.
kerkvader augustinus
of Waar kijken onze kinderen naar?
De Afrikaanse kerkvader Augustinus (354-430 n.C.) had een visie over ‘wat de mensen zagen’, een soort ‘moraal van het kijken’.
Zo uitte hij felle kritiek op de gladiatorspelen die in zijn tijd heel populair waren. Die waren uiteraard dodelijk voor wie daar sneuvelden, maar, en dat is opmerkelijker, ook slecht voor wie ernaar keken.
Augustinus zag de verslavende werking ervan.
Hij zag het bij zijn studievriend Alypius die door vrienden werd meegetroond naar het amfitheater. Deze hield wel eerst zijn ogen gesloten, want hij wilde van het hele spektakel niets zien. M.n. de gruwelbeelden niet die hem waren beschreven.
Maar toen de menigte ineens begon te brullen, opende Alypius uit nieuwsgierigheid even zijn ogen. In die ene tel zag hij hoe een gladiator werd gedood.
‘Dat heel korte ogenblik’, zei Augustinus, ‘was genoeg om de ziel van Alypius te beschadigen: hij begon mee te schreeuwen en vanaf dat ogenblik werd hij een vaste bezoeker.‘
Mede door andere ervaringen ging Augustinus steeds kritischer kijken naar waar wij als mensen naar kijken. Hij concludeerde dat of het geweld dat we zien nu echt is of nep, zoals bij de Spelen of in het theater, wat we zien roept emoties op. We gaan mee in de spanning, de angst, het verdriet, de ontspanning, de vreugde, tegelijk met de gladiator of de acteur.
Augustinus trok toen al de opmerkelijke conclusie die ook vandaag de dag nog opgeld doet: in het echte leven doen we na wat we in het theater of bij de Spelen gezien hebben, zij het dan in andere vorm: zie bv. de artikelen vanaf [19-5/1] op deze blog.
‘Deze boodschap van Augustinus is vaak negatief geïnterpreteerd: dan werd benadrukt hoezeer theater en films ons kunnen corrumperen‘, lees ik in het artikeltje in Trouw van 25-08-2022 dat de basis vormde voor deze tekst.
‘Maar Augustinus’ visie is positiever dan dat: goede verhalen en mooie beelden kunnen ons leren wat echt en waardevol is in het leven. Want waar we naar kijken, vormt ons.’
Ook op andere gebieden geldt dit, zie b.v. de artikelen van B.C.J.Lievegoed over de organische bouwwijze: welke vormen en kleuren zijn er in onze omgeving.
Uiteraard komen we ook uit bij de vertelstof op de vrijeschool en bij alle kunstzinnige activiteiten.
.
Handvaardigheid: alle artikelen
Algemene menskunde: alle artikelen
Rudolf Steiner: alle artikelen op deze blog
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: alle beelden
.
3104-2917
.
.
.
VRIJESCHOOL 
Bij mijn citaten is wel veel over Lucifer en Ahriman te vinden, maar ik heb nu niet de indruk dat dit nu echt duivelse machten.
Bij een van de citaten heb ik het volgende staan uit Wikipedia:
In de antroposofie van Rudolf Steiner is Ahriman een gevallen aartsengel. Zijn werkzaamheid is tegengesteld aan die van Lucifer. Tegenover de illusiescheppende Lucifer staat hij juist voor het naar beneden halen van het menselijke. Hij wordt ook wel als de inspirator van het materialisme beschouwd. Zijn streven is het de mens te kluisteren aan de aarde, de materie, als het enige wat zou existeren.
Maar er zijn ook nog andere machten waar Steiner het ook wel eens over heeft, maar zeer sporadisch, de zgn. Assurische machten. Hier schijnt het grootste kwaad van te komen.
