uws aanschijns, eet je brood, Adam,
– en Eva ghy met noot draegt uwe kinders ondert harte,
en jij Eva, draag met zorgen je kinderen onder je hart
vermenichvuldigt sy u smarte.
veelvuldig is je smart

Eva:

Wee ons, die arme vrouwen
Ach, wij arme vrouwen
moetent om my berouwen!
krijgen nu door mij de schuld
alsnu tmoet syn,
maar als het niet anders is,
soo sullenme ‘t waaghen
dan moeten we het er maar op wagen
ons immer nae gods leer gedraaghen
we zullen ons steeds naar Gods leer gedragen
en bidden dat hy ons behoed.
en vragen of hij ons wil behoeden

Adam:

Coomt maer by my, myn Eva soet!
Kom maar bij me, lieve Eva
Myn god, wanneer roept ghy ons wéér?
Mijn God, wanneer roept u ons weer?
och, laet ons niet lang wachten, heer!
och, laat ons niet lang wachten, heer

Engelt:

Soo gaet en uyt den hove treet;
Ga nu weg uit de hof
tot ick u langsaem wederkeeren heet.
tot ik je geleidelijk weer terug laat komen

Eva::

lek bid, heer god, verlaet my niet nae desen.
Ik vraag, heer God, om me hierna niet te verlaten

Engel:

Eva, wilt sonder twyfel wesen! u man volght nae,
Eva, twijfel niet, je man gaat mee
sorght voor u kind daerneven,
zorg daarnaast voor je kind
Soo sal god u de sonden al vergheven.
Dan zal God je de zonde allemaal vergeven

Lied:

Soo joegh de engel Gabriël
Zo joeg de engel Gabrfiël
hen uyten hof nae gods bevel.
hen uit de hof op Gods bevel
Ja, alles wat leeft god eere gheeft.
Ja, alles…

Duivel:

lck heb die beyden sluw bedroghen.
Ik heb die twee sluw bedrogen
se uyt het paradys geloghen:
ze uit het paradijs gelogen
maer nu wilc sien waer ickse oan vinden
maar nu zal ik eens zien waar ik ze kan vinden
omse met myn kettingh tsaem te binden.
om ze met mijn ketting samen vast te binden
Heer rechter, heer rechter,
Mijnheer de rechter, mijnheer de rechter
eeuwiche schand over Adam en Eva
eeuwige schande over Adam en Eva
in kettingh en band.
met de ketiing vastgebonden
Ick weet ghy en scheltse de schuld niet kwyt.
Ik weet wel dat jij ze de schuld niet kwijtscheldt
sy sullen syn vermaeledyt.
ze zullen verdoemd zijn
In sondighe wereldt gestooten voor goet,
voor goed verstoten in een zondige wereld
so my treffelyck gevallen doet.
dat bevalt mij natuurlijk voortreffelijk
Te daghe en te nacht sallic mit haer syn,
ik zal dag en nacht bij ze zijn
daer jammer is ende groote pyn.
waar gejammer is en grote pijn
Daer blaes ick van agter en veuren int vuur;
nu blaas ik eens van achteren en van voren in het vuur
In myn helle hebbense rust noch duur.
in mijn hel hebben ze rust noch duur
Ick poock er de vlammen vlytigh aen
Ik pook de vlammen eens lekker op
datse mit my sweeten tsaem 
dat ze samen met mij zullen zweten
en sullen eeuwelyc daer branden.
en ze zullen daar voor eeuwig branden
Niemand en rukte z’ uyt mynen handen!
niemand rukt ze uit mijn handen

God:

Pack u wegh satan, ghy helle hond!
Pak je weg, satan, hellehond
welck schandelyck woordt quam uyt u mondt.
wat voor schandalig woord kwam daar uit je mond
Stof ende aerde sy voortaen u spys,
stof en aarde is voortaan je voedsel
en tegen der creaturen wys,
en tegen de manier hoe het in de schepping gaat
wyl ghy dit quaade hebt gedaen,
omdat je dit kwaad heb gedaan
sult ghe op u buyck al’ daghen gaen.
moet je elke dag op je buik verder
Siet hoe is Adam thans soo ryck,
Kijk eens hoe rijk Adam nu is
geworden eenen god geiyck,
geworden als een god
daer hy het goed en quaadt beseft,
omdat hij goed en kwaad kent
wanneer hy syne handen heft
wanneer hij zijn handen heft
en leeve in alle eeuwicheidt.
en leeft tot in eeuwigheid

Lied:

O heilighe drievuldicheydt,
O heilige drievuldigheid
o goddelyck regiment,
o, goddelijk bestuur
aen doot, duyvel en oock de hel
aan dood, duivel en ook de hel
quam nu voor goet een end.
kwam nu voorgoed een eind
Ghy hebt het eeuwich leven
u hebt het eeuwig leven
ons allen weergegheven.
ons allemaal gegeven
Nu syt gepresen alsoo seer!
Nu zij dus zeer geprezen!
die ons’ gedachten kent,de heer,
die onze gedachten kent, de heer
syn rijck wil hy ons gheven.
hij wil ons zijn rijk geven

Engel:

Geachte, wijze, goedgunstige heren
oock deugtsaame vrouwen
ook deugdzame vrouwen
ende jonckvrouwen in alle eere,
en juffrouwen met alle eer
wilt altegaer niet euvel duyden
neem ons alles bij elkaar niet kwalijk
dat wy ons spel vertoonden voor uluyden,
dat wij ons spel voor u opvoerden
van hoe god al dingen heyt gemaeckt
over hoe God alle dingen heeft gemaakt
mitgaeder de menschen bloot ende naekt;
ook de mensen, bloot en naakt
die schiep hy deur ’t goddelyck raetsbesluyt
die schiep hij door het goddelijke besluit
nae syn gelyckenis, uyt eene aerdenkluyt
naar zijn beeld, uit een aardekluit
en gafse ‘t paradys tot woon,
en gaf ze het paradijs om in te wonen,
den hof van Eeden alsoo schoon.
in de mooie hof van Eden
Maor de slangh mit haore listigheyt
Maar de slang met haar list en bedrog
heeft Adam ende Eva verleyd
heeft Adam en Eva verleid
datse overtraden gods gebod
zodat ze Gods verbod overtraden
en aten dat god verboden hadt.
en aten van wat God had verboden
So synse gecomen in angst ende noot,
En zo zijn ze in angst en nood terecht gekomen
ten leste geslaeghen mit eeuwiche doot,
uiteindelijk getroffen door de eeuwige dood
tot den barmhert’ gen god
tot de barmhartige God
syn Soon liet nederdaelen
zijn Zoon uit de hemel liet komen
die veur ons menschen deed losgeld betaelen.
die voor ons mensen het losgeld betaalde
‘k Bid soo wy quamen veuls te cort
Ik vraag, als we veel tekort schoten
’t ons niet en aengerekend wordt.
dat ons niet aan te rekenen
Maar alles dat wy schuldich bleven
maar alles wat we schuldig bleven
onze onkunde mach syn toegeschreven:
aan ons onvermogen toe te schrijven
hiermee elckeen het alder best betracht’
dat hiermee iedereen het beste doet
soo wenschen me van god almachtich ‘n goede nacht.
dan wensen we u uit de naam van de almachtige God een goede nacht
.
.

Paradijsspel: alle artikelen

Kerstspel: alle artikelen

Vrijeschool in beeld: alle beelden

.

1953

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 


.

 

N

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.