.
De 7 thema’s die Erich Gabert als inleidingen verwoordt, geven een beknopt overzicht van wat er zich rond de oprichting van de waldorfschool en de verdere jaren waarin Steiner de school leidde, plaatsvond.
Om niet te veel ‘leesvoer’ in één keer te geven, zullen de thema’s in aparte artikelen verschijnen die ik later bij elkaar zal voegen.
Het is nog niet mogelijk om alle plaatsen waarnaar verwezen wordt, van een link te voorzien. Wat hier ‘overzicht’ wordt genoemd, bevat voor een groot gedeelte verwijzingen naar de Gesamt Ausgabe (volledig overzicht van alle werk van Steiner, afgekort GA). Naar die GA’s heb ik direct een link geplaatst, waar mogelijk ook naar een vertaling.
Dit overzicht staat in deel 3 van de vergaderingen – GA 300C/213)
De aanduiding, b.v. (1/184) betekent deel 1, dus GA 300A, blz. 184)
Blz. 31
Schulbewegung
Von der Waldorfschule in Stuttgart ist die anthroposophische Schulbewegung ausgegangen. Rudolf Steiner betonte die große Verantwortung, die ihrer Lehrerschaft damit zufiel. „Die ganze zivilisierte Welt schaut auf die Waldorfschule” (2/75, 77).
Rudolf Steiner baute diese Bewegung auf durch die große Zahl von Vorträgen und Kursen, die er über Pädagogik abhielt. Zuerst waren es die Vorträge während der Dreigliederungsbewegung, in denen er, zum Beispiel für den Verein junger Lehrer und Lehrerinnen in Stuttgart am 19. Juni 1919, die entstehende Schule und ihre Pädagogik hinstellte als ein praktisches Beispiel für eine „freie” Schule, eine
De antroposofische schoolbeweging begon op de vrijeschool in Stuttgart. Rudolf Steiner benadrukte de grote verantwoordelijkheid die op de docenten rustte. “De hele wereld kijkt naar de vrijeschool” (2/75, 77).
Rudolf Steiner bouwde deze beweging op door het grote aantal lezingen en cursussen die hij gaf over opvoeding. Aanvankelijk waren het de lezingen tijdens de driegeledingsbeweging, waarin hij bijvoorbeeld voor de vereniging van jonge leraren in Stuttgart op 19 juni 1919, de nieuwe school en haar pedagogie presenteerde als een praktisch voorbeeld van een “vrije” school, een school die
Blz. 32
Institution des vom Staate, soweit als damals möglich, losgelösten
Geisteslebens (Liste Nr. 84).
Dann folgte im August/September 1919 der große dreigeteilte Kurs, in dem er die künftigen Lehrer der Waldorfschule für ihre Aufgabe vorbereitete (Liste Nrn. 4—6). Dieser Kurs wurde in jedem folgenden Jahre fortgeführt durch eine kürzere oder längere Reihe von Vorträgen für die Waldorflehrer (Liste Nrn. 13, 17, 21, 28). Noch weitere Vorträge waren schon in Aussicht genommen, konnten aber nicht mehr ausgeführt werden (Einleitung S. 59).
Zu Ostern 1923 trat die Schule zum ersten Male vor die Öffentlichkeit mit der Stuttgarter „Künstlerisch-pädagogischen Tagung”, auf der Rudolf Steiner drei Vorträge und drei Ansprachen hielt (Liste Nr. 25). Im folgenden Jahr, Ostern 1924, wurde die „Erziehungstagung” veranstaltet, die fünf Vorträge Rudolf Steiners in sich schloß (Liste Nr. 29).
Zu diesen Kursen kamen die vielen Vorträge und Ansprachen Rudolf Steiners hinzu, die er sonst noch im Rahmen der Waldorfschule hielt: für die Eltern (1/110, 2/269), bei den Mitgliederversammlungen des Waldorfschulvereins (2/81), und ganz besonders die herrlichen Ansprachen an Kinder, Lehrer und Eltern bei den Monatsfeiern (1/112) und bei den Feiern zu Schuljahrsbeginn und Schuljahrsende (1/152, 157, 2/17, 36). Alle diese Vorträge und Ansprachen sind enthalten in „Rudolf Steiner in der Waldorfschule. Ansprachen . . .”, Stuttgart 1958 (Liste Nr. 8).
als een deel van het geestesleven dat losstaat van de staat, voor zover mogelijk op dat moment. GA 330/ 331, met in 330 de 11e vdr. ‘De opdracht van de scholen en de sociale driegeleding’ (niet vertaald)
In augustus/september 1919 volgde de grote driedelige cursus, waarin hij de toekomstige leraren van de vrijeschool voorbereidde op hun taak (GA 293, 294, 295). [nadere gegevens over deze voordrachten en de hierna genoemde] Deze cursus werd in elk volgend jaar voortgezet met een kortere of langere reeks voordrachten voor de vrijeschoolleraren ( GA 302, GA 302A). Er werden nog meer voordrachten gepland, maar die konden niet meer gerealiseerd worden. (Inleiding p. 59).
