VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over pedagogie(k) GA 300A – Vergadering 12 juni 1920

.

Zie ‘het woord vooraf

 

RUDOLF STEINER

Bij de gegeven antwoorden is in het Duits telkens de naam van Steiner gegeven. Ik heb dat niet gedaan, zolang er geen verwarring kan ontstaan. De voetnoten die in de uitgave op aparte bladzijden staan, v.a. blz. 300, heb ik direct bij het verwijzende woord toegevoegd.

In deze vergadering gaat het over:

Hoe moet voorlichtingsmateriaal eruit zien? Prospectus; jaarbericht. <1>
Talen in de laagste klassen. Koorspreken <2>
Kleuterklas: fröbelwerkjes? Zinvol spel. Poppen. Fantasiespel. Jan Klaassen. <3>
Euritmie en aanleren medeklinkers; moeilijke voor flegmatische kinderen; wat beweging uitlokt voor sanguinische. <4>
Praten met de kinderen over wat ze leren <5>
Behandeling voltooide tijd <6>
Uitstapjes in de stof <7>
Euritmieruimte; ventilatie! <8>

.

Konferenzen mit den Lehrern der Freien Waldorfschule in Stuttgart
1919 bis 1924

Erster Band
Das erste und zweite Schuljahr

Vergaderingen met de leerkrachten van de vrije Waldorfschool in Stuttgart

Band 1
Het eerste en tweede schooljaar
.

Van de vergaderingen die de leerkrachten van de eerste vrijeschool in Stuttgart hielden, zijn verslagen bewaard gebleven van díe vergaderingen waarbij Rudolf Steiner aanwezig was.

 

GA 300A

Blz. 131

Konferenz vom Samstag 12. Juni 1920, 15 Uhr

Vergadering van zaterdag 12 juni 1920, 15 uur

Es wird ein Prospekt erwähnt und ein Jahresbericht.

<1> Er wordt melding gemaakt van een prospectus en een jaarverslag.

Steiner: Wozu und wie weit soll das als Werbematerial dienen?

Waarom en in hoeverre zou dit als reclamemateriaal moeten dienen?

X.: Es soll an alle interessierten Persönlichkeiten geschickt werden.

X.: Het moet naar alle geïnteresseerde mensen worden gestuurd.

Es soll also eine Aufforderung beinhalten. Dann ist das, was mir vorgelegt wurde, viel zu lang. Das würde keine Wirkung haben. Wenn es in dieser Form jeder liest, der Mitglied des Waldorfschulvereins werden soll, dann würde es zusammengearbeitet werden müssen auf einen halben Bogen. Das aber hier ist ein richtiges Heft.

Het moet dus tot iets uitnodigen. Dan is dat, wat mij werd voorgelegd, veel te lang. Dat zou geen effect hebben. Als iedereen die lid gaat worden van de vrijescholenvereniging het in deze vorm leest, moet het samengevat worden op een half vel. Maar dit is een echt tijdschrift.

X.: Ich glaube nicht, daß es so dick ist.

X.: Ik vind het niet zo dik.

Denken Sie sich die Handschrift von Dr. Stein, es hat schon dreißig Druckseiten. Es ist auch dem Stile nach zu lang und zu gelehrt. Dies ist eine Art Verständigungsschrift mit der anderen Lehrerschaft. Es ist mehr gerichtet an die, welche pädagogisch denken, als an die, die dem Verein beizutreten beabsichtigen. Das soll doch allgemein an alle an der Schule Interesse Habenden beim Publikum gerichtet sein. Die lesen nicht eine solche Sache. Dieser Gesichtspunkt ist das letzte Mal gar nicht aufgeworfen worden. Der Prospekt war immer unter dem Gesichtspunkt der Propaganda betrachtet worden. Also nur in der Form als Ersatz für die sonst üblichen gelehrten Abhandlungen könnte dieser Prospekt vorangehen. Sonst ist ja immer die gelehrte Abhandlung dagewesen, und da könnte ja eine solche Sache vorangehen, die prinzipiell die Sache auseinanderlegt. Eine Beschreibung des Baues, des Hauses, und dann geht man über ganz auf die Beschreibung der Pädagogik und Didaktik der Waldorfschule und geht ein auf die einzelnen Gegenstände.

