.
opvoedkunst – GA 294
.
GA= Gesamt Ausgabe, (volledige uitgave): de genummerde reeks boeken en voordrachten van Steiner.
De voordrachten die Steiner hield hadden tot doel uiteen te zetten wat vrijeschoolpedagogie omvat.
Van 21 augustus tot en met 6 september 1919 volgden de leerkrachten voor de te beginnen school deze cursus die, naast de in de morgen gehouden voordrachten GA 293, ook nog bestond uit de over de rest van de dag verdeelde cursussen (GA 294) [2] en (GA 295) [3]
RUDOLF STEINER OVER SPRAAK
DE MEDEKLINKERS
Leidraad is een karakterisering van de ziel:
Maar begrijpen zullen we de taal* pas als we haar werkelijk beschouwen als primair verankerd in het menselijk gevoel.
Steiner zegt het nog een keer, voor hij in detail verder gaat.
Blz. 25 vert. 36
Nun ist tatsächlich die Sprache zwiefach verankert im menschlichen Fühlen.
Nu is de taal in feite op tweevoudige wijze in het menselijk voelen verankerd.
*”Taal’ is hier als vertaling van ‘Sprache’ genomen; het had dus ook vertaald kunnen worden met ‘spraak’ van het werkwoord ‘sprechen’ – spreken.
Dat ‘tweevoudig’ zijn we al tegengekomen in sympathie en antipathie; in vocaal en consonant en dat wordt nu verder uitgewerkt.
Hier gaat het over de klinkers.
Nu over de medeklinkers.
Als het om ‘spreken’ gaat en je wil iets nader ingaan op de klinkers en medeklinkers, kan dat eigenlijk niet los van elkaar.
Ik heb dat in het artikel over de klinkers wel enigszins geprobeerd, maar ook daar ging het ook steeds over de consonanten.
Ik ga dus nu weer dezelfde tekst gebruiken.
Die is tussen <1> en <1> te vinden en is de noodzakelijke begintekst van dit artikel.
Daaruit nog eens een karakterisering van de medeklinker:
Konsonanten sind zurückgehaltene Gebärden, nicht sichtbar werdende Gebärden, die aber in ihrem Inhalt durchaus dasjenige erfassen, was äußerlich im Rollen des Donners, im Zucken des Blitzes, im Hinrollen des Windes und so weiter erlebt werden kann. Ein inneres Sichhineinversetzen in die äußeren Dinge ist vorhanden, indem der Konsonant erlebt wird. Man will eigentlich, wenn ich mich so ausdrücken darf, durch Gebärden nachahmen, was äußerlich lebt und webt; man hält die Gebärde zurück, sie verwandelt sich im Innern und kommt in dieser Verwandlung im Konsonanten zum Vorschein.
Consonanten zijn ingehouden gebaren, gebaren die niet zichtbaar worden, maar die in hun inhoud zeker dat grijpen wat uiterlijk ervaren kan worden in het rollen van de donder, het flitsen van de bliksem, het bulderen van de wind enzovoort. Een innerlijke empathie met uiterlijke dingen is aanwezig in wat in de consonant wordt ervaren. Men wil eigenlijk, als ik me zo mag uitdrukken, door gebaren nabootsen wat uiterlijk leeft en weeft; men houdt het gebaar tegen, het transformeert zichzelf innerlijk en in deze transformatie komt het te voorschijn in de consonant.
daß er im konsonantischen Wesen die äußere Welt nachbildet, ( )
( ) dat hij in het consonantische de uiterlijke wereld imiteert, ( )
GA 81/148-149
Niet vertaald
In GA 294, 2e voordracht
Blz. 27 vert. 37
Diesem seelischen Vorgang, der eigentlich durchaus auf dem Auswirken einer Sympathie beruht, kann die Antipathie von aussen begegnen. Das geschieht durch die Konsonanten, durch die Mitlaute. Wenn wir einen Konsonanten mit einem Vokal zusammenfügen, dann fügen wir immer Sympathie und Antipathie ineinander, und unsere Zunge, unsere Lippen und unser Gaumen sind eigentlich dazu da, um sich als Antipathieorgane geltend zu machen, um die Dinge abzuhalten.
