VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over euritmie GA 300B

.

RUDOLF STEINER OVER EURITMIE

GA 300B

Beknopte inhoud:
blz.12
: euritmie i.p.v. alleen maar uitgaan van anatomie en fysiologie. Kunstzinnig onderwijs: wils- en gevoelsversterkende kracht.
blz. 218: niet in een te grote zaal
blz. 293-296  over de relatie gym en euritmie, waarin ze verschillen; over de klankfiguren en de betekenis van de kleuren;

Die eurythmische, die sinnvolle Bewegung wird an die Stelle derjenigen treten, die bloß auf das Anatomische und Physiologische des Körpers sich aufbaut. Und man wird finden, welch starke willen- und gemütbildende Kraft in der künstlerischen Gestaltung des Unterrichtes liegt.

De euritmische, de zinvolle beweging komt in de plaats van de beweging die opgebouwd is op enkel de anatomie en de fysiologie van het lichaam. En je zal zien wat voor sterke wils- en gevoelsvormende kracht er in het kunstzinnig vormgeven van het onderwijs zit.
GA 300B/12
Niet vertaald

Es kann der Eurythmieunterricht nicht sehr fruchtbar sein, wenn man ihn in einem Riesensaal gibt. Nicht wahr, das kann nicht sehr fruchtbar sein.

Euritmie kan niet erg vruchtbaar zijn, wanneer je dat in een reusachtige zaal doet. Niet waar, dat kan niet erg vruchtbaar zijn.
GA 300B/218
Niet vertaald

Op blz. 292 is Graf von Bothmer aan het woord, de grondlegger van de Bothmergymnastiek. Steiner antwoordt daarop en verwijst af en toe naar wat von Bothmer zei.

blz. 293
Über die Beziehungen des Turnens zur Eurythmie. Eine Kollision zwischen Turnen und Eurythmie kann es im eigentlichen Sinne nicht geben. Im allgemeinen liegt die Sache so, daß die Turnübungen, die Gestaltung der Turnübungen, sich ausnehmen werden, natürlich gilt das nur im allgemeinen, als eine Fortsetzung der Eurythmieübung. Ich will also sagen: Nehmen wir eine Armbewegung der Eurythmie und eine entsprechende Armbewegung beim Turnen, so wird man bei der Eurythmie zu bemerken haben, daß die hervorgerufene Gestaltung näher dem Körperzentrum liegt als beim Turnen. Aber eine Kollision kann nicht zustande kommen.
Das wird am besten einzusehen sein, wenn ich darauf hinweise, daß man es bei der Eurythmie im wesentlichen zu tun hat mit dem­jenigen im menschlichen Organismus, das sich in unmittelbarer Angliederung an den inneren Atmungsprozeß abspielt. 

Over de samenhang van de gymnastiek en de euritmie.
In de eigenlijke zin van het woord kan er geen tweestrijd bestaan tussen gymnastiek en euritmie. In het algemeen is het zo dat de gymnastiekoefeningen, de vorm van de gymnastiekoefeningen eruit zien, natuurlijk geldt dit in z’n algemeenheid, als een voortzetting van de euritmie-oefeningen. Ik wil dus zeggen: laten we een armbeweging bij euritmie nemen en een overeenkomstige armbeweging bij gymnastiek, dan moet je bij euritmie zien dat de uitvoering van de beweging dichter bij het lichaamscentrum zit dan bij de gymnastiek. Tweestrijd kan dat niet opleveren.
Dat is het beste in te zien door erop te wijzen dat je bij de euritmie in wezen te maken hebt met datgene in het menselijk organisme wat zich direct in samenhang afspeelt met het innerlijke ademhalingsproces.

Also: das­jenige, was ein Arm oder Bein oder ein Finger oder Zehe bei der Eurythmie ausführt, ist in unmittelbarer Berührung mit dem, was innerlich sich als Atmungsprozeß, als innerer Prozeß abspielt, der beim Übergang der Luft ins Blut geschieht, während das Turnen im wesentlichen derjenige Vorgang ist, dem zugrundeliegt im mensch­lichen Organismus der Übergang des Blutes in den Muskel. Das ist im wesentlichen das Physiologische; das gibt zu gleicher Zeit ein völliges Licht über dasjenige, was ausgebildet werden soll. Sobald man zum Verständnis kommt – instinktiv, intuitiv muß das gemacht wer­den -, wie man es zu tun hat bei jeder Turnbewegung mit dem Starkwerden, Wachsen, dem Elastischwerden des Muskels durch das Kineinschießen des Blutes in den Muskel, desto mehr wird man diese Erfindung der Freiübungen in sich selbst ermöglichen.
Nun, dieselbe Sache kann man auch von einer anderen Seite sagen. Die Eurythmie ist im wesentlichen eine plastische Gestaltung des Organismus, plastische Gestaltung, oder besser gesagt: die Euryth­mie lebt in plastischer Gestaltung des Organismus; das Turnen lebt in Statik und Dynamik des Organismus. Sie haben das dadurch gefühlt,