Neem het handschrift van Dr. Stein, dat is zo al dertig afgedrukte pagina’s. Het is ook te lang en te geleerd. Dit is een soort kennisbrief voor ander onderwijzend personeel. Het is meer gericht op degenen die onderwijskundig denken dan op degenen die van plan zijn lid te worden van de vereniging. Het moet echter in het algemeen gericht zijn op iedereen die geïnteresseerd is in de school. Zulke dingen lezen ze niet. Dit standpunt is de vorige keer niet eens ter sprake gebracht. De prospectus was altijd gedacht als een kennis laten maken met. Dus alleen in deze vorm zou dit prospectus ter vervanging van de gebruikelijk kennisverhandelingen vooraf kunnen gaan. Anders hebben we altijd alleen maar deze beschouwingen en er zou dus iets aan vooraf kunnen gaan dat die dingen principieel uitlegt. Een beschrijving van het gebouw, de huisvesting en dan ga je verder met de beschrijving van de pedagogie en didactiek van de vrijeschool en ga je op de afzonderlijke vakken in.

X.: Es ist besonders auch Material für die Eltern nötig, die Kinder zu uns schicken wollen.

X.: Er is vooral behoefte aan materiaal voor die ouders die kinderen naar ons willen laten gaan.

Das ist so: Für solche Eltern, da wäre die Zusammenstellung des jetzt schon vorliegenden Materials, zum Beispiel das, was in den Waldorf-Nachrichten ist, ein gutes Material. Aber alles das ersetzt nicht einen Prospekt, der nicht länger sein soll als acht Druckseiten. Das müssen ja Tausende von Mitgliedern werden, da müssen Sie eine ganz kurze, kompendiöse Sache vorsetzen.

Het zit zo: voor dit soort ouders is een samenvatting van het materiaal dat al beschikbaar is, bijvoorbeeld wat in de Waldorfnieuwsbrief staat, goed materiaal. Maar dat allemaal vervangt niet een brochure die niet langer mag zijn dan acht gedrukte pagina’s. Als het duizenden leden moeten worden, dan moet je iets heel kort samengevat aanbieden.

Blz. 132

X.: Es wird doch nicht ausschließen, daß der Jahresbericht auch noch sein kann.

X.: Het sluit toch niet uit dat er ook nog een jaarverslag komt.

Sie müssen nur bedenken, wie wenig man geneigt ist, auf die Sache einzugehen. Die Leute lesen heute in einer eigenartigen Weise. Also nicht wahr, wenn eine Zeitschrift einen Artikel haben soll, das ist etwas anderes. Wenn Sie aber jemandem ersichtlich machen und bewirken wollen, daß der Betreffende Mitglied wird und 50 Mark bezahlt, dann braucht man auch nicht in die Einzelheiten der Gegenstände einzugehen, sondern man braucht nur große Linien vorzuhalten, die richtig sind. Dieser Prospekt würde eine Sache für sich sein. Der würde oben enthalten die Aufforderung zur Zahlung von so und so viel. Aber der Jahresbericht, der könnte eben das sein, was ich eine Historie der Schule nenne. Da läßt sich alles unterbringen, was so von einzelnen Lehrern verfaßt wird. Alles Berichtende braucht nicht kurz zu sein; alles, was Bericht heißt, kann lang sein. Wenn der Prospekt massenhaft Geld trägt, wird Herr Molt schon was abgeben für den Jahresbericht. Das ist eine ganz republikanische Frage. Der Jahresbericht wirkt durch die Mannigfaltigkeit der Namen. Da wäre es zu bedenken, ob eine Uniformität anzustreben wäre. Der eine berichtet pedantisch, das und das hat sich ergeben, Monat für Monat. Der andere schreibt, nach dem, was ich erfahren habe, könnte ich nach fünfhundert Jahren es so und so machen. (Zu Dr. Stein:) Sie haben diesen so schnell geschrieben, daß Sie den anderen auch so schnell schreiben.

