VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner over euritmie (9)

.

Zolang er opmerkingen worden toegevoegd, zal er steeds een ander volgnummer achter “Steiner over euritmie” staan.

RUDOLF STEINERS OPMERKINGEN OVER HET VAK EURITMIE

Rudolf Steiner hield een aantal voordrachten over euritmie.
Ze zijn in de GA genummerd: 277*; 277A; 278 en 279

Ook in de pedagogische voordrachten spreekt hij bij tijd en wijle over euritmie. Uit deze voordrachten: GA 293-311 staan hier zijn opmerkingen.

GA 302A

Und wenn Sie nun die eigentliche Sprache, diesen wunderbaren, sich vom Menschen absondernden Organismus richtig verstehen, dann fühlen Sie, indem die Sprache aus dem Menschen erklingt, zu gleicher Zeit die ganzen Vibrationen des astralischen Leibes, die da drinnen sind in den farbigen Schwingungen, die unmittelbar in die Sprache übergehen. Sonst wirken sie ja auch im Menschen, aber sie kommen in eine sonderbare Aufregung, konzentrieren sich zum Kehlkopf hin, be­kommen ihre Einschläge von Sonne und Mond, und das gibt etwas wie ein Spiel im astralischen Leib, das sich äußerlich offenbart in den Bewegungen des Kehlkopfes. Und jetzt haben Sie die Möglichkeit, wenigstens als ein Bild vor Ihnen stehend: Sie hören irgendeinem Sprache zu, schauen den astralischen Leib an, der dann seine Vibrationen so­gleich auf den Ätherleib überträgt, wodurch das Ganze noch intimer wirkt; Sie zeichnen nun das Ganze, dadurch bekommen Sie nur Bewe­gungen, die im menschlichen Organismus begründet sind, und Sie er­halten jene Eurythmie, die immer ausgeführt wird gemeinsam vom astralischen Leib und Ätherleib, wenn der Mensch spricht. Es ist keine Willkür möglich, sondern es wird dadurch lediglich in die Sichtbarkeit heruntergeholt, was sonst fortwährend unsichtbar geschieht.
Warum tun wir das gegenwärtig? Ja, wir tun es, weil es in uns liegt, gegenwärtig bewußt diejenigen Sachen machen zu müssen, die wir früher unbewußt gemacht haben; denn alle Entwickelung des Men­schen besteht darin, daß nach und nach das erst bloß geistig existie­rende Übersinnliche sich ins Sinnliche herunterbewegt. Die Griechen zum Beispiel haben noch eigentlich mit der Seele gedacht; es war ihr Denken noch ganz seelisch. Die modernen Menschen, besonders seit der Mitte des 15. Jahrhunderts, denken mit dem Gehirn. Der Materia­lismus ist eigentlich eine ganz richtige Theorie für den modernen Men­schen. Denn was die Griechen noch in der Seele erlebten, das hat sich allmählich abgedrückt im Gehirn, das vererbt sich im Gehirn von Ge­neration zu Generation, und die neueren Menschen denken schon mit den Abdrücken des Gehirns; sie denken schon durch materielle Vor­gänge. Das mußte so kommen. Man muß nur wieder hinauf; man muß nur zu diesen Vorgängen hinzufügen das Sich-Erheben des Menschen zu denjenigen Ergebnissen, die aus der übersinnlichen Welt kommen. Daher müssen wir dem Hineinprägen des früheren Seelischen in den Leib jetzt den Gegenpol entgegenstellen, das freie Ergreifen des Geistig-Übersinnlichen durch die Geisteswissenschaft. Aber damit die Mensch­heitsentwickelung fortgehe, müssen wir dieses Hinuntertragen des Übersinnlichen in das Sinnliche bewußt in die Hand nehmen. Wir müs­sen den Körper des Menschen, diesen sinnlichen Körper, so in die sicht­bare Beweglichkeit bewußt versetzen, wie es bisher nur im Unsicht­baren, unbewußt für uns, geschehen ist. Damit setzen wir dann den Weg der Götter bewußt fort, indem wir die Arbeit der Götter noch übernommen haben: die Einprägung des Denkens in das Gehirn, in­dem wir aus dem Übersinnlichen der Eurythmie, aus der übersinnlichen Eurythmie die sinnliche machen. Würden wir das nicht machen, so würde die Menschheit allmählich in ein seelisches Träumen verfallen; sie würde schlafend werden. Es würde so werden, daß zwar aus den geistigen Welten heraus allerlei in das menschliche Ich und in den astra­lischen Leib hineinfluten würde, aber das würde immer im Schlafzu­stande geschehen, und beim Erwachen würde es sich niemals auf den physischen Organismus übertragen.
Wenn die Menschen Eurythmie treiben, so ist es so, daß Euryth­misten und Zuschauern im Leben gedient wird; beide haben etwas Wesentliches davon. Bei denen, die selbst Eumythmisten sind, wird der physische Organismus durch die Bewegungen der Eumythmie zu einem geeigneten Aufnahmeorgan für die geistige Welt gemacht, weil die Be­wegungen herunter wollen aus der geistigen Welt. Es werden gewisser­maßen die Eurythmisten Aufnahmeorgane für Vorgänge der geistigen Welt, indem sie ihren Körper dafür vorbereiten. Bei denen, die Zu­schauer in der Eurythmie sind, wird gewissermaßen, was an Bewegun­gen in bezug auf ihren astralischen Leib und ihm Ich lebt, durch die Be­wegungen der Eurythmie intensiviert. Könnten Sie nach einer Euryth­mieaufführung plötzlich in der Nacht aufwachen, dann würden Sie sehen, daß Sie noch viel mehr in sich haben als nach einer Sonate, wenn Sie ein Abendkonzert gehört haben und in der Nacht wieder aufwachen; das tritt bei der Eurythmie in noch stärkerem Maße auf. Das stärkt die Seele, indem es die Seele lebendig sich einleben läßt in das Übersinnliche. Es muß nur auch da eine gewisse Hygiene herrschen. Denn wenn es zuviel wird, so zappelt die Seele in der geistigen Welt des Nachts, wenn der Mensch schlafen soll, und dieses Zappeln würde im Seelischen drinnen das Gegenbild für die physische Nervosität sein.