Dus: wat een arm of been of een vinger of een teen bij de euritmie uitvoert, staat in directe samenhang met wat zich innerlijk als ademhalingsproces, als innerlijk proces, afspeelt, dat bij de overgang van de lucht in het bloed gebeurt, terwijl bij de gymnastiek het in wezen om het proces gaat dat in het menselijk organisme ten grondslag ligt aan de overgang van het bloed in de spieren. Dat is in wezen het fysiologische; het werpt tegelijkertijd een volledig licht over wat er gedaan moet worden. Zodra je begrip krijgt van – dat moet instinctief, intuïtief gebeuren – hoe je te maken hebt met sterk worden, groei, de soepelheid van de spieren doordat het bloed in de spieren schiet, des te meer ontstaat de mogelijkheid in je deze vrije oefeningen te vinden [op blz. 292 heeft Graf von Bothmer over dit soort oefeningen gesproken].
Nu, hetzelfde kan je ook vanuit de andere kant zeggen.
De euritmie is in wezen een plastisch vormgeven of liever gezegd: de euritmie leeft in de plastische vormgeving van het organisme; de gymnastiek leeft in het statische en dynamische van het organisme. U [=von Bothmer] hebt dat ervaren

blz. 294

indem Sie gesagt haben: eigentlich wird beim Turnen der Raum gefühlt. Man kommt am besten darauf, wenn man sich die Hilfsvor­stellung bildet, wie sich der Arm oder das Bein in die Raumrichtun­gen oder in die Schwereverhältnisse im Raum hineinlegt.
Daß hier keine Kollision mit der Eurythmie hervorgerufen wird, das wird dann eingesehen werden, wenn auch noch Rücksicht genom­men wird bei der pädagogischen Eurythmie – was viel zuwenig geschehen ist, weil es bei der künstlerischen Darstellung weniger in Betracht kommt, dagegen beim Pädagogischen ganz besonders in Betracht kommen würde – auf den ,,Charakter”. Wenn Sie die Eurythmiefiguren gesehen haben, so werden Sie bemerkt haben, daß wir unterscheiden zwischen ,,Bewegung”, ,,Gefühl” und ,,Charak­ter”. Mit Bewegung und Gefühl, was bis jetzt fast allein beachtet wird, geht es ganz gut, dagegen was Charakter ist in der euryth­mischen Bewegung, das ist noch nicht durchdrungen. Es ist auch natürlich, daß es noch nicht durchdrungen ist, weil es beim künstle­rischen Auswirken der Eurythmie, wo es von anderen geschaut wird, von so großer Bedeutung nicht ist.

toen u zei: eigenlijk wordt bij de gymnastiek de ruimte gevuld.
Daar kom je het beste op, wanneer je de voorstelling te hulp roept van hoe de arm of het been zich tot de ruimterichtingen of de zwaartekracht verhoudt.
Dat dit niet leidt tot een botsing met de euritmie kan je ook nog zien wanneer je erop let hoe bij de pedagogische euritmie – wat veel te weinig gezien is, omdat het bij de kunstzinnige opvoering minder manifest is, bij het pedagogische daarentegen heel in het bijzonder – dat is het ‘karakter’. Wanneer u de euritmiefiguren* gezien hebt, zal u opgemerkt hebben dat we een onderscheid maken tussen ‘beweging’, ‘gevoel’, en ‘karakter’. Met beweging en gevoel, waar bijna alleen tot nu maar naar wordt gekeken, gaat het heel goed, maar wat daarentegen karakter is in de euritmische beweging, is nog niet doorgedrongen. Dat is ook natuurlijk, omdat het bij de kunstzinnige uitwerking van de euritmie, wanneer anderen er naar kijken, niet van zo’n grote betekenis is.