Je moet wel bedenken hoe weinig de mensen geneigd zijn op de zaak in te gaan. Mensen lezen tegenwoordig op een vreemde manier. Maar als een tijdschrift een artikel nodig heeft, is dat wat anders. Maar als je het iemand duidelijk wil maken en ervoor wil zorgen dat betrokkene lid wordt en 50 mark betaalt, dan hoeft je niet in te gaan op de details van de vakken, je hoeft alleen maar de grote lijnen aan te houden die correct zijn. Deze brochure zou op zichzelf staan. Bovenaan staat het verzoek tot betaling van zus en zo veel. Maar het jaarverslag zou precies kunnen zijn wat ik een geschiedenis van de school noem. Daar kan alles in worden geschreven door individuele leerkrachten. Alles wat berichten zijn, hoeft niet kort te zijn; alles wat een bericht wordt genoemd, kan lang zijn. Als de prospectus veel geld oplevert, zal de heer Molt wel iets afstaan voor het jaarverslag. Dit is een volledig republikeinse vraag. Het jaarverslag heeft impact door de diversiteit aan namen. Dan zou het te overwegen zijn of er naar uniformiteit moet worden gestreefd. De ene bericht maand na maand wat schoolmeesterachtig dat dit en dat is gebeurd. De ander schrijft dat ik op basis van wat ik heb geleerd, nog wel vijfhonderd jaar op deze manier door zou kunnen gaan. (Tegen dr. Stein:) U hebt deze zo snel geschreven dat u de andere ook zo snel schrijft.

Dr. Steiner wurde gebeten, doch auch selber etwas dazu zu schreiben.

Dr. Steiner werd gevraagd om er ook zelf iets voor te schrijven.

Dr. Steiner: Das ist eine sehr penible Sache. Wenn ich auch nur drei Seiten schreibe, so würde ich einen Bericht schreiben müssen über dasjenige, was ich erlebt habe; das könnte den anderen unangenehm sein. Wenn ich als Lehrer schreibe, würde ich es so veranlagen, daß ich es so von dem Prospekt unterscheiden würde: der Prospekt enthält das, was beabsichtigt ist, was mit jedem Jahr besser werden soll; das was berichtet wird, zeigt, was man erfüllen konnte und was nicht. Es wird ersichtlich sein der Abstand der Wirklichkeit von dem, was der Prospekt enthalten muß. So wird, wenn ich etwas schreibe, es natürlich auch in diesem Stil gehalten sein. Die langen Nasen kommen hinterher. Ich kann also auch drei Seiten schreiben; das kann ich machen.

Dat is wel een heel lastig iets.  Zelfs als ik maar drie pagina’s zou schrijven, zou ik een verslag moeten smaken over wat ik heb meegemaakt; dat zou onplezierig kunnen zijn voor de anderen. Als ik als leraar zou schrijven, zou ik het zo organiseren dat ik het zou onderscheiden van de prospectus: in de prospectus staat wat de bedoeling is, wat er elk jaar beter moet worden; wat gerapporteerd wordt, laat zien wat bereikt is en wat niet. Duidelijk zal worden wat de afstand is tussen de werkelijkheid en wat er in de prospectus moet staan.  Dus als ik iets schrijf, zal het natuurlijk in deze stijl geschreven worden. De lange gezichten komen daarna. Dus ik kan ook drie pagina’s schrijven; dat kan ik doen. <1>

  1. berichtet über seine Hilfsklasse mit neun Kindern.
  2. doet verslag van zijn hulpklas met negen kinderen. Blz. 133
  3. und Y. berichten über den Sprachunterricht in der 1. Klasse.
  4. en Y. doen verslag van de taallessen in de 1e klas.

Sprachen werden um so leichter gelernt, und die Aussprache wird um so besser und reiner, je früher begonnen wird. Die Begabung für Sprachen nimmt mit zunehmendem Alter, vom siebenten Jahr an, ab. Deshalb muß man früh damit anfangen. Chorsprechen ist sehr gut, denn die Sprache ist ein soziales Element. Im Chor läßt sich immer leichter sprechen als allein.

