VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over euritmie (GA 310)

.

RUDOLF STEINER OVER EURITMIE

(83-84) etherlijf als plastisch kunstenaar, astraallijf als musicus gaan samen in euritmie; verschil met gymnastiek; (119) een kinderopvoering ná een kunstzinnige opvoering

GA 310

blz. 79:   vert. 83

Was ist denn eigentlich dieser Ätherleib? Ja, wenn jemand den Äther-leib aus dem physischen Leib des Menschen herausnehmen könnte und ihn imprägnieren könnte, so daß er sichtbarlich eine Form zeigte – es gäbe kein größeres Kunstwerk als dieses! Denn der menschliche Äther-leib ist durch seine eigene Wesenheit, durch das, was der Mensch in ihm gestaltet, Kunstwerk und Künstler zugleich. Und indem wir das Bil­dende in dem Künstlerischen an das Kind heranbringen, bringen wir das Tiefverwandte zum Ätherleib an es heran, indem wir in freier Weise, wie ich es gestern angedeutet habe, modellierend mit dem Kinde uns beschäftigen. Das macht das Kind fähig, indem es innerlich seine eigene Wesenheit ergreift, sich als Mensch richtig in die Welt hinein-zustellen
Und indem wir das Musikalische an das Kind heranbringen, bildet es den astralischen Leib aus. Fügt man beides zusammen, macht man das Plastische so, daß es in Bewegung übergeht, und macht man die Bewegung plastisch, dann hat man die Eurythmie, die ganz aus der Beziehung des Ätherleibes zum astralischen Leibe beim Kinde folgt. Daher lernt jetzt das Kind Eurythmisieren, diese in artikulierten Gebärden sich offenbarende Sprache, wie es in früheren Jahren das Sprechen von selbst gelernt hat. Man wird beim Eurythmielernen nie Hemmnisse finden, wenn das Kind gesund ist; denn es setzt in der Eurythmie einfach seine eigene Wesenheit heraus, es will seine eigene Wesenheit verwirklichen. Daher haben wir in der Waldorfschule die Eurythmie vom 1 .Volksschuljahre an bis zu den Oberklassen als einen obligatorischen Unterrichtsgegenstand eingeführt neben dem Turnen.

Wat is eigenlijk het etherlichaam? Als iemand het etherlichaam van de mens uit het fysieke lichaam nemen en impregneren kon, zodat het zichtbaar een vorm liet zien – je zou geen groter kunstwerk hebben dan dat! Want het menselijk etherlichaam is door zijn eigen wezen, door wat de mens erin vorm geeft, kunstwerk én kunstenaar tegelijk. Wanneer we in het kunstzinnige het beeldende verweven, geven we dat aan het kind wat diep verwant is aan het etherlichaam. Want we zijn boetserend met het kind bezig, maar op een vrije manier, zoals ik gisteren heb aangeduid. Dat geeft het kind het vermogen om zich als mens op de juiste wijze in de wereld te plaatsen, wanneer hij vanuit het eigen wezen innerlijk op eigen benen gaat staan.
Doordat wij het kind vertrouwd maken met het muzikale, ontwikkelt hij het astrale lichaam. Voegen we beide samen, ma­ken we het plastische zo dat het overgaat in beweging en maken we de beweging plastisch, dan heb je de euritmie. Euritmie volgt helemaal uit de relatie van het etherlichaam tot het astrale li­chaam bij het kind. Daarom leert het kind nu euritmiseren, deze taal die zich in gearticuleerde gebaren openbaart, zoals het in de jaren daarvoor het spreken vanzelf heeft geleerd.
Bij het leren van euritmie zul je bij het gezonde kind geen belemmeringen aantreffen; want in de euritmie zet hij gewoon­weg zijn eigen wezen in, hij wil zijn eigen wezen realiseren. Daarom hebben we in de vrijeschool euritmie vanaf de eerste klas onderbouw tot in de hoogste klassen bovenbouw als verplicht vak ingevoerd*, naast gymnastiek.

*Door exameneisen en wellicht andere oorzaken is de euritmie in de bovenbouw (13-18jarigen) als verplicht vak rond 2010, verdwenen. 

blz. 81     vert. 83

So sehen Sie, die Eurythmie ist aus dem ganzen Menschen, aus phy­sischem Leib, Ätherleib und Astralleib heraus entstanden; sie kann man nur mit änthroposophischer Menschenerkenntnis studieren. Das heutige Turnen richtet sich einseitig physiologisch auf den physischen Leib; und weil die Physiologie nicht anders kann, werden einzelne Vitälitäts­gesetze hineingebracht. Aber man erzieht durch das Turnen nicht Total-menschen, nur Partialmenschen. Es soll damit nichts gegen das Turnen gesagt werden, aber heute überschätzt man es. Deshalb muß heute für die Erziehung die Eurythmie an die Seite des Turnens treten. – Ich möchte nicht zu weit gehen, wie es einmal, nicht von mir, sondern von einem sehr berühmten Physiologen der Gegenwart geschah, der einmal, als ich über Eurythmie sprach, im Auditorium war. Ich sprach es da aus, daß das Turnen heute überschätzt werde, namentlich als Erzie­hungsmittel, und daß das geistig-seelische Turnen, das in der Eurythmie gepflegt wird neben dem Künstlerischen der Eurythmie, an die Seite des physiologischen Turnens treten müsse.

