.
Vrij vertaald en bewerkt naar Jan Förder in Weledaberichten 165, Pasen 1995
.
DE TWEE BOMEN IN HET PARADIJS
Een paasbeschouwing
Wij vormen onze voorstelling en ons begrip van de wereld aan de hand van een viervoudige ervaringswereld: het minerale-, het planten-, het dieren- en het mensenrijk.
Naarmate we ouder worden, proberen we hiervan een steeds beter begrip te krijgen. Toch kunnen we, met ons zoeken naar kennis, vaak niet verder komen dan de buitenkant van de verschijnselen. Het eigenlijke gebied van het leven, van de ziel en van het geestelijk-wezenlijke blijft voor ons gesloten. Vroeger werd het als de eigenlijke bestemming van de mens gezien om aan deze buitenkant te ontstijgen, om zodoende de goddelijk-geestelijke wereld te vinden. Het Oude Testament beschrijft in beeldrijke taal hoe de mens, aan het begin van zijn ontwikkeling, in directe verbinding leefde met deze goddelijke oergrond van zijn bestaan. Door de zondeval ging deze innerlijke verbondenheid met God en wereld verloren; ze werd verruild voor de vier genoemde ervaringsgebieden, die nu van buitenaf worden beschouwd. Uit de ‘eenheid’ daalde de mens dus af in de ‘vierledigheid’. Dit komt tot uitdrukking in het beeld van de twee paradijsbomen: de ‘boom des levens’ en de ‘boom der kennis van goed en kwaad’.
In het Hebreeuws heeft elke letter een getalswaarde. Daardoor kan elk woord worden weergegeven door een cijfer dat de som is van de letterwaarden. Tellen we de letterwaarden van de uitdrukkingen voor de paradijsbomen op, dan krijgen we 233 (‘boom des levens’) en 932 (‘boom der kennis van goed en kwaad’). Het getal 932 is precies het viervoud van 233. De ‘boom des levens’ kan zo als het beeld van de goddelijke eenheid worden gezien. De ‘boom der kennis van goed en kwaad’ als de representant van de vier ervaringsgebieden waarin wij met onze kennis proberen door te dringen.
Nu was tegen de mens gezegd: ‘Van alle bomen in de hof moogt gij eten, maar van de boom der kennis van goed en kwaad moogt gij niet eten, want op de dag dat gij daarvan eet, zult gij sterven’.
De tegenhanger van de ‘boom des levens’ is dus eigenlijk een ‘boom des doods’.
De mens richt zich in zijn ontwikkeling steeds meer op deze
doods-kant, op de kant van de kennis. Daarmee begint het verlies van de eenheid, en met de verdrijving uit het paradijs wordt de ‘boom des levens’ de mens ten slotte geheel ontnomen. Door deze afdaling van ‘één’ naar ‘vier’ te karakteriseren als een afdaling in het gebied van de dood, wordt al direct aan het begin van het Oude Testament een perspectief getekend dat kan worden beschreven als de gang naar het kruis (als symbool van de dood).
Bertram von Minden, altaarvleugel uit Grabow, 1379 (Hamburg, Kunsthalle)
Zoals in het beeld van de verdrijving uit het paradijs de hemel zich als het ware sluit, zo wijzen de woorden van Johannes de Doper op het dichterbij komen van de verloren gegane sfeer (‘het rijk der hemelen is nabij gekomen’). Door het wezen van Jezus Christus kan de ‘boom des levens’ opnieuw ervaren worden: ‘Ik ben de Opstanding en het Leven’. En juist deze drager van eeuwig leven wordt op Goede Vrijdag aan het kruis genageld. Vanaf de buitenkant gezien staat in het beeld van de kruisiging op Golgotha de doodszijde op de voorgrond. De levenszijde kan alleen uit een innerlijke, vrije keuze worden gevonden in de Verrezene zelf, door de ontmoeting met het wezen van Christus. Zo wordt het kruis, de ‘vier’, tot de poort die ons de eenheid weer openbaart.
Bertram von Minden, altaarvleugel uit Grabow, 1379 (Hamburg, Kunsthalle)
En zo kunnen we vermoeden dat onze viervoudige ervaringswereld aanvankelijk ook alleen haar doodskant toont, maar dat ze eigenlijk tot een poort wil worden, waardoor wij ten slotte de krachten van het eeuwige leven zullen vinden. Dat alles zullen we bereiken als we het in vrijheid zoeken, als we in onze viervoudige wereld degene kunnen zien, die zich in het teken van het kruis met de wereld verbonden heeft, en van wie Novalis zegt:
‘Aus Kraut und Stein und Meer und Licht,
schimmert sein kindlich Angesicht’.
.
Palmpasen/Pasen: alle artikelen
Jaarfeesten: alle artikelen
VRIJESCHOOL in beeld: palmpasen
VRIJESCHOOL 