En als u nu de eigenlijke spraak, dat wonderbaarlijke, zich van de mens afscheidende organisme goed begrijpt, dan voelt u terwijl de spraak uit de mens klinkt, tegelijkertijd heel de vi­braties van het astrale lichaam, die daar binnen in de kleurige trillingen zijn, die direct in de spraak overgaan. Anders werken ze ook wel in de mens, maar ze geraken in een vreemd soort beroering, concentreren zich op het strottenhoofd, krijgen dan hun inslag van zon en maan, en dat bewerkt iets als een spel in het astrale lichaam, dat zich uiterlijk openbaart in de bewe­gingen van het strottenhoofd. En nu heeft u de mogelijkheid tenminste als beeld voor u: u luistert naar het een of andere gesproken woord, u bekijkt het astrale lichaam, dat vervolgens zijn vibraties meteen op het etherlichaam overbrengt, waar­door het geheel nog intenser werkt; u tekent het geheel nu, daardoor krijgt u slechts bewegingen die in het menselijk or­ganisme hun grondslag hebben, en u krijgt de euritmie, die altijd door het astrale én het etherlichaam gemeenschappelijk wordt uitgevoerd wanneer de mens spreekt. Daarbij is geen willekeur mogelijk, maar er wordt daardoor enkel naar bene­den in de zichtbaarheid gehaald wat anders voortdurend on­zichtbaar plaatsvindt.

Waarom doen we dat tegenwoordig? Welnu, we doen dat omdat het in ons zit om tegenwoordig bewust de dingen te moeten doen die we vroeger onbewust hebben gedaan; want alle ontwikkeling van de mens bestaat erin dat het bovenzin­nelijke dat aanvankelijk zuiver geestelijk bestaat, zich geleide­lijk aan naar beneden toe in het zintuiglijke begeeft. De Grie­ken bijvoorbeeld dachten eigenlijk nog met hun ziel; hun den­ken had nog helemaal zielenkarakter. De moderne mens, speci­aal sinds het midden van de 15e eeuw, denkt met zijn
herse­nen. Het materialisme is eigenlijk voor de moderne mens een heel juiste theorie. Want wat de Grieken nog in hun ziel be­leefden, dat heeft zich langzamerhand afgedrukt in de herse­nen, dat gaat door overerving in de hersenen van de ene op de andere generatie over, en de moderne mensen denken al met de afdruk in de hersenen; ze denken al via materiële pro­cessen. Dat heeft zo moeten gebeuren.

