VRIJESCHOOL – Muziek – zingen in een andere taal (7-7)

.

Op vrijescholen wordt veel gezongen.
Als je deze website bekijkt ‘vrijeschoolliederen‘ zie je een enorm aantal liedjes, ook in andere talen.
Als leerkracht lukt de uitspraak van Engels, Duits, Frans meestal nog wel, maar andere talen leveren vaak problemen op.

Ik vond nog een aantal artikelen met aanwijzingen voor uitspraak in een bulletin van een instelling voor koorzang.

.
Herman Meester. Vocaal, nadere gegevens onbekend
.
.

HEBREEUWS
.

Herman Meester (geb. 1979) studeert Hebreeuws aan de Universiteit van Leiden met speciale interesse voor het jodendom. Hij doceert Duits aan een scholengemeenschap in Leiden. Herman Meester heeft een half jaar lang in Israël gewoond. Hij speelt bas(gitaar), speelde in bandjes en in het combo van een jongerenkoor. Op muzikaal gebied kunnen verder Mozart, het gregoriaans, Osmaanse klassieke muziek, John Coltrane en Weather Report zijn waardering wegdragen.

De vraag “hoe wordt het Hebreeuws uitgesproken?” zal in verschillende tijden en streken, verschillend worden beantwoord. De geschiedenis van deze taal is eigenaardig en ingewikkeld. Het is, ook voor wie het Hebreeuws ‘slechts’ wil zingen, misschien interessant om iets te weten over de taal en haar ontwikkeling en uitspraak. In deze eerste aflevering gaat Herman Meester in op deze achtergronden en hoe de juiste uitspraakvariant van het Hebreeuws bepaald kan worden.

Het Hebreeuws is familie van o.a. de Arabische talen en het Ethiopisch. Deze zogenaamde Semitische talen hebben zo hun eigen, boeiende muzikale tradities. Luistert u bijvoorbeeld naar moderne Arabische zangers en zangeressen, die vaak beroemde gedichten vertolken, of naar de vaak melodieuze recitaties van de Koran, die eenvoudig op het internet te vinden zijn. Ook in Israël wordt heel veel moderne muziek in het Hebreeuws gezongen. De Hebreeuwstalige muziek wint het in een land vol Amerikanen moeiteloos van muziek in het Engels.

Vroege voorbeelden van Hebreeuwse zangkunst vinden we vooral in het Bijbelboek Psalmen. Enkele rare woorden daarin zijn waarschijnlijk muziektechnische termen, en veel psalmen zullen zeker ooit gezongen zijn. Op welke manier precies is echter onbekend. De twintigste-eeuwse filmindustrie biedt in de reeksen films over de tijd van Mozes, David of Salomo altijd veel muzikale bijdragen die een Midden-Oosters sfeertje hebben (met veel percussie), met harmonieën en ritmes gebaseerd op islamitische traditionele muziek. Een paar jaar geleden echter, is voorbijbelse, Mesopotamische ‘bladmuziek’ (genoteerd in het Akkadisch, op kleitabletten in spijkerschrift), bestudeerd en op een nagebouwd instrument gespeeld en gezongen. Deze meerstemmige muziek wijkt niet af van de latere Griekse en Europese toonladders. De cultuur van Syrië/Palestina in bijbelse tijden stond onder invloed van de cultuur van Mesopotamië, dus is het mogelijk dat de gezongen psalmen harmonisch gezien niet hebben afgeweken van onze traditionele Griekse toonladders. Als er ooit bijbelse bladmuziek gevonden wordt (wie weet!) zal dat aardig wat deining veroorzaken in dit deel van de wereld.

Uitspraak en uitspraaktradities

De bekendste Hebreeuwse literatuur is de Hebreeuwse Bijbel. De verschillende Bijbelteksten dateren uit ongeveer 1200-200 voor Christus. In deze periode heeft de uitspraak van de taal zich steeds ontwikkeld. Dat is alleen aan de Bijbel zelf niet goed te zien. Pas in de na-bijbelse tijd is de uniforme, traditionele uitspraak van de Bijbeltekst vastgelegd. Het oudste manuscript van de Bijbel waarin deze uitspraak te zien is, dateert pas van ongeveer 1000 na Christus.

