Tagarchief: GA 300A jeugdbeweging blz. 33

.

De 7 thema’s die Erich Gabert als inleidingen verwoordt, geven een beknopt overzicht van wat er zich rond de oprichting van de waldorfschool en de verdere jaren waarin Steiner de school leidde, plaatsvond. 
Om niet te veel ‘leesvoer’ in één keer te geven, zullen de thema’s in aparte artikelen verschijnen die ik later bij elkaar zal voegen.
Het is nog niet mogelijk om alle plaatsen waarnaar verwezen wordt, van een link te voorzien. Wat hier ‘overzicht’ wordt genoemd, bevat voor een groot gedeelte verwijzingen naar de Gesamt Ausgabe (volledig overzicht van alle werk van Steiner, afgekort GA). Naar die GA’s heb ik direct een link geplaatst, waar mogelijk ook naar een vertaling.
Dit overzicht staat in deel 3 van de vergaderingen – GA 300C/213)
De aanduiding, bv. (1/184) betekent deel 1, dus GA 300A, blz. 184)

.

Blz. 32

Jugendbewegung

Sowohl in die Anthroposophische Gesellschaft wie in die Waldorf­schule schlugen die Wellen der Jugendbewegung hinein. Das ist gut zu verstehen, denn auch schon in ihren Anfängen um 1900 umfaßte sie beide Arten von jungen Menschen, ebenso die, die schon in der Berufsvorbereitung standen, wie auch die Gymnasiasten’ die den Schülern der oberen Klassen der Waldorfschule entsprachen. Beide

Jeugdbeweging

Zowel de Antroposofische Vereniging als de vrijeschool werden beïnvloed door de op- en afgaande invloeden van de jeugdbeweging. Dat is goed te begrijpen, want al in het begin rond 1900 omvatte de Antroposofische Vereniging jongeren, zowel degenen die zich al op een beroep voorbereidden als de gymnasiumleerlingen die te vergelijken zijn met de leerlingen in de hogere klassen van de vrijeschool. Zowel

Blz. 33

Gruppen lagen Rudolf Steiner am Herzen, denn er kannte die tiefe­ren Ursachen der Jugendbewegung, die denen unbewußt blieben, die selbst darin steckten. ,,Die Jugendbewegung hat durchaus übersinn­liche Gründe” (2/46). Diese jungen Menschen suchten sehnsüchtig den Geist, um menschenwürdig ihr Leben führen zu können. Weil sie ihn nicht fanden, bot die Jugendbewegung nach außen hin das wirre Bild des Unbefriedigtseins, des eitel Absonderlichen, des fanatisch Überheblichen. Dieses selbe den Geist-nicht-finden-Können führte ebenso zu den Unzuträglichkeiten bei den Schülern der oberen Klas­sen der Waldorfschule, aber auch bei den schon älteren in die Anthroposophische Gesellschaft hineinkommenden jungen Men­schen. Rudolf Steiner zeigte beide Male den Weg zur Heilung.
Es lag aber bei den beiden genannten Gruppen ein entscheidender Unterschied vor. Während der Schülerzeit mußte das Geistige ins gedankliche Blickfeld hineingebracht werden;leise schon von der 7., 8. Klasse an, später immer deutlicher und konkreter. Um nur zwei Beispiele zu nennen: schon vor dem achtzehnten, neunzehnten Jahr, so sagte Rudolf Steiner, müsse das ,,Jüngerwerden der Menschheit” als eine der wichtigsten Geschichtsursachen verstanden werden (3/35), und ebenso jene chemischen Wirkungen, die speziell inner­halb des menschlichen Körpers, also unter dem Einfluß des Ich ein­treten. Solche spirituelle Chemie, die ,,Koliskosche Chemie”, solle diesem Alter dargestellt werden (3/36).

