Maandelijks archief: december 2013

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Driekoningen (1)

.
Driekoningen: alle artikelen

.

TUSSEN KERSTFEEST EN DRIEKONINGEN

De tijd staat even stil

Er was eens een oude vrouw die haar liefde alleen maar kon uiten in het geven van ge­schenken. Ze was niet in staat liefde of sym­pathie te uiten in woord of gebaar. Tegen­woordig zouden we haar gefrustreerd noe­men, maar dat woord was vijftig jaar geleden nog niet uitgevonden. Ze had werkelijke lief­de in haar hart maar kon dat alleen maar uiten door iemand ‘goed te doen’ in uiterlijke, za­kelijke zin. Als haar geen warmte tegemoet gebracht werd als dank, was ze steeds teleurgesteld. Zo ongeveer is de situatie van de tegenwoor­dige westerse mensheid met het kerstfeest. Diep verborgen in de harten leeft licht en liefde, maar hoe uiten we dat tegenover el­kaar? In sociale daden, liefst zo goed moge­lijk georganiseerd. En het kind in de kribbe blijft koud, ook het kind in de eigen ziel.
Tussen deze twee is een samenhang. Het kerstfeest is een herinneringsfeest, maar te­vens een feest van wat er in de wil van de enkele mens en van wat er in de mensheid gebeuren kan. Het traditionele kerstfeest ver­toont er nog duidelijk de sporen van. In kerstliederen en -verhalen zijn veel aankno­pingspunten aan het bijbelverhaal voorhan­den, maar evenzeer is er de betrokkenheid op het heden: de sneeuw en de winter, maar ook de liefde en belangstelling voor de tegen­woordige mens, die lijdt of ongelukkig is.
Men kan hier denken aan ‘De Kerstroos‘ van Selma Lagerlöf.
Reeds enige eeuwen geleden schreef Angelus Silesius: ‘Was Christus dui­zendmaal in Bethlehem geboren en niet in u, zo waart ge nog verloren’.
In deze spreuk ligt eigenlijk de kern besloten van wat ons met betrekking tot het kerstfeest bezig houden kan. Hoe verhoudt zich de herdenking van het historische tot het tegen­woordige en toekomstige?Bij de beschouwing van de adventstijd in Jo­nas 7 (27 november 1981-niet op deze blog) zagen we hoe een herdenking van een historische verwachting alleen tot langzaam groter wordende leegte leidt. Is dat bij het kerstfeest ook zo?
Om hierop een antwoord te vinden, kan het goed zijn eerst de inhoud te bezien die het kerstfeest in deze tijd kan krijgen. Historisch gezien is de geboorte van Jezus het begin van de christelijke ontwikkeling, maar in het verdere verloop wordt de opstanding het belangrijkste. Elke herdenking van de ge­boorte van Jezus krijgt zijn zin door het feit van de opstanding.
Bij de opstanding begon een nieuwe fase voor de mensheid. Het was als het ware de ombuiging van een steeds ver­der wegzakken in de materie naar een
ver­geestelijking van deze materie. En in dat proces is het kerstfeest ieder jaar weer belang­rijk.Het kerstfeest valt na de winterzonnewende. De diepste duisternis is alweer voorbij, ook al merken we daar nauwelijks iets van. In de natuur wordt de kracht van het licht lang­zaamaan weer groter. Dat heeft ongetwijfeld in het oude religieuze beleven van de winter­zonnewende een grote rol gespeeld. Maar be­langrijker was toch nog iets anders. En dat andere is ook nu nog het belangrijkste. De natuur is afgestorven, maar heeft een actief leven in de aarde, daar waar de wortels groeien. Daar wordt in het verborgene voor­bereid, wat straks ‘aan het licht zal komen’. De krachten die daar werken zijn ontstaan in de zomer. Toen werden ze zichtbaar in groei en bloei. In de herfst trokken ze zich terug en in de winter werken ze in het verborgene aan de toekomst.

Mensen maken een vergelijkbaar proces door. In de zomer kunnen de gedachten en gevoe­lens bevrucht worden door wat ons uit de overvloed in de natuur toestroomt. Maar wat ons toestroomt, komt niet uit de natuur zonder meer. Het komt uit de reële kracht die door de opstanding met Pasen aan de aarde, en daarmee aan alles wat op aarde leeft, is geschonken.

Als we naar de menselijke biografie kijken zien we dat de natuurlijke levenskrachten van de mens onherroepelijk afnemen bij het ouder worden, maar dat geestelijke krachten kunnen groeien. Deze geestelijke krachten werken ook telkens weer vernieuwend op de levenskrachten. Elk jaar maakt ieder mens dit proces door.

Wat geschonken wordt, moet verwerkt wor­den en dit geeft nieuwe krachten tot in het uiterlijke toe. Deze activiteit, die gekenmerkt wordt door de werking van Michaël, kan in de kersttijd leiden tot een reële geboorte in de ziel. Dat wat geschonken werd uit de kosmos, kan individueel worden. Kosmisch licht kan innerlijk licht worden. Dit gebeurt niet vanzelf zoals in de plantenwereld. De mens moet er het gehele jaar door actief voor zijn. Deze activiteit is in de zomer een actief openstellen en misschien luisterend opne­men, in de herfst het verwerken daarvan om het in de kersttijd zelfstandig te laten wor­den, geboren te laten worden. Het gaat hier om de eigenlijke wezenskern van de mens, om het Ik.
Kerstfeest is de geboorte van het Ik in de ziel.

Wat betekent dit?
Ik-zeggen betekent dingen voor eigen verantwoording willen en kunnen nemen. In vroegere tijden werden religieuze waarheden geopenbaard en de enkeling kon ze geloven. Het is alsof men een verhaal hoort van de zuivere lucht in de Zwitserse alpen. Men kan dat geloven als de verteller voldoen­de geloofwaardig overkomt. Deze geloofwaar­digheid had vroeger de kerk. In onze tijd komt het er steeds meer op aan dat men zelf de ervaring opdoet, dat men die lucht heeft ingeademd. Dat wil zeggen: door een bewust­making van mogelijkheden die de ziel heeft om zelf toegang te vinden tot hogere werel­den, ontstaat de mogelijkheid tot eigen erva­ring daarvan.
De ontwikkeling van deze mo­gelijkheden zijn gegeven in de antroposofie en vanuit de antroposofie kunnen ook de christelijke feesten nieuw begrepen worden. In het beleven van de feesten kan het begrij­pen zich verdiepen tot grijpen, tot eigen ma­ken. Het kerstfeest is in dit proces een be­langrijke factor.

De geopenbaarde waarheden krijgen dan ook een nieuw licht. De ziel moet een zekere on­bevangenheid hebben, een zekere reinheid, die men ook maagdelijkheid kan noemen. Het oefenen van onbevangenheid ten opzich­te van hogere waarheden is het zich openstellen voor de bevruchting door heilige geest. Er is echter ook rijpheid van de menselijke geest voor nodig, die alleen door ervaring ontstaan kan. In het bijbelverhaal van Jezus’ geboorte is Jozef de vader, een oude man met levenservaring en wijsheid. Eenmaal in de geschiedenis werd dit oerbeeld uiterlijke werkelijkheid en daardoor werd een mens toebereid om de drager van Chris­tus te worden. Hiermee is principieel moge­lijk geworden dat ieder mensenwezen tot drager van Christus wordt.
Zo wordt het Ik in de ziel dan tot Christus-Ik, door het oefenen van onbevangenheid, bevrucht door rijpe menselijke ervaring. Deze ervaring is dan niet alleen vrucht van vele levens, maar ook van goddelijk – geestelijke krachten, die in de enkeling geïndividualiseerd worden.

Aan de kersttijd van twaalf dagen (als oer­beeld voor het gehele jaar) sluit de driekoningentijd aan. De tijd heeft als het ware even stilgestaan. Nu moet de innerlijke lichtkiem zich gaan ontplooien en in verschijning tre­den, zoals Christus bij de doop in de Jordaan in Jezus zichtbaar werd. Maar dat is een lang­zaam proces. Het gaat zich op drievoudige wijze ontplooien.

Het denken kan zich door het kerstbeleven doordríngen met het licht dat uit ideeën stroomt, die zich niet aan de waarneming ontvonken, maar scheppende ideeën zijn, nieuw, iets voortbrengend wat in de uiterlij­ke wereld nog niet te vinden is. Het is de goudglans, die vroeger in de gesloten ruimte binnen de tempel aanwezig was en die nu zichtbaar wil worden in het zelfstandig ge­worden denken van de enkeling, die zich zijn hoger Ik in de kersttijd bewust wordt. Het goud is het eerste geschenk van de koningen. Het voelen richt zich in eerbied op het kerstlicht, dankbaar dat dit licht tot ons kwam. Het voelen wordt niet meer afgeleid door sympathie en antipathie, die door de waarne­ming van uiterlijke dingen wordt opgeroe­pen, maar het verheft zich tot enthousiasme voor ideeën, die idealen kunnen worden. Dit drukt zich uit in het beeld van de wierook dat het tweede geschenk is van de koningen. Het willen heeft het het moeilijkst. Hoe kun­nen de hoge idealen de wereld in? De duiste­re wereld zal het kerstlicht verslinden zoals de gebruikelijke katterigheid van de maand januari duidelijk laat voelen. De wil raakt gewond aan de weerbarstige wereld en heeft genezing nodig. De mirre, het derde geschenk van de koningen, heeft een genezende
wer­king. Deze genezing kan komen uit het be­wustzijn dat we eens de ster hebben gezien. Elke tegenslag in het leven kan tot nieuwe krachten leiden als we ons herinneren dat we het oerlicht eens hebben beleefd.
In volksoverleveringen zijn de drie koningen soms schertsfiguren geworden, inleiding tot het carnaval. Is het misschien een natuurlijke verdediging van de mens om in de scherts te vluchten als de realiteit te zwaar wordt?
Ook nu nog blijft de vraag: kunnen wij het koningschap aan, in denken, voelen en wil­len?
Kan het Christuswezen zich werkelijk in ons openbaren? We kunnen niet meer vluchten voor deze vraag. Ze is er te ernstig voor. In onze tijd kan de openbaring van Christus alleen door de mens heen beleefd worden.

(J.Knijpenga, Jonas 8/9, 18-12-1981)

.

Driekoningen: alle artikelen

Jaarfeesten: alle artikelen

Vrijeschool in beeld: Driekoningen

.

410-384

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis – alle artikelen

1.Knutselen
Engeltjes, kaarsen, kerstboom, kerststal, kerststukje, licht, sterren, walnoten

2.Kerstmis als keerpunt van zon en maan
Rinke Visser overaarde teruggetrokken; herders en koningen; midwinter; dierenriem; maan-zonnekeerpunt

3.Advent en Kerstmis
Annemieke Zwart over: verbinding advent en Kerst; adventstuin-spiraal; heilige nachten; Olaf Asteson; kerstspelen

4.
Een nachtgebeuren vol tegenstellingen
Maarten Udo de Haes over: onrust in verstilde tijd; licht in grootste duisternis; advent, Kerst en driekoningen: advent als avond, Kerst als nacht Driekoningen als morgen; apocalypse; Christus en de ster;

5.
Het feest van de geboorte
Arnold Henny over: veruiterlijking van Kerst; continuïteit van advent tot driekoningen; weg van liefde en weg van wijsheid; beelden uit Olaf Asteson; apocalypse; Novalis: onze missie;

6.De dag voorKerstmis
Over: Adam en Eva: twee polen waartussen wij ons bewegen; Adam – en Evadag: verbinding met Pasen en Kerst

7.Os en ezel
J.Knijpenga over: ezel – Francisicus: broeder; os was stier;
Hans van Eeden over: herinnering aan kerststal thuis; Franciscus en de kerststal; os en ezel niet in Evangelie; Italië en Spanje: Caganer – poepend mannetje

8.
Kerstfeest, symbool van het leven
J.H.Kruizinga over: allerlei volkse gebruiken in Nederland: Groninger piepertjes,  Limburg/Vlaanderen zieltjeskoeken, Hasselt/Friesland (kerst) (achteraan)blok; (Germaanse) oorsprong; ommetochten; Friesland: uienschijfjes; Twente midwinterhoorn; kerstboom
[2] oude gebruiken: fruitveiling; kaarsen; kerstkaart; kerststal; Sint-Steffen.

9.Het Kerstfeest

C.R.Klinkenberg over: Adam in het Paradijsspel; Messiasverwachting door de eeuwen heen. Christus als middelpunt;  zondeval en verlossing

10.
De bijenstaat en het kerstgebeuren
Gerard Copijn over: bijenvolk drieledig: koningin, werkster, dar; bijenleven door de seizoenen; de 12-ster van werksters om koningin; beeld van activiteit en inkeer

11.Recepten
1) borstplaat;  2) kwarkdessert  3) Zweedse peperkoekjes;  4) kerstkruidkoek; 5) anijskoekjes;  6) bakerkindje om op te eten – stolle);  7) Lebkuchen;  8) kerstkransjes; 9) Glühwein;  10) jan-in-de-zak;  11) peperkoekhuis;  12) volkorenkoek; 13) pepperkakehus;  14) kaneelsterren;  15) havermoutvlokkenmakronen;  16) warme wijn;  17) anijsmelk
Gedichtje van Rie Cramer; geschiedenis van de stol (nr. 6)

12Kersttijd
P.C.Veltman over: de kaars; kerststal; os en ezel boetseren; verhalen vertellen; neem de tijd

13.Kerstmis in Zweden
Over: Lucia;

14.Verhalen
1)Het vreemde kind (It); 2)De herders; 3)De heilige nacht; 4) Hoe het sneeuwklokje zijn naam kreeg; 5) De belofte van de harpspeler; 6)De kerstroos (Marialegende); 7) De vogelmelk 8) De lavendel (Marialegende)

14-2. De kerstroos
Verhaal van Selma Lagerlof over: waar de kerstroos vandaan komt en hoe hij zijn naam kreeg. Ingekorte versie

15.Maria
Nic. J. Tromp over: Maria; ‘maagd; onvoorwaardelijk geloof

16.De twee kerstkinderen
J.Knijpenga over: menswording van een god; menswording Christus; hebben er 2 verschillende kinderen Jezus geleefd? verschillende stambomen; Steiners visie op de 2 kinderen;
16-2: Interview met de schrijfster van het boek: ‘De twee Jezuskinderen’

17.Muis baarde Stille Nacht
Jan Meulemeester over: het ontstaan van dit lied

18.Gedichten
Begin van de kerstnacht (onbekend); ons ghenaket die avontstar (anonym (link naar muziek); kerstfeest (Map Remmers); kerstliedje (gedicht (J.H.Leopold)

19.Bonefatius en de kerstboom
Martijn Hover over: Bonifatius die de kerstboom liet ontstaan; of was het Luther; of uit de Elzas;

20.Gestolde fasen in de evolutie
Leen Mees over: mineraal, plant en dier – de plaats van de mens; Rudolf Steiner over de wording van de mens; verdichting; het goede in de mens; gedicht Morgenstern ‘de voetwassing’;

21.Kerstspelen en kerstfeest
P.C.Veltman over: de gemoedscultuur van de middeleeuwen en de kerstspelen; sfeerschets winter; winterzonnewende; kerstening van een heidnes feest; Christus als zonnewezen; de (vroegere) betekenis van kerstspelen; kerstspelen uit Oberufer

22.Het kerstgeheim van de goede wil
Henk Sweers over: de kerstboom; de meiboom; Yggdrasil; over het kwaad; liefde; Kerstmis tussen St-Maarten en Maria Lichtmis; boom van leven en kennis; Christus en de mens tusen kribbe en kruis

23.Kerstviering in het gezin
Valerie Schepers over: hoe vier je Kerst als je het niet meer zoals vroeger wil; voorbereidingen: advent, kerstversieringen; kerstavond;

24.Kerstmis
Flierelier over: ontstaan; uitbeelding door de eeuwen heen; folklore en gebruiken: kerstkribbe, kindjewiegen, kerststal, kerstspel; duisternis in de natuur, licht vanbinnen

25.Kerst op geboortdag Perzische zonnegod
Jan Meulemeester over: ontstaan 25 dec.; Mitras; Nimrod; geboortedag Jezus; Driekoningen; winterzonnewende; Germanen; kerstboom

26.Puer natus est nobis…een kind is ons geboren
Over: het kerstspel: van de leerkrachten voor de leerlingen; wat is er belangrijk in de wereld, hoe zie je dat?;

De kunst van het schenken
Hella Krause-Zimmer over het schenken van de herders en de koningen; over de geschenken

27.Kerstboomverlichting: kaars of elektrisch?

28.Kerstgedicht

29.Jezus is geboren. Maar waar?
Feiten en vragen

30.Het donkere gat tussen os en ezel
Oude gebruiken: Scandinavië; Rome; Saturnalia; Winifried; kleine legende ‘hoe de kerstboom er kwam’

31.Van een natuurfeest tot kerstfeest
Winterfeesten, Germanen, Romeinen, Mithras, langzame kerstening

32. Waar bevond zich de stal of de grot
Hoe zou de herberg er uit hebben kunnen zien; of wat was de herberg

33. De kerstboom en de symboliek
Uit een Antwerpse schoolkrant, aangevuld door Pieter HA Witvliet over: welke symbolen zou je in de kerstboom kunnen hangen om die meer bij Kerstmis te laten horen dan nu gangbaar is. Tekens door Steiner gegeven: vierkant, enz.

34. Kerstverhaal is te mooi om waar te zijn
Cas van Houtert over: de wetenschap en haar blik op Kerstmis; tijdstip geboorte Jezus; tegenstellingen in Lucas- en Mattheüsevangelie; de onmogelijkheid van de kindermoord.