Dagegen muß der Charakter einer Bewegung ein wesentliches Ele­ment bilden beim Didaktischen. Es muß der Eurythmisierende dabei fühlen das Zurückströmen irgendeiner Bewegung oder Haltung in seine eigene Empfindung. Also es muß zum Beispiel der Euryth­misierende bei den eurythmischen Bewegungen fühlen den Druck des einen Gliedes auf dem anderen und das Zurückströmen des Druckes ins Körperzentrum. Ich habe einen Farbenauftrag gemacht in den Figuren, damit dies deutlich wird. Sie sehen überall drei Farb­gebungen in den Eurythmiefiguren’ die eine ist für Bewegung, die andere für das Gefühl – das geht dann in den Schleier über – und die dritte für den Charakter, das heißt für dasjenige, wo der Euryth­misierende an einer bestimmten Stelle seines Körpers den Muskel besonders anspannen muß, und das Gefühl dieser Anspannung des Muskels haben muß, der Richtung nach. Das gehört zum Leben des Eurythmischen in der inneren Körperplastik.
Es ist ohnedies von den Studenten gebeten worden, daß bei der pädagogischen Woche zu Ostern die Figuren da sein sollen. Ich werde eine Serie herüberschaffen. Es muß eine solche Serie da sein. Weil es auch wichtig ist für eine mehr psychologische Physiologie, müßten sich mit diesen Figuren die Waldorflehrer überhaupt befassen; für die Erkenntnis des menschlichen Organismus müßten sich die Waldorf-lehrer damit befassen. Es ist zugleich eine Grundlage für allgemeines künstlerisches Empfinden,  für eine Erkenntnis des inneren

Daarentegen moet het karakter van een beweging een wezenlijk element vormen bij de didactiek. De euritmist moet daarbij het gevoel hebben dat een of andere beweging of houding weer terugstroomt naar zijn eigen beleving. Bijv. de euritmist moet bij de euritmische beweging de druk voelen die de ledematen op elkaar uitoefenen en dat die druk weer naar het centrum van het lichaam terugstroomt. Ik heb dat met kleur opgebracht bij de figuren zodat het duidelijk wordt. U ziet overal drie kleuren bij de euritmiefiguren, de ene voor de beweging, de andere voor het gevoel – dat gaat dan over in de sluier – en de derde voor het karakter, d.w.z. waar de euritmist op een bepaalde plaats van zijn lichaam zijn spieren bijzonder moet aanzetten en het gevoel van dit aanspannen, in welke richting dat gebeurt. Dat hoort bij het leven van het euritmische in de innerlijke plastiek van het lichaam.
De studenten hebben al gevraagd of de figuren er bij de pedagogische week met Pasen kunnen zijn. Ik zal voor een serie zorgen. Er moet zo’n serie zijn. Omdat het belangrijk is voor een meer psychologische fysiologie, zouden ook zeer zeker de vrijeschoolleerkrachten zich met deze figuren bezig moeten houden; om het menselijk organisme te leren kennen zouden ze daarmee bezig moeten zijn. Tegelijkertijd is het de basis voor een algemeen kunstzinnig gevoel, voor kennis van het innerlijk,

blz. 295

So daß man sagen muß, der Turnlehrer hat im wesentlichen zu sein derjenige, dem vorschwebt in geistiger Beziehung Statik und Dyna­mik des menschlichen Organismus, der ein scharfes Bild davon hat, was es heißt, das Bein hochheben, den Arm senken, heben, alles im Verhältnis zur Schwerkraft, während der Eurythmisierende ein star­kes Gefühl haben muß: so will der Körper seine Glieder plastisch ausformen. Das ist nicht richtig, wenn man sagt, daß der Turnlehrer wie der Plastiker gegenüber dem Bildwerk steht. Das würde für den Eurythmielehrer gelten. Der Turnlehrer hat die Aufgabe, einen Idealmenschen vor sich zu haben, der aus Linien, Formen und Bewegungsgestaltungen besteht, in den er diesen wirklich verschlam­perten, verzerrten, verrenkten Menschen, den er vor sich hat, hinein-gestalten muß. Sie haben das richtig ausgesprochen, wenn Sie hin­gewiesen haben, daß die Kinder ihren Körper tragen sollen. Während der Eurythmist danach streben muß, daß der Muskel sich fühlt, daß er sein in Sich-Verdichten als den Charakter der Bewegung fühlt, muß der Turnlehrer fühlen, ob der Mensch das Schwere oder Leichte eines Gliedes richtig empfindet. 

Zodat je moet zeggen dat de gymnastiekleraar voornamelijk degene moet zijn die voor de geest heeft wat statica en dynamica van het menselijke organisme betekent, die een scherp beeld heeft voor wat het betekent om een been omhoog te brengen of een arm te laten zakken, op te tillen, alles m.b.t. de zwaartekracht, terwijl de euritmist een sterk beleven moet hebben: zo wil het lichaam de ledematen plastisch vormgeven. Het is niet juist wanneer je zegt dat de gymleraar als een beeldhouwer t.o.v. zijn werk staat. Dat geldt voor de euritmist. De gymleraar heeft de opdracht een ideale mens voor zich te zien die uit lijnen, vormen en bewegingspatronen bestaat waartoe hij de echte verwaarloosde, karikaturale, verkeerd bewegende mens die voor hem staat, moet vormen. U [=Graf von Bothmer] hebt het juist opgemerkt toen u erop wees dat de kinderen hun lichaam moeten dragen. Terwijl de euritmist ernaar moet streven, dat de spieren gevoeld worden, dat gevoeld wordt als het karakter van de beweging dat de spier zich samentrekt, de gymleraar moet voelen of de mens de zwaarte of de lichtheid van arm of been goed ervaart.