Würden wir bloß in Vokalen, in Selbstlauten sprechen, so würden wir nur hingebungsvoll sein an die Dinge. Wir würden eigentlich mit den Dingen zusammenfließen, würden sehr unegoistisch sein, denn wir würden unsere
tiefste Sympathie mit den Dingen entwickeln; wir würden nur gefühlsmäßig durch die Nuancierung der Sympathie, zum Beispiel wenn wir Furcht oder Entsetzen haben, uns etwas zurückziehen von den Dingen, aber in diesem Sich-Zurückziehen von den Dingen wäre selbst noch Sympathie vorhanden. So wie sich die Selbstlaute auf das Lauten von uns selbst beziehen, so die Konsonanten auf die Dinge; da klingen die Dinge mit.
Dit proces in de ziel, dat in wezen berust op de werking van een bepaalde sympathie, kan nu op een antipathie van buitenaf stuiten.
Met ‘dit proces’ wordt bedoeld wat Steiner hiervoor over bepaalde klinkers heeft gezegd. Dat vind je hier.
Dat gebeurt door de consonanten, de medeklinkers. Wanneer we een medeklinker verbinden met een klinker, dan verbinden we altijd sympathie en antipathie met elkaar. Onze tong, onze lippen en ons verhemelte dienen er eigenlijk voor om zich als antipathie-organen te manifesteren, om dingen tegen te houden. Zouden we louter in vocalen, in klinkers spreken, dan zouden we enkel en alleen vol overgave tegenover de dingen staan. Eigenlijk zouden we samensmelten met de dingen; we zouden zeer onegoïstisch zijn, want we zouden onze diepste sympathie voor de dingen ontwikkelen. We zouden ons alleen gevoelsmatig door een nuancering van de sympathie, zoals bij angst of ontzetting, iets van de dingen terugtrekken, maar zelfs in dit terugtrekken zou nog sympathie aanwezig zijn. Zoals de klinkers verband hebben met het klinken van onszelf, zo hebben de medeklinkers verband met de dingen: de dingen klinken mede.
Blz. 28 vert. 38
Mitlaute: F, B, M und so weiter müssen aufgesucht werden als Nachahmung äußerer Dinge.
medeklinkers – f, b, m enzovoort – moeten gezocht worden als een nabootsing van dingen in de buitenwereld.
Hierna verwijst Steiner naar een voorbeeld van hoe hij een medeklinker in de eerste klas aan de kinderen leert.
Dat doet hij in veel meer pedagogische voordrachten.
Die voorbeelden zijn hier te vinden.
Telkens gaat het erom dat er naar ‘iets’ in de buitenwereld wordt gekeken dat als beeld voor de beginklank van een woord kan staan.
Hier vind je talloze voorbeelden van wat vrijeschoolleerkrachten in de loop van de tijd aan beelden hebben gebruikt.
Mitlaute werden immer auf Nachahmungen äußerer Dinge zurückgeführt werden können.
Medeklinkers kunnen altijd herleid worden tot nabootsingen van dingen in de buitenwereld.
In het artikel over de klinkers en in het inleidende artikel is er uiteraard steeds sprake van sympathie en antipathie.
Daar komt Steiner telkens weer op terug:
Daher können Sie die Sprache geradezu auffassen als ein Begegnen von Antipathie und Sympathie.
Die Sympathien liegen immer in den Selbstlauten, die Antipathien
immer in den Mitlauten, in den Konsonanten.
Daardoor kunt u de taal [het spreken] in feite opvatten als een ontmoeting van antipathie en sympathie. De sympathieën liggen altijd in de klinkers, de antipathieën in de medeklinkers, de consonanten.
