Tagarchief: vrijdag 13

VRIJESCHOOL – Vrijdag de dertiende

.
J.H. Kruisinga, de Vacature 05-10-1978
.

Bijgeloof rond vrijdag de dertiende…

Vrijdag 13 februari 1976 werd in een drukke Londense straat een ladder tegen een gevel gezet en met een verdekt opgestelde televisie-camera observeerde men de voorbijgangers. Liepen ze onder de ladder door en kruisten zij daarbij de vingers? Of maakten ze liever een kleine omweg? Negenennegentig procent liep om de ladder heen. Ook ging men met een televisiecamera naar de hoek van Hyde-Park, waar de straatredenaars het publiek hun opvattingen wilden opdringen. Aan elk hunner werd gevraagd wat hij van vrijdag de dertiende dacht. Een vrouw antwoordde: „Ik ben communiste, wij geloven niet in bijgeloof”.

Anderen toonden zich onwillig zo maar hun naam bekend te maken. Vooral bij primitieve volkeren heerst het bijgeloof dat hij, die uw naam weet, daarmee tevens macht over u krijgt. De Mau-Mau-leden zwoeren bij hun intrede hun naam af en leefden onder bijnamen. Zo is er meer:
„Een spin in de morgen brengt verdriet en zorgen”.
Blaas driemaal in uw kous eer u ze aantrekt, dat behoedt u voor ongelukken.
Droog bij het wassen eerst uw handen af, dat voorkomt tandpijn.
Stap vooral niet met „uw verkeerde been” – dat is het linker – uit bed.
Morst u zout, werp dan vlug een beetje daarvan over uw linkerschouder, dan komt alles nog in orde. Vroeger was zout erg schaars. Zout morsen was dus inderdaad een ongeluk.

Ook nu leeft veel bijgeloof voort

Ziet u ’s middags een spin, dan boft u:
„Een spin in de middag, brengt geluk vóór de derde dag.”
Komt u ’s avonds moe thuis en het beestje is nog niet verdwenen, dan is uw dag toch nog goed:
„Een spin in de avond brengt verkwikking en lafenis.”

U hebt een zwarte kat ontmoetop uw weg? Velen beschouwen dit als een ramp. Dit idee is al heel oud en afkomstig uit de tijd dat men nog aan heksen geloofde. Deze dames kozen als vermomming de gedaante van een zwarte kat.

Steek nooit drie sigaretten met één lucifer aan; er zal iets verschrikkelijks gebeuren. Dit bijgeloof schijnt te herinneren aan een episode uit de Boerenoorlog. De Engelsen hadden de gewoonte, om als ze meenden niet door de Boeren te worden gezien, ’s nachts te roken. Brandde de lucifer zo lang dat drie rokers er van profiteerden dan hadden de Boerenscherpschutters ook tijd voor een welgericht schot.

Het is niet verwonderlijk, dat het juist een Engelse geestelijke is, die alle bijgeloof bestrijdt, Rev. Balleine heeft onlangs op vrijdag de dertiende een betoog gehouden om zijn landgenoten te genezen. Zijn remedie was: „Doe vooral alles, wat het bijgeloof u verbiedt. Loop onder ladders door, ga gerust met z’n dertienen aan tafel zitten, mors zout en noem voluit uw naam.”

Hij gaf de oorsprong van bepaalde bijgelovigheden.
Op de eerste afbeelding van de kruisiging kwam een tegen een kruis leunende ladder voor en onder die laddér zat de duivel, knarsetandend. Daardoor zou het bijgeloof ontstaan zijn, dat het gebied onder de ladder duivelsterrein was.

Dertien is het ongeluksnummer omdat het laatste avondmaal dertien personen verenigde. Met Judas wordt het verbod van zout morsen in verband gebracht: hij zou dat gedaan hebben gedurende dat avondmaal.
Volgens deze predikant wordt de vrijdag als ongeluksdag beschouwd omdat de kruisiging op die dag geschiedde. Aanvankelijk nam men die dag in acht in vroom herdenken; later werd deze zelfde opgelegde onthouding voor anderen, die er de zin niet van begrepen, tot een verbod en aan dat verbod ging men een geheimzinnige betekenis toeschrijven.