<2>Talen worden gemakkelijker geleerd en de uitspraak wordt beter en zuiverder naarmate je er vroeger mee begint. De aanleg voor talen neemt af naarmate je ouder wordt, vanaf het zevende jaar. Daarom moet je vroeg beginnen. Koorspreken is heel goed omdat taal een sociaal element is. Het is altijd makkelijker om in een koor te spreken dan alleen. <2>

  1. und Y. berichten über den lateinischen und den griechischen Unterricht. Für das Lateinisch gibt es zwei Kurse; im unteren sind nur zwei Buben. Der obere Kurs ist begabt und willig.
  2. en Y. doen verslag van de lessen Latijn en Grieks. Er zijn twee cursussen Latijn; er zitten maar twee jongens in de lagere. De hogere is begaafd en bereidwillig.

Dr. Steiner: Die Fortschritte in den Sprachen sind gut.

De vooruitgang in de talen is goed.

  1. berichtet über den Kindergarten mit dreiunddreißig Kindern. Sie fragt, ob man Ausschneidearbeiten im Kindergarten machen solle.

<3> X. doet verslag van de kleuterschool met drieëndertig kinderen. Ze vraagt of er op de kleuterschool uitknipwerkjes gedaan moeten worden.

Dr. Steiner: Wenn Sie solche künstlichen Sachen von den Kindern machen lassen wollen, dann werden Sie darauf kommen, daß das eine oder andere zu so etwas Talent hat. Es werden nicht viele sein, den anderen redet man es ein. Die Sachen sind so, daß, wenn sie hübsch sind, sind sie hübsch; an sich sind es künstliche Dinge. Ich würde nur dann, wenn ich sehe, daß ein Kind nach so einer Richtung neigt, es gibt einzelne, dem nachgeben. Einführen als solches würde ich es nicht. Beim Malen sollte man mit Wasserfarben anfangen. Sie meinen Ausschneiden und Aufkleben? Wenn Sie finden, daß das eine oder andere Kind zum Silhouettieren Talent hat, kann man nachgeben. Ich würde nicht fröbeln, ja nicht fröbeln! Die Kinder, die Sie bekommen, werden wahrscheinlich am besten sich beschäftigen, wenn Sie sie mit möglichst ungeschlachten Objekten sinnvolle Dinge machen lassen. Irgend etwas! Nicht wahr, man muß versuchen, zu erlauschen, was die Kinder interessiert. Es gibt Kinder, Mädchen insbesondere, denen können Sie aus jedem Taschentuch Puppen machen. Die Puppen schreiben sich Briefe, dann werden diese Briefe vermittelt; Sie können der Briefträger oder die Post sein. Sinnvolle Sachen mit möglichst ungeschlachten Dingen. Und dann wachsen die Kinder, wenn der Zahnwechsel eintritt, in das hinein, wenn sie die Anlage haben, daß sie selbst etwas vorstellen wollen, daß der eine ein Hase ist, der andere ein Hund; sinnvolle Dinge, wo sich das Kind selbst hineinträumt. Das Prinzip des Spieles besteht darinnen, daß das Kind bis zum Zahnwechsel im Spiele sinnvolle Dinge nachahmt, Kasperl und Puppe; bei den Knaben Kasper-

Als je wilt dat de kinderen zulke gekunstelde dingen doen, dan zul je merken dat de een of de ander daar talent voor heeft. Er zullen er niet veel zijn, de anderen wordt het aangepraat. De dingen zijn zodanig dat als ze mooi zijn, ze mooi zijn; het zijn gekunstelde dingen op zichzelf. Alleen als ik zie dat een kind in die richting neigt, er zijn er een paar, zou ik eraan toegeven. Ik zou het niet als zodanig invoeren.
Als je schildert, moet je beginnen met waterverf.
Bedoelt u uitknippen en opplakken? Als je merkt dat het ene of het andere kind talent heeft voor silhouetten maken, kun je daaraan toegeven. Ik zou geen fröbeldingen doen, geen fröbeldingen! De kinderen die je krijgt zullen zich waarschijnlijk het best bezighouden als je ze zinvolle dingen laat doen met voorwerpen die nog niet zo gevormd zijn. Zoiets! Niet waar, je moet proberen om te ontdekken, wat de kinderen interesseert. Er zijn kinderen, vooral meisjes in het bijzonder, voor wie je poppen kunt maken van elke zakdoek. De poppen schrijven brieven aan elkaar, en deze brieven moeten verstuurd worden. Dan kunnen ze postbode of het postkantoor zijn. Zinvolle dingen met iets dat zo veel mogelijk uitgevormd is.  En dan groeien de kinderen hierin, wanneer hun tanden wisselen, als ze de aanleg hebben dat ze zelf iets willen voorstellen, dat de een haas is, de ander een hond; betekenisvolle dingen waar het kind zelf in opgaat. Het principe van spel bestaat erin dat het kind tot aan de tandenwisseling zinvolle dingen nabootst, Jan Klaassen en poppen, bij de jongens Jan Klaassen