35. De negen feesten van het jaar: Kerstmis, Driekoningen en Pasen
Hans ter Beek over deze feesten; concilie van Constantinopel; drieledige mens; deze feesten bekeken vanuit drieledig mensbeeld

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – advent – alle artikelen

.

1.De vier adventszondagen
Hans ter Beek over: advent; St.-Nicolaas; Sint-Lucia; Kerst; de kerstspelen; winterzonnewende; de 4 natuurrijken

St.-Nicolaas en Advent
confrontatie met ons eigen oerbeeld; verwachting; stilte; dood

2.Steen
Yvon Hummel over: de 4 adventsdagen in het teken van de ‘elementen’: aarde: gesteente; vader- en zoonprincipe; graniet

3.Oergesteente  Een verhaal over gesteente voor de 1e adventsviering
Theo ten Bruin, vertaling uit: Von Pflanzen und Tieren, Steinen und Sternen, Elisabeth Klein, over: het oergesteente – graniet; kwarts, glimmer en veldspaat; betekenis voor de wereld

4.Advent
Marieke Anschütz over: voorbereiding in het gezin; welke mogelijkheden zijn er om te vieren

5.Adventskrans
Verschillende auteurs over: verschillende adventskransen; aansteekstok; adventskalender

6.Drie aangezichten van december
J.Zeylmans van Emmichoven over: bedrijvigheid, verwachting, depressie

7.Advent
Henriette de Boer over: voorbereiden en vieren; wat is advent; de krans; Sint en Piet als symbolische helpers;

8.De tere stilte van advent
Jelle v.d.Meulen over: stemming ‘oefenen’; ervaringen in een therapeutisch instituut

9.Advent
H.W.IJzerman over: voorbereiding kleuters; kleintjes in gezin; wat geef je mee: vertrouwen;
wat doen we in de adventtijd: op zondagmorgen kinderen verrassen; adventskalender(tje); verhaal; bakken  zie ook bijv. knutselen

10. De adventsviering en St.-Nicolaas
Andrea over: in de kleuterklas, adventstuin, adventskrans (zie 5), adventskalender, jaartafel ; advent in de sinterklaastijd

11.Wereldstilte
Gerard Reijngoud over: de spanning tussen drukte en stilte

12.Advent
Annet Schukking over: in de wereld (van 1974); wel of geen kinderen krijgen/houden?; verhouding tot kerst(spelen); Maria en Jozef; Herodes; beelden als hulp voor gezonde gedachten en verbodenheid

verhalen:
13-1.De  ongelukkige waskaars 
Een adventsverhaal van Dan Udo de Haes; klein
13-2.Verhaal over de vier kaarsen. (Voor oudere kinderen, denk ik)
13-3.Mariaverhaaltje – als inleiding op lied ‘Over sterren’, voor kleuters

Sint-Nicolaas en Maria, een verhaal van Dan Udo de Haes, vaak in peuter- en kleuterklas gebruikt: zie advent 17

14.Wanneer is het jaar jarig
Maarten Udo de Haes over: advent, 1 januari, Pasen? waar is het begin van een kringloop; hoe beginnen de evangeliën; wanneer begint de dag; advent: christelijk jaarbegin; 1 januari: een tweede begin; nog een begin: Pasen; kiemlegging, geboorte, verwerkelijking;

15.Advent in de 1e klas
Juf Huls over: een kleine impressie

16.Advent in de kleuterklas
Een kleine impressie

[17].Advent – op weg naar kerst
Loïs Eijgenraam over: wat kunnen we verstaan onder ‘ongeborenheid’ – het nog niet geboren-zijn; Steiner daarover; Sixtijnse madonna; Maria en Sint-Nicolaas, verhaal van D.Udo de Haes;

Advent en Kerstmis
Annemieke Zwart over: Annemieke Zwart over: verbinding advent en Kerst; adventstuin-spiraal; heilige nachten; Olaf Asteson; kerstspelen

De beleving van advent door een leerling, jaren later weergegeven

.

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldadvent spiralen e.d.    jaartafel

.

408-383

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (24)

.

KERSTMIS

Het verhaal van de geboorte van het kind Jezus is zo bekend dat we dit hier niet hoeven te herhalen. Zeker de kinderen van de vrijeschool zijn er zeer mee vertrouwd. Immers ook zij voeren met hun klas jaarlijks het prachtige kerstspel op en wel met zoveel overtuiging dat ze alle rollen uit hun hoofd kennen en elkaar zo kunnen vervangen bij de uitvoering. Nog vers in uw geheugen ligt waarschijnlijk het spel waarvan de leerkrachten ons ook dit jaar weer lieten genieten in de heuse toneelzaal die onze school nu rijk is.

Achtergronden
Het woord Kerstmis is afgeleid van Christusmis, het feest ter herdenking van de geboorte van Christus. In de Oosterse kerk werd dit feit oorspronkelijk mede herdacht op het feest van Epifanie (de verschijning van het goddeliik Woord. 6 januari). In Rome werd omstreeks 330 als datum 25 december gekozen, in verband met het zonnewendefeest van ‘sol invictus’, de onoverwinnelijke zon, met de bedoeling dit te vervangen door het feest van de Heiland, die (tekst weggevallen)
Het kerstfeest wordt vooraf gegaan door de advent (zie de Flierelier van Oktober 1987 – niet op deze blog). In Rome was het gebruikelijk dat de paus driemaal een mis opdroeg, nl. in de nacht (nachtmis), bij het aanbreken van de dageraad (dageraadsmis) en in de morgen (dagmis). Deze gewoonte is later in de Romeinse ritus algemeen geworden. De liturgische kleur van het kerstfeest is wit. In de beeldende kunst is voor het uitbeelden van het kerstgebeuren door de kunstenaars veelvuldig geput uit de apocriefe bronnen. De vroegchristelijke kunst van het westen (4de -6de eeuw) kleedt de geboortescène als volgt in: het Kind ligt in de kribbe, een soort gemetselde altaartafel (het Lam Gods, dat geofferd wordt!), geplaatst onder een soort afdak. Ernaast staan de os en de ezel, terwijl de gesluierde Maria ernaast zit. Hiernaast komt vanaf de 6de eeuw het Byzantijnse type voor: het afdak is vervangen door een grot, Maria rust op een bed en Jozef zit afgewend terzijde. Het Kind wordt nog een tweede maal op de voorgrond afgebeeld, waar een vroedvrouw bezig is het te baden. Een of meer engelen verkondigen de blijde mare aan de herders. Deze voorstelling verbreidde zich in de 7de en 8ste eeuw over de landen van het Westen, waar zij tot de 14de eeuw gangbaar bleef. Tegen het midden van de 14de eeuw kwam plotseling – het eerst in Italië – een nieuw type op: Maria knielt met gevouwen handen neer, terwijl het kind op een laagje stro of op een slip van haar mantel rust. Jozef krijgt meer aandeel in het gebeuren, terwijl de legendarische vroedvrouw geleidelijk verdwijnt. Dit type bleef ook na de middeleeuwen gangbaar, al beeldde men toen bij voorkeur de aanbidding af.

KERSTGEBRUIKEN
Deze zijn deels van christelijke, deels van heidense oorsprong. Tot de eerste behoren het opstellen van de kerstkribbe en het kindjewiegen.

Het opstellen van een kerstkribbe (presepio [It.]) in de kerk, later ook in het woonhuis, voert terug op Franciscus van Assisi, die de arme stal van Betlehem trachtte na te bootsten. In de late middeleeuwen ontstond, vooral in de nonnenkloosters, het kindjewiegen, waarbij men een pop in de wieg legde en wiegeliederen zong. Van christelijke oorsprong zijn ook de kerstspelen (sedert de 11de eeuw), waarbij scènes uit de geboorteverhalen werden opgevoerd, oorspronkelijk in of voor de kerken.

Uit de middeleeuwen is geen enkel Nederlands kerstspel bewaard gebleven. Kerstliederen zijn van de 10de eeuw af bekend, maar kwamen vooral in de 15de en 16de eeuw in zwang, met name in kringen der Franciscanen. Sommige zijn nu nog overbekend, andere dateren van later, zoals het wereldberoemde Stille Nacht, Heilige Nacht van de Oostenrijkse kapelaan Jozef Mohr.

FOLKLORE EN BIJGELOOF
Ook van christelijke oorsprong zijn alle folkloristica die samenhangen met de zegen van de geboortenacht, waaraan een magische betekenis wordt toegekend. Volgens het volksgeloof verandert dan te middernacht het water in beken en putten in wijn, beginnen onderaardse klokken te luiden, zingen bijen in hun korven, spreken paarden en koeien mensentaal en liggen de schapen geknield. De roos van Jericho en de vlierboom zouden in deze nacht bloeien.

Van Romeins-heidense herkomst is alles wat berust op het geloof in het omineuze (de voortekens) van het begin van het jaar; het Romeinse Nieuwjaarsfeest is nl. opgegaan in de kerstviering. Germaans-heidens van oorsprong zijn alle gebruiken die met de vegetatie- en dodencultus samenhangen, nl. die gebruiken die de levensvernieuwing bevorderen, zoals de omgang van gemaskerden, het lawaai maken, het ontsteken van vuren en later het verbranden van de kerstboom.
Het eten van kerstbrood (kersttimpen, kerstwiggen, kerststollen, korsseweggen) is een zeer oud gebruik. Vermoedelijk een voortzetting van het voor-christelijk offerbrood.

De 20ste eeuwse kerstman is deels voortgekomen uit Santa Claus, een figuur die ontstond uit de Sinterklaas (zie de Flierelier van 1987-niet op deze blog), die Nederlandse kolonisten meebrachten naar Amerika en deels uit de veel oudere Father Christmas uit Engeland en Père Noël uit Frankrijk.

De vrijeschool en Kerstmis

Kerstmis, het feest van de Vrede en het feest van het Licht. Het Licht dat in de vorm van het Kerstkind, het Christuskind, tot ons komt en kracht geeft voor het nieuwe jaar. Kerstmis valt aan het begin van de winter en vormt het sluitstuk en tegelijkertijd het begin van de cyclus lente, zomer, herfst en winter. De dagen worden steeds korter. De kinderen staan op als het nog donker is en gaan naar bed terwijl het allang weer donker is. Het leven lijkt zich steeds meer naar binnen toe af te spelen. De natuur trekt zich terug in zichzelf om nieuwe krachten op te doen, maar ook de mens trekt zich steeds meer terug in kleine kring: uiterlijk stil, maar innerlijk aandachtig. De kersttijd is een tijd van bezinning en dat kan alleen als je je daadwerkelijk terug kunt trekken, uit het licht kunt treden. Iedereen zal daar op zijn eigen manier vorm aan geven, maar er zijn ook gezamenlijke aspecten. Een stuk gemeenschappelijkheid wordt bevorderd door het samen toeleven naar de  kerstnacht, het hoogtepunt van de winter. Alles lijkt koud, kaal, donker en doods. Maar zie: er is ook een lichtpunt. Een stralende ster wijst ons de weg naar het nieuwe leven, een nieuwe toekomst, die we voor een belangrijk deel zelf mede  kunnen bepalen. Op positieve wijze proberen we het nieuwe jaar aan te gaan.

Zo duister de dagen, zo donker de nacht,
Maar ’s morgens vinden we onverwacht,
Een wereld vol stilte, zo wit en zo rein,
een deken geweven door sneeuwvlokjes klein.

Zo duister de dagen, zo donker de nacht,
Maar dan, in de kersttijd, wordt het kindje gebracht,
Een wereld vol liefde en het eeuwige licht,
Dat brengt ons het kindje, zo zegt het Engelenbericht

(De Flierelier 1988, nadere gegevens onbekend)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

407-383

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (25)

.

KERST OP GEBOORTEDAG PERZISCHE ZONNEGOD

Romeinen bepaalden datum; heidenen de rituelen

Dat Kerst op 25 decem­ber valt, danken we aan de Romeinen. Die vierden op die dag het feest van de zonnegod Mitras, die van Perzi­sche oorsprong is. Veel rituelen rond Kerst zijn terug te voeren naar ‘heidense’ gebruiken.

In de eerste eeuwen van het christendom was er geen kerstfeest. Christenen noch joden vierden hun geboorte­dag; dat was een Romeins ge­bruik. Het is dan ook een be­keerde Romeinse generaal, Julius Africanus, die in 211 voorstelt om de geboorte van Jezus te vieren en wel op 25 december, de geboortedag van de Perzische zonnegod Mitras.
Deze Mitras was door keizer Aurelius tot God van het Romeinse rijk verheven. Toen de Romeinse keizer Constantijn (306-337) zich be­keerde tot het christendom, beval hij de geboortedag van Je­zus te vieren op 25 december om op die manier het feest van Mitras (bekend als Sol Invictus – onoverwinnelijke zon, of Saturnalia) te kerstenen. Dat feest van Mitras ging ge­paard met het geven van pak­jes, muntstukken en kaarsen, het versieren van groenblijvende bomen (wat al een eeu­wenoude traditie was), takkenkransen aan de voordeur en muren en een gezamenlij­ke maaltijd.
Paus Liberius maakt de datum 25 december officieel in 354. Overigens vie­ren orthodoxen het kerstfeest op 9 januari en de Armeense kerk op 19 januari.

Ons kerstverhaal met stal, os en ezel komt noch in het evangelie van Mattheüs noch in dat van Lucas voor. Wél in het geboorteverhaal van Mi­tras. Waarschijnlijk zijn die symbolen onder Romeinse druk overgenomen.

Mitras-verhaal
Volgens de Perzische traditie werd Mitras geboren uit een ‘onbevlekte, maagdelijke’ moeder Anahita en kwam het zaad van Zarathustra, be­waard in een heilig meer. In de Iraakse versie is de moeder Semirames of Astarte. Zij noemde zich maagdelijk om­dat haar man Nimrod (ook Marduk genoemd of Ninus, de bouwer van Ninevé) al eer­der gedood was. Deze Nimrod (Hebreeuws voor rebel) komt in het Oude Testament voor als zoon van Kus, kleinzoon van Cham, die door diens vader Noah ver­vloekt werd omdat hij diens naaktheid gezien had (Gene­sis, vers 20-25). De rebel Nim­rod bouwde een machtig rijk, waartoe ook de (bijbelse) vol­keren van Kanaän behoorden zoals de Filistijnen. In dat rijk werd de god Bel/Bellus/Baäl vereerd, waarschijnlijk de vergoddelijking van Nimrods vader Kus. Nimrod bouwde de Toren van Babel (babel bete­kent poort naar God). Waar­schijnlijk waren er meerdere babels: archeologen vonden in het huidige Irak en Iran 30 heilige torens, ziggurats. De familie Nimrod, Semirames en zoon Mitras (ook wel Tammuz genoemd) was wellicht het voorbeeld voor het Egypti­sche goddelijke trio Osiris, Isis en hun kind Horus; het Griekse drietal Kronos, Rhea en Zeus en in Rome: Saturnus, Venus en Jupiter. Zelfs in de Aziatische tradities komt een ‘goddelijke moeder’ voor. De christelijke familie Jozef, Maria en Jezus moest voor de Romeinen deze oude voor­beelden doen vergeten op de geboortedag van de zonnegod Mitras.

Jezus werd vrijwel zeker niet op 25 december geboren. Zelfs niet in de maand decem­ber. Bisschoppen konden het vanaf het eerste begin van de christenheid al niet eens wor­den over Jezus’ geboortedag, vanwege het verschil tussen joodse maanmaanden (29-30 dagen) en Romeinse zonne­maanden (30-31 dagen). Als de gegevens uit de Bijbel over Jezus’ sterven, doop en vooral zijn gang naar de tem­pel gelegd worden op de jood­se (tempel)kalender, moet Je­zus geboren zijn in augus­tus/begin september. Dat klopt ook beter met het tijd­stip van de Romeinse volkstel­ling, waarvoor Maria en Jozef naar Bethlehem moesten. Je houdt toch geen volkstelling in december, in de regentijd, als de zandwegen in een mod­derpoel zijn veranderd en dus vrijwel onbegaanbaar? Volgens de joodse traditie moesten Jozef en Maria op de 41ste dag na de geboorte van hun zoon Jezus naar de tem­pel in Jeruzalem om te offe­ren.

Dat maakt het waarschijnlijk dat de vlucht naar Egypte daarna heeft plaatsgevonden, waarschijnlijk kort vóór Je­zus’ tweede jaar. Dat zou ten­minste verklaren waarom Herodes, getipt door de wij­zen uit het Oosten, kinderen tot twee jaar oud liet vermoorden.

Wijzen
De wijzen uit het oosten wa­ren geen koningen, maar waarschijnlijk Perzische ster­renkundigen. Het waren ze­ker niet koning Caspar uit Tarsus, Melchior uit Arabië of Baltasar uit Ethiopië, want die rijken liggen niet in het oos­ten, maar resp. in het noor­den, zuidoosten en zuidwes­ten. Nergens in de Bijbel staat trouwens dat het er drie wa­ren. Het zouden er drie zijn geworden om het drietal Zaratrustra, Anahita, Mitras en opvolgers te doen vergeten. Jezus’ geboorteverhaal zou ge­lezen moeten worden in de joodse contekst. Zo zou ‘krib­be’ berusten op een verkeerde vertaling. Een jood zou zijn baby niet graag in een voeder­bak voor ‘onreine’ dieren leg­gen. Waarschijnlijk gaat het om een houten bak waarin broden in een doek moesten rijzen. De bevalling had wel­licht plaats in een verlaten ‘loofhut’ van het joodse loof­huttenfeest.