De schrijfwijze van het Hebreeuws speelt hierin een rol. De taal wordt geschreven in een soort steno, met vooral medeklinkers. In het Nederlands kunnen we dit nabootsen: als je’ fts’ schrijft, kan dit ‘fiets’ zijn, maar ook ‘foetus’; ‘bk’ kan staan voor ‘boek’, ‘bek’, ‘bok’, enz. De klinkertekens zijn pas eeuwen later dan de medeklinkertekens ontwikkeld en onder of boven de letters bijgeschreven. Hiervoor verantwoordelijk zijn de zgn. naqdanim, ‘puntenzetters’, die heel nauwkeurig te werk zijn gegaan.

Lajjenen en zingen in de joodse eredienst

Deze vastgelegde tekst met alle klinkertekens bevat ook aparte tekentjes die van belang zijn voor het op melodieuze wijze voordragen van de Bijbelteksten. In de Europees-joodse traditie wordt deze boeiende vorm van voordracht, of cantilatie, in het Jiddisch ‘lajjenen’ genoemd. Het is geen ‘echte’ zang, maar eerder een enigszins ritmisch, afwisselend omhoog- en omlaaggaan van de stem bij de voor-dracht. Dit kan beluisterd worden tijdens de (orthodoxe) synagogedienst. De voorzanger, of chazzan, is belast met deze taak, want de techniek van het lajjenen vereist een speciale training. De wijze van cantilatie wordt nog steeds mondeling overgeleverd, en hierdoor is de variatie binnen het jodendom groot. Ernest Bloch (1880-1959) is een voorbeeld van een componist die de motieven van het lajjenen in zijn muziek gebruikt.

Naast deze vorm van voordracht worden in de synagoge ook liederen gezongen in de meer strikte zin van het woord, op allerlei liturgische teksten. Deze muziek is sterk vocaal gericht want men gebruikt liever geen muziekinstrumenten in de synagoge: de eventuele reparatie van een kapot instrument zou leiden tot schending van het verbod op werk tijdens de sabbat. De harmonieën van deze zangkunst zijn sterker verwant aan de islamitische muziek dan aan de christelijke liturgische zang. Deze muziek is vaak ontstaan in Spanje en het Midden-Oosten, bijvoorbeeld in Irak en Egypte, vóór en na de komst van de islam. Aan het voortbestaan van de hieraan waarschijnlijk verwante, christelijke liturgische zang van de zogenaamde Oud-Spaanse of Mozarabische liturgie, is in de elfde eeuw op pauselijk bevel een eind gemaakt. Toch heeft ook deze liturgische zang invloed uitgeoefend op de rooms-katholieke liturgie.

Asjkenazische en Sefardische traditie

Hoe is nu precies die vastgelegde uitspraak van het Hebreeuws? Om te beginnen kunnen we stellen dat deze zeer afwijkt van de ‘oorspronkelijke uitspraak’ van de meeste teksten in de Bijbel. De psalmen bijvoorbeeld werden door hun oorspronkelijke dichters uitgesproken op een manier die enigszins op de uitspraak van het Arabisch lijkt. Maar de taal ontwikkelde zich, en de Bijbelteksten werden steeds uitgesproken als het levende Hebreeuws. Ook een Amerikaan zal een toneelstuk van Shakespeare uitspreken op de modern-Engelse manier, maar Shakespeare zou het niet verstaan.