Alleen moeten we nu weer naar boven; alleen moeten we aan die processen toevoegen het zich verheffen van de mens tot de resultaten die uit de geestelijke wereld tot ons komen. Daarom moeten we nu tegenover het inprenten van het zielenelement van vroeger in het lichaam de tegenpool zetten: het in vrijheid tot het geestelijk-bovenzinnelijke komen door middel van de geesteswetenschap. Maar om de ontwikkeling van de mensheid haar voortgang te laten hebben, moeten we dat proces van het naar beneden brengen van het bovenzin­nelijke in het zintuiglijke bewust ter hand nemen. We moeten het lichaam van de mens, het zintuiglijke lichaam, bewust zó in de zichtbare beweeglijkheid verplaatsen als dat tot nu toe alleen in het onzichtbare, voor ons onbewust, is gebeurd. We zetten dan bewust de weg van de goden voort doordat we het werk van de goden hebben overgenomen – het afdrukken van het denken in de hersenen – doordat we van het boven­zinnelijke van de euritmie, van de bovenzinnelijke euritmie, de zintuiglijke maken.4 Deden we dat niet, dan zou de mensheid langzamerhand in een zieledromen vervallen; ze zou in slaap gaan vallen. Het zou zó worden dat uit de geestelijke wereld wel allerlei in het Ik en het astrale lichaam van de mens binnen zou stromen, maar dat zou altijd in slaaptoestand gebeuren, en bij het wakker worden zou het nooit op het fysieke organisme worden overgebracht.

Wanneer mensen euritmie doen, dan is het zo dat het leven van euritmisten én toeschouwers ermee gediend wordt; bei­den hebben er iets wezenlijks aan. Bij de euritmisten zelf wordt het fysieke organisme door de bewegingen van de euritmie gemaakt tot een geschikt opnameorgaan voor de geestelijke wereld, omdat vanuit de geestelijke wereld de bewegingen naar beneden toe willen. In zekere zin wordt de euritmist op­nameorgaan voor processen in de geestelijke wereld doordat hij zijn lichaam daartoe voorbereidt.

Bij de toeschouwers van de euritmie wordt dat wat er met betrekking tot hun astrale lichaam en hun Ik aan bewegingen leeft, door de bewegingen van de euritmie geïntensiveerd. Als u na een euritmieopvoering ’s nachts plotseling wakker kon worden, dan zou u zien dat u nog veel meer in u heeft dan na een avondconcert, als u een sonate heeft gehoord en dan ’s nachts weer wakker wordt; dat treedt bij de euritmie in nog sterkere mate op. Dat maakt de ziel sterker doordat het de ziel zich levendig laat inleven in het bovenzinnelijke. Alleen moet daar ook een zekere gezonde verhouding heersen. Want als het te veel wordt, dan spartelt de ziel ’s nachts in de geestelij­ke wereld wanneer de mens moet slapen, en dat spartelen zou op zielengebied de tegenhanger vormen van de fysieke nervo­siteit.
GA 302A/48-50
vertaald/51-52

Und so sollte eigentlich mit dem, was im edelsten Sinne als Gym­nast wirkt, was wir im Turnen und in der Eurythmie haben, die ganze Lehrerschaft fortwährend im Zusammenhang wirken, alle diese Dinge zu etwas Eigenem zu machen. Und Sie werden sehen, wenn es Ihnen gelingt, Eurythmie wirklich innerlich zu durchdringen, daß Sie es selber erleben, daß in jeder eurythmischen Bewegung ein seelisches und geistig wirkendes Element liegt. Jede eurythmische Bewegung ruft aus den tiefsten Grundlagen der menschlichen Wesenheit heraus Seelisches, und jede turnerische Bewegung, wenn sie nur in der richtigen Weise an­gewendet wird, ist so, daß sie im Menschen hervorruft gewissermaßen  eine geistige Atmosphäre, in die dann das Geistige nicht abstrakt tot, sondern lebendig eindringen kann.

Het werken van het hele lerarenkollege zou voortdurend verband moeten houden met wat werkt als gymnast in de edelste zin van het woord, wat we in de gymnastiek en in de euritmie hebben. Het streven moet zijn om zich al deze dingen eigen te maken. U zult zien: als het u lukt om innerlijk echt door te dringen in de euritmie, dan gaat u zelf beleven dat er in elke euritmische beweging een op de ziel werkend element èn een geestelijk werkend element zit. Elke euritmische bewe­ging roept uit de diepste grondslagen van het menselijk wezen een zielekracht op en elke gymnastiek-beweging – als die maar op de goede manier wordt toegepast – roept in de mens een geestelijke sfeer op, waarin vervolgens het geestelijke binnen kan komen, niet abstrakt, dood, maar op een levende manier.
GA 302A/111-112
vertaald/10-11

.

Rudolf Steiner: over euritmie

Rudolf Steiner: alle artikelen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s