U ziet dat de euritmie is ontstaan uit de hele mens: uit fysiek lichaam, etherlichaam en astraallichaam; euritmie kun je alleen met antroposofisch-menskundig inzicht bestuderen. De huidige gymnastiek richt zich eenzijdig fysiologisch op het fysieke li­chaam. En omdat de fysiologie niets anders kan, worden er vitaliteitswetten ingebracht.* Met gymnastiek echter voed je niet de totale mens op, maar slechts een deel ervan. Hiermee wil ik niets ten nadele van gymnastiek zeggen; alleen wordt deze te­genwoordig overschat. Daarom moet vandaag de dag in de opvoeding naast de gymnastiek euritmie komen te staan.
Ik zou niet te ver willen gaan, zoals een zeer beroemde, heden­daagse fysioloog ooit deed die, toen ik over euritmie sprak, in de zaal aanwezig was.** Ik zei dat gymnastiek tegenwoordig wordt overschat, met name als pedagogisch middel, en dat de geest-ziele-gymnastiek, die in de euritmie naast de kunstzinnige eurit­mie wordt gedaan, aan de fysiologische gymnastiek zou moeten toegevoegd.

*De gymnastiek uit het begin van deze eeuw werd voornamelijk beheerst door twee stromingen: de gymnastiek uit Duitsland en de houdingsgymnastiek uit Zweden, die als reactie op de Duitse gymnastiek is ontstaan. Beide vormen waren streng in hun bewegingsvoorschriften met als tweeledig doel: het bevorderen van gezond makende fysiologische processen en het bijbrengen van een zekere discipline bij leerlingen. Het is vooral de invloed van uit Engeland overgewaaide sportspelen geweest die veel verandering heeft gebracht. Naast de aandacht voor fysieke ontwikkeling werden zo nieuwe doelen geïntroduceerd: karaktervorming en socia­le vorming.
Tegenwoordig stelt de gymnastiek zich ten doel het bevorderen van de gezond­heid, een tegenwicht bieden aan de heersende bewegingsarmoede en het leren met elkaar om te gaan (samenwerken, leiding geven, regels afspreken enzovoort). Dit uit zich concreet in conditie- en fitnesstrainingen gebaseerd op fysiologische principes, met daarnaast het beoefenen van sportspelen waarin de sociale compo­nent overheerst. In de tak van de exacte wetenschap, de fysiologie, bestaat een subspecialiteit: de sportfysiologie. Daarin probeert men onder meer te komen tot een wetenschappelijke basis voor trainingsmethoden. De vitaliteitswetten waarop Steiner doelt, zijn wellicht vergelijkbaar met de fysio­logische wetmatigheden die vandaag de dag leidraad zijn voor bijvoorbeeld conditie-oefeningen.
Tim Winkler
*…een zeer beroemde, hedendaagse fysioloog: Emil Abderhalden (1877-1950), Zwit­sers fysioloog en fysiologisch chemicus; van 1911 tot 1945 hoogleraar in Halle a. S. Onder meer fundamentele werken over sociale hygiëne en sociale fysiologie. Het gesprek vond in Dornach plaats na afloop van een toespraak van Rudolf Steiner bij een euritmieopvoering in het Goetheanum. Zie ‘Konferenzen 21 september 1920, GA 300/1, en de toespraak bij de euritmieopvoering van 19 augustus 1922 in Oxford, GA 277 en GA 305.
.

Nachdem ich zu Ende ge­sprochen hätte, kam der berühmte Physiologe zu mir und sagte: Sie sägen, das Turnen hätte eine Berechtigung als Erziehungsmittel, weil die Physiologen das sagen? Ich, als Physiologe, muß sagen, das Turnen ist überhaupt als Erziehungsmittel eine Bärbarei! – Nun, Sie würden sehr erstaunt sein, wenn ich Ihnen den Namen dieses Physiologen nen­nen würde. Solche Dinge sind auch schon anschaulich in der Gegen­wart für Leute, die etwas mitzureden haben, und man muß daher vor­sichtig sein, wenn man, ohne die Zusammenhänge zu durchschauen, gewisse Dinge fanatisch vertritt. Am wenigsten kann man in bezug auf die pädagogische Kunst Dinge fanatisch vertreten, weil man es da mit dem vielgestaltigen Leben des Menschen zu tun hat.