Omdat het moeilijk is steeds alle klanken feilloos uit het hoofd te blijven leren werden allerlei minitekentjes neergezet voor de klinkers (door de naqdanim). Het zou een ramp zijn als van een of ander woord niet meer helemaal duidelijk was hoe het klinkt. De tekentjes zijn er; maar hoe klinken die tekentjes dan? In het Engels klinkt een [a] soms als een e, soms als een a. Toen het Hebreeuws geen spreektaal meer was, werd de uitspraak beïnvloed door de levende talen van de joden zoals Duits of Arabisch. Voor de uitspraakregels van de traditionele, schriftelijke vastlegging komen we daarom terecht bij de verschillende levende tradities. Deze tradities kunnen we onderverdelen in twee hoofdstromen: de Asjkenazische traditie en de Sefardische traditie. ‘Asjkenaz’ is een traditioneel/bijbelse naam voor Duitsland. Deze traditie wordt gedragen door joden in (Noord-, West-en Oost-Europa. Hierbinnen zijn ook weer kleine verschillen te onderscheiden. Zo wijkt de Nederlands-joodse uitspraak weer wat af van de Duits-joodse uitspraak. ‘Sefarad’ aan de andere kant is een traditioneel/bijbelse naam voor Spanje, dat lange tijd islamitisch was en waar joden een grote culturele bloei doormaakten. Dit is de traditie van de ‘oosterse’ joden van Marokko tot India. Ook hier bestaan vaak verschillen van streek tot streek. De traditie met het meeste aanzien is die van de joodse gemeenschap van Jemen, die beschikt over bijzonder oude tradities van de uitspraak van de Bijbel en andere religieuze teksten. Niet alleen de uitspraak van de taal, ook de muzikale traditie kende overigens duidelijke verschillen. Bij hetzelfde gebed of Bijbelvers bestaat vaak zowel een Asjkenazische toonzetting als een Sefardische toonzetting. In het muziekvoorbeeld twee voorbeelden van verschillende toonzettingen van hetzelfde vers.

Modern Hebreeuws: welke uitspraak?

In de Middeleeuwen hield het Hebreeuws op een alledaagse spreektaal te zijn, maar het bleef de taal van de joodse literatuur, van gebeden en gezangen. Hierin kwam verandering met de komst van het zionisme. De joodse zionistische nieuwkomers en ideologen in Palestina kozen aan het begin van de twintigste eeuw, na een korte strijd tussen het Duits en het Hebreeuws, voor het Hebreeuws als voertaal voor de gewenste joodse staat. (Voor ‘modern Hebreeuws’ wordt overigens soms het woord ‘Ivriet’ gebruikt. ‘Ivriet’ betekent gewoon ‘Hebreeuws’ in het Hebreeuws).

De taal werd nieuw leven ingeblazen als spreektaal, maar hoe moest ze worden uitgesproken? De meeste zionisten waren ‘Asjkenazim’. Nu is het onzin om te bepalen of de Sefardische, dan wel de Asjkenazische traditie de meest juiste is, maar toch spraken zij het Hebreeuws bewust niet op hun ‘eigen’ Asjkenazische (‘Jiddische’) manier uit. Voor hen was namelijk het Jiddisch (na de oorlog kwam overigens een herwaardering voor het Jiddisch), met zijn uitspraak, de ‘achterlijke’ taal van het getto, van vrome legenden en dansende chassieden met bontmutsen. Dus nam men de Sefardische uitspraak als uitgangspunt. Hierin zitten echter een paar keelklanken die de Sefardische joden nog wel gewoon konden uitspreken (onder invloed van het Arabisch), maar de zionisten niet. Toen na de oprichting van de staat Israël in 1948 vele oosterse joden het door Asjkenazim gedomineerde land binnenkwamen, werd hun ‘Arabische’ uitspraak van vooral die medeklinkers door velen met ware afschuw aangehoord. De ‘nieuwe jood’ moest een ‘nieuw Hebreeuws’ spreken, en de echt oosterse uitspraak werd als achterlijk beschouwd.