‘Er was geen plaats in de her­berg’. In die tijd werd een zwangere vrouw als onrein beschouwd en mocht om die reden niet in de gemeen­schappelijke ruimte van een herberg. Daarbij moet je niet denken aan een hotel, maar aan een omheinde ruimte rond een bron, een caravanserai.

Zonnewende
Kerst is de Germaanse uit­spraak van Christus. Kerst moest bij de Germanen het feest van de zonnewende (21-22 december) ‘kerstenen’. Bij de zonnewende werden (men­senoffers voor de Germaanse god Odin in een boom gehan­gen. Kelten hingen dode vo­gels en andere offers in bo­men. Druïden ontleenden hun kracht aan bomen, bij­voorbeeld aan de maretak. Het is dan ook niet verwon­derlijk dat het kerstfeest rond een boom werd gesitueerd. In de Achterhoek en andere plaatsen werd tot in de vorige eeuw rond eenzame bomen in het bos gebeden. In Zweden begon men met een kunstmatige boom in elk dorp te plaatsen, op welks takken lichten geplaatst wa­ren; later vervangen door een driearmige kandelaar. In mid­deleeuwse afbeeldingen is soms een kerstboom vol etenswaar en een naakt kerst­kind te zien. Het eerste be­richt over een kerstboom bin­nen in huis komt uit Straats­burg in 1605: versierd met veelkleurig papier, appels, wafels, chocola en klater­goud.

De gewoonte dennenbomen als kerstboom te nemen ont­stond in Duitsland. Prins Albert bracht die Duitse ge­woonte in 1841 over naar En­geland. Tenslotte rukte de dennenboom op naar Italië, waar ‘dit heidens gebruik’ aanvankelijk door het Vaticaan werd veroordeeld. De kerstballen waren natuur­lijk symbolen van de zon, maar Europa kende ook 300 jaar ‘heksenballen’ in ramen in het huis, die heksen zou­den afschrikken of juist van­gen. Ook paddenstoelen, rood met witte stippen, in kerst­stukjes gaan terug naar ‘hei­dense’ tijden: het waren hal­lucinerende paddenstoelen die door toverdokters, sjama­nen, werden gebruikt. De kerstman zou uiteindelijk teruggaan op de Germaanse God Odin, die vaak met ren­dieren werd afgebeeld en er­gens in het verre noorden (vandaar de Noordpool) zou huizen.

Zo kreeg kerst elementen van een feest van een zonnegod, joodse gebruiken, heidense boomverering en heksenangst.

(Jan Meulemeester, Brabants Dagblad, 18-12-2000)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

406-382

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (23)

.

KERSTVIERING IN HET GEZIN

Door de redactie werd mij gevraagd iets te willen vertellen over de wijze waarop wij thuis Kerstmis vieren, in ons gezin.

Zomaar een gezin binnen de vrijeschool, niet antroposofisch, niet uitgaand van een bepaalde kerk, wel zeer sterk meevoelend en meegroeiend met de wijze waarop de jaarfeesten in de vrijeschool tot uitdrukking komen. De kerstviering, eigenlijk beginnend met eerste advent, vormt zeker een hoogtepunt binnen al die jaarfeesten.

Opvallend hoe de moderne mens, juist in die decembermaand overspoeld met overdreven materialistische zaken als eten en drinken, feestkleding en cadeaus, steeds meer gaat zoeken naar de essentie van het kerstfeest, zo is het ons ook gegaan.

Van huis uit opgevoed met kerstdagen vol glitter en overdadigheid, zochten
wij als jong gezin al heel vroeg een andere weg.
Maar hoe moeilijk is die…….

Heel goed herinner ik me de waardevolle ideeën, die ik in onze begintijd binnen de vrijeschool, opdeed uit een schoolkrant van de Bergense Vrije School, door ouders volgeschreven met hun visie, hun viering van het kerstfeest, thuis.

Daarom denk ik, dat het zinvol kan zijn om met elkaar, ook binnen een schoolkrant van gedachten te wisselen over zó iets persoonlijks als dit feest.

Decembermaand is een maand waarin aanvankelijk toch de Sinterklaassfeer overheerst, ook al probeert de vrijeschool die sfeer zo rustig mogelijk te houden binnen haar muren.

De kinderen zijn opgewonden en druk en naar onze ervaring komen ze pas rond half december wat in de kerststemming.

Natuurlijk is er thuis al wel de adventskrans vanaf 4 weken voor Kerstmis: een eenvoudige ronde krans met 4 witte kaarsen, versierd met groen en witte bloemen, bij ons midden op tafel, doch vrij hangend aan vier linten, minstens zo mooi.

Iedere adventszondag wordt er één kaars door de kinderen aangestoken, waar­door we het gevoel hebben steeds dichter naar Kerstmis toe te leven. Vooral voor het jonge kind heel aanschouwelijk en te overzien. De zelfgemaakte kerststal komt half december op z’n vaste plaatsje. Op het strodak prijkt de ster en rond de kribbe {die nog leeg is ..} staan de schapen van verschillende makelij en in verschillende houdingen: het wollen schaap met de afgebeten poot (door poes) achterin, de staande en liggende dieren zelf van klei gemaakt door de kinderen meer naar voren. Maria en Jozef zijn op weg naar die stal en staan opzij en Maria draagt onder haar wijde rok het kindeke verborgen (hoe fel realistisch), dat op kerstavond door een van de kinderen in het kribbeke gelegd zal worden. Voor de stal een klein waxinelichtje dat brandend een wonderlijke glans naar binnen zal werpen op die bijzondere avond van 24 december. Langzaam worden er thuis steeds meer voorbereidingen getroffen: we maken kerstkaarten om te verzenden, we trekken kaarsen van bijenwas die de kin­deren vergezeld van een kerstgroet aan alle naaste buren rondbrengen en aan diegenen die ons gezin dierbaar zijn en aan wie we vaak door ons gevlieg en geren te lang voorbij zijn gegaan. En dan komt het kerstspel van de school:
Inderdaad een geschenk van leerkrachten en bestuur en hopelijk dit jaar weer als gezin te beleven; zo achter in de middag, als het schemert.

Desnoods in een gehuurde zaal, maar wel allemaal met elkaar, want er gaat veel verloren van dit geschenk door de wijze waarop het kerstspel het afge­lopen jaar werd “opgesplitst”. Juist het met z’n allen beleven is een waar­dige afsluiting van het eerste kwartaal en een prachtige start van de kerstweek thuis.

Kerstavond, 24 december in ons gezin:

De dag tevoren is de kerstdoos uit de kelder gekomen. Voor iedereen weer even spannend om alles terug te zien: de eenvoudige versierinkjes uit de kleuterklas; de prachtige strofiguren uit Zweden en Zwitserland, de grote stroster voor de top, gemaakt nog voor de kinderen werden geboren. Het is allemaal traditie en hoe opvallend sterk hangen de kinderen aan al die gebruiken, die elk jaar terugkomen. Ze genieten er zichtbaar van.

Met elkaar versieren we de boom, alleen de witte kaarsen plaats ik zelf en we zijn er met elkaar best een beetje trots op dat er in al die jaren vanaf toen de kinderen heel klein waren (3, 4 en 5 jaar en 2 jonge honden} er nooit een takje van de boom in brand is gegaan, natuurlijk kan je een boom met echte kaarsen niet gebruiken als “seizoenverlichting“, zoals iemand dat eens zo plastisch uitdrukte en is het niet mogelijk om te hollen en te spelen als de boom brandt, maar is dat niet juist de bedoeling?
Bij ons brandt de boom een uurtje voor het eten en daarna. Iedereen geniet van die momenten en is het zich bewus\t. We zitten rustig bij elkaar, luisteren naar muziek of iemand leest een verhaal voor. Opvallend: de kinderen vinden het steeds leuker dat laatste zelf te doen. Maar terug naar de kerstavond. Aan het begin van de avond, nog voor het eten, als het toch al goed donker is, maken de kinderen met hun vader een flinke wandeling in de omgeving. Als ze na een uur terugkomen straalt het hele donkere huis van binnen een zee van louter kaarslicht uit.
Naast de kerstboom roept ook voor alle ramen het zachte flikkerende schijnsel een welkom thuis. Je voelt dan werkelijk: “t wonder komt heel zachtjes aan, Kerstkind wil hier binnengaan”.
Een prachtig lied om op dat ogenblik met elkaar te zingen. Binnen, rond die stralende boom zingen we met elkaar en wie fluit wil spelen doet dat. Misschien studeren we dit jaar wel speciaal iets in, nu de kinderen ouder worden en steeds meer zelf actief betrokken willen worden in de viering.

Er zjjn zoveel mogelijkheden en vaak komen ze daar zelf mee aandragen. Dan volgt een kerstverhaal, speciaal door mij uitgekozen voor die avond, altijd aangepast aan de jongste van het gezin en vooral niet van te lange duur. Er zijn zoveel schitterende, eenvoudige verhalen. Kent U het verhaal van Werumeus Buning over Jacob de Bijter, de kameel van Koning Balthazar, die alleen maar schopte en trapte tot hij het Kerstkind ontmoette? Misschien is het eerder iets voor Driekoningen, maar voor gro­tere kinderen (vanaf ca. 9 jaar) zeer geschikt. Vorig jaar waren de verha­len die Joop Buma voor z’n eigen leerlingen schreef, voor jong en oud een werkelijke verrijking. Als adventsverhaal voor de maand december was bij ons een groot succes, de vertelling over Maria’s kleine ezel van Gunhlld Sehlin. Het laatste hoofdstuk vormt een prachtig hoogtepunt op kerstavond. Op de boekentafel op school is er zeker keuze genoeg voor iedere leeftijd. Na het verhaal mag één van de kinderen het kindeke in de kribbe leggen, ieder jaar om de beurt een ander, daarna drinken we nog wat met elkaar. Een sobere maaltijd (Jezus werd immers in de grootste eenvoud geboren) completeert ons kerstsamenzijn aan een stemmig versierde tafel. Daarna is er nog tijd voor een spel of muziek.

Voor een nachtdienst in de kerk vonden wij onze kinderen tot nu toe nog te jong.

Kerstavond, 24 december, een avond per traditie altijd gereserveerd voor
ons eigen gezin: een ogenblik van bezinning en dankbaarheid voor wat we
hebben met elkaar. Zonder gehol, zonder bezoek en zonder voorbereidingen
van gecompliceerde diners.
De dagen daarna staat ons huis voor anderen weer open, doch die avond willen we slechts met elkaar de komst van het Kind vieren.
Zó gaat dat in ons gezin, hoe viert U het met de Uwen?

(Valerie Schepers, nadere gegevens onbekend)

.

Kerstmisalle artikelen

Jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldKerstmis     jaartafel

.

404-381

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (26)

.

PUER NATUS EST NOBIS……….EEN KIND IS ONS GEBOREN

Wonderlijke wegen kunnen mensen gaan. Wonderlijke lotgevallen kunnen ook het deel zijn van hun werken.

De kerstspelen uit Oberufer in Hongarije, van geslacht op geslacht gespeeld ieder jaar opnieuw, leken hun levenskracht te verliezen in het midden van de vorige eeuw. Met zorg en moeite opgetekend en gecompleteerd, werden zij, door een Weense hoogleraar- taalkundige uitgegeven. Het boekje zal hier of daar nog wel bij een particulier of in een antiquariaat te vinden zijn. Of het veel gelezen
is ?

Het persoonlijke woord van deze enthousiaste geleerde bracht de stichter van onze scholen ertoe de spelen te laten opvoeren.

Een nieuw en buitengewoon rijk leven bloeide op na vijftig jaar van on­zichtbaarheid; na een schijndood van een halve eeuw.

En een opdracht werd eraan toegevoegd :  iedere lerarengroep zal ieder jaar voor de leerlingen dit spel opvoeren. Ieder jaar zullen zij hun leerlingen voorspelen dit spel, dat zo duidelijk de glans heeft van de grootse gebeur­tenis, die het keerpunt der tijden bewerkstelligde.

Hoe scherp moeten onze ogen zijn, hoe volhardend moeten wij blijven oefenen als wij willen zien, wat er in de wereld belangrijk is. Niet Augustus, niet Cyrenius, niet Herodes; evenmin Rome of Alexandrië, Athene of Jeruzalem, maar Nazareth en Maria.

Daar vindt het werkelijke gebeuren plaats.  De rest speelt zich af aan de buitenkant.  Er moeten er ook toen geweest zijn die wisten, die zich ver­heugden, maar hun naam of hun daden zullen wel niet in schrifttekens zijn vastgelegd. De gebeurtenis is liefelijk en toch ook vol vreemde schrik : ‘Vrees niet Maria’. Uitverkorenen van God zijn zelden uitverkorenen van de mensen.

Driemaal daags luidden eeuwenlang de klokken, driemaal drie keren om aan deze gebeurtenis te herinneren. Sinds enige tijd niet meer over de Nederlanden.

Het angelus klept niet meer.

Jozef werd  eeuwenlang vereerd om zijn trouw en mannelijke zelfbeheersing. Ook in onze stad droeg er een kerk zijn naam. Wie die ruimte aan de Kruiskade nu betreedt, vraagt zich wellicht veel af. Wellicht ook dit: Hoe scherp moeten onze ogen zijn, hoe volhardend moeten wij blijven oefenen als wij willen zien, wat er in de wereld belangrijk is.

Wie zijn ogen sluit, ziet niets. Wie met het gelaat tegen de aarde slaapt, ziet niet de hemel. Hij hoort niet.

Toch zijn het de herders die zien, het zijn de herders die horen, het zijn de herders die de Zon aanschouwen, in de nacht, in de aarde, in de winter.

Onzichtbaar is het licht en toch: het maakt alle dingen zichtbaar en aan­wezig.

Onzichtbaar blijft in het spel het Licht der Wereld en toch zien velen van de kleinsten het Kind. Toch zien ook wij met de herders het Kind in de kribbe, dat allen verlicht en ieder aanwezig kan maken.

Het volgen van het spel door vele jaren is een middel om het oog te scherpen. Het volgen van de herders op hun tocht, het mee opgaan naar Bethlehem in de nacht, het is een mogelijkheid om wakker te worden, om aanwezig te worden, om te kunnen horen en luisteren als de engel verkondigt. Verkondigt, wat er in de wereld belangrijk is.

Een kind is ons geboren,
een zoon is ons gegeven
en de heerschappij is op zijn schouder gelegd:
en zijn naam zal genoemd worden :
gezant van de grote raad.

Jesaja 9 :6.

(nadere gegevens onbekend)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

403-380

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

VRIJESCHOOL – Kerstspelen – Ervaringen met het Oberuferer kerstpel

.

hoe ver is het wel…. ?

TOT je er bent

Ervaringen met het Oberufer kerstspel

In de plenaire strafinrichting voor vrouwen in Utrecht werd door een groep het kerstspel opgevoerd. Voor de bewoners van de inrichting een doorbreking van de dagelijkse gang van zaken, waarbij zij uit hun cel en bij elkaar waren. Het was niet eenvoudig om door het geroep en de rook heen met het spel te beginnen. En er was bijna geen moment stilte, behalve toen Jozef en Maria op weg waren naar Bethlehem.

Uit de opmerkingen bleek hoe goed er geluisterd werd naar wat er op het toneel gezegd werd. Tijdens de geboorte maakte één van de aanwezigen het gebaar van Maria mee. Een ander zong alle liederen mee, hoewel zij die nog niet gehoord had.

Toen de spelers zingend de zaal verlieten, riepen de aanwezigen: “Jozef, Jozef, kanjer, kanjer …!!”

Een twaalfde klas speelde het kerst­spel op de psychiatrische afdeling van de Willem Arntzhoeve. De engel werd gespeeld en gezongen door een zeer lange jongeman; de engel en jurk was hem veel te kort. De herders de­den niet altijd verantwoord, zeker niet bij de repetities, die ’s mid­dags om vijf uur begonnen, dus na een lange lesdag. Er ontbrak nooit iemand op de repetities. Er was geen toneel, en geen echte zaal. Het was steeds rumoerig. Toch voltrok zich het spel op een intense en intieme wijze. De leerlingen waren onder de indruk van wat hen van uit de zaal tegemoet kwam.

Een groep volwassenen speelde voor de bewoners van de Rijksinrichting voor jongens, een observatie-inrichting voor jeugdige delinquenten. Na afloop zaten de spelers, nog in toneelkle­ding met de aanwezigen aan de koffie; er werd over van alles gepraat, ook over het spel.
Een van de Marokkaanse jongens vroeg: “Is er voor mij ook verlossing?”

In een grote zaal, mooi vormgegeven en mooi van kleur zitten veel kinde­ren bijeen, in leeftijd variërend van zeven tot achttien jaar.
Het zaal­licht gaat uit en zingend komen de spelers binnen. Er is gepraat,
ge­lach, geroep van namen.
Het doek gaat open en een groot diep toneel wordt zichtbaar. Terwijl het spel zich vol­trekt, blijft het rumoerig in de zaal. Als de spelers na afloop van het spel in de kleedkamer zijn, verzuchten zij: “Het was geen moment stil, zelfs niet bij de geboorte. Zo gaat het niet langer…!” Het volgend jaar gaat het weer zo, totdat …….

Door al mijn ervaringen met het kerstspel ben ik er van overtuigd, dat het kerstspel ijzersterk en on­verwoestbaar is; dat het overal, on­der de meest moeilijke omstandigheden gespeeld kan worden door ouders, le­raren en bovenbouwers. Waarom dan toch die verzuchtingen? Hierover een paar opmerkingen.

