VRIJESCHOOL – Kerstspelen – Ervaringen met het Oberuferer kerstpel

.

hoe ver is het wel…. ?

TOT je er bent

Ervaringen met het Oberufer kerstspel

In de plenaire strafinrichting voor vrouwen in Utrecht werd door een groep het kerstspel opgevoerd. Voor de bewoners van de inrichting een doorbreking van de dagelijkse gang van zaken, waarbij zij uit hun cel en bij elkaar waren. Het was niet eenvoudig om door het geroep en de rook heen met het spel te beginnen. En er was bijna geen moment stilte, behalve toen Jozef en Maria op weg waren naar Bethlehem.

Uit de opmerkingen bleek hoe goed er geluisterd werd naar wat er op het toneel gezegd werd. Tijdens de geboorte maakte één van de aanwezigen het gebaar van Maria mee. Een ander zong alle liederen mee, hoewel zij die nog niet gehoord had.

Toen de spelers zingend de zaal verlieten, riepen de aanwezigen: “Jozef, Jozef, kanjer, kanjer …!!”

Een twaalfde klas speelde het kerst­spel op de psychiatrische afdeling van de Willem Arntzhoeve. De engel werd gespeeld en gezongen door een zeer lange jongeman; de engel en jurk was hem veel te kort. De herders de­den niet altijd verantwoord, zeker niet bij de repetities, die ’s mid­dags om vijf uur begonnen, dus na een lange lesdag. Er ontbrak nooit iemand op de repetities. Er was geen toneel, en geen echte zaal. Het was steeds rumoerig. Toch voltrok zich het spel op een intense en intieme wijze. De leerlingen waren onder de indruk van wat hen van uit de zaal tegemoet kwam.

Een groep volwassenen speelde voor de bewoners van de Rijksinrichting voor jongens, een observatie-inrichting voor jeugdige delinquenten. Na afloop zaten de spelers, nog in toneelkle­ding met de aanwezigen aan de koffie; er werd over van alles gepraat, ook over het spel.
Een van de Marokkaanse jongens vroeg: “Is er voor mij ook verlossing?”

In een grote zaal, mooi vormgegeven en mooi van kleur zitten veel kinde­ren bijeen, in leeftijd variërend van zeven tot achttien jaar.
Het zaal­licht gaat uit en zingend komen de spelers binnen. Er is gepraat,
ge­lach, geroep van namen.
Het doek gaat open en een groot diep toneel wordt zichtbaar. Terwijl het spel zich vol­trekt, blijft het rumoerig in de zaal. Als de spelers na afloop van het spel in de kleedkamer zijn, verzuchten zij: “Het was geen moment stil, zelfs niet bij de geboorte. Zo gaat het niet langer…!” Het volgend jaar gaat het weer zo, totdat …….

Door al mijn ervaringen met het kerstspel ben ik er van overtuigd, dat het kerstspel ijzersterk en on­verwoestbaar is; dat het overal, on­der de meest moeilijke omstandigheden gespeeld kan worden door ouders, le­raren en bovenbouwers. Waarom dan toch die verzuchtingen? Hierover een paar opmerkingen.

In de eerste plaats is het goed vast te stellen, dat het kerstspel een toneelstuk is; dientengevolge is het onderhevig aan de wetten die de toneeldiscipline stelt. Toneel is drama, is handeling, is uiteenzetting van individuen met elkaar. Overal waar die uiteenzetting zichtbaar wordt in het gebaar en voelbaar wordt door het woord, zal ieder publiek geboeid raken. Wat het woord betreft moet het uiteraard verstaanbaar en begrijpelijk zijn. Nu is de kerstspeltekst vaak volstrekt onbegrijpe­lijk, ook voor volwassenen.

Ik heb “der armen soelaas” al menig maal moeten uitleggen. Voor kinderen geldt toch ook, dat wat er op het toneel gesproken wordt, begrepen moet kunnen worden. Dat kinderen het allemaal niet in één keer begrijpen, is geen reden om het maar onbegrijpelijk te laten.

Toneel is ook beweging, zielenbeweging en fysieke beweging; die bewegingen moeten beleefbaar zijn, in al hun intensiteit. Gebeurt dit niet, dan zal het publiek zeker zelf beweging gaan maken, en daar zijn de leerlin­gen heel bedreven in (bewegingsonder­wijs!) Ingehouden spelen voor de kleintjes betekent dat er te weinig overblijft voor de groten. Drama is nu eenmaal geen vorm die past bij de geestesgesteldheid van het kleine kind. Daar zijn andere vormen voor. Ten overvloede zij vermeld, dat ook het z.g. “kleine kerstspelletje” to­neel en dus drama is.

Het kerstspel spreekt niet (meer) voor zichzelf. Mensen moeten het la­ten spreken. Dat kan als ieder op zijn eigen manier een verbinding met de rol krijgt, zodat hij die zo sterk mogelijk op het toneel kan zetten. Het kerstspel is natuurlijk ook een mogelijkheid voor de volwassene om zich te ontwikkelen, maar dat moet hij dan wel thuis doen, of met de collega’s tijdens de repetities; op het toneel moet het zo zeker zijn als iemand maar zijn kan. Bij de rolver­deling gaat het er niet om of Maria eersteklas-juf is, maar of zij kan zingen, dan wel er zo aan wil oefe­nen, dat het goed gaat. Uiteraard geldt dit voor alle zangrollen.

Het kerstspel heeft evenals de twee andere spelen, een geschiedenis. In de loop van die geschiedenis hebben velen bijgedragen tot inzichten om­trent regie, kleding en belichting. Daarin zit heel veel wat waar is. Maar wat tien jaar geleden waar was, hoeft dat nu niet meer te zijn, en als het nog wel waar is, wat ten aan­zien van de kerstspelen heel goed mogelijk is, ziet die waarheid er nu anders uit. Iedere groep, die aan het kerstspel begint zal zijn eigen waar­heid moeten ontdekken. Dat is ook de enige manier, waarop dit spel zo le­vend blijft, dat de inhoud ieder jaar opnieuw beleefbaar wordt. En laat iedereen uit de rijke kerstspeltraditie gebruiken wat nodig is.

Soms wordt het meedoen aan een kerst­spel gezien als een verzwaring van de toch al niet geringe taak. Als een college het instuderen en opvoeren van het kerstspel nu eens niet aan kan, is het dan zo erg ouders, of een groep leerkrachten van elders dat te laten doen? Maar de kinderen moeten hun leraren in het spel zien, is dan het vaak gehoorde antwoord. Maar gaat het daar dan om? Uiteraard niet. Het drama moet zich voltrekken op de bes­te wijze die leken uit hun volle ver­antwoordelijkheid voor de inhoud van het kerstspel kunnen opbrengen. Dan zal ieder publiek, rumoerig of niet, dankbaar zijn.

(Peter van der Bijl, Zeist, nadere gegevens ontbreken)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

402-379

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s