De moderne, Israëlisch-Hebreeuwse taal ontwikkelt zich nog steeds snel. Groeiend zelfbewustzijn bij de Sefardische joden heeft de minachting voor de ‘Arabische’ uitspraak verminderd, en het idee ontstond zelfs dat de ‘zionistische’ uitspraak de taal zou hebben verminkt, door sommige klanken niet uit te spreken en door twee oorspronkelijk verschillende klanken dezelfde uitspraak te geven.

Het Hebreeuws uitgesproken in zang

Doordat (jonge) sprekers van het Hebreeuws de taal in hoog tempo veranderen klopt de werkelijkheid van het gesproken Hebreeuws nauwelijks nog met de geschreven fonologische regels van de naqdanim. Maar de zangkunst is toch een genre apart in de taal en de in de Bijbeltekst opgeslagen regels blijven een soort standaard. In de huidige situatie is het van belang een aantal zaken te onderscheiden.

1. Muziek gecomponeerd op allerlei Hebreeuwse teksten binnen de Asjkenazische traditie. De uitspraak is vooral door de klemtoonplaatsing (die van de Sefardische afwijkt) van invloed op de muzikale vorm. Het is dus voor zangers van belang te herkennen welke uitspraaktraditie wordt gevolgd. Soms kan (bijvoorbeeld de Tsjechische traditie) daarbij weer iets afwijkende klinkers opleveren ten opzichte van de andere Asjkenazische tradities;

2. Muziek die op dergelijke teksten is gecomponeerd binnen de Sefardische traditie (een vergelijkbare situatie);

3. Hebreeuwse teksten op muziek gezet door mensen die eigenlijk niet goed op de hoogte zijn van de taal. Zo komt dit voor bij evangelische christenen die psalmen in het Hebreeuws op muziek zetten. (Er zijn natuurlijk ook goede voorbeelden). Deze komen soms merkwaardig over, door bijvoorbeeld vreemde klemtoonplaatsing;

4. De ‘chanson’-traditie in Israël, waarbij niet zelden gedichten van grote dichters op muziek worden gezet. Hierbij wordt, net als onder punt 2, nog aandacht besteed aan de klassieke regels. In feite is hier weinig onderscheid met de situatie onder punt 2;

5. Moderne Israëlische popmuziek. Israël kent een uitgebreid scala aan jonge muzikanten voor wie de (Hebreeuwse) tekst er vaak erg toe doet. Het nogal aan Amerikaanse invloed blootgestelde land kent een opmerkelijke bloei op dit gebied met zowel oosterse als westerse muzikale invloeden. Het onderscheid met punt 4 bestaat niet altijd, maar veel jonge tekstdichters kiezen bewust voor de meest levende taalvorm en volgen dus niet de klassieke regels, die vaak van invloed zijn op de uitspraak van medeklinkers, het laten vallen van lettergrepen, enzovoort.

Er zijn natuurlijk altijd weer uitzonderlijke gevallen, maar dit is wellicht een nuttige indeling. In de volgende aflevering ga ik verder in op de klanken van de taal, vooral volgens de Sefardische en algemeen Israëlische uitspraak.

2

Dan komen nu de klanken van het Hebreeuws aan bod, en vooral volgens de Sefardische (en algemeen Israëlische) uitspraak. Een aantal dingen die snel opvallen aan de taal zijn het kleine aantal, vooral heldere klinkers, en enkele scherpe sisklanken (s, sj, ts) die juist in gezongen Hebreeuws sterk naar voren komen.

De klinkeruitspraak is in het Hebreeuws vooral een ramp voor bijv. Engelstaligen; Nederlanders moeten onder andere proberen de [0] nooit als de tweeklank [oow] uit te spreken, en te letten op de altijd stemhebbende uitspraak van de medeklinkers [ v ], [ z ], [ d l en [ g ].