De goede geesten versterkt men, denk ik, alleen al door de geesteswetenschap op te nemen. Want denk eens aan de volgende waarheid, namelijk dat alles wat men een ander aandoet, doe je jezelf ook aan want na de dood beleef je alle pijn en verdriet die je anderen hebt aangedaan. Stel als al degenen die nu de vreselijkste gruweldaden begaan, deze waarheid wisten, zouden ze deze daden dan nog begaan? Ik denk van niet.
Het blijft (voor mij) ingewikkelde materie. En er zijn ook hier verschillende invalshoeken en gezichtspunten. Vlak voor Steiner de cursus voor leerkrachten van de 1e vrijeschool begint, houdt hij een voordracht over Ahriman, de intelligentie en het kwade. Hij zegt b.v. ‘Wij zouden kunnen zeggen: het lukt de mens nog net, wanneer hij zijn intelligentie gebruikt en geen buitengewoon wilde instincten in zich heeft, enigszins naar het licht van het goede op te zien. Maar deze menselijke intelligentie zal steeds sterker de neiging vertonen, het kwade uit te denken, het kwade in te voegen in het morele en in het kennen, de dwaling.’ Een antwoord daarop ziet hij in ‘het opnemen van de christusimpuls’. Maar dat vind ik ook al zo moeilijk!
Ja, ingewikkelde materie. Ik kom heel veel bij Steiner tegen waar ik zeer weinig van begrijp. Ik denk dat dit voor zowat alle antroposofen geldt.
Dit is denk ik ook een van de redenen dat velen er helemaal niets van willen weten. Dat is wel zo gemakkelijk.
Dat laatste zeker! Nu heeft iedereen ook wel ‘stromingen’ waartoe hij zich niet aangesproken voelt. En waarom voelen wij ons wél aangesproken door – ook al is veel nog erg ingewikkeld – de antroposofie. Daarover heeft H.P. van Manen een boek geschreven: Christuszoekers en Michaelsdienaren. (Duits), vertaald in: Jonge en oude zielen. Wat ik in de vorige reactie aanhaalde, komt uit GA 296 (5e vdr). In 1911, waar en wanneer weet ik niet, maakt Steiner het ons iets makkelijker: ‘verwondering, empathie en geweten zijn de kwaliteiten waarin Christus kan wonen.’
Ik ga de vijfde voordracht van GA 296 nog eens lezen. Heb deze wel eerder gelezen, maar ben ook alles weer vergeten.
‘Verwondering, empathie en geweten’, dat zal.ik onthouden.
Ik heb vanmorgen een staaroperatie gehad. Dat is ook iets om te verwonderen, wat ze op medisch en technisch gebied allemaal kunnen tegenwoordig.
Ik ga die voordracht binnenkort bespreken i.v.m. ‘ahrimanisch onderwijs’ waar ik een kleine serie over maak. En wat je zegt: wat er op medisch en technisch gebied allemaal kan, is bewonderingswaardig.
Ja, opmerkelijk, deze Alypiius kreeg als het ware de smaak te pakken toen hij naar die gladiatoren gevechten keek.
Het zou best kunnen dat door het kijken naar moord en doodslag er als het ware demonen de mensen te pakken krijgen. Ik denk bijv.aan de gruwelijke, meedogenloze daden van de Hamas in Palestina. Daar kan je toch niet bij dat ze totaal onschuldige mensen, zelfs kinderen doodschieten. Hier zijn duivelse machten in het spel.
Gruweldaden zijn er in alle tijden geweest en ik vind het razend moeilijk om te doorgronden waarom. Als het in de menselijke natuur zit, zou je toch verwachten dat tijdens de ontwikkeling van de mensheid, met wat we beschaving noemen, ook deze primitieve gevoelens langzaam een menswaardiger niveau bereiken. Als je Steiner wil geloven, vind je bij hem die duivelse machten beschreven – jij hebt er vast al wel citaten over gepubliceerd – maar lezen over die machten is niet genoeg. Wij moeten actief zijn om de goede geesten te versterken. Maar hoe.