Zoals we dat telkens tegenkomen, benadert Steiner, wanneer hij een onderwerp opnieuw behandelt, het dan weer van een andere kant of voegt iets nieuws toe.
Dat geheel in lijn met zijn opvatting dat we alleen iets leren wanneer we karakteriseren i.p.v. definiëren.
In deze voordracht haalt hij er ‘het plastische’ en het ‘muzikale’ bij.
Ook deze begrippen laten zich niet eenvoudig in enkele woorden vatten, maar als we telkens de verschillende nuances bestuderen, krijgen we er toch grip op.
Wir können aber die Sprachbildung noch in einer andern Weise auffassen. Wir können sagen: Was ist denn das eigentlich für eine Sympathie, zum Ausdruck kommend im Brustmenschen, so daß er die Antipathie zum Stehen bringt und der Kopf mensch sie nur begleitet? Was da zugrunde liegt, ist in Wirklichkeit Musikalisches, das über eine gewisse Grenze hinübergegangen ist. Musikalisches liegt zugrunde und geht über eine gewisse Grenze hinaus, überhupft sich gewissermaßen, wird mehr als Musikalisches. Das heißt: Soweit die Sprache aus Selbstlauten besteht, hat sie ein Musikalisches in sich; soweit sie aus Mitlauten, aus Konsonanten besteht, hat sie ein Plastisches, ein Malerisches in sich. Und im Sprechen liegt eine wirkliche Synthese, eine wirkliche Verbindung von musikalischen mit plastischen Elementen im Menschen vor.
Maar we kunnen de vorming van de taal nog op een andere manier benaderen. We kunnen zeggen: wat is dat eigenlijk voor een sympathie die tot uiting komt in de borstmens, zodat deze borstmens de antipathie tot staan brengt en alleen de hoofdmens die antipathie begeleidt? Wat daaraan ten grondslag ligt is in werkelijkheid iets muzikaals dat een bepaalde grens overschreden heeft. Ten grondslag eraan ligt iets muzikaals dat een zekere grens overschrijdt, dat als het ware zichzelf te buiten gaat en meer wordt dan muziek. Dat wil zeggen, voor zover de taal uit klinkers bestaat is ze muzikaal; voor zover ze uit medeklinkers, consonanten bestaat is ze plastisch, schilderend. In het spreken vindt er dus een werkelijke synthese plaats, een werkelijke verbinding van muzikale en plastische elementen in de mens.
GA 294/28 e.v.
Vertaald/37 e.v.
Dit is ook niet zo’n makkelijk stukje.
In de 2e voordracht van de ‘Algemene menskunde’ (de deelnemers aan de cursus hebben dat dus een paar uur eerder gehoord) is er sprake van ‘het ontmoeten van sympathie en antipathie, hier vanaf <1>
En meer nog in voordracht 11. [11-3] en [11-4]
Om e.e.a. concreter met elkaar te verbinden, moet ik het zelf eerst nog grondiger bestuderen.
Dat het muzikale met de klinker samenhangt en het plastische met de medeklinker, is uit een eenvoudige waarneming wel op te maken.
Een klinker kun je a.h.w. zingen, dat is met een aantal medeklinkers niet het geval, verg. bv. een a met g.
Talen die in hun woorden veel klinkers hebben, zoals het Italiaans, noemen we ‘zangerig’. Dat kun je van o.a. het Russisch niet zeggen.
Wanneer Steiner over het aanleren van de letters spreekt, komen de verschillen klinker – medeklinker veelvuldig aan bod.
Die opmerkingen vind je hier.
Schrijven en lezen: alle artikelen
Algemene menskunde: alle artikelen
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: 1e klas letterbeelden
.
GA= Gesamt Ausgabe, de boeken en voordrachten van Steiner
[1] GA 293
Algemene menskunde als basis voor de pedagogie
[2] GA 294
Opvoedkunst. Methodisch-didactische aanwijzingen
[3] GA 295
Praktijk van het lesgeven
.
3333-3137
.
.
.
.
VRIJESCHOOL 