Transcriptie; praktische regels voor de uitspraak

Het Hebreeuwse schrift wordt van rechts naar links geschreven. In combinatie met de gebruikelijke muzieknotatie is dit onhandig. Aangezien ‘notenbalk plus tekst’ in transcriptie beschikbaar zal zijn (ook voor joden en Israëliërs zelf), is enige aandacht voor de methode van transcriptie op zijn plaats. Ik maak hier gebruik van een Nederlandse benadering en zal straks ingaan op andere methodes van transcriptie. De woorden uit de voorbeelden moeten worden uitgesproken met de klemtoon op de laatste lettergreep, tenzij (met een accent) anders aangegeven: baroech ha-ba als baróech ha-bá (welkom) tegenover báti ha-bájta (ik kwam naar huis).

Klinkers

• [a] de korte /a/, in gesloten lettergrepen, is helderder dan in Ned. [pan], minder een /ae/ dan in Fr. [Cannes]; de mond meer openen; Du. [Katze] komt in de buurt: sjam, kach, chasj, al, kar, gav

• [a] de /a/, in open lettergrepen, is helder en lijkt zeer op de vorige /a/; met geopende mond; Du. [sagt], maar minder helder dan Ital. [pane]: sjalom, sjazoef, báti, ani, sjana, baroech ha-ba

• [e] de korte /e/ is helderder en iets langer dan in Ned. [zeg]; de mondhoeken meer naar achteren: sjem, sjel, gèver, chèsjek, zè, rotsè, ben, ken, chen, ha-sjem

• [ej l de lange /ej/ lijkt zeer op [e] is wat helderder dan Ned. [meel; de mondhoeken meer naar achteren: ejlat, lifnej, bnej-yisra’el, sjocheach, lokeach, ejn, bejt-par’o

• [i l de /i/ is altijd een /ie/ als in Fr. [qui], Du. [sich]: sjizoef, kiboets, kir, sjir ha-sjirim, kiwíti, paníti, aviv, asjir, kabir, atik, kiwoen, pina

• [o] de /o/ is een vrij diepe klank; de lippen getuit; Du. [Sonne]; minder diep dan Spa. [por]: sof, makom, chalon, golan, gorém, sjóresj, kol ha-kavod, toda, yavo, rodef-sjalom; maak van de [0] nooit een Nederlandse tweeklank [oo], dus niet [sjaloom] als in [boom], maar [sjalom] als in [kom], niet [yavoow] als in [zozo], maar [yavo] als in [gôh]

• [oe] de /u/ is een diepe klank; de lippen getuit; Du. [Suchtl, Fr. [courtl: koelo, chinoech, batóeach, sjoev, kroev, gidoel, moetav

Tweeklanken (diftongen)

Strikt gezien kent het Hebreeuws geen andere tweeklanken dan /ej/; woorden als báyit, sjamáyim, ejnáyim, yadáyim bestaan uit de lettergrepen bá-yit, sjamá-yim, ejná-yim, yadé-yim. De kans is groot dat dergelijke vormen ook voorkomen als bajt, sjamajm, ejnajm, yadajm, en vaak jeroesjalajm.

Medeklinkers

Andere methoden van transcriptie voor klinkers en medeklinkers

Voor de klinkers is belangrijk dat Ned. [ie] en [oe] meestal als [1] en [ul]worden geschreven; [ej]  komt vaak voor (‘Engelse’ transcriptie) als [ei] of [e]. Een klank [ei] als in Ned. [kijken] heeft het Hebreeuws niet, dus: Eilat wordt uitgesproken als [ejlat (=eelat)] en eigenlijk niet als [ijlatl Daarnaast komt dezelfde klank voor als [ay], wat Engelstalig publiek moet lezen als [ejl, en dat is erg verwarrend, want de klank [ay (=aj of ai)] komt ook voor, bijv.: báyit, sjamáyim, ejnáyim, yadáyim (zie boven). Zo trof ik een Nederlandstalig lied aan met wat Hebreeuws erin, als volgt gespeld:

Sh’ma Yisroayl, Sh’ma Yisroayl, Adonoy Elohaynu
(Hoor Israël, hoor Israël, de Heer is onze God)

Dit werd in de partituur uit 1972 als volgt – foutief – opgedeeld:

Sh’ma Yis-roa-yl, Sh’ma Yis-roa-yl, A-do-noy E-lo-hay-nu.