In de eerste plaats is het goed vast te stellen, dat het kerstspel een toneelstuk is; dientengevolge is het onderhevig aan de wetten die de toneeldiscipline stelt. Toneel is drama, is handeling, is uiteenzetting van individuen met elkaar. Overal waar die uiteenzetting zichtbaar wordt in het gebaar en voelbaar wordt door het woord, zal ieder publiek geboeid raken. Wat het woord betreft moet het uiteraard verstaanbaar en begrijpelijk zijn. Nu is de kerstspeltekst vaak volstrekt onbegrijpe­lijk, ook voor volwassenen.

Ik heb “der armen soelaas” al menig maal moeten uitleggen. Voor kinderen geldt toch ook, dat wat er op het toneel gesproken wordt, begrepen moet kunnen worden. Dat kinderen het allemaal niet in één keer begrijpen, is geen reden om het maar onbegrijpelijk te laten.

Toneel is ook beweging, zielenbeweging en fysieke beweging; die bewegingen moeten beleefbaar zijn, in al hun intensiteit. Gebeurt dit niet, dan zal het publiek zeker zelf beweging gaan maken, en daar zijn de leerlin­gen heel bedreven in (bewegingsonder­wijs!) Ingehouden spelen voor de kleintjes betekent dat er te weinig overblijft voor de groten. Drama is nu eenmaal geen vorm die past bij de geestesgesteldheid van het kleine kind. Daar zijn andere vormen voor. Ten overvloede zij vermeld, dat ook het z.g. “kleine kerstspelletje” to­neel en dus drama is.

Het kerstspel spreekt niet (meer) voor zichzelf. Mensen moeten het la­ten spreken. Dat kan als ieder op zijn eigen manier een verbinding met de rol krijgt, zodat hij die zo sterk mogelijk op het toneel kan zetten. Het kerstspel is natuurlijk ook een mogelijkheid voor de volwassene om zich te ontwikkelen, maar dat moet hij dan wel thuis doen, of met de collega’s tijdens de repetities; op het toneel moet het zo zeker zijn als iemand maar zijn kan. Bij de rolver­deling gaat het er niet om of Maria eersteklas-juf is, maar of zij kan zingen, dan wel er zo aan wil oefe­nen, dat het goed gaat. Uiteraard geldt dit voor alle zangrollen.

Het kerstspel heeft evenals de twee andere spelen, een geschiedenis. In de loop van die geschiedenis hebben velen bijgedragen tot inzichten om­trent regie, kleding en belichting. Daarin zit heel veel wat waar is. Maar wat tien jaar geleden waar was, hoeft dat nu niet meer te zijn, en als het nog wel waar is, wat ten aan­zien van de kerstspelen heel goed mogelijk is, ziet die waarheid er nu anders uit. Iedere groep, die aan het kerstspel begint zal zijn eigen waar­heid moeten ontdekken. Dat is ook de enige manier, waarop dit spel zo le­vend blijft, dat de inhoud ieder jaar opnieuw beleefbaar wordt. En laat iedereen uit de rijke kerstspeltraditie gebruiken wat nodig is.

Soms wordt het meedoen aan een kerst­spel gezien als een verzwaring van de toch al niet geringe taak. Als een college het instuderen en opvoeren van het kerstspel nu eens niet aan kan, is het dan zo erg ouders, of een groep leerkrachten van elders dat te laten doen? Maar de kinderen moeten hun leraren in het spel zien, is dan het vaak gehoorde antwoord. Maar gaat het daar dan om? Uiteraard niet. Het drama moet zich voltrekken op de bes­te wijze die leken uit hun volle ver­antwoordelijkheid voor de inhoud van het kerstspel kunnen opbrengen. Dan zal ieder publiek, rumoerig of niet, dankbaar zijn.

(Peter van der Bijl, Zeist, nadere gegevens ontbreken)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

402-379

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (22)

.

HET KERSTGEHEIM VAN DE GOEDE WIL

Midden op de Dam, midden in het hart van Amsterdam, verheft zich een machtige boom, een woudreus uit het hoge noorden, een kerstboom. Zacht be­wogen door de wind twinkelen daarin hon­derden lichtjes. Eromheen razen auto’s, vluchtauto’s, trams, fietsen en haast zich een menigte van mensen voort, hun gedachten en hun begeerten vervuld van talloze, zeer verschillende zaken. Ze gaan allemaal ergens heen. Waarheen? Wat leeft er in hun hart? Wat beleeft ieder van hen aan die kerstboom.
De oude mythologieën kenden reeds de Wonderboom des Levens.
Als aan de bomen in het voorjaar alle knoppen opengaan, dan ziet men het duidelijkst de levenskracht van de natuur. Het beeld voor deze kracht die alles leven doet is de meiboom of de meitak.
Op de eerste meidag, maar ook met Pinkste­ren of Sint-Jan, wordt een hoge den of spar uit het woud gehaald en, ontdaan van zijn zijtakken en zijn schors en versierd aan de top, in een plechtige optocht door het dorp gedragen. In plaats van een boom ziet men ook overal een met linten en bloemenkran­sen opgeschikte meitak. Pas in het begin van de vorige eeuw werden deze levensbomen van de lente ook opgericht in het midden van de winter als kerstbomen. Aanvankelijk alleen binnenshuis in de woonkamers. Nu staat hij met Kerstmis ook midden op de Dam.

De levensboom werd Kerst-(Christus)boom, want Christus heeft zich, na zijn opstanding uit de dood, verenigd met de levenskracht van heel de aarde. Eeuwen en eeuwen lang heeft men dit aangevoeld, maar eerst nu is de mensheid eraan toe om dit ook te gaan be­grijpen. De levensboom, in de Noorse my­thologie Yggdrasil, de ‘ik-drager’, wordt, als in het lengen der dagen de nieuwe zon gebo­ren wordt, voor de mens tevens de Christus­boom. Hebben de miljarden mensen op aar­de behalve hun stoffelijk leven ook niet een nieuwe, geestelijke levenszon nodig?

Duizenden gaan over de Dam. Miljarden over de aarde. Overal is haat en vijand­schap. Waar liefde ontbreekt kan haat komen. Waar geen werkelijke vriendschap is kan vijandschap ontstaan. Hoe komt het kwaad in de wereld? Kwaad is alles wat ach­terblijft en wat ons mensen doet achterblij­ven bij de harmonische ontwikkeling van het heelal. Kwaad is overal daar, waar goedheid ontbreekt. Er is zoveel kwaad, omdat wij zo­wel in wederzijdse liefde als in begrip en hulpvaardigheid voor elkaar zoveel te kort komen. Het is de liefde die begrijpen doet. Thomas van Aquino, de grote denker van de middeleeuwen, heeft het zo kernachtig ge­zegd: ‘Iets wordt net zoveel begrepen als het wordt bemind’. Dat iets, waarover Tho­mas spreekt, is alles wat is. Waar wij, mensen, niet buiten kunnen, als wij iets willen begrij­pen, is de geboorte van iets in onszelf, wat wij ‘liefde’ noemen, maar wat ook met ‘we­zenlijk begrip’ is aan te duiden. Wat wij hard nodig hebben is iets dat ons allen liefdevol leidt en verlicht. Iets wat hoger is dan alles wat de mensen op aarde ooit van elkaar kan vervreemden. Iets wat de mensen verenigt, hoe oneens zij het met elkaar ook mogen zijn. Dat kan geen abstractie zijn, want ab­stracties bestaan niet in werkelijkheid. Het moet een concreet wezen zijn, dat ons door de dood van het niets naar het leven kan voe­ren. Iets dat innig verbonden is met de leven­de aarde en met ieder mens. Het moet de warmte en het licht der wereld zijn.

Kerstfeest: het geboortefeest van de Liefde en het vredefeest van het Licht. Het geboortefeest moet je voelen, het lichtfeest is te begrijpen. Beide feesten krij­gen hun reliëf door de achtergrond. Temid­den van vijandschap en haat, van zelfzucht en machtswellust ligt in de kribbe de pasge­boren Liefde. In de donkere tijd van het jaar en in de duisternis van de meest prozaïsche nuchterheid en uitzichtsloosheid komt het nieuwe Licht op aarde. Als je niet gelooft in het bestaan van een we­reld achter die van de zintuigen, als je met je verstand in alles wat er gebeurt slechts toeval ziet, een blinde samenloop van omstandighe­den, een zinneloos gedoe, een onbegrijpelijk spel, waarin de mens een volstrekt onbelang­rijke rol speelt, dan wordt de aarde en alles wat erop gebeurt, dan worden al onze bele­venissen zinloos. Dat is een onmogelijkheid, omdat het absurd is. Want absurd is per defi­nitie iets wat ondenkbaar is! Bovendien heeft ieder mens een hart dat zegt – hoe stil en zachtjes ook -: ‘Voor iets beters ben ik ge­boren. Wat geeft het leven zijn zin?’ Waaraan ieder mens behoefte heeft is de blijde gewaar­wording, het warme gevoel, dat er een kracht leeft, waarvan de seksuele liefde een allereer­ste begin en een zwakke afspiegeling is, een kracht, waardoor God, die Liefde is, kon af­dalen in een mensenlichaam om de wereld van de ondergang te redden. Daarnaast heeft de mens echter inzicht nodig. Inzicht in de wijsheid, die het heelal en ook de aarde en het mensenwezen heeft geschapen en in stand houdt. Liefde maakt niet blind, liefde maakt helderziende. Liefde en inzicht horen bij elkaar.

De kersttijd begint met Sint-Maarten, de elfde dag van de elfde maand (elf is het begin van een nieuw tiental), ongeveer 40 dagen vóór de zonnewende. De kersttijd eindigt 40 dagen na Kerstmis met Maria Lichtmis op de tweede dag van de tweede maand. In het midden van die tijd liggen van oudsher de twaalf heilige nachten (Weinachten), de tijd van het zogenaamde solstitium, waarin de zon bijna stilstaat. De eerste van die twaalf nachten is de kerstnacht en aan het eind komt de laatste, als dertiende, de nacht vóór Driekoningen (6 januari).
Ons feest van Kerstmis bestond in het jaar 353 nog niet. Het is ingesteld op het einde van de vierde eeuw, toen de mensen de laatste resten van hun oorspronkelijke helderziend­heid verloren. Veel ouder, een der oudste christelijke feesten, is dat van Epifaneia, de Verschijning des Heren, waarop de doop van Christus in de Jordaan – waarmee zowel het Marcus – als het Johannesevangelie beginnen – en het bezoek van de Wijzen uit het oosten, de drie koningen der wijsheid, worden ge­vierd. Zo duurt het kerstfeest twaalf nachten en twaalf dagen en wordt het afgesloten met de herdenking van de komst, de verschijning op aarde van Christus als een goddelijk we­zen. Het Christusfeest duurt van Kerstmis tot en met Driekoningen.
Toen in de vierde eeuw, tegelijk met het ont­waken van het heldere denkbewustzijn, dat voor ons nu zo vanzelfsprekend is, het dro­merige, helderziende zielenleven, zoals een kleuter dat nu nog heeft, was verdwenen, toen moest dit beleven worden vastgelegd in een feest. Daardoor ontstond ons kerstfeest. Het oude verschijningsfeest raakte op de achtergrond. Het meeste in die streken waar het denken zich het sterkst ontwikkelde. Het minste in het oosten en in Spanje. Er ont­stond langzamerhand een kloof tussen voe­len en denken, tussen geloven en weten.
In de vorige eeuw, toen de afgrond tussen dat wat je moest geloven en dat wat je kon weten schier onoverbrugbaar werd, begon overal het beeld van nieuwe geestelijke le­venskracht, de kerstboom, te groeien.
Waarom? De boom des levens stond in het aards paradijs. Doordat de mens echter be­wust werd en at van de boom van kennis, van het goede en dus ook kennis maakte met het niet-goede, met het kwaad, werd hij uit het paradijs verdreven en kon hij niet meer eten van de levensboom. Hij moet voortaan gaan door de poort van de dood. Maar, zo zegt de legende, uit het hout van de boom des levens werd de kribbe getimmerd voor hel Kerstkind, het kind van de liefde. Leven en lieven zijn van dezelfde woord­stam.

De boom van kennis echter, de inzichtboom, die midden in het paradijs stond en waarvan de verjaagde mens nu eten kan en eten moet, mocht dienen voor het kruis waaraan Christus stierf op Golgotha. Christus stierf en stond weer op tot leven waarmee de aarde nu word! vernieuwd. Wij kregen daardoor de mogelijkheid om datgene wat wij in wezen zijn, ons onstoffelijke wezen, te verlossen van de dood waaraan ons stoffelijk lichaam onderworpen werd. Zo leven wij tussen krib­be en kruis. Zo moet ons hele leven als het ware een overgang zijn over de brug tussen onze geboorte tot leven op aarde en onze dood, die een opstanding tot geestelijk leven wordt. Zo werden beide bomen, de boom des levens door Christus’ komst op aarde en de boom van kennis door Christus’ opstan­ding tot onze kerstboom.

Om aan een gevoelsbelevenis, die iets levends is, een door het doodse denken
verworven inzicht te verbinden, daar is moed voor nodig. Dat moet je willen. Kerstmis is een feest van liefde en inzicht. Het is het feest van het kind van liefde, geboren in een stal en gelegd tussen een os en een ezel in de kribbe van ons hart.
De geboorte van dit kind wordt niet aan wijzen en geleerden verkondigd, maar een koor van hemelse wezens verkondigt het aan straatarme herders, die in de tijd van Jezus’ geboorte de meest verachte en ongeletterde bevolkingsgroep vormden. Daarover vertelt de evangelist Lucas.
De Driekoningen: drie wijzen, drie ingewijden, lezen in de sterren en zij zien in, dat er een Koning der Joden geboren is. Een feit, waarvan koning Herodes hevig schrikt en heel Jeruzalem met hem. Want heeft de profeet Micha (5:1) niet voorspeld, dat uit Bethlehem Efrata de heerser over Israël zal voortkomen, wiens oorsprong is vanuit de dagen der eeuwigheid? Over dat kind verhaalt de evangelist Mattheüs

Wij in onze lijd waarin het zelfbewust­zijn zo sterk groeit, hebben allemaal behoefte aan leven en lieven. Maar dat lukt niet meer vanzelf. Er zijn nu ook in­zicht en wijsheid nodig, vermogens die moei­zaam veroverd moeten worden. Wij moeten eenvoudige herders zijn in ons liefdevol vertrouwen en tegelijk door ons inzicht ook wijze koningen worden. Ons streven daarnaar, onze inzet, onze moed, onze wil-die-tot-daad wordt – op wat voor gebied dan ook, in ’t klein of in ’t groot – wordt in ons geboren met de hulp van de kracht die Christus ons geeft. Deze kracht is er. Jezus heeft deze kracht op aarde gebracht.
In deze tijd, waarin het ik-bewustzijn in de mens pas werkelijk ontwaakt, waarin de ‘scheiding der geesten’ een aanvang neemt, kan de mens de kracht van Christus niet alleen op zijn gevoel laten inwerken en zeggen: ‘Heer, Gij zijt geboren en Gij zult mij verlos­sen en ervoor zorgen dat ik vooruit kom’.
De mens moet nu ook tot zichzelf zeggen: ‘Ik wil gaan inzien wat Christus is, hoe Hij is afgedaald, ik wil met behulp van mijn geest deel hebben aan de daad van Christus’. Er is behalve het vermogen om liefde te schenken en te ontvangen ook de wil nodig tot steeds dieper inzicht.

De engelen gaven in de kerstnacht aan de herders een teken om te bevestigen, dat de Heiland geboren was: ‘Een kind in doeken gewikkeld, liggend in een kribbe. Dat teken wijst ons op het kind, dat ieder van ons, wie of wat hij ook is, bewust of onbewust, altijd blijft in zijn of haar hart.
De drie priesterwijzen echter moeten het zelf ontdekken en het verklaren uit de sterren.
Mattheüs spreekt niet van een teken, maar van ‘ton astera’, wat sterrenbeeld betekent.
Wij zullen, volwassen wordend, ook de beelden, die alles wat vergankelijk is ons geeft, moeten leren verstaan.

Dit steeds dieper voelen en steeds klaarder en levendiger denken worden pas effectief als daarmee een vaste wil om beide steeds meer en meer in onze daden te verwezenlijken gepaard gaat. Daarin ligt het geheim van het Christusfeest. Ons werkelijke wezen kan dank zij Christus’ geboorte op aarde en zijn offerdaad op Golgotha, ons leiden tussen kribbe en kruis.

Miljoenen hartevuren geven warmte en liefde op aarde. Een wereldboom, een Christusboom van eeuwig leven staat in het midden vol twinkelend licht. Aan allen die Christus aanvaarden en op Hem vertrouwen verkondigen de engelen dit geheim:
Openbaring van het goddelijke in de hoogten van alle bestaan en vrede op aarde voor de mensen, die van goeden wille zijn.

kerstmis levensboom

(Henk Sweers, Jonas 8/9, 14-12-1984)

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:   advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

401-378

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Kerstspelen – Paradijsspel

.