Is alles toeval?

Inmiddels zitten de bangen nog steeds met het geval 13. Men zegt dat het zo berucht werd omdat het volgt op het in de magie, tijdrekening en de sterrenkunde zo gewichtige getal 12. Iets dergelijks gebeurde met de cijfers, volgend op 100 en 1000. Denkt u maar aan de 101 saluutschoten en de 1001 nacht.

De angst voor de 13 speelt velen parten.
De Italiaanse dichter Gabriele d’Annuzio was een van hen. Op vrijdag de 13 december 1907 kreeg hij een ernstig ongeluk nadat hij 13 brieven ’s morgens had ontvangen, voor een rit met een huurrijtuig (no. 13!) 13 lire moest betalen en aan tafel zat met 13 personen. Deze bijgelovige dichter schreef het jaar 1913 dan ook altijd als 1912 plus 1. 

De Franse dichter Egmond Rostand (een naam van dertien letters) dacht er anders over: 13 bracht hem juist geluk. En de directeur van het theather Ambigu Louis Bochard gaf bij voorkeur eerste voorstellingen op de dertiende van de maand: zijn stukken werden een succes als de dertiende bovendien op vrijdag viel. De angst voor dit merkwaardige bedrijf. Er bestaat te Parijs een agentschap, dat gasten „verhuurt” bij gemis aan een veertiende persoon.

In Engeland, Frankrijk, Zwitserland, Italië en verschillende Duitse plaatsen laat men vaak het huisnummer 13 vervallen. Zo ontbreekt dit nummer in een groot aantal Londense straten, o.a. in Housditch, in Charles Street bij Berdely Square, waar in sombere huizen aristocraten en miljonairs wonen.

Nu zijn er gelukkig ook lieden, die van dit gedoe niets moeten hebben. Zij stichtten clubs van dertien leden. U vindt ze te Londen, Parijs en New York. De Parijse „Club van dertien” komt slechts bijeen in een binnen Parijs’ dertiende arrondissement gelegen restaurant, dat het huisnummer 13 draagt!

In de VS heeft 13 niet de noodlottige betekenis, dat dit cijfer voor Europa schijnt te hebben. Op 13 oktober 1492 werd Amerika ontdekt; de eerste Amerikaanse vlag telde dertien strepen en dertien sterren. Het Amerikaanse devies „E pluribus unum” (van velen een) bestaat uit dertien letters: de adelaar boven het wapen houdt in de ene poot een olijftak van dertien bladeren en dertien bliksemen in de andere. Elke vleugel bestaat uit dertien veren en elke bliksem uit even zovele stralen. Erger kan het al niet!

Beheerst door 13

Victor Hugo begaf zich op 13 februari 1871 van Parijs naar Bordeaux om deel te nemen aan de Nationale vergadering. Zijn salonrijtuig telde toen dertien reizigers; te Bordeaux logeerde hij in een huis met het nummer dertien. Toen hij deze aantekeningen uit zijn dagboek een maand later nog eens doorlas, kwam men hem juist vertellen, dat zijn zoon Charles was overleden.

Het leven van Richard Wagner werd beheerst door het getal dertien. Zijn naam bestaat uit dertien letters: zijn geboortejaar was 1813 en hij stierf op 13 februari 1883. Hij heeft 13 opera’s en muziekdrama’s geschreven. In 1822 (deze vier cijfers opgeteld geven de som van 13) kwam hij op de kruisschool te Dresden. In 1831 (opgeteld 13) werd hij aan de universiteit te Leipzig ingeschreven. In 1840 (opgeteld 13) componeerde hij de „Faust-ouverture” en voltooide hij „Rienzi”. De 13de september 1841 beëindigde hij het compositie-ontwerp van „Der Fliegende Holländer.” Op 13 juli 1843 begon hij aan de compositie van „Tanhäuser” en de 13de april 1845 was de partituur gereed. Op 13 mei 1849 kwam Wagner op zijn vlucht uit Dresden bij Liszt in Weimar, op welke datum het begin van de grote vriendschap tussen de beide meesters valt. Op 13 oktober 1856 kwam Liszt Wagner in ballingschap te Zürich bezoeken; de 13de maart 1861 vond de gedenkwaardige eerste uitvoering van Tanhäuser te Parijs plaats.