Een koor uit West-Friesland zong het Sh ‘ma Yisroayl ongeveer als: [Sjmaa Yisráa’iel] Men las dus [roa] als [raa] en [y|] als [iel], wat op zich een goede poging is, maar helaas klinkt het toch wat ongewoon. Een juistere uitspraak, bijv. ‘Shma Yisró’el, Shma Yisró’el, Adonoy Eloheenoe’, kan in dat geval pas bereikt worden als de dirigent Hebreeuws zou kennen, en dat zou toch niet moeten hoeven (overigens wordt deze korte tekst hier uitgesproken volgens de Asjkenazische traditie).

Een vervelend geval is de soms voorkomende spelling [z] in Engelse en Duitse transcripties voor de klank /ts/, bijvoorbeeld in ‘Zion’ (klinkt Tsiyon]
Zie daarvoor onder De Asjkenazische uitspraak.

De sjwa

Dit werd in de partituur uit 1972 als volgt – foutief – opgedeeld: Sh’ma Yis-roa־yl, Sh’ma Yis-roa־yl, A-do-noy E-lo-hay-nu Een koor uit West-Friesland zong het Sh ‘ma Yisroayl onge-veer als: [Sjmaa Yisraa’iell Men las dus Iroaf als [raai en [yl] als [iel], wat op zich een goede poging is, maar helaas klinkt het toch wat ongewoon. Een juistere uitspraak, bijv. ‘Shma Yisró’el, Shma Yisró’el, Adonoy Eloheenoe’, kan in dat geval pas bereikt worden als de dirigent Hebreeuws zou kennen, en dat zou toch niet moeten hoeven (overi-gens wordt deze korte tekst hier uitgesproken volgens de Asjkenazische traditie).

Een vervelend geval is de soms voorkomende spelling tz] in Engelse en Duitse transcripties voor de klank /ts/, bij-voorbeeld in ‘Zion’ (klinkt Tsiyon] Zie daarvoor onder De Asjkenazische uitspraak.

De sjwa

Het woord sjwa (of schwa) komt uit de traditie van de naq-danim en duidt op de afwezigheid van een klinker of op een minimale klinker, als in [de verderfelijke kever (= de verdèr-feleke kéver], of Eng. [ferocious (=feroshes)l. In de moderne Hebreeuwse uitspraak verdwijnt deze minimale klinker vol-ledig, of wordt juist een heldere klinker [èl (als boven), zodat het gebruik van de klank [e] niet vaak voorkomt in de Hebreeuwse zang. Hetzelfde woord met oorspronkelijke sjwa kan zo op twee manieren voorkomen in zang, al naar gelang de wens van de melodie:

• tenoe of t’nu > ‘tnoe’ (1 lettergreep), maar wellicht om-wille van ritmiek als ‘tenóe’ (2 lett.);

• becaya of b’aya > ‘baya’ (2 lett.), maar ook mogelijk, ‘becaya’ (3 lett.);

• tsecaka of ts’aka > ‘tsecaka’ (3 lett.), misschien ook wel eens ‘tsaka’ (2 lett.);

• tefila of t’fila > ‘tfila’ (2 lett.), ook mogelijk als ‘tefila’ (3 lett.).

De sjwa kan, u ziet het, ook als volgt worden aangegeven: t’noe, b’caya, t’sjoeva, sj’ma, t’fila, ts’aka. De melodie zal woorden met sjwa op de juiste wijze sturen: als u een noot ziet staan boven een enkele medeklinker (bijv. t’, m’, I’), dan zingt u daar een sjwa, en dit geldt als een hele lettergreep.