Blz. 134

les, bei den Mädchen Puppen. Oder daß der Kasperl ein Großer ist, der einen Kleineren neben sich hat; es brauchen nur zwei Holzspäne zu sein. Vom siebenten Jahre ab bringt man dann die Kinder in Reigen und Kreise, und sie stellen etwas vor. Es können zwei ein Haus sein, die anderen stehen drum herum oder wohnen darin. Jetzt steht das Kind selbst darinnen. Für musikalische Kinder kann man etwas anderes spielen, etwas, wodurch Sie ihrer Musikbegabung entgegenkommen. Das sollte man kultivieren, daß unmusikalische Kinder durch Tanz und Eurythmie die musikalischen Anlagen herausbringen. Man muß erfinden. Man kann solche Sachen machen, man muß aber erfinden, sonst wird es stereotyp. Später wird es leichter, da knüpft man an Schulmäßiges an.

voor de meisjes poppen. Of dat Jan Klaassen een grote is, met een kleinere naast zich; je hebt maar twee houtspaanders nodig. Vanaf het zevende jaar geef je de kinderen reidansen en kringspelletjes en ze beelden iets uit. Twee kunnen een huis zijn, de anderen staan ​​eromheen of wonen erin. Nu staat het kind daar zelf. Voor muzikale kinderen kun je iets anders spelen, iets waarmee u tegemoet komt aan hun muzikale talent. Je zou moeten cultiveren dat onmuzikale kinderen door middel van dans en euritmie hun muzikale aanleg kunnen uiten. Je moet ontdekken. Je kunt dat soort dingen doen, maar je moet het vinden, anders werkt het stereotype. Later wordt het gemakkelijker als je weer bij schoolse dingen kan aanknopen. <3>

  1. erzählt, sie habe im Eurythmieunterricht die Konsonanten durch Tätigkeiten eingeprägt, zum Beispiel durch das Wachsen der Pflanzen.

<4> X. vertelt dat ze tijdens de euritmielessen de medeklinkers aangeleerd heeft door middel van activiteiten, bijvoorbeeld door het groeien van de planten.

Dr. Steiner: Das ist sehr schön. — Es ist so, daß die Kinder nicht sehr stark differenziert sind. Sie haben wenig ganz unbegabte, aber auch wenig geniale. Es sind mittlere Kinder. Ebenso sind von den Temperamenten das cholerische und tiefmelancholische Temperament wenig vorhanden. Eigentlich sind die Kinder Phlegmatiker und Sanguiniker. Das spielt auch da hinein. Sie haben auch nicht alle vier Temperamente so. Phlegmatische Kinder, die kriegt man wohl nur in Bewegung, wenn man versuchen wird, mit ihnen die schwierigen Konsonanten zu machen; die sanguinischen Kinder mit den leichteren Konsonanten. Mit den phlegmatischen Kindern macht man R und S; bei sanguinischen Kindern die Konsonanten, die.Ansätze zur Bewegung geben: D und T. Wenn wir in den nächsten Jahren andere Temperamente haben, können wir ja weiteres versuchen. Merkwürdig ist, daß die Kinder, die sonst schulmäßig wenig leisten, viel Eurythmie machen. Die Fortschritte sind ganz gut, aber ich hätte gerne, daß man berücksichtigt, was fortschreitet. Es würde unsere Aufgabe sein, daß man viel mehr mit den Kindern zu dem redet, was man als Lehrstoff vorbringt, daß man mehr auf die Schulung des Denk- und Empfindungslebens sieht. Man kann wirklich daraufsehen, zum Beispiel im Rechnen, daß man dem Schüler klarmacht, —5, —a, daß er 5 weniger hat, als er dem anderen geben soll. Ganz präzis darauf eingehen im Dialog. Manchmal ist es gut, mit den Kindern abzuschweifen vom Thema. Dann werden Sie merken, daß die Kinder nicht so schnell im Aufsatz