HET PARADIJSSPEL, EEN SPIEGEL VAN DE MENS

Al jarenlang speel ik in het paradijsspel. Een spel dat telkens grote indruk op mij maakt en mij ertoe aanzet om controversiële ideeën over ‘Adam en Eva’ op het toneel vorm te geven voor zowel volwassenen als kinderen. Het paradijsspel is voor mij sterk bepalend geweest in het vormen van gedachten over de positie van man en vrouw, in deze eeuw van emancipaties. Mijn intenties en de manier waarop ik mijn rol in het spel heb gespeeld, heeft – naar ik hoop – zijn uitstraling naar het publiek, dat nooit mijn mening heeft gehoord zo lang ik bij dit spel betrokken ben geweest.
Toch lijkt het me goed eens naar buiten te treden, om te proberen de vermeende rolbevestigende beelden over man- en vrouwverhoudingen in het paradijsspel weg te werken, die het karakter en de schoonheid van het spel te niet doen.

Wel geef ik direct toe dat er aanleiding genoeg is voor een rolbevestiging, en dus om terecht tot een negatief oordeel over de vrouwenrol te komen. Onze materieel ingestelde maatschappij wil graag de feiten kennen, zoals ze zich letterlijk aan ons voordoen. En ook ik voel dat aan als gerechtvaardigd en juist, doch dat zou nooit het enige mogen zijn dat tot een oordeel leidt. Een ieder weet, dat juist tussen en achter de ons gege­ven zintuiglijke verschijnselen het leven pas tot uit­drukking wordt gebracht. In dat wat tussen de regels door te lezen is, in de manieren waarop bij intermense­lijke contacten iets wordt gezegd, is vaak een grotere waarheid verborgen dan in de naakte, op feiten geba­seerde werkelijkheid. Daarom ook wordt er onbevan­genheid en openheid verlangd, die kinderen nog van nature bezitten en volwassenen zich steeds bewust eigen moeten maken, om te kunnen luisteren naar wat het paradijsspel zo tussen de regels door voor waarheid te verteilen heeft over het man- en vrouwzijn. Heel vaak hoort men de aanduiding dat de kerstspelen mysteriespelen zijn. Dit betekent naar mijn inzicht niets anders dan dat de spelers en de toeschouwers moeten zoeken naar het geheim, dat achter het verhaal verborgen is. Vooral zij, die de spelen voor het voet­licht brengen, zullen het geheim zo moeten kennen, dat het publiek het mysterie kan zien, beleven en onder­gaan, zoals het werk van een kunstenaar een herken­ning en een zielebeleving bij de beschouwer teweeg kan brengen. In een dergelijk spel ziet de toeschouwer iets van zijn ‘geschiedenis’ en een aanduiding waartoe de mens op aarde is. Het is als een oproep om naar de zin van dit bestaan te zoeken. Je bent nu eenmaal een mens om (als je wilt) een nog vollediger mens te wor­den.

Als ik met een materiële kijk op het leven de juiste sleutel tot het ontsluiten van een mysterie meen te kunnen vinden, dan maak ik het mij vaak erg moeilijk. Een feit is zo begrensd, afgebakend en gedefinieerd, dat het proces dat daaraan vooraf is gegaan, niet meer zichtbaar is. De liefde voor de naakte feiten maakt dat de personages in het spel door een naïef realistische bril worden bekeken, waardoor elk van hen als een afgezonderde, zelfstandig bestaande persoon wordt beschouwd: Godvader is de god die de wereld en de mens uit zijn almachtige hand laat ontstaan; Adam wordt de mens en uit zijn lijf mag Eva komen, die op haar beurt zich inlaat met de duivel Lucifer, waardoor Adam ook in het verderf wordt gestort. Rollen die zo gemakkelijk kunnen worden opgevat als bevestigend en in deze emanciperende cultuur ook terecht be- en veroordeeld worden.

Maar mist men zo niet het beste? Kan men niet beter net zo als bij de eredienst en bij een kunstwerk boven deze feitelijke werkelijkheid uit stijgen en zoeken naar de meerwaarde, die uit de figuren spreekt? Het gaat naar mijn mening in deze spelen niet om de almacht van God als schepper, om Adam die door zijn vrouw verleid wordt, of om Lucifer die het kwade sticht, maar meer om het verhaal van de wordende mens, die voorgehouden wordt in de toekomst nog volmaakter te worden. Een boer zaait toch geen volledige planten, maar wel het zaad en er zijn andere krachten nodig om tot groei te komen. Zo geeft God in de loop der tijden aan (de eerste) Adam, die als ‘evenbeeld’ manlijk-vrouwlijk werd geschapen[1], een bezield lichaam dat bij de aarde hoort. En deze aards bezielde mens ontwik­kelt zich tot een steeds volmaakter wezen, tot geest, die levend schept[2].

Het paradijsspel tilt het mensheidsverhaal boven het gewoon zichtbare uit. Voelde Vondel in zijn tijd dat de wereld een schouwtoneel was, voor de toeschouwer wordt het paradijsspel tot een spiegel, waar verschil­lende kwaliteiten van de menselijke ziel op het toneel zichtbaar worden gemaakt. En W. Kloos, een dichter, welbekend bij de Tachtigers, kon bijvoorbeeld zeggen:

“Ik ben een god in ’t diepst van mijn gedachten
En zit in ’t binnenst van mijn ziel ten troon
Over mij-zelf en ’t al, naar rijks geboôn
Van eigen strijd en zege, uit eigen krachten …”

Zou de mens begenadigd zijn met goddelijke schep­pingskrachten? Goethe, een beroemde Duitse dichter, ervoer het goddelijke in de mens in de hulpvaardig­heid, in zijn vermogen om te kunnen scheiden, verbin­den, beoordelen, straffen, vergeven, enz. [5]. R. Steiner kwam door zijn waarnemingen zover, dat hij de mens zelf als medeschepper ziet van de aarde en zijn eigen lichaam [3]. En dan F. Schurer, een Fries dichter, ont­dekte in zichzelf een Kaïn en een Abel-natuur en dat drukt hij uit in deze woorden:

“Twa bruorren stean nest elkaar
op bou en skieppeweide
de ien hjit Kaïn, Abel de oar
en ik bin ien fan beide”

Zou dat ook niet zo kunnen ten opzichte van de engel Gabriël, van Lucifer, Adam, Eva, Godvader, de Boompjesdrager:

“En ik, ik ben een van hen?”

Het laten varen van een naïef realistische voorstelling van zaken door over te durven stappen naar een meer innerlijk en kunstzinnig schouwen van de wereld, schenkt meer perspectieven om het paradijsspel te kunnen beleven en bezielen. Voor de spelers, de regis­seur, de muzikanten, de belichter, de decorbouwer en andere deelnemers aan het spel betekent dit een zich steeds weer bezinnen op de eigen inzichten omtrent het aardse en geestelijke menszijn, opdat het publiek kan voelen welke worsteling telkens nodig is bij de poging de bron van de mens ‘Adam’, ‘de uit aardse stof ge­vormde’ [4] te naderen.

En toch wordt dit paradijselijke beeld van de mens aan de ogen van het publiek in zo’n vorm geopenbaard, dat, ondanks de dramatiek van de uitdrijving uit het paradijs, het spel zelfs voor kinderen gespeeld kan worden al is het geen sprookje, geen gewoon schep­pingsverhaal, maar een echt menselijke ontwikkelings­weg. Telkens ervaar ik, als ik in dit spel meespeel, de grootsheid van de ingeving, die Rudolf Steiner destijds kreeg om dit spel als religieus leerproces voor de kinderen in het jaarfeestenprogramma van de school op te nemen. Ik hoop dat een ieder van dit spel kan genie­ten.

Noten:
1) Genesis 1: 27.
2)   Paulus de Apostel: 1, Corinthe: 15.
3)   Rudolf Steiner: ‘Wetenschap van de geheimen der ziel, blz. 201, Natuurwezens blz. 29.
4)   Emil Bock: ‘Urgeschichte’, blz. 29.
5)   J.W. Goethe: ‘Das Göttliche’ (een gedicht).

(Gerben van der Heide, nadere gegevens onbekend)

.

kerstspelenalle artikelen

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldkerstspel  Kerstmis    jaartafel

.

400-377

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Niet-Nederlandse talen – alle artikelen

.

ALGEMENE GEZICHTSPUNTEN
[1] Opsomming van activiteiten per klas voor iedere taal; literatuur algemeen en per taal.

[1-2] Vreemde* talen in de onderbouw
Tom de Greeuw over: hoe een klein kind talen leert; het gemak, de nabootsing; doel van niet-Nederlandse talen op de vrijescholen: niet meteen om te leren, maar erin en mee te leven;

[1-3] Een creative benadering van de vreemde* talen
René M. Queridoover: talen in klas 9, 10, 11 en 12: voorbeelden van literatuur, gedichten enz,; hoe kind een taal leert; ‘typisch’ Duits, Frans, Engels; de sociale kant van een taal kennen;

 

ENGELS
Engels in klas 1, 2, en 3: een paar voorbeelden van wat er gedaan wordt

Engels klas 1:
Christl Schultz over: hoe kan de eerste Engelse les in klas 1 eruitzien?

Engels klas 1
Erica von Baravalle over: hoe kan de eerste Engelse les in klas 1 eruit zien?

Engels klas 4
Pieter HA Witvliet over: laten we voortaan spreken over ‘niet-Nederlandse talen’ i.p.v. ‘vreemde’ taal: een taal is niet vreemd, maar anders; een manier om de -ingvorm aan te leren; tevens een voorbeeld van karakteriseren i.p.v. definiëren

Engels klas 5: Wonder van het andere
Erhard Dahl over: soms in het Engels 2 woorden t.o. het Nederlands maar 1 en omgekeerd;wat betekent eigenlijk een niet-Nederlandse taal leren; door de taal het andere en de ander leren kennen; 

Engels in de verschillende klassen: 1e; 4; 7e, 9e, 12e

Engels in verschillende klassen: begin- of eindspreuken; tafelspreuken

Engels voor een hogere klas: een sprookje om op te voeren voor een lagere klas.

DUITS
Duits in klas 1, 2, en 3: een paar voorbeelden van wat er gedaan wordt.
Duits in klas 1, 2, en 3: bewegingsversjes
Duits 3e klas: spelletje over koe en stier
Spraakoefeningen voor alle klassen
Kerstgedichtjes voor verschillende leeftijden

 

FRANS
Leerplangezichtspunten voor de klassen 1  t/m 7
Frans in de 1e klas
Frans in klas 1, 2, 3 en verder

.

* ‘vreemde’ is m.i. een woord dat we i.v.m. andere talen niet zouden moeten gebruiken. Er is in wezen niets ‘vreemds’ aan deze talen – zijn alleen anders dan de onze. Wellicht is het goed dat kinderen ‘anders-zijn’ niet associëren met ‘vreemd = raar’.
.

399-376

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Kerstspelen – Achtergronden (1)

.
Marijke van Hall, Michaëlshoeve, nadere gegevens onbekend
.

DE KERSTSPELEN UIT OBERUFER

Van klein kind af heb je jaarlijks “de kerstspelen” zien opvoeren, later ging je meespelen en nu al jaren houd je je met de regie bezig. — Ben je er dan niet een beetje op uitgekeken?
Het tegendeel blijkt waar: telkens ontdek je weer nieuwe min of meer ver­borgen aspecten door een opmerking of door een wijze van spelen van een nieuwe­ling, steeds rijker wordt het totaal, steeds veelzeggender bepaalde details.
Toen Karl Julius Schroer deze juwelen in de vorige eeuw tegen­kwam bij zijn speurwerk naar dialectvormen in het Oostenrijks-Hongaarse grensgebied, werd hij naast zijn wetenschappelijke interesse als linguïst onmiddellijk getroffen door het unieke van juist deze heel oude spelen. Onberoerd door betweterige knappe koppen (schoolmeesters en geestelijken..,) konden de spelen eeuwenlang geïsoleerd onder de Duitstalige boeren van Oberrufer (bij Pressburg) voortbestaan, na de oogsttijd ingestu­deerd door katholieken en protestanten samen! De leiding berustte bij een “Lehrmaister” uit een respectabele boerenfamilie, die met groot verantwoordelijkheidsbesef zorg droeg voor de handgeschreven teksten  en de ernst van de zaak: strenge regels voor de spelers tijdens de oefenperiode (geen schunnige liedjes zingen, je niet bedrinken, niet achter de meisjes aan en kleine geldboetes voor vergissingen of het ver­geten van teksten).

Hoe ziet dat er nu voor ons uit? Hoe kunnen wij ermee omgaan, wat hebben deze primitieve spelen nog voor betekenis? Rudolf Steiner, die ze van de enthousiaste Schroer kreeg, besefte onmiddellijk het unieke ervan, de rijkdom aan oer-christelijke waarden, die er in tot uiting komt, iets wat eigenlijk overal al verloren dreigde te gaan of verloren was. Hij zag een mogelijkheid die kwaliteiten juist via deze spelen te behouden voor onze kinderen,  een geweldige kans! Hij leidde dan ook zelf de repetities en hechtte er veel waarde aan, ze waar maar mogelijk op te voeren.

Het Paradijsspel geeft beelden van een stuk dramatische oer-ontwikkeling van de mensheid op zijn weg naar vrijheid met alle consequenties daarvan, steeds onderbroken door zangen die her­inneren aan de Griekse koren. Dit spel, episch van stijl, is verreweg het oudste van de drie (ca.12e eeuw). We ontmoeten er nog geen herkenbare mensen in, geen individuen.

Het kerstspel komt veel dichter bij, in zijn lyrische stijl, z’n invoelbare menselijke situaties. Maar let u in dit jaar bijvoorbeeld eens op de onderlinge verschillen tussen de drie herders. Alle drie “ootmoedige” simpele zielen, vol hartewarmte, openstaand als eersten, voor dit fundamenteel nieuwe gebeuren – maar hoe verschillend beleven ze bijvoorbeeld de verschijning van de engel. Gallus, gehinderd door zijn verstandelijke benadering van de dingen, spreekt over een “gespoock”.
Stieghel, meer wilsmatig onbewust reagerend heeft een “droomgesigt”, Wittok, die een gevoelsmatige wijsheid bezit, herkent on­middellijk een “enghlenschaor”.
Later, napratend over wat ze gezien hebben, kan Gallus het nauwelijks vatten met zijn verstand wat hij “met ooghen” zag en vreest al bij voorbaat dat hun makkers hen “veur den sot” zullen houden,  ” ‘t nooyt niet gelooven want deuse saeck gaetet verstand te boven”.
Daarentegen gaat Wittok het zonder aarzeling aan de hoogste wereldlijke instanties melden:  “den lantheer en den stadthouwer”: voor hem geen twijfels.

Zo zit het hele spel vol van zulke, soms verstopte nuances. Luister naar de argumenten van de drie waarden, er is geen “goede” bij, alle drie vertegenwoordigen zij aspecten van de wereld waarin geen plaats is voor het kind, zij zijn door materiële belangen verblind, weten niet wie er bij hen aan­klopt en naar binnen gelaten wil worden…

Een gewetensvraag kan elk jaar voor iedereen nog zijn: ben ik een herder of een waard?

En dan in januari het dramatische slot van de drie: het Driekoninghenspel (historisch gezien het jongste), dat ons in een rauwe confrontatie direct op ’t lijf valt: er moet keuze gemaakt worden, regelrechte moderne zwart-wit-problematiek, een totaal ander facet van “het boze” dan we in het paradijsgebeuren tegenkwamen. Tegenover de zwartmagische Herodes en zijn kliek de wijze priesterkoningen, die evenals de herders openstaan voor het nieuwe dat in de wereld komt, zij het vanuit een totaal andere sfeer. Ook zij zijn onderling verschillend in stemming en reactie en brengen elk hun karakteristieke geschenken: goud, wierook en mirre.
Dit alles in min of meer historische beelden met suggestieve kracht, indringend genoeg voor wie luisteren wil en bereid is onbevangen op te nemen wat ooit in eenvoudige beelden en simpele taal is vervat.

Het zijn uitgesproken lekenspelen met de onvolmaaktheid en de charme die daarbij horen, gelukkig maar, want je moet het daarbij hebben van het enthousiasme en de inzet, die de leraren elk jaar weer opbrengen vanuit het besef van het actuele belang van deze oude volksspelen.

.

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

kerstspelenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  advent    jaartafel       Kerstmis    jaartafel

.

398-376

.

VRIJESCHOOL – Jaarfeesten – Kerstmis (1)

.

Kerstmis: alle artikelen

Voor veel meer kerstknutsels: Tineke’s doehoek

KNUTSELEN

overzicht:

ENGELTJES
11) engeltjes;
15) engeltje van zijdevloei;
16) kerstengel van goudpapier;
20) engeltjes samen omhoog -trek-engeltjes;
24) kerstengeltje;

KAARSEN
1) kaarsentrekken in de klas;
2) kaarsentrekken;
3) kaarsentrekken, een heerlijk werkje;
4) zelf kaarsentrekken;
5) versieren van kaarsen;

KERSTBOOM
17) kerstboomversieringen van papier;
27) kerstboomhartje;
14) kerstmobile;
31) kerstmobile;

KERSTSTAL
9) kerststal
32) kerststal
19) draaischijf: herders aanbidden het kind;
26) kerstgroep van schapenwol;
33) van karton en katoen

KERSTSTUKJE
34) eenvoudig te maken met de kleinsten
6) kijkdoos;

LICHT
10) lantaarntjes;
28) lichtglaasje versieren
18) transparanten: op glas, van papier, hangend, van verschillende lagen, staand, met uitgeknipte figuren, met materiaal uit de natuur);
30) glasmozaïek

STERRREN
7)  strosterren;
13) sterren;
21) sterren van stro;
22) sterren van papier;
23) stroster;2
25) origami-ster;
29) ster van 2 vierkantjes

WALNOTEN
12)
vergulden
bootje
popje in bedje
kabouter in schommelstoel

8) ideeën voor advents- en kersttijd;

[1] Kaarsen trekken:
in de klas en thuis

[2] Kaarsen versieren

KAARSENTREKKKEN

[1/1]
in de klas
In de heemkundeperiode(n) van de 3e klas waarin ook oude ambachten aan de orde komen, is kaarsentrekken een activiteit die met de kinderen goed te doen is.