Met Pasen 1923 trad de school voor het eerst in de openbaarheid met de ‘kunstzinnig-pedagogische conferentie’ in Stuttgart, waar Rudolf Steiner drie voordrachten gaf en drie toespraken hield. (GA 304A)
Het jaar daarop, met Pasen 1924, werd de ‘Opvoedingsconferentie’ georganiseerd, met vijf voordrachten van Rudolf Steiner (GA 308).
Bij deze cursussen kwamen de vele andere voordrachten en toespraken die hij in het kader van de vrijeschool hield: voor de ouders (1/110, 2/269), op de algemene vergaderingen van de vrijeschoolvereniging (2/81) en vooral de prachtige toespraken tot kinderen, leraren en ouders bij de maandelijkse vieringen (1/112) en bij de vieringen aan het begin en einde van het schooljaar (1/152, 157, 2/17, 36). Al deze voordrachten en toespraken zijn opgenomen in GA 298
Rudolf Steiners Bemühen, die Waldorfschule und ihre Pädagogik
bekanntzumachen, wurde gestützt durch eine wachsende Zahl von Vorträgen, die von den Lehrern gehalten wurden. In den Konferenzen sind sie kaum erwähnt.
Als eine Art Antwort kamen an die Schule vielfache Wünsche, sie
besuchen und an ihrem Unterricht hospitieren zu dürfen (1/165). So wird die Anwesenheit von englischen Lehrern erwähnt (2/191, 207—211). Damit die Schule nicht mit Hospitationen überlaufen werde, wurde festgesetzt, daß nie mehr als drei Besucher gleichzeitig in einer Klasse zuhören dürften (3/191).
Auch als die eigentliche Dreigliederungszeit vorüber war, hat Rudolf Steiner in allen Vorträgen, in denen es durch innere Verbindung mit dem Thema gegeben war, auf die Freiheit des Geisteslebens hingewiesen. Dabei versäumte er wohl nie, in kürzeren oder längeren Ausführungen auch von dem praktischen Beispiel, von der Stuttgarter Schule zu sprechen.
Aber die Zuhörer wollten mehr darüber wissen und baten ihn um
Rudolf Steiners inspanningen om de vrijeschool en haar pedagogie bekend te maken, werden ondersteund door een groeiend aantal voordrachten van de leraren. In de vergaderingen worden deze nauwelijks genoemd.
Als een soort antwoord kreeg de school veel verzoeken om die te kunnen bezoeken en lessen te zien. (1/165). Zo wordt er gesproken over de aanwezigheid van docenten Engels. (2/191, 207-211). Om te voorkomen dat de school overspoeld zou worden met stagiaires, was bepaald dat er nooit meer dan drie bezoekers tegelijkertijd in één klas mochten meeluisteren (3/191).
Ook toen de eigenlijke driegeledingsbeweging voorbij was, benadrukte Rudolf
Steiner als het harmonisch bij het thema paste, de vrijheid van het geestesleven
Daarbij liet hij nooit na om in kortere of langere opmerkingen over het praktische voorbeeld van de school in Stuttgart te spreken.
Maar de toehoorders wilden er meer over weten en vroegen hem naar
Blz. 32
ganze Kurse über Waldorf-Pädagogik. Rudolf Steiner hielt den ersten Kurs schon 1920 vor den Basler Lehrern (Liste Nr. 12). Dem folgten außer in Dornach (Nrn. 19, 26) noch Kurse in Oxford, Ilkley, Bern, Arnheim, Torquay (Liste Nrn. 22, 27, 30, 32, 33).
Alle diese Vorträge wurden weniger aus dem Interesse für freies Kulturleben aufgenommen, sondern in erster Linie von Lehrern und Eltern, also in Gedanken an konkrete Kindergruppen. Deshalb war der Erfolg zunächst die Gründung neuer Waldorfschulen, nicht nur in Deutschland (Hamburg, Köln, Essen), sondern auch in England und Holland (Liste Nrn. 147,148,149).