Dat is heel mooi. — Het is zo dat de kinderen niet erg verschillend zijn. U hebt heel onbegaafden, maar ook weinig uitblinkers. Het zijn gemiddelde kinderen. Van de temperamenten zijn er maar weinig cholerische of diep-melancholische kinderen aanwezig. De kinderen zijn eigenlijk flegmatisch en sanguinisch. Dat speelt daar ook mee. U hebt ook niet zo alle vier de temperamenten. Flegmatische kinderen kun je eigenlijk alleen in beweging krijgen als je gaat proberen met hen de moeilijke medeklinkers te maken; met de sanguinische kinderen de makkelijkere medeklinkers. Met de flegmatische kinderen doe je R en S; met de sanguinische kinderen medeklinkers die aanzetten tot beweging: D en T. Als we de komende jaren andere temperamenten hebben, kunnen we iets anders proberen. Het vreemde is dat de kinderen die verder weinig op school presteren, veel euritmie doen. <4>
De vooruitgang is behoorlijk goed, maar ik zou graag willen dat je ziet wat er  vooruitgaat.
<5> Het zou onze taak moeten zijn dat we veel meer met de kinderen praten over wat er wordt geleerd, dat er meer aandacht moet worden besteed aan het ontwikkelen van het gedachte- en gevoelsleven. Je kunt er echt naar kijken, bijvoorbeeld bij rekenen door de leerling duidelijk te maken, -5, -a, dat hij 5 minder heeft dan hij aan de ander zou moeten geven. Ga hier gedetailleerd op in in het gesprek. Soms is het goed om met de kinderen van het onderwerp af te wijken. Dan merk je dat de kinderen het opstel niet zo snel perfect gaan schrijven.

Blz. 135

perfekt werden. Nicht wahr, die Kinder, die kopfbegabt sind, werden gute Aufsätze schreiben, die leibbegabten Kinder werden in der Eurythmie gut sein. Man muß versuchen, das durch Unterhaltung auszugleichen. Wenn Sie sich mit den Kindern unterhalten, wird das abgelenkt vom Kopf, wenn Sie etwas, was vom äußeren Leben hergenommen ist, besprechen und es dabei vertiefen.

Kinderen die verstandelijk begaafd zijn, zullen goede opstellen schrijven, de fysiek begaafde kinderen zijn goed in euritmie. Je moet proberen dit door middel van erover te praten in evenwicht te brengen. Als je met de kinderen praat, als je iets bespreekt dat uit het leven komt en je daarin verdiept, leidt dat af van het hoofd. <5>

Es wird gefragt, wie man das Perfektum behandeln kann.

<6> Er wordt gevraagd hoe je de voltooide tijd moet behandelen.

Dr. Steiner: Da würde ich mit den Kindern nach allen Noten durchsprechen den Parallelismus zwischen dem Vergangenen und dem Vollkommenen. Was ist ein perfekter Mensch, ein perfekter Tisch? Diese Zusammenhänge zwischen dem, was vollkommen ist, fertig ist, und dem Perfektum. Ich würde dann eingehen auf das Imperfektum, wo man noch darinnen steht im Vervollkommnen. Wenn ich heute Zeit gehabt hätte, würde ich den Kindern das Lesestück im Perfektum vorgemacht haben — man kann natürlich nicht jeden Satz übersetzen —, das würde Leben hineinbringen, und Leben bringt auch die Eurythmie in die Kopfbildung hinein. Ich würde zwischen den Zeilen vieles treiben. Ich habe heute schon gesagt, ich kann es verstehen, daß man da sagen kann, man schweift nicht gern ab. Es ist aber doch etwas, was man als Ideal betrachten soll, immer solche Dinge einzumischen. Zum Beispiel: ich habe heute solche Lust gehabt, ich wollte durchaus Ihre Kinder in der 3. Klasse traktieren mit dem ,,hurtig toch”, dadurch erweitert man die Gedanken. Das heißt Schnellzug. So meine ich, zwischen den Zeilen mit den Kindern etwas machen.