Wanneer je een jaar tevoren bijv. “Het bijenboekje” van Jakob Streit (klassikaal) hebt gelezen, weten de kinderen al veel over het ontstaan van de bijenwas – het lijkt me dat je de kaarsen daarvan maakt.

Een goede, zorgvuldige voorbereiding is essentieel. Tenslotte werk je met gloeiend hete was!

Hoe je het ook doet: er mag voor de kinderen geen enkele gevaarlijke situatie ontstaan. Dus wanneer je de was warm maakt en houdt op een elektrische plaat, moeten de kinderen niet kunnen struikelen over het snoer. De pan moet stevig staan, dus geen wiebelende campinggasbrandertjes – om maar wat te noemen.

De hulp van een ouder is zeer welkom. Die kan in de keuken de was alvast iets voorverwarmen.

In de klas maakte ik een rechthoek/vierkant van de tafeltjes – de stoeltjes kun je dan in de binnenkant neerzetten, zodat de kinderen er niet over struikelen – een en ander hangt natuurlijk af van de hoeveelheid kinderen en/of de klassengrootte.

In het midden van dit vierkant staat de pan met water  op het vuur met daarin een (hoog) blik met de vloeibare was. Van te voren hebben de kinderen een lontje gekregen.

Dan lopen ze achter elkaar aan – met afstand – ‘er loopt nog een onzichtbaar kind tussen’ – en in optocht gaan ze langs de was. Op de tekening heb ik een rode streep getrokken. Daar mag alleen het kind ‘overheen’ dat aan de beurt is. Pas als dit kind aan de andere kant de rode streep weer passeert, gaat het volgende kind indopen.

De kinderen ervaren snel genoeg dat je voorzichtig moet lopen als je ingedoopt hebt. Loop je te vlug, dan maakt de lont slingerende bewegingen en dus ook de vorm van je kaars.

Slimmeriken die een dikke kaars willen maken en de lont extra lang ingedoopt houden, krijgen de deksel op de neus, want nu smelt alle vorige was eraf. Het is dus indopen en voorzichtig (snel) weer omhoog.

Zet voor alle zekerheid een emmertje koud water ( met ijsblokjes) onder de tafel, voor het geval dat…en natuurlijk blijft de kraan vrij, want ‘eerst water, de rest komt later…’  En brandzalf (van Weleda).

De geur van bijenwas vind ik heerlijk, maar is ook wel zwaar. Bovendien gebruikt het branden zuurstof, dus ook flink ventileren.

Natuurlijk mocht het kaarsje mee naar huis.

De kinderen maakten (later) nog een tweede. Dat stond op de morgen van de kerstviering op hun tafeltje in een eenvoudig kandelaartje van klei – ook zelf gemaakt.

Wanneer dan (voor de laatste keer) de 4 adventskaarsen brandden, mocht een kind zijn kaarsje daaraan aansteken en met zijn lichtje het lichtje van het kind naast hem, enz.

Lichter en lichter wordt het dan in de klas. Het mooiste licht schijnt je echter tegemoet uit de ogen van de kinderen waarin de vlammetjes weerkaatsen.

Het laatste kind heeft geen buurman meer om diens lichtje aan te steken; hij of zij mag natuurlijk jufs of meesters kaars op het bureau verzorgen.

(zie ook, voor nuttige aanvullingen, de andere artikelen over kaarsentrekken)

kerst kaarsentrekken

[1/2]
k
aarsen trekken
Zelf kaarsen maken is voor kinde­ren en volwassenen een fijne voor­bereiding van de kersttijd. Op verschillende manieren kan men kaarsen maken, maar het trekken of dompelen is wel de meest feeste­lijke.

de was
Voor een gezin met enkele kinde­ren hebt u aan ongeveer 2 kg bijen­was voldoende.
Vraag vooral schone en zuivere bijenwas. De kleur hiervan is goud­geel en het ruikt heerlijk. Hoe scho­ner de was, hoe minder de kaarsen druipen.
Bijenwas is bij elke bekende imker te bestellen. Ook het bijenhuis te Wageningen levert was.

de pitten
Voor kerstboomkaarsjes en lange, niet te dikke kaarsen, is breikatoen no. 8 goed te gebruiken. Voor dikke kaarsen zijn wel echte pitten nodig.

Bijenhuis Wageningen, Grintweg 273, en enkele kaarsenwinkels ver­kopen pitten in twee diktes.

een smalle bus
bijvoorbeeld een ovomaltine-bus of voor lange kaar­sen twee op elkaar gesoldeerde busjes van plakband.

een voorraadblikje
bijvoorbeeld koffieblik (even nakijken of het waterdicht is! ).

een oude pan
waar busje en blik beide in passen.

het trekken
Vul de pan half met water. Het voorraadbusje en blik gevuld met de in stukjes gehakte was er in, en ver­warmen au bain-marie, tot de was vloeibaar is.

De pitten langer nemen dan de eigenlijke lengte van de kaars moet worden, dit voor het vasthouden. De pitten één voor één in de vloei­bare was dompelen en daarna — als de was aan de pit nog zacht is — voorzichtig recht trekken. Wachten met de volgende dompeling tot de was aan de pit gestold is.
Als er een aantal kinderen zijn, die kaarsen willen trekken, laat ze dan in een kring lopen [zie artikel hierboven], waar­bij ze steeds langs de pan komen. Zo kunnen ze om de beurt hun kaarsje in de was dompelen, en “groeit” de kaars steeds dikker. Een mooie gotische vorm krijgen de kaarsen door ze steeds helemaal onder te dompelen: het niveau van de was moet dus op dezelfde hoogte blijven. Voortdurend aanvullen uit het voorraadblikje met vloeibare was. Af en toe de kaars van onderen iets afsnijden, anders ontstaat er een lange punt.

De was moet niet te heet worden, anders ontstaat geen nieuwe laag bij de dompeling, maar smelt er juist een laagje af. De ervaring leert dit vanzelf.

Met Kersmist een boom met zelfgemaak­te kaarsjes erin, is echt een feest.

(Jonas, 30-11-1973)

 

[1/3)]
kaarsen trekken, een heerlijk werkje
Kaarsen trekken is een heerlijk werkje in de adventstijd. De geur van de bij­enwas vult weldra je hele huis en hoort al snel onverbrekelijk bij advent, St.-Nikolaas en Kerstmis. Kinderen vinden het fijn om te helpen en klein­tjes zijn dol gelukkig met hun eigen getrokken kaars, die ze vaak als een kostbare schat, zelfs tot kerstavond of een ander door hen gekozen moment willen bewaren.
Op de St.-Nikolaasmarkt van de Geert Groote School in Amsterdam is alle jaren de gelegenheid voor kinderen om een kaars te trekken. Vorig jaar om­streeks deze tijd kwam er een jongetje naar me toe met de vraag: ‘Mevrouw, gaan we weer kaarsen trekken op de St.-Nikolaasmarkt?’
Toen ik vertelde dat we dat zeker zouden doen, zei hij: ‘O, fijn dan kom ik een kaars maken. Weet U, die van vorig jaar die heb ik nog, want ik vind hem zo mooi, ik heb hem nog niet aangestoken’.
Een kostbare schat, voor hem vol­doende om er af en toe alleen maar even aan te ruiken.

benodigdheden
Een oud keukentafeltje of stevige kist.
Een kampeer- of ander butagasstelletje met twee branders, of op het gasfornuis, iets onhandiger)
Een oude hoge pan bijvoorbeeld melkkoker.
Een smal conservenblikje bijvoor­beeld van asperges.
Een oud steelpannetje.
Een dun sterk stuk touw of koord iets breder dan uw kamer.
Twee haakjes om het touw van de ene naar de andere muur te spannen.
Plus minus tien S haakjes.
Een scherp mesje.
Doosje lucifers.

en natuurlijk niet te vergeten:
Bijenwas
Pit.

We beginnen het touw of koord, met behulp van de haakjes, van de ene muur naar de andere te spannen, iets boven hoofdhoogte. De kinderen lopen er dan makkelijk onderdoor. Nu nemen we de pit, maken aan de bo­venkant een lusje, lusje aan het S haak­je, haakje aan het touw. Zo tien, twaalf of meer op een rijtje. De andere spullen hebben we allemaal klaar gezet en nu gaan we de was, waarin we gaan dompelen, vloeibaar maken.

De eerste keer is het het duurste want we moe­ten de ‘stok’ nog vormen. Dat is de voorraad was in het smalle conserven­blikje, dat door zijn diepte, de uiterste lengte van de kaars bepaalt. We breken wat was in kleine stukjes in het oude steelpannetje en laten dat op de ene brander, op een héél laag vuur­tje smelten. Op de andere brander staat de oude hoge pan met zoveel ko­kend water, dat het smalle conserven­blikje in het midden er ruim in staat, maar er geen kans bestaat, dat het wa­ter door stoten of koken in het blikje loopt. Gaat het blikje drijven, steen onderin.

De was in het steelpannetje is nu ge­smolten en we gieten het voorzichtig in het smalle blikje waarin ‘au bain-marie’ de was vloeibaar blijft, maar waardoor ze niet verbrandt. Nieuwe stukjes was worden gesmolten in het steelpannetje en weer in het blikje ge­goten. Net zo lang tot het blikje, tot op een rand van 3 a 4 cm na, vol is. Nu nemen we een haakje met pit er­aan en houden het in de was. De pit moet zich de eerste keer volzuigen (let op: alléén de eerste keer) en als we geen kleine luchtbelletjes meer op de was zien borrelen is de pit verzadigd. We halen hem uit de was, en laten hem goed uitdruipen boven het blikje. Als de was die in en aan de pit kleeft, hard wordt, hangen we hem aan het lijntje. Nu het nog uiterst dunne kaars­je in wording even strekken, zodat het niet gebubbeld aan het haakje hangt. Het trekt na vijf minuten weer krom, maar daar trekken we ons niets van aan, er mogen alleen geen kreukels in zitten. Als hij wat dikker is blijft hij mooi recht hangen. Nu laten we de eerste en we nemen de volgende: vol­zuigen, uitdruipen, weghangen, strek­ken. Zo alle andere en na de laatste, beginnen we weer aan de eerste, die nu lekker koud is geworden en dat is ook de bedoeling, want dan kleeft er meer was aan als we hem dompelen. Nu komt het eropaan, zo snel moge­lijk het dunne sprietje even in de was te dompelen. Echt er in – eruit, zon­der omkijken. Zou je een kaars, hoe dik hij ook is, in de vloeibare warme was hangen en even een praatje ma­ken, dan zou je de lege pit eruit halen. Hij is snel warm en zakt zonder hou­vast van de pit. Daarom ook is het goed altijd een aantal tegelijk te ma­ken, zodat de eerste afkoelt als je naar de laatste toewerkt. Krijgt de kaars wat meer postuur, dan vormt zich een kluitje onderaan, waar de pit niet in doorloopt, dat snijden we af met een scherp mesje, als de kaars nog warm is.
Voorzichtig, de was is nog heel kwets­baar en zo krom te buigen. ’t Kluitje wordt weer gesmolten in het steelpan­netje en kan opnieuw gebruikt wor­den, Nooit stukjes was in het ‘au bain-marie’ blikje gooien, want ze kleven snel aan de kaars, die daardoor bescha­digt.

(Willemijn Otte, Jonas 6, 17-11-1978)

[1/4]
zelf kaarsen trekken

Benodigdheden:
blok bijenwas
lont
lange smalle fles of smal blik.

Snijd de bijenwas in blokjes en stop die in de fles of het blik. Het moet lang en smal zijn, anders blijven de kaarsen heel klein. Zet de fles in een pan met water en verwarm het geheel op het vuur*. Als de was helemaal ge­smolten is, kan het trekken beginnen. Op tafel of aan­recht worden kranten uitgespreid. Hierop zet men de fles. (Voorzichtig met een doek uit het water halen.) Zet de fles vooral niet op een koude aanrecht, want dan knapt hij. Iedereen heeft nu een stukje lont van ongeveer 20 cm. en doopt dit in de fles. Langzaam erin laten zakken en snel omhoog trekken, dan worden de kaarsen het mooist. De lont moet vastgehouden worden tot je weer aan de beurt bent, de was is ondertussen hard geworden en er kan een nieuw laagje overheen. Om bobbels te voorkomen kun je de kaars beter niet neerleggen. Wie door wil gaan tot de kaarsen klaar zijn, zal tussentijds de was moeten opwar­men. Er ontstaan vrij snel klonten in de was door afkoe­ling en dat maakt de kaars er niet mooier op. De kaarsen hoeven niet in één keer af. Dat duurt voor kleine kinderen te lang. Het is een leuk idee om de hele advent door aan de kaarsen te werken, om met Kerstmis een mooie verzameling te hebben. Bewaar kaarsen die nog niet af zijn niet liggend, maar hang ze bijv. aan een spijkertje op een plankje aan de muur.

Was die over is, kan tot het volgend jaar bewaard worden en er kan altijd nieuwe was aan toegevoegd worden. Deze bijenwas is te koop in de Bongerd in de Boschstraat evenals het lont. Witte katoen kan ook heel goed als lont gebruikt worden.

*ik heb geen ervaring met glas – lijkt mij niet zo’n veilig idee

[2] KAARSEN VERSIEREN

[2/1]
Van dunne versierwas, te koop in allerlei kleuren, kunnen figuurtjes gemaakt worden die stevig op de kaarsen worden gedrukt. Grote kinderen kunnen vaak prachtige voorstel­lingen maken en op deze ma­nier, bij de kleinere kin­deren is begeleiding wel nodig.

Een adventkaars kan ook als volgt gemaakt worden.

Neem een vrij grote witte kaars en maak daar omheen ringetjes van versierwas, net zoveel ringen als de advent dagen heeft. Elke dag kan de kaars één ringe­tje opbranden, tot aan kerstmis.

(Netty van Veen, nadere gegevens ontbreken)

 

6) kijkdoos

Een stal van goudpapier en zijdevloei
Voor kinderen is het fijn het hele kerstgebeuren nog eens te vangen op een klein overzichtelijk plekje. Een kerststal waar ze rustig naar kunnen kijken en die zijn eigen plaats krijgt in huis.
Deze keer hebben we gekozen voor een kijkdoos die in de adventsweken kan worden opgebouwd en op Kerst­mis met Jozef, Maria en het kind volle­dig wordt.

Een verpakkingsdoos voor laarzen geeft vol­doende binnenruimte voor de stal, een twee­de doos is handig omdat we van beide dek­sels raampjes gaan knippen.
Eerst snijden we uit de voorkant van één van de dozen een raam uit, zo groot dat aan alle kanten alleen een rand overblijft voor de ste­vigheid.
We verven de binnenkant van de doos goud, en maken de buitenkant mooi met papier, verf of waskrijt.
Op de achter-binnenkant komt de vijfpuntster als symbool van de geïncarneerde mens.
We maken haar van goud papier (zie patroon 1).
Daaromheen de engelenhemel van geel zijdevloei (patroon 2).
Hiervoor komen twee waxinelichtjes die de doos laten verlichten.
Van de twee deksels knippen we nu zes raampjes die precies de breedte en de hoogte van de kijkdoos hebben, maar aan de zijkant 2 cm extra om ze in de doos te plakken. Bo­ven- en onderkant zijn 1 cm breed (tekening 3). In al deze raampjes spannen we geel cel­lofaan, dat helemaal doorzichtig is. Elke paar dagen kunnen we nu een raampje voor de doos maken, eerst het achterste waar­op de balken van de stal worden afgebeeld (patroon 4). Het zijdevloei dat we in ver­schillende kleuren gebruiken om de figuren op de raampjes te maken moet met heel weinig lijm (velpon, geen plaksel) worden vastge­plakt op het cellofaan.

We geven hier slechts de basis omtrekken van de voorstellingen. De techniek om de trans­paranten te verfijnen staat goed beschreven in het boekje ‘Advent’ van Freya Jaffke, uit­gegeven bij Christofoor, en kan hier uitste­kend gebruikt worden.

Het volgende raampje is het voorste, waarop de kudde schapen van wit zijdevloei (pa­troon 5) en later de oudste herder (bruin, pa­troon 6) worden geplakt.
Volgt het een na achterste raam met de os en de ezel (pa­troon 7 en 8), en het een na voorste met twee engelen (patroon 2).
Steeds moeten we even kijken om een com­positie te vinden die de hele ruimte vult en waarin de figuren elkaar niet in de weg staan.
Als volgende wordt het raam met de herders in de doos gezet (patroon 9-10-11) en ten slotte op kerstavond het laatste raam met Maria (patroon 12), Jozef (patroon 13) en het kind in de kribbe (14).
Twee engelen achter hun rug houden de wacht (patroon 15). De raampjes worden circa 4 cm achter elkaar vastgeplakt of geniet in de doos.
Op de bodem van de doos leggen we wat hooi. Het dak bedekken we met blauw zijde­vloei, behalve het achterste gedeelte waarin de kaarsjes staan.