Harde en fricatieve medeklinkers

Waar de klassieke regels worden gevolgd, zullen de medeklinkers [b], [kl en [p] vóór een sjwa worden uitgesproken als resp. [v], [ch] en [f], terwijl in de moderne Hebreeuwse uitspraak deze meestal [b], [kl en [p] blijven. Dit verklaart mogelijke discrepanties tussen de uitspraak van teksten in moderne Israëlische (pop)muziek, en teksten die zich nog onderwerpen aan de klassieke regels. Bijvoorbeeld:

• (trad.) ‘be-vejt sèfer’, tegenover (mod.) ‘be-bejt sèfer’ (‘in een school’);

• (trad.) ‘le-chan’, tegenover (mod.) ‘le-kan’ (‘hiernaartoe’, ‘hierheen’);

• (trad.) ‘bi-frachim’, tegenover (mod.) ‘be-prachim’ (‘met bloemen’).

Hierbij treden wel eens minieme klinkerverschillen op, zoals te zien valt in het derde voorbeeld, waar [i] verandert in [e]. Deze details voeren te ver om nader op in te gaan.

De Asjkenazische uitspraak

Wanneer Hebreeuwse teksten in de Asjkenazische uitspraak worden gezongen, zijn bovenstaande regels niet van toepassing. Het Hebreeuws wordt ongeveer uitgesproken als het Jiddisch, en de uitspraak daarvan heeft weer veel weg van het Duits. Het is allereerst belangrijk om te herkennen of we met Asjkenazische uitspraak te maken hebben. Hier zijn een paar trucjes voor. De kans is groot dat zulke teksten religieuze teksten zijn, met hun eigen typische vocabulaire. Enkele woorden die daarin kunnen figureren kennen bij de Asjkenazim een andere uitspraak: Adonáj, Yisra’él, Bejt-Yisra’él, Avrahám, Sjalom, Yeroesjaláyim wordt Adonoy, Yisró’eel, Bejs-Yisró’eel, Avrohom, Sjólem, Yeroesjolóyem

Treft u dit aan, dan kunt u gemakkelijk herkennen of het een Asjkenazische tekst is. Enkele woorden die uit het Hebreeuws via het Jiddisch in het Nederlands zijn terechtgekomen, zijn nuttig voor de uitspraak van het Asjkenazisch Hebreeuws:

bájes, jájem, mázzel, pónem, gótspe, mltswe, mesjógge, gánnef, joóel, nesjómme, sjófel, van Hebr.: báyit, yáyin, mazzál, paním, choetspá, mitswá, mesjoegá, gannáv, jófi, nesjamá, sjafél.

Sjir la-Sjalom

Een bekend voorbeeld van door o.a. Nederlandse (kerk)koren gezongen Hebreeuwstalige muziek is het lied Sjir la-Sjalom (‘Lied voor de vrede’). De heffingen hebben een accent; voor de duidelijkheid schrijven we alle [i]-klanken als [ie] en alle [u]-klanken als [oe]

U ziet waarschijnlijk zelf een aantal wetmatigheden in deze verandering.

Het is ook nuttig de [sch (=sj =sh)] goed uit te spreken als Du. [Schule] en nooit als Ned. [sjoelen], de [ts] scherp als in Du. [Zeit] en de [z] als een echte stemhebbende /z/ in Du. [gesag]L Een eventueel bijkomend probleem zou zijn, dat [ts] en [z] als Duits worden gespeld, resp. [z] en [s] Een handig woord hierbij is Zion. Als u dit woord in de tekst aantreft, dient elke [z] als /ts/ te worden uitgesproken, en elke [s] als stemhebbende /z/.

Het zingen van het Hebreeuws zal al gauw acceptabel klinken. U moet het uitspraakgedeelte van dit stuk eerder zien als middel tegen ontsporing. Alleen van cd’s met Israëlische populaire muziek zult u de ‘volmaakte’ uitspraak kunnen leren. Het boekje met de teksten zal echter in Hebreeuws schrift worden afgedrukt, en dat is toch een handicap.

Muziekalle artikelen

Menskunde en pedagogiealle artikelen

Vrijeschool in beeldalle beelden

.

2208

 

 

 

 

 

 

 

.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.