Ik zou grondig met de kinderen praten over de parallelliteit tussen het verleden en het volmaakte. Wat is een perfect persoon, een perfecte tafel? Deze samenhang tussen wat perfect is, wat af is, wat voltooid is, en de voltooide tijd. Ik zou dan ingaan op de onvoltooide tijd, het imperfectum waarbij men nog steeds bezig is met perfectioneren. Als ik vandaag tijd had gehad, had ik de kinderen het leesstukje in de voltooide tijd laten zien – je kan natuurlijk niet iedere zin omzetten – dat zou er leven in brengen, en leven brengt ook de euritmie bij de vorming van het hoofd. Ik zou veel tussen de regels doen. <6
<7> Ik zei vandaag al: ik kan begrijpen waarom je kan zeggen dat je niet graag uitstapjes in de stof maakt. Maar het is iets dat altijd als een ideaal moet worden gezien om er zaken bij te halen. Bijvoorbeeld: ik heb vandaag zo’n plezier gehad, dat ik heel graag uw kinderen van de 3e wilde trakteren op de “hurtig toch”, dat verruimt de gedachten. Dat is de sneltrein. Dat bedoel ik, tussen de regels met de kinderen iets doen. [Wat Steiner hier bedoelt, heb ik nog niet kunnen achterhalen. ‘Hurtig’ is in het Noors ‘snel’ en ‘tog’ is trein; is het een spelletje, een gedicht?]  <7>

Es wird über den Eurythmieraum gesprochen.

< 8> Er wordt over de euritmieruimte gesproken.

Dr. Steiner: Ich habe noch nie das Glück gehabt, daß jemand mir den Raum gelobt hat. Frau Doktor Steiner möchte am liebsten nur die Wiese haben und darüber ein Dach. Wenn man durch die Eurythmie den Kindern gerade die schönsten körperlichen Affinitäten erweckt, dann spüren sie furchtbar alle Einwirkungen des Raumes — das ist das Müdewerden. Wir kennen den schönen Eurythmiesaal, man hat vergessen, die Lüftung groß genug zu machen, den können wir gar nicht benützen. Es würde notwendig sein, daß man zur Eurythmie einen gut gelüfteten Saal hat. Alles Bisherige ist für Eurythmiesäle nicht gut; man kann nur ein Surrogat schaffen. Die Eurythmiesäle müßten so sein, daß sie ganz besonders gute Ventilation haben. Das Eurythmeum muß eben gebaut werden.

Ik heb nooit het geluk gehad dat iemand de ruimte prees. Mevr. Steiner zou liever alleen de weide hebben met een dak erover. Als je door euritmie de mooiste fysieke affiniteiten in kinderen wakker maakt, dan voelen ze allemaal de effecten van de ruimte heel erg – dat is het moe worden. We kennen de prachtige euritmiezaal, ze hebben vergeten de ventilatie groot genoeg te maken, we kunnen hem helemaal niet gebruiken. Het is noodzakelijk voor euritmie een goed geventileerde zaal te hebben. Alles wat we tot nu toe hebben is niet goed als euritmiezaal; men kan alleen een surrogaat creëren. De euritmiezalen moeten zo zijn dat ze een bijzonder goede ventilatie hebben. Een euritmieruimte moet nog gebouwd worden. <8>
GA 300A/131-135

.

GA 300A  inhoudsopgave

Rudolf Steineralle artikelen op deze blog

Menskunde en pedagogiealle artikelen

Opvoedingsvragen: alle artikelen

Vrijeschool in beeld: alle beelden

.

3364-3163

.

.

.

 

 

Plaats een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.