Zo vindt deze kerstdoos zijn weg naast het bed, als de kinderen voor het slapen gaan nog eventjes naar al dat moois mogen kijken.
Als het Driekoningen wordt, ten slotte, plak­ken we geel cellofaan aan de binnenkant van het kijkvenster en laten daarop de drie ko­ningen de doos binnenkomen; de rode voor­op gevolgd door de blauwe en de groene (Moorse) koning (patroon 16-17 en 18).
De hele doos kan natuurlijk in hout worden uitgevoerd, waarbij de raampjes in kleine gleufjes vallen. Ze zijn dan voor elk jaarfeest verwisselbaar.

kerst kijkdoos 2

kerst kijkdoos 1

(Frans en Tinke Geus, Jonas 8/9, 16-12-1983)

7) strosterren

Nu al weer enkele jaren achter elkaar hebben we op de Sint-Nicolaasmarkt de strosterren en -figuren kunnen kopen.
Hoewel de winter nog niet afgelopen is, zien we nu toch de wintertarwe alweer zo!n 15 à 20 cm boven de’grond staandat zo’n prachtig groene waas geeft over de zwarte aarde.
Als men dan gaat bedenken, dat wat nu net boven de grond komt het materiaal wordt, waarmee je over een half jaar de goudglanzende figuren maakt, dan zal een ieder moeten begrijpen, dat daar nog vele krachten moeten werken voor het zover is.
In vele oude volkeren werden die krachten gezien als Goden of Geesten,  die daar werkten en uit verering voor hen zijn de strofiguren ontstaan.

Zo wordt verteld dat in Egypte Koningin Isis de aandacht van haar gemaal Osiris laat vestigen op de in het wild groeiende tarwe en de gerst. Osiris liet toen zijn onderdanen zaden verzamelen en de grond langs de vruchtbare Nijl bewerken. Hier liet hij de zaden kiemen en groeien, totdat ze geoogst konden worden.

In Babylon vereerde men de Godin Ishtar, de moeder van het heelaldie de mens en de dieren kon voorzien van voedsel. Haar zoon Tammuz werd de ‘graangeest’. Men be­schreef hem als een jonge God, die ieder jaar stierf en ieder jaar geboren werdnadat er in het voorjaar gezaaid was. Hij moest tegen de demonen en tegen het slechte weer vechten, zodat het voor de mensen moge­lijk was te ploegen en te zaaien.

In India was het Indra, die tegen de Vritra vocht en de demonen verdronk.

In Scandinavië was het Thor, die vocht tegen de !vorstreuzen’.

In India worden nog steeds de meeste strofiguren gemaakt van rijst. Deze dienen als talisman; vaak hangen ze boven de deuren van pas getrouwde paren. Meestal is het de ramshoorn’ als symbool van de hoop op genoeg voedsel. Dit soort symbolen duidt aan hoe de mensen vroeger de wonderen der natuur ervaren hebben. De oogstsymbolen waren dankoffers voor de Goden. Eerst alleen nog versierde schoven met bloemen en bladranken, maar daarna kregen ze meer gestalte. Eerst nog voorname­lijk de gestalte van Moeder Aarde. We vinden dat in de vele vrouwenfiguurtjes (corn dollies) terug. Later werden ook andere vormen gebruikelijk.

In de meeste landen kende men de gewoonte om de laatste bos
graan later te oogsten. Daarin kon de ‘graangeest’ zich
huisvesten en gedurende de winter rusten. In de lente, als het graan weer uitgezaaid werd, werd de oude bos meegenomen naar de akker, waar het nieuwe graan aan het
ont­kiemen was, zodat de ‘graangeest’ zich weer kon verenen met het jonge groene graan.
Die bundel graan is in de loop der jaren veranderd tot strofiguren. Als we dan nu weer terug kijken naar de akker, zoals hij er nu bij ligt, dan zouden we binnenkort de strofiguren, die we vorig jaar gemaakt hebben, buiten moeten leg­gen, om de ‘graangeest’ verder te kunnen laten leven.

Een ieder die deze oeroude traditie verder zou willen laten leven en zelf het ple­zier zou willen beleven van het maken van strofiguren, zou van de zomer bij de boer langs moeten gaan en hem vragen om een bundel graan.

De tarwe is het fijnste graan om mee te werken, maar de haver heeft de mooiste goudglans.

In het najaar kunt U dan onder leiding van een groepje, dat het vaker gedaan heeft, misschien meehelpen om deze mooie symbolische figuren te maken voor de Sint-Nicolaasmarkt

(Irene Bordewijk, nadere gegevens onbekend)

8) Ideeën voor advents- en kersttijd

In deze donkere tijd voor het kerstfeest waarin we toch bezig zijn met het verschijnen van het Licht in de duisternis, kunnen we proberen ook iets van die advent, die verwachting bij onze kinderen te wekken. Het gaat er immers ieder jaar weer om het kerstfeest opnieuw in ons tot leven te laten komen, zodat we hieruit opnieuw en met kracht voor de toekomst verder kunnen. De woorden, motieven en beelden die hiervoor al eeuwen mensen tot het gemoed spraken, blijken tijdloos te zijn door hun wijsheid en vroomheid. Het feest van het Licht in deze donkerste tijd van het jaar wijst ons de weg naar de scheppende liefde van de Vader, die zijn zoon naar de aarde zendt. Die liefde wil in het hart van ieder mens geboren worden.

Hoewel bij het verschijnen van deze krant de adventstijd een eind gevorderd is, volgen toch hieronder een aantal ideeën om voor en met je kinderen samen uit te voeren.

Een aantal ervan is ontleend aan het Boekje “Advent, ideeën voor de advents­tijd” van Freya Jaffke en aan “Jaarfeesten’‘ van Henk Sweers e.a.

9) De kerststal

Met het opbouwen van het stalletje kunnen we beginnen op de eerste advents­zondag. We kunnen proberen zo ook de kinderen het gevoel te geven dat er een zorgvuldige voorbereiding nodig is voor de komst van het Christuskind in de kribbe en dat daarbij alle natuurrijken moeten worden betrokken.

Hij  is de ster, hij  is de zon,
hij is de eeuwige levensbron,
uit plant en steen, uit zee en licht,
straalt zijn
godd’lijk aangezicht.”
Op de eerste adventszondag beginnen we met mooie stenen, de tweede mos,  plantjes, dennengroen.
Op de derde zondag komen er de dieren bij: schapen, os en ezel  (ook hiervoor staan goede ideeën in het boekje van Freya Jaffke). Het stalletje wordt verder opgebouwd, Jozef en Maria komen elke dag een stukje dichter bij de stal, waarin op kerstavond het kindje in de kribbe verschijnt. Ook de herders en de engel zijn dan bij de stal. Na de 12 heilige nachten verschijnen de Drie Koningen. De herders zijn dan weer verdwenen.

10) lantaarntjes

Met een spijker allemaal gaatjes maken in een mooi glimmend conserven­blik* en hierin een waxinelichtje zetten.

De hele kleintjes kunnen een glazen potje mooi beplakken met allemaal verschillende kleurtjes vloeipapier.

Van tekenkarton of goudkarton is natuurlijk ook op meerdere manieren een lantaarntje te maken.
Aan alle 4 de kanten een venster uitsnijden en hierachter van vloeipapier iets plakken of een eenvoudige transparant voor de groteren (ook de tech­niek van het transparanten maken komt in het boekje van Freya Jaffke uit­gebreid aan de orde).

In plaats van een venster kun je natuurlijk ook iets anders uitsnijden of -knippen:  een ster, een kerstboom, een kaars, en aan de binnenkant een stukje zijdevloei- of transparantpapier plakken. Op deze manier zijn ook versieringen voor in de kerstboom te maken of om voor het raam te hangen.

*in een ander artikel wordt de suggestie gedaan het blik met water te vullen en een nacht in de vriezer te leggen; dan kun je de gaatjes erin slaan zonder dat het blik indeukt.

kerst knutselen

11) engeltjes 

Voor in de kerstboom of aan een mobile kunnen we op verschillende manieren engeltjes maken:

–   wol, kamband is het mooist en het meest geschikt. Een bolletje afbinden met goud- of zilverdraad, verder ook met bv. draad er het model van een engel aan geven (middel afbinden en proberen vleugeltjes te maken).

–   vloeipapier, een cirkel van vloeipapier dubbel vouwen, in het midden met behulp van een bolletje papier of wol een hoofdje afbinden, een klein knoopje aan weerszijden voor de vleugeltjes.

kerst knutselen2

goud- of zilverfolie: de vorm van een engeltje uitknippen, eventueel de vleugeltjes apart en eraan plakken.

van stro
voorgeweekte strootjes
schaar/scherp mesje
rood garen

Hiervoor nemen we negen mooie dunne halmen, leggen precies in het midden een lucifer en binden op deze plaats af. Van zes strootjes de vleugels maken en van drie de armpjes (nog niet afbinden). Nu boven de afbinding de strootjes voorzichtig met een knikje naar beneden vouwen en losjes in de hand houden. Drie strootjes achter opnemen en hier de vleugels tussen schuiven, drie strootjes voor opnemen waar we de strootjes voor de armpjes onderleggen. Alle halmen weer in het gelid leggen en in het midden afbinden, terwijl de armpjes en vleugeltjes naar boven geduwd worden. Onder deze afbinding waaiert het rokje uit. We slijpen een puntje aan de lucifer, prikken een gaatje in het kurken bolletje, doen een beetje velpon op de lucifer en duwen het kopje hierop. Van een plukje vlas maken we het haar. Het gezichtje hoeft niet aangegeven tc worden. De armpjes vouwen we nu naar voren en we binden hiertussen een boeketje van bloemetjes, gevonden tussen het stro. Om het halsje binden we een draadje, zodat het engeltje kan hangen aan een kerstboom, lamp of waar dan ook!

kerstengel van stro

nog een:
kerstengel van stro 2(i.v.m. de leesbaarheid:)
bij -d-staat: armpje
bij -e- vleugels; knoopje
bij -g- vleugeltjes en armpjes tegelijk vastmaken door het bundeltje — nog een keer af te binden

van kamband
Nu het middel afbinden, weer met een zilveren draadje. Kruis ook nog eens over de borst. Het gewaad van de engel is af, wanneer je de kambandstreng een beetje uitspreidt. Geef de engel nog een mooie haarband – klaar!

kerstengel van kamband

van gekamde lont
Van mooi gekamde lont, van lange plukken schapenwol of van dikke wol uit de winkel. Neem een lange pluk wol – niet te dik, anders wordt het zo’n propje! Maak in het midden een knoop en vouw dubbel. De knoop is dan het gezicht en het haar (knotje)! Onder deze knoop (gezicht) de twee einden afbinden met een draadje of een dun plukje van de wol. Tussen de 2 lagen een plukje wol voor de armen leggen en daarachter – ook tussen de lagen één voor de vleugels. De armen aan de einden dubbelslaan en voor de handjes afbinden. Om het middel afbinden en de rok mooi wazig uitpluizen en eventueel in een vorm knippen – rond. Zo ook met de vleugels. Een draadje eraan en de engel kan hangen.

van papier:
Voor een engel van circa 8 cm hoogte: Knip een strook wit papier van 1 cm breed. Knip van deze strook 5 stukken van 8 cm lang, 2 van 3 cm lang en 1 van 4 cm lang. Knip aan al deze stroken een punt, behalve aan die van 4 cm. Van de stukken van 8 cm geeft u er drie een golf door ze over de schaar te trek­ken. Plak deze drie aan de bovenkanten op elkaar zodat ze de jurk van de engel vormen. De andere twee stukken geeft u een krachti­ger golf en u rolt ze om een potlood tot kurkentrekkers. Plak ze als vleugels aan de jurk. De twee stukjes van 3 cm worden als gebo­gen armen aan de voorkant van de jurk ge­plakt. Het stukje van 4 cm vormt u tot een kapje. Knip de onderkant tot een punt bij en lijm het zo op de schouders vast dat het een hoofd suggereert. Het ophangdraadje wordt onder het kapje bevestigd.

kerstengel van papie 2r

kerstengel van papier

kerstengel van papier 3

van papier
van zilver- of goudpapier. Teken een cirkel – bv. om een schoteltje (niet te klein, want dan wordt het zo moeilijk vouwen). 
Elke vouw door het midden. Dan rondom plooien, zoals bij een harmonica, maar nu rond het midden dicht bij elkaar en naar buiten toe plooien. Een houten kraal met wat lijm erop als hoofd. Wol of schapenwol; als haar en 2 vleugels van hetzelfde papier in een vorm die je mooi vindt. En zo maak je een hele rij engeltjes voor in de vensterbank of op de kersttafel.

van brooddeeg
van een soort brooddeeg of ook wel bakkersklei genoemd. Je kunt het niet eten; er zelfs niet van snoepen! Maar je kunt ermee boetseren en dan in de broodoven bakken. Je maakt het zo:
4 kopjes gewone witte bloem
1 kopje zout
1,5 kopje water
1 eetlepel slaolie
goed door elkaar mengen, het mag niet kleven. Dan nog wat meel erbij.

En nu fijn engeltjes boetseren die voor het raam kunnen hangen. Lusje van ijzerdraad erin prikken en in de oven hard bakken. Een laagje vernis en klaar.

12) WALNOTEN

Ook hiermee zijn weer verschillende mogelijkheden:

vergulden: met goud- of zilververf, voor de adventskrans (met 4 kaarsjes, waarvan er elke adventszondag weer een kaarsje meer mag branden) of voor de kerstboom.

Dit vergulden kan natuurlijk ook met dennenappels, eikels, rozenbottels en andere vruchten. De walnoot is echter bij uitstek geschikt om in deze tijd te gebruiken.
Vooral in de adventsketting van walnoten komt dat tot uiting: elke dag mag er een noot “gekraakt” worden. In een beeld wordt duidelijk ge­maakt dat er veel moeite en ook vreugde nodig zijn om het grootse mysterie van Kerstfeest te mogen ervaren.

ervoor nodig zijn:
evenveel noten als de adventstijd dagen telt,
2 of 3 meter rood lint, allerlei kleine verrassingen om de noten mee te vullen (evenals bij de adventskalender van de lucifersdoosjes).

De noten heel voorzichtig openmaken en de buitenkant vergulden, laten drogen. Dan een kleinigheidje in de noot doen en de beide kanten weer aan elkaar lijmen met het lint ertussen (een geduldwerkje),
op deze manier een ketting maliën. Elke dag mag er een noot open.

kerst knutselen 3

Een bootje:
Een halve walnoot vergulden,
van blauwe en rode bijenwas een kleine Mariafiguur vormen en in de walnoot zetten.

‘Het komt een schip geladen
tot aan de hoogste boord’

voor in de kerstboom
poppenbedje van halve walnoot
Langs de rand van de noot, het deketje en het kussentje met tubelijm vastzetten.
Het hoofd van het popje is een kraal, het lijfje een piepklein dun lapje, in de kraal gelijmd.
Wat uitgeplozen wol als haar op het hoofd plakken.
Ogen en mondje heel dun met viltstift tekenen of helemaal weglaten.

kerstboomversiering walnoot 1

kaboutertje
in schommel van halve walnoot.
Het kaboutertje is gemaakt van een pijpenrager of chenilledraad, hoofd van een kraaltje, muts van rood vloei- of crêpepapier. Een klein stukje vilt is zijn jakje, een baardje van een beetje schapenwol.
Aan de noot een draad vastlijmen om op te hangen, daarop een sterretje van goudpapier.

kerstboomversiering walnoot 2

13) sterren

Van stro,  goudkarton of transparantpapier

acht rechthoeken van gelijke grootte (bv. 9 bij 4 cm.)  uitknippen,
in de lengte vouwen en weer openklappen. De 4 hoeken omvouwen tot de middellijn, zodat boven en beneden een punt ontstaat.
De nu ontstane zijden van de punt ook weer naar de middellijn vouwen.