De groepen lagen Rudolf Steiner na aan het hart, omdat hij de diepere oorzaken van de jeugdbeweging kende, die onbewust bleven voor degenen die er zelf bij betrokken waren. “De jeugdbeweging heeft werkelijk bovenzinnelijke redenen” (2/46).
Deze jonge mensen waren verlangend op zoek naar de geest om hun leven op een menswaardige manier te kunnen leiden. Omdat ze die niet vonden, zag de jeugdbeweging voor de buitenwereld uit als het verwarde beeld van onbevredigd, ijdel, buitenissig, fanatiek arrogant. Ditzelfde onvermogen om de geest te vinden, leidde ook tot onbehagen bij de leerlingen van de hogere klassen van de vrijeschool, maar ook bij de oudere jongeren die toetraden tot de Antroposofische Vereniging. Rudolf Steiner wees in beide gevallen de weg naar verbetering.
Er was echter een doorslaggevend verschil tussen beide groepen. Tijdens de schooltijd moest het geestelijke in het blikveld van de gedachten worden gebracht; geleidelijk aan vanaf klas 7 of 8, later steeds duidelijker en concreter. Om maar twee voorbeelden te geven: al voor het achttiende of negentiende jaar, zei Rudolf Steiner, moest het “jonger worden van de mensheid” begrepen worden als een van de belangrijkste oorzaken van de geschiedenis (3/35), evenals die chemische effecten die specifiek in het menselijk lichaam optreden  onder invloed van het Ik. Die spirituele chemie, de “Kolisko-chemie”, moet aan deze leeftijd duidelijk gemaakt worden (3/36).

Ebenso liegt es für die in diesem Alter von vierzehn bis achtzehn Jahren schon in der Berufsausbildung Stehenden. Sie brauchen in der Fortbildungsschule eine wirkliche, das Spirituelle enthaltende ,,Lebenskunde” (1/286, 287, Einleitung S. 44). Auch für die Dor­nacher Fortbildungsschule gilt dasselbe, um zum Beispiel den Unter­schied zwischen Sonnenaufgang und Sonnenuntergang künstlerisch zu erfassen (3/44). Wenn da etwas versäumt wird im Hinweisen auf das Geistige, entsteht seelische Leerheit und damit alle die Schwie­rigkeiten, mit denen sich soviele Konferenzen der Jahre 1922-24 zu befassen hatten.
Diesen durch die Führung des Unterrichts hilfreichen Maßnahmen steht aber nun etwas zunächst recht Überraschendes gegenüber. Ein scheinbar so naheliegendes Mittel ist durchaus zu vermeiden. Es soll und darf in diesen Jahren noch nicht die Aufmerksamkeit der Schüler hingelenkt werden auf die eigenen Seelenzustände, auf die in ihnen rumorende Sehnsucht nach dem Geistigen. Das soll noch im Unterbewußten verbleiben, soll noch verhüllt und damit vor dem Intellektuellwerden behütet werden. Schüler sollen nicht ,,die Geheimkunst

Hetzelfde geldt voor hen die al een beroepsopleiding volgen op de leeftijd van veertien tot achttien jaar. Zij hebben een echte, geestelijke “levenskunde” (1/286, 287, inleiding p. 44) nodig op de school voor de voortgezette opleiding. Hetzelfde geldt ook voor de vervolgopleiding in Dornach, bijvoorbeeld om het verschil tussen zonsopgang en zonsondergang kunstzinnig te begrijpen (3/44). Als er iets verwaarloosd wordt in het wijzen op het spirituele, ontstaat er spirituele leegte en daarmee alle moeilijkheden waar zoveel vergaderingen in de jaren 1922-24 mee te maken hadden.

Tegenover de behulpzame maatregelen vanuit de loop van de dingen in het onderwijs, staat iets in eerste instantie heel verrassends. Een schijnbaar voor de hand liggende oplossing moet beslist worden vermeden. In deze jaren mag en moet de aandacht van de leerlingen niet getrokken worden naar hun eigen zielstoestand, naar het verlangen naar het spirituele dat in hen rommelt. Dit moet nog steeds in het onderbewuste blijven, moet nog steeds versluierd zijn en dus beschermd tegen intellectualisering. Leerlingen moeten niet “de verborgen kunst