Toen m’n voordracht was afgelopen, kwam deze beroemde fysioloog naar me toe en zei: u zegt dat gymnastiek een gerechtvaardigd pedagogisch middel is omdat de fysiologen dat zeggen? Ik als fysioloog moet zeggen dat gymnastiek als pedagogisch middel überhaupt barbaars is! –
U zou heel verbaasd zijn als ik u de naam van deze fysioloog noemde. Zulke dingen worden in deze tijd ook al duidelijk ingezien door degenen die iets in te brengen hebben, en daarom moet men voorzichtig zijn als men bepaalde dingen fanatiek verdedigt zonder dat men de samenhangen doorziet. Juist in de pedagogische kunst is het het minst op z’n plaats om fanatiek te zijn, we hebben immers te maken met een veelvormigheid van menselijk leven.
GA 310/79-80
vertaald/83-84

blz. 114   vert. 119

Es ist mir zum Beispiel auf dem Gebiete der an­throposophischen Pädagogik im vorigen Jahre passiert, daß gezeigt werden sollte vor der Öffentlichkeit, was in unsere Pädagogik so tief hineingestellt ist: Eurythmie. Sie wurde gezeigt, aber folgendes wurde gemacht: An einem Orte wurden zuerst Kinder vorgeführt mit dem, was sie in der Schule an Eurythmie gelernt haben; und nachher erst wurde eine künstlerische Eurythmievorstellung veranstaltet. Es wurde also nicht gezeigt: Das ist Eurythmie – so daß sich die Leute erst das Verständnis erworben hatten: Also das ist Eurythmie, und so wird sie in die Schule hineingebracht. – Sondern dadurch, daß man zuerst die Kindereurythmie vorausschickte, stand diese so da, daß man überhaupt nicht wußte: Warum denn? – Stellen Sie sich vor, es hätte keine Malerei gegeben, und man würde auf einmal damit beginnen, zu zeigen, was die Kinder mit Farben anfangen zu schmieren. Ebensowenig konnten die, welche nicht in der anthroposophischen Bewegung stehen, in der Kindervorstellung sehen, was man mit der Anthroposophie und der Eurythmie will. So etwas hat nur eine Bedeutung, wenn Eurythmie zuerst als Kunst vorgeführt wird, weil man daran sieht, so steht sie im Leben und diese Bedeutung hat sie im Künstlerischen. Dann wird man auch die Bedeutung der Eurythmie für die Schule erkennen. Andern­falls wird man sagen: Man hat heute viele Marotten im Leben – und man wird die Eurythmie auch als eine solche Marotte ansehen.

Hopelijk neemt niemand mij kwalijk wat ik nu zal zeggen. Op het gebied van de antroposofische pedagogie is het mij vorig jaar bijvoorbeeld overkomen dat we in het openbaar moesten laten zien wat centraal in onze pedagogie staat:
euritmie. Dat lieten ze zien, maar ze deden het als volgt: eerst liet men kinderen opvoeren wat zij op school aan euritmie hadden ge­leerd; en pas daarna was er een kunstzinnige euritmievoorstelling. Dus men liet niet eerst zien wat euritmie is, zodat de mensen zich eerst een begrip konden vormen van wat euritmie is, en hoe die in de school wordt gebracht. Doordat men eerst de kindereurit-mie liet zien, gingen de mensen zich afvragen: waarom doen de kinderen dat eigenlijk? – Stelt u zich eens voor dat er geen schilderkunst was en dat je ineens begon met te laten zien hoe kinderen met kleuren beginnen te knoeien. Evenmin kan iemand die niet in de antroposofische beweging staat, aan de kindervoor­stelling zien wat we met de antroposofie en de euritmie willen. Zoiets heeft alleen maar zin wanneer euritmie eerst als kunst wordt gedemonstreerd, om daaraan te zien hoe de euritmie in het leven staat en welke betekenis ze in het kunstzinnige heeft. Vervolgens zal men ook de betekenis van de euritmie voor de school beseffen. In het andere geval zal men zeggen: wat zijn er tegenwoordig veel grillen in het leven – en men zal de euritmie ook als zo’n gril beschouwen.
GA 307/114
vertaald/119

.

Rudolf Steiner over euritmie

Rudolf Steiner: alle artikelen

.
1343

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

Advertenties

Een Reactie op “VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over euritmie (GA 310)

  1. Pingback: VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over euritmie | VRIJESCHOOL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s