Viele Pläne kamen damals über gute Absichten und Vorbesprechungen nicht hinaus, so die von Paris (1/166), Berlin (1/178), Norwegen (2/100), Nürnberg (3/191). Auch die Basler Hoffnungen blieben noch in Vorverhandlungen stecken. Anfänge zu einer Schule in Dornach wurden gleich anfangs durch Einspruch der Behörde im Keime erstickt (2/50), weil die Schulgesetze des Kantons Solothurn keine privaten Volksschulen zuließen. Man mußte sich 1921 begnügen mit einer Fortbildungsschule für die nicht mehr Schulpflichtigen, mit der späteren ,,Friedwart-SchuIe” (3/44,143).
hele cursussen over vrijeschoolonderwijs. Rudolf Steiner gaf de eerste
cursus voor de leraren in Bazel al in 1920 (GA 301). Daarna volgden
Dornach (GA 303, GA 306) en cursussen in Oxford, Ilkley, Bern,
Arnhem, Torquay (GA 305, GA 307, GA 309, GA 310, GA 311).
Al deze voordrachten werden niet zozeer gevolgd uit interesse in het vrije
culturele leven, maar vooral door leraren en ouders, d.w.z. met specifieke groepen kinderen in gedachten. Daarom was het eerste resultaat de oprichting van nieuwe vrijescholen, niet alleen in Duitsland (Hamburg, Keulen, Essen), maar ook in Engeland en Nederland:
The King’s Langley Priory School. De directeur, Miss Margaret Cross, voerde
begin 1923 daar de vrijeschoolpedagogie in. (De school werd 2019 gesloten)
De Vrije School in Den Haag. Geopend 1923. In 1924 waren er ca. 100 leerlingen.
The New School London. Geopend 1925. Later: Michael Hall in Forest Row.
Veel plannen kwamen in die tijd niet verder dan goede bedoelingen en voorbesprekingen, zoals die in Parijs (1/166), Berlijn (1/178), Noorwegen
(2/100), Neurenberg (3/191). De hoop van Bazel bleef ook nog steeds steken in voorbereidende onderhandelingen. Het begin van een school in Dornach werd in de kiem gesmoord door bezwaren van de autoriteiten (2/50) omdat de schoolwetten van het kanton Solothurn geen particuliere basisscholen toestond. In 1921 moest men genoegen nemen met een school voor voortgezet onderwijs voor degenen die niet langer leerplichtig waren, de latere “Friedwart School” (3/44,143).
Aber alle diese Schulgründungen, so erfreulich sie waren, entsprachen doch ganz und gar nicht dem, was Rudolf Steiner in der Dreigliederungszeit erhofft hatte. Es wurden keineswegs in kürzester Zeit „viele” solcher Schulen eingerichtet. Die Waldorfschule blieb „Modell” (1/289) mit nur sehr wenigen Nachfolgeschulen. Dennoch waren es die wenigen Waldorf- und Rudolf Steiner-Schulen außerhalb Deutschlands, die, zum Teil erst nach Rudolf Steiners Tode gegründet, die Waldorf-Pädagogik in der Praxis am Leben erhielten, als in den dreißiger Jahren die deutschen Schulen verboten wurden.
Auch heute (1975) ist Rudolf Steiners Ziel nicht erreicht, obwohl die Zahl der Schulen bis auf 105 hinaufging. In Deutschland sind es 46, im übrigen Europa 36 und in den außereuropäischen Erdteilen 23 Schulen.
Maar al deze schoolstichtingen, hoe verheugend ze ook waren, kwamen helemaal niet overeen met wat Rudolf Steiner had gehoopt in de tijd van de driegeleding In geen geval waren er “veel” van zulke scholen die in zeer korte tijd werden opgericht. De waldorfschool bleef “model” (1/289) met maar zeer weinig navolgende scholen. Toch waren het de weinige vrijescholen en Rudolf Steinerscholen buiten Duitsland, waarvan sommige pas na de dood van Rudolf Steiner werden opgericht die het vrijeschoolonderwijs in de praktijk levend hielden, toen de Duitse scholen in de jaren 1930 werden verboden.
Tot op de dag van vandaag (1975) is het doel van Rudolf Steiner niet bereikt, hoewel het aantal scholen is gestegen tot 105. In Duitsland zijn het er
46, in de rest van Europa 36 en in de niet-Europese continenten
23 scholen.
(In aug. 2024 waren er over de hele wereld 1283 scholen en 1900 kleuterklassen)
.
Rudolf Steiner: alle artikelen op deze blog
Menskunde en pedagogie: alle artikelen
Opvoedingsvragen: alle artikelen
Vrijeschool in beeld: alle beelden
.
3296-3103
.
.
.
.
.
VRIJESCHOOL 