Blz. 34

des Erziehens kennenlernen und mitdiskutieren” (3/80). Daraus erklärt sich auch Rudolf Steiners Schrecken, als er erfuhr, daß an einigen Abenden Lehrer und Schüler wie auf gleicher Stufe stehend miteinander diskutiert hätten (2/120-122, 145).
Daß dies in der Jugendbewegung nicht beachtet wurde – einfach weil man es nicht wußte -, gehört neben dem Nicht-ergreifen-Kön­nen des Geistigen zu den Hauptgründen quälender Nöte. Wieviel und wie endlos ist da diskutiert worden, auch gerade schon mit und unter den jüngeren Jahrgängen. Das mußte die Jüngeren unnaiv und hoch­mütig machen. Bei den Älteren führte es den raschen Zerfall der Jugendbewegung mit herbei. Leitungen und Zielsetzungen konfes­sioneller, politischer, rassenmäßiger Art bemächtigten sich des ihnen dienlich erscheinenden Instrumentes der Jugendbewegung.
Als deutschvölkische Umtriebe auch in die Waldorfschule hinein­zuwirken drohten, sprach Rudolf Steiner von ,,freimaurerischen Ordensgründungen in der Jugend”, wie sie damals an manchen Orten, zum Beispiel in München, von Vereinigungen ausgingen, die etwas wie Rasse-Okkultismus pflegten (3/135). Er empfahl dagegen innerhalb der Waldorfschülerschaft durch ,,unsere eigenen treuen jungen Leute aus der Freien Gesellschaft” eigene Gruppen zu bilden, ,,denen sich die Jungen und Mädchen ebensogut anschließen”
(3/134, 135).

kunst van het onderwijs leren kennen en deelnemen aan de discussie” (3/80). Dit verklaart ook de schrik van Rudolf Steiner toen hij vernam dat leraren en leerlingen op sommige avonden met elkaar discussieerden alsof ze op hetzelfde niveau zaten (2/120-122, 145).
Het feit dat hier in de jeugdbeweging geen rekening mee werd gehouden – eenvoudigweg omdat het niet bekend was – is samen met het onvermogen om het geestelijke te vatten een van de hoofdoorzaken van kwellende ontreddering. Hoeveel en hoe eindeloos is besproken, vooral met en onder de jongere generatie. Dit moet de jongeren onnaïef en arrogant hebben gemaakt. Voor de oudere generatie droeg het bij aan de snelle desintegratie van de jeugdbeweging. Leiders en doelstellingen van confessionele, politieke en raciale aard maakten zich meester van het instrument van de jeugdbeweging dat hen leek te dienen.
Toen Duitse nationalistische activiteiten de vrijeschool dreigden te beïnvloeden, sprak Rudolf Steiner over “het oprichten van vrijmetselaarsordes onder de jeugd”, zoals destijds op sommige plaatsen het geval was, bijvoorbeeld in München, met verenigingen die zoiets cultiveerden als raciaal occultisme (3/135). Daarentegen raadde hij aan dat “onze eigen, trouwe jongeren van de Vrije Vereniging” binnen de vrijeschool hun eigen groepen zouden vormen, “waar de jongens en meisjes zich net zo gemakkelijk bij aan zouden kunnen sluiten” (3/134, 135).

Aber für die älteren Jahrgänge dieser jungen Menschen, die das 18. Lebensjahr schon vollendet haben, gilt grundsätzlich ein ande­res, ja entgegengesetztes. Sie sollen sich gerade selbst möglichst weit­gehend dessen bewußt werden, was tief in ihren Seelen die Unruhe bewirkt, und sie sollen daraus den Willensentschluß fassen, den gewiesenen Weg auch wirklich zu betreten.
Junge Menschen in großer Zahl wandten sich an Rudolf Steiner, wobei anstelle ihrer eigentlichen Schwierigkeiten freilich oft die mehr äußeren Fragen nach dem rechten Weg zum Beruf heraus­kamen. Diese jungen Menschen kamen auch nicht gut zurecht mit den herkömmlichen ,,Zweigen” der Anthroposophischen Gesell­schaft, in denen die Mitglieder seit Jahren miteinander arbeiteten. Deshalb bildeten sich an manchen Orten Gruppen einer ,,Freien anthroposophischen Jugend”, so in Stuttgart (2/46), in Jena (2/60, 61, 116, 117), in Breslau (3/177). Was von Besprechungen Rudolf Steiners mit ihnen schriftlich erhalten ist – er hatte hier besonders ungerne Stenographen dabei -, ist gedruckt in ,,Die Erkenntnis-Aufgabe derJugend” (Liste Nr.14).
Mehrfach wurde, aber zunächst ohne Erfolg, versucht, in Jena eine