Op 13 mei 1871 begon Wagner te Triebschen met de uitgave van zijn „Gesammelte Schriften”. Op 13 augustus 1876 gaf het Festspielhaus te Bayreuth zijn eerste voorstelling, die tevens het begin was van de eerste complete uitvoering van de „Ring der Nibelungen”. Op 13 januari 1882 was de partituur van „Parsifal” voltooid: 13 maanden later stierf Wagner te Venetië, nadat hij 13 jaar met Cosima, Liszt’s dochter (en eerste vrouw van Hans Bülow) gehuwd was geweest en 13 jaar in verbanning leefde.

Richard Wagner was 13 jaar toen zijn vader stierf. De „Siegfried-idylle” is voor een 13-stemmig orkest. In 1930 (opgeteld 13) stierf eerst Cosima en enige maanden later stierf Siegfried Wagner. Deze laatste heeft, evenals zijn vader, 13 opera’s gecomponeerd en zijn oudste zoon was bij het overlijden van Siegfried eveneens 13 jaar oud… Men kan in deze merkwaardige samenloop van omstandigheden naar diepere oorzaken zoeken. Richard Wagner deed dit zelf nimmer en men kan moeilijk zeggen, dat het hem in zijn leven erg tegenliep.

Deze week valt de vrijdag ook op de dertiende en de meeste van onze lezers zullen er niet heet of koud onder worden. Of toch wel? . .. .,  .

0-0-0

Paul Spapens, ED 13-08-2004
.

Vrijdag de dertiende. Oeioei! De vrijdag was de dag van Freya, godin van liefde en vruchtbaarheid. De vrijdag was daarom van oorsprong een geluksdag, zelfs de gelukkigste dag van de week. Wie echt de Zilvervloot binnen wilde zien lopen, moest op vrijdag trouwen of op vrijdag geboren worden – dat waren ware zondagskinderen. Vanuit christelijk oogpunt werd de vrijdag als lijdensdag van Christus de meest ongelukkige dag van de week. Het was niet raadzaam op deze dag te reizen, van baan te veranderen of wat dan ook te ondernemen. Valt deze ongeluksdag op de dertiende dan zijn de rapen helemaal gaar omdat dertien ongeluksgetal bij uitstek is. Ook dit kan vanuit de christelijke traditie worden geduid: bij het Laatste Avondmaal waren dertien personen aanwezig. Een van hen was een verrader. De Babyloniërs waren al bang voor dertien omdat de dertiende maand bij hen schrikkelmaand was.

0-0-0

Het getal 17 brengt in Italia ongeluk. Het is niet helemaal duidelijk waarom dit zo is. Een verklaring luidt dat het te maken heeft met de schrijfwijze in Romeinse cijfers. 17 wordt met deze cijfers namelijk als xvii geschreven. In de middeleeuwen, toen Italiaanse volkeren voornamelijk dialect spraken en er veel analfabetisme was, verwarden ze xvii en vixi. Het laatste betekent in het Latijn ‘ik heb geleefd’, en werd veel op graven van overledenen geschreven. Vandaar dus dat het getal 17 in Italia met de dood wordt geassocieerd, en dus vermeden moet worden.
Dat verklaart ook meteen waarom de Renault 17 in Italia R177 heet, en waarom de vliegtuigen van Alitalia geen stoelnummer 17 hebben. Het bijgeloof gaat soms zelfs zo ver dat in sommige straten huisnummer 17 wordt overgeslagen. Nummer 16 wordt dan gevolgd door 16a en daarna komt 18. Zo omzeil je het ongeluk!

0-0-0

Jaarfeesten: alle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldJaarfeesten – alle beelden

2062

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.