Das Kind muß, nicht verstandes­mäßig, sondern instinktiv, jedes Heben des Armes, jedes Heben des Beines auch schwerkraftmaßig empfinden, muß zum Beispiel eine Empfindung dafür bekommen, wie der Fuß schwer wird, wenn man mit einem Beine steht und ein anderes aufhebt. Also der Turnlehrer hat den in dynamischer Beziehung idealischen Menschen in seiner Seele und will in diesen Idealmenschen den Men­schen, den er vor sich hat, hineinstellen. Natürlich muß dabei das Künstlerische insoferne mitspielen, als man eine menschliche Statik und Dynamik nur herausbekommt mit künstlerischem Empfinden. Während das künstlerische Empfinden eine große Rolle spielt beider eurythmischen Plastik, muß das künstlerische Empfinden beim Turnlehrer vorausgehen den Gestaltungen, die er in Statik und Dyna­mik hervorruft.
Was die Frage des Atems betrifft, so handelt es sich darum, daß Eurythmie näher dem Atem liegt, während Turnen näher dem Blut-prozeß liegt.

Het kind moet niet intellectueel, maar instinctief ieder optillen van de arm, ieder optillen van het been ook vanuit de zwaartekracht ervaren, moet er bijv. bij ervaren hoe zwaar de voet wordt, wanneer je op één been staat en het andere optilt.
Dus de gymleraar draagt in dynamisch opzicht het ideaalbeeld van de mens in zijn ziel en hij wil dit ideaalbeeld ontwikkelen in de mens die voor hem staat. Natuurlijk moet het kunstzinnige daarbij in zoverre meespelen dat je tot menselijke statica en dynamica alleen komt door een kunstzinnig beleven. Terwijl het kunstzinnige beleven een grote rol speelt bij de euritmische plastiek, moet dat bij de gymleraar voorafgaan aan de oefeningen die hij met statica en dynamica creëert.
Wat de vraag over de adem betreft, gaat het erom dat euritmie dichter bij de adem staat, de gymnastiek dichter bij het bloedsproces.
[hierna volgen opmerkingen voor de gymleraar]

blz. 296

Es ist richtig, daß im Turnen der Wille in Betracht kommt, und unmittelbar daher ein instinktives, intuitives Sich-Einleben in den Zusammenhang zwischen Körperbewegung und einer Willens-äußerung beim Turnlehrer da sein muß. Er muß das Gefühl haben, so und so hängt eine Bewegung mit dem Willen zusammen. Bei der Eurythmie ist auch eine Willenskultur da, aber auf dem Umwege des inneren Gefühles, auf einem anderen Niveau, wie sich ein Wille durch das Gefühl äußert. Das gerade, was ich als Charakter bezeichnet habe, das ist das Erleben des Gefühles hei einem Willensakte. Der Turnlehrer hat es unmittelbar mit dem Willensakt zu tun, der Eurythmielehrer mit dem Erleben des Gefühles beim Willensakte.

Het is juist dat het in de gymnastiek ook om de wil gaat en vandaaruit om een direct zich instinctief, intuïtief inleven in de samenhang tussen lichaamsbeweging en wilsuiting bij de leraar. Hij moet het gevoel hebben dat een beweging zus en zo samenhangt met de wil. bij de euritmie is er ook een wilscultuur, maar via een omweg van het innerlijk gevoel, op een ander niveau, hoe de wil zich uit door het gevoel. Wat ik dus als karakter bestempeld heb, is de beleving van het gevoel bij een wilsactie. Daarmee heeft de gymleraar direct te maken.

Dann wird man doch auch auf diese beiden Dinge sehen, daß freilich leichter bei Mädchen das Eurythmische ins Turnen hineingeht als bei Knaben.

Bij meisjes gaat het euritmische makkelijker over in gymnastiek dan bij jongens.

[Nu volgen er nog opmerkingen voor de gymleraar over o.a. gymnastiektoestellen]

GA 300B/292-296
Niet vertaald

Rudolf Steiner over euritmie

Rudolf Steineralle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldklankfiguren

1378

 

 

 

 

 

 

 

 

,

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.