Maar voor de oudere leeftijdsgroepen van deze jongeren, die de leeftijd van 18 jaar al hebben bereikt, geldt een ander, ja zelfs het tegenovergestelde principe. Zij moeten zich zo goed mogelijk bewust worden van wat diep in hun ziel de onrust veroorzaakt en van daaruit de beslissing nemen om daadwerkelijk de weg te volgen die hen is gewezen.
Grote aantallen jongeren wendden zich tot Rudolf Steiner, hoewel ze in plaats van hun eigenlijke moeilijkheden vaak meer uiterlijke vragen hadden over de juiste weg naar een beroep. Deze jongeren konden ook niet goed overweg met de traditionele ‘afdelingen’ van de Antroposofische Vereniging, waarin de leden al jaren samenwerkten. Daarom ontstonden in enkele plaatsen groepen van een ‘Vrije Antroposofische Jeugd’, zoals in Stuttgart (2/46), Jena (2/60, 61, 116, 117) en Breslau (3/177). Wat er schriftelijk bewaard is gebleven van Rudolf Steiners gesprekken met hen – hij was bijzonder terughoudend ten opzichte van de aanwezigheid van stenografen – is afgedrukt in “Die Erkenntnis-Aufgabe der Jugend” (lijst nr. 14).
Verschillende pogingen werden ondernomen, maar aanvankelijk zonder succes, om in Jena 

Blz. 35

große Jugendtagung mit Vorträgen von Rudolf Steiner zustande zu bringen (2/60, 61, 116, 117). Erst im Oktober 1922 kam es zum ,,Pädagogischen Jugendkurs” in Stuttgart (2/154). Rudolf Steiner hielt dort dreizehn Vorträge über ,,Geistige Wirkenskräfte im Zusam­menleben von alter und junger Generation” (Liste Nr.23). Ein zwei­ter Jugendkurs (3/94, 95) kam nicht mehr zustande. Über die von der Christengemeinschaft veranstaltete Jugendtagung in Kassel am 2.-8. Januar 1924 wurde im Dornacher ,,Nachrichtenblatt” (1. Jg., Nr.5) ein Bericht gegeben. Auch in Dornach selbst wurden Jugend­versammlungen abgehalten (3/137,138).
Das Entscheidende aber geschah, als sich Rudolf Steiner selbst in Briefen ,,Von der Jugendsektion der freien Hochschule für Geistes-wissenschaft” an die ,,jüngeren Mitglieder” wandte (Nachrichten-blatt 1. Jg., Nrn. 9-12), nachdem er den Entschluß gefaßt hatte: um alle Jugendprobleme in größtem Maßstab in Angriff zu nehmen, solle am Goetheanum eine Jugendsektion’ eine ,,Sektion für das Geistesstreben der Jugend” geschaffen werden. (Vgl. ,,Die Konsti­tution der Allgemeinen Anthroposophischen Gesellschaft . . .,, bes. S. 146-158. Liste Nr.50.)

een grote jeugdconferentie te organiseren met voordrachten van Rudolf Steiner (2/60, 61, 116, 117). Pas in oktober 1922 werd in Stuttgart de ‘Pedagogische jeugdcursus’ georganiseerd (2/154). Rudolf Steiner hield daar dertien voordrachten over “Geestelijke krachten werkzaam in het samenleven van de oude en jonge generaties” (lijst nr. 23). Een tweede jongerencursus (3/94, 95) kwam er niet meer. Een verslag van de jeugdconferentie die van 2-8 januari 1924 door de Christengemeenschap in Kassel werd georganiseerd, werd gepubliceerd in het “Nachrichtenblatt” van Dornach (1e deel, nr. 5). Ook in Dornach zelf werden jeugdbijeenkomsten gehouden (3/137,138).
Het beslissende moment kwam echter toen Rudolf Steiner zelf zich in brieven onder de titel ‘Van de jeugdsectie van de Hogeschool’ (Nachrichtenblatt 1e deel, nrs. 9-12) tot de ‘jongere leden’ richtte, nadat hij het besluit had genomen dat om alle jeugdproblemen op de grootste schaal aan te pakken, aan het Goetheanum een ‘jeugdsectie’ moest worden opgericht, een ‘sectie voor het geestelijke streven van de jeugd’. (Vgl. “De constitutie van de Algemene Antroposofische Vereniging . . .’, vgl. pag. 146-158, lijst nr. 50)..

.

GA 300A  inhoudsopgave

Rudolf Steiner: alle artikelen op deze blog

Menskunde en pedagogie: alle artikelen

Opvoedingsvragen: alle artikelen

Vrijeschool in beeld: alle beelden

.

3306-3112.
.
.

.

.