Nu alle 8 gevouwen punten op een stukje doorzichtig plakplastic(boeklon) netjes tot een ster samenvoegen.
Aan alle kanten van de ster een streepje plakplastic overhouden, zodat de ster op het raam geplakt kan worden.

kerst knutselen 4

(Bep Kroeze, nadere gegevens onbekend)

 

14) kerstmobile

Een gezamenlijk werkje tijdens de kerstda­gen of erna, is het maken van deze mobile, die ook in januari het huis nog siert. Naarmate er meer mensen mee helpen, zijn de vele sterren vlugger geknipt! Neem van gekleurd karton stroken van ver­schillende lengte en breedte en plak of niet elke strook tot een ring. Aan de bovenste, grootste ring, worden de kleinere met dun garen opgehangen. Aan alle ringen wordt een regen van sterretjes opgehangen, geknipt uit goudfolie, of uit rood-, wit- of zilverkleurig stevig papier.

kerst knutselen 5

(Katja Lobbe, Jonas 8/9/, 19-12-1975)

 

15) engeltje van zijdevloei

kerst knutselen 7jpg

kerst knutselen 6

16) kerstengel van goudpapier

Voor een grote engel van ongeveer 28 cm hoogte hebben we stevig goud- en zilverpapier nodig, verder wat was of stearine en fijn ijzerdraad (of twee houten stokjes).
Als lijm kunnen we Collal of iets dergelijks nemen.
We nemen een stuk ijzerdraad voor het hoofd, een tweede stuk voor de armen en die draaien we volgens voorb. 1 in elkaar.  (We kunnen ook twee houten stokjes kruisgewijs op elkaar binden.)
Dan kneden we om de uiteinden van dit geraamte van was het hoofd en de handen. Wie geen was heeft, kan met stijfsel bestreken zijdevloei om het ijzerdraad in elkaar frommelen tot een balletje en deze grondvorm dan herhaaldelijk in dik vloeibare stearine dopen (tussendoor telkens laten afkoelen), waarvoor we wat kaarsenstompjes hebben gewarmd.
De mouwen knippen we volgens voorb.- 4;
de los neerhangende pandjes plakken we om het middel, zodat de figuur wat meer vorm krijgt.
Voor de rok wordt een groot vierkant gevouwen, zoals voorb.6 aangeeft. Eerst moeten de diagonale vouwen worden gemaakt, dan de dwars- en lengtevouw, vervolgens de tussenvouwen en dan nog eens de tussenvouwen. In totaal moeten we dan 32 vouwen hebben (allemaal hoogliggend).
Nu vouwen we het blad goudpapier luchtig als een zakdoek op en knippen dan de rand rond; ook om het middelpunt heen knippen we een klein rondje (ca. 12 mm straal). Het blad wordt weer uitge­vouwen en nu gaan we alle naast elkaar liggende vouwen op elkaar vouwen, waardoor het geheel een waaiervormige plissérok wordt (voorb. 7), waarin we het lijf van de pop kunnen steken (voorb. 8).
Een klein stukje zelfplakkend band kan hierbij wel helpen.
We trekken onze engel daarna een keurs­lijfje (voorb. 11) aan om de plakkerij te bedekken.
De vleugels (voorb. 9) knippen we van zilverpapier (zilver aan beide kanten en anders dubbel nemen), waarna we ze op de rug vastplakken.
Het gezicht wordt eventueel nog licht gekleurd.
Voor de haren kunnen we het best zgn. engelenhaar (of lontwol) nemen.
Ten slotte krijgt de engel nog een kroontje.
Wie er van houdt kan van zilverpapier nog kanten manchetten en een kraagje knippen. Eenvoudiger is vaak mooier.

kerst knutselen 9

(bron onbekend)

 

17) kerstboomversieringen van papier

Deze versieringen worden gemaakt van doorslagpapier of van een ander soort papier van dezelfde dikte.
Het gewenste model overtekenen op een stuk dubbel gevouwen papier. De stippellijn geeft de vouwlijn aan.
Het papier wordt opengevouwen.
Nu 3 à 4 vellen papier onder het papier met de tekening leggen en met de naaimachine stikken op de vouwlijn. De draden moeten aan beide kanten goed worden afgehecht.
De papieren bij het stiksel dubbelvouwen en het patroon uitknippen met een scherp puntig schaartje.
Dan de papieren van elkaar halen en ze regelmatig om het stiksel verdelen. Nu nog een draad eraan om ze aan op te hangen.

0019.tif

0011.tif

Piramidevormige versieringen

Om goed resultaat te krijgen is het noodzakelijk zeer precies te werken. Het beste is om zelf de driehoeken met een passer te construeren, maar heel nauwkeurig de tekening overnemen gaat ook. Teken de fifuur met de 4 driehoeken en vouw de driehoeken over elkaar heen. Op de bovenste wordt de motieftekening aangebracht. Nu in alle 4 de lagen tegelijk het motief uitknippen. Vouw de figuur weer open. Nu wordt een draad door de 3 punten gehaald en vastgemaakt. Klaar.

0011.tif0012.tif

0020.tif

(Uit ‘knipsels, knutsels, kneepsels’ van G. en H. Ask, uitg. Wolters, Groningen, 1969)

 

18) licht doorschijnende beelden

Vanaf de herfst kun je beleven hoe het licht zich dag na dag langzaam terug­trekt. Steeds kleiner wordt de boog die de zon aan de hemel doorloopt, steeds groter en dieper wordt de boog onder de horizon. Uiterlijk wordt het steeds duisterder. Innerlijk kun je de beweging van de zon mee maken, hoe deze in het zuidwesten ondergaat, steeds verder afdaalt langs het westen, het noordwesten en het noorden om de volgende ochtend in het zuidoosten pas iaat weer op te komen. Wanneer je je dit zo voorstelt kun je tot de merkwaardige ervaring komen dat de aarde enigszins transparant voor je wordt, dat je het zonlicht dat je in zijn loop blijft vervolgen als het ware een beetje door de aarde heen ziet schijnen. Een beeld hiervoor is de koolraap die van binnen uit doorlicht wordt, zoals de kinderen die met Sint-Maarten ronddragen.

Er is een wezenlijk verschil tussen licht dat dóór materie heen schijnt en licht dat ergens op schijnt en teruggekaatst wordt. Ook de kleuren worden heel anders, wat je bijvoorbeeld aan bloe­men en herfstbladeren of aan kristal­len kunt zien, die ineens zélf gaan stra­len met een verdiepte, warme gloed, wanneer het lage licht er door valt.
In de mens leeft een zeker verlangen naar deze verschijningsvorm van het licht, die de zwaarte en de dichtheid van de materie doorbreekt en die werkelijk de kleuren als ‘daden en lijden’ van het licht openbaart. Zoals de natuur daarmee speelt, in de plantenwereld, in de wolkenlandschap­pen, zo kun je als mens ook spelen met dit doorvallende licht en die kleu­rengloed door zelf ‘transparanten’ te maken. Het is een fascinerende bezig­heid, die je een beetje opheft uit de aardezwaarte en die tot verrassende ontdekkingen voert.
Johanna Kollewijn en Willy Steiner beschrijven hieronder hoe je op een eenvoudige manier transparanten kunt maken in verschillende vormen en met verschillend materiaal.

Met welke materialen kun je transparanten maken? Hoe werk je ermee? Wat heb je er voor nodig? We willen enkele ideeën en voor­beelden geven.

Transparanten op glas

Glazen potten beschilderen met glasverf. Een waxinelichtje erin.
Op een glazen plaat kleine stukjes gekleurde bijenwas, die in de hand dun is gemaakt, drukken. Cellofaan papier er tegenaan leggen ter bescherming. In een koord van gevloch­ten raffia voor het raam:

kkerst knutselen 10 1

Transparanten van papier

Materiaal:
Fotokarton – dit knipt goed en is door en door gekleurd.
Eén grote en één kleine goed knippende schaar.
Zijdevloeipapier, minimaal de drie grondkleuren: geel – blauw – rood; ook in lichte tinten.
Bij het kopen erop letten of het papier licht doorlaat en of het niet te vezelig is. In plaats van vloeipapier kun je ook met vlie­gerpapier werken. De kleuren hiervan zijn sterker waardoor de transparant gauw te donker wordt. Vliegerpapier is wel meer be­stand tegen de inwerking van licht. Boterham- of transparant papier.
Cellofaan: wit, bij wijze van glas.
Lijm, bijvoorbeeld: Gimcol, prittstift, velpon.
Lichtbron bij het werk: buitenlicht, lamp, kaars of lichtbak.
Een lichtbak bijvoorbeeld van een kistje maken, meteen klein lampje erin en een glasplaat er over heen.

Voorbeelden voor het maken van transparanten van papier:

Voor kinderen
Op een vel boterhampapier vorm je met stukjes gescheurd vloeipapier een achtergrond. Begin met grote vlakken, daarop lijm je kleinere stukken tot voorstel­lingen.
Als je een groot papier voor het raam hangt, kun je met een groep samen aan deze trans­parant werken.

Voor de kleintjes
Op een lijst of ‘raam’, ge­knipt van fotokarton, wordt een boterham­papier geplakt. Daarop kunnen zij gekleurde vlakjes vloeipapier lijmen tot een vrolijk kleurenspel.

hangende transparant

Van fotokarton twee raampjes knippen.
Op een los stuk boterhampapier de kleurvlak­ken of de voorstelling maken. Voor de ach­tergrond scheur of plak je enkele grotere lichtgekleurde stukken vloeipapier. Ze mogen elkaar gerust overlappen.
Plak alleen de buitenste randen vast. Hierop kunnen dan de figuren geplakt worden. Deze kan je opbou­wen uit kleine stukjes of uit één stuk scheu­ren. Houd de voorstelling af en toe tegen het het licht om te zien hoe het wordt en of het licht er doorheen blijft schijnen. De voorstelling tussen de raampjes plakken. Zo is het goed houdbaar. Vloeipapier ver­bleekt gauw, dus licht-dicht opbergen!

Transparant met verschillende lagen

Verschillende lagen van op elkaar afgestemde tinten. Wat het lichtst moet zijn wordt uit al­le lagen weggeknipt, en dan vervolgens daar­omheen telkens één laag minder wegknippen. Mooi is om het licht in het midden te nemen zodat het uitstraalt, (zie foto onder).

kerst knutselen 10 2

 Staande transparant

Fotokarton (of goud­karton) dubbel vouwen en de vorm uitknip­pen. Met een mesje de stippellijn inritsen (aan de achterkant) en de flappen naar ach­teren vouwen. De onderkant van de flappen iets schuin wegknippen zodat de transparant niet naar voren valt. Achter de opening trans­parantpapier plakken waarop een voorstel­ling aangebracht kan worden. Mariamantel en roosjes kunnen uit gefrommeld vloei worden gemaakt.
Ster uit karton knippen en aan de achterkant geel transparantpapier plakken. Op dezelfde manier kun je ook een drieluik maken. Links bijvoorbeeld de verkondiging, in het midden het kribje, rechts de koningen, (zie tekening onder).

kerst knutselen 10 3

kerst knutselen 10 4

Transparant met uitgeknipte figuren

Een model knippen van fotokarton. Aan de ach­terkant met bijvoorbeeld wit potlood de voorstelling (figuren) tekenen. Bij het uit­knippen van de figuren zorgen dat tussen de vlakken een reepje karton blijft staan. Hier­door ontstaat een licht-donker effect. Het dient ook om het gekleurde vloeipapier op te plakken! Het overtollige vloeipapier zorgvul­dig wegknippen. Heel weinig lijm gebruiken, alléén op de randjes! Anders komen er vlek­ken!

Een groter vlak kan met meerdere laagjes be­plakt worden om kleurnuances te krijgen. Je kunt ook de uitgeknipte figuurtjes aan de voorkant verbindend opnemen in een tekening waardoor de transparant, ook als er geen licht doorvalt, toch het aanzien waard is.

kerst knutselen 10 4

Transparanten met materiaal uit de natuur

Droog bloemen, bloemblaadjes, bladeren, grassen enzovoort. Knip een lijst van fotokar­ton. Ronde vorm: 18 cm. middellijn, 1 cm breed. Plak er cellofaan achter. Lijm één voor één de bloemen enzovoort er op met enkele druppels lijm. Neem gekleurde vloeibladstukjes en schik die zo op de bloemen, dat er een mooie licht-donker verdeling is. Houdt het geheel vóór een lichtbron. Lijm de vormen op de bloemen en werk af met cellofaan.
Je kunt de tijd van het jaar, de jaarfeesten, of een verjaardag in de keuze van je bloemen betrekken.
Een leuke transparante kerstkaart maak je van een dubbelgevouwen vel tekenpapier (17/22 cm). Knip een klein raam (8 cm middelijn) uit de voorkant. Plak er cellofaan achter en doe hetzelfde als hierboven be­schreven met kleine bloemen, takjes, een ster.

Nog een klein idee: plak bladeren op een doorschijnend wit papier, knip het papier op de maat van een jampot en wikkel het daaromheen, lijm de einden over elkaar. Een theelichtje erin en je hebt een mooie tafel­versiering.

kerst knutselen 10 6

Johanna Kollewiin en Willv Steiner; Annet Schukking, tek., Jonas 8/9. 19 – 12 1980)

 

 19) draaischijf: herders aanbidden het kind

De donkerrode achterkant (a) van deze draaischijf is van etalagekarton geknipt en 24 cm groot.
De voorplaat (c), waar de voorstelling van Maria en Jozef op geschilderd of getekend is, wordt van wit karton gemaakt en op vier punten met splitpennen (d) op de achterkant vastgezet.
Het derde deel is een cirkel (b) van wit kar­ton, die met de middelste splitpen (d’) tus­sen voor en achterkant wordt bevestigd.
De­ze cirkel steekt aan de onderkant iets tussen de voor en achterkant uit, zodat hij gemak­kelijk rondgedraaid kan worden. In de voorplaat is een opening (e) geknipt, waardoor herders en schapen zichtbaar zijn. Op de draaibare schijf worden in een kring herders en schapen (straks koningen) ge­schilderd, die als de schijf gedraaid wordt, steeds weer in de opening te voorschijn ko­men en na de aanbidding verdwijnen.

kerst knutselen 11

20) engeltjes samen omhoog

Uit een plankje van 10 bij 10 cm en 10 mm dik, engeltjes en kapstokje met de figuurzaag uitzagen. Door de vleugels een schuin gat bo­ren (zie stippellijn).

De engeltjes, wit en/of goudgekleurd geschil­derd, rusten op kralen (k). Stevig fijn touw gebruiken. De onderste kralen vasthouden, touw strak trekken en de handen om beur­ten op en neer bewegen.

kerst knutselen 12

 (Juultje v.d. Stok, Jonas 7,5-12-1975)

21) Sterren van stro

Droog stro breekt heel snel, daarom moet je het altijd eerst inweken tot het soepel is. Met warm water gaat dat vrij snel.

Wil je platte stukjes verwerken, dan moet je de aren opensnijden en voorzichtig met een strijkij­zer op een krant platstrijken. Maak je het ijzer heet, dan schroeit het stro en kan je kleurver­schillen maken.

a)   Acht korte, platgestreken strohalmen van gelijke lengte kruisgewijs met 1 uiteinde op elkaar leggen en met velpon of andere sneldrogende lijm vastplakken. De uiteinden van de strootjes kan je puntig afknippen. Voorzichtig, ze breken snel. Van goudpapier 2 rondjes knippen en op het mid­den plakken aan voor en achterkant. Je kunt deze ster iets ingewikkelder maken door tussen de lange stralen nog 8 kortere stukjes te plakken. Of door om en om smalle en brede te nemen.

kerst knutselen 12 1

b)  In plaats van 8 korte, losse, stukjes kan je ook 4 langere stukken stro nemen en die in het midden kruisgewijs over elkaar leggen.  (Eigenlijk twee kruizen en die laten verspringen.) Deze weer vastlijmen en verder als de vorige ster afwerken, eventueel weer met 4 wat kortere stukjes er tussen in. In plaats van te lijmen kan je het stro ook met een draad vastzetten. Die moet je dan tussen de strootjes doorvlechten, 1 of 2 rondjes, en kno­pen.

kerst knutselen 12 2

c)  Een 6-puntige ster maak je op soortgelijke ma­nier, maar dan met 3 (wat langere) stukken die je weer in het midden vastplakt of bindt, enz.

Wanneer je de sterren met een draadje vastzet kan je ook heel goed het ronde stro gebruiken. De hoeveelheid strootjes, dus de hoeveelheid pun­ten, kan je net zo groot maken als je wilt. Bij meer dan 4 (dus 8 punten) met het doorvlechten in fasen gebeuren. Eerst 3 of 4 stukjes vastzetten. Dan de volgende 3 of 4 daartussen in leggen en weer vlechten en knopen, enz. De draadjes komen dan steeds meer naar buiten toe te liggen. Je kunt de draad ook als versiering gebruiken door bv. een rode te nemen, of gouddraad (maar dat werkt wat moeilijker!).

kerst knutselen 12 4

d)   ‘Zonnetjes’; 6 of 8 platte stukken stro van gelijke lengte nemen en de uiteinden v-vormig insnijden of afknippen. Leg ze kruislings over elkaar en bind ze vast met een rondom gevlochten draadje. Als je ze heel klein maakt, (strolengte 3 à 4 cm) kan je ze gebruiken als opzetstukjes bij grote sterren.

kerst knutselen 12 5

e) Grote ster met ‘zonnetjes’; Maak een ster van 16 ronde strohalmen: 8 stukken van ongeveer 20 cm en 8 van ongeveer 12 cm lang, allen puntig afgeknipt aan de uiteinden. Leg ze om en om kruislings op elkaar en zet ze vlechtend vast. Prik nu om en om op de korte punten een klein zonnetje.

f) Of maak een ster van 4 lange, ronde stukken (18 cm) en 12 kortere (10 cm) en steek 8 zonnetjes op de lange stralen van de ster.

Een andere manier om strosterren te maken is door een bosje rond stro te nemen (goed geweekt en soepel) en deze in het midden met een draadje stevig vast te knopen, zodat de uiteinden uit­waaieren. Door 2 van zulke bosjes op elkaar te leggen krijg je een basisster waar je weer van alles mee kunt doen.

kerst knutselen 12 6

g)  Twee bosjes van 8 maken en op elkaar binden. Verdeel ze nu in bundeltjes van 4 die je weer vastknoopt, een eindje uit het midden. Het mooiste is om even voor die knoop nog een draad door de hele ster te vlechten, dus ongeveer 4 cm uit het midden, dan blijft de vorm mooi gespreid en het stro goed op zijn plaats.

kerst knutselen 12 6

Door de plaats van het opnieuw in bosjes bijeen binden te variëren krijg je verschillende vormen. Je kunt de vorm net zoveel uitbreiden als je wilt door telkens opnieuw te splitsen en te herbundelen.

NB. Het maken van stevige knoopjes gaat het beste met zijn tweeën!

kerst knutselen 12 7

22) sterren van papier 

a)  Zon van goud of zilverpapier.
Knip een strook van ongeveer 7 x 30 cm en vouw die in de lengte dubbel zodat het goud of zilver aan beide kanten zichtbaar wordt. Vouw de strook volgens de tekeningen, alle vouwen goed scherp maken.
1- middenvouw maken en de uiteinden daar tegenaan leggen.
2- de uiteinden nog eens dubbelvouwen tegen de middenvouw. Weer helemaal openleggen; er zitten nu 7 vouwlijnen in de strook. Leg het uiteinde nu tegen de eerste vouwlijn en strijk het glad.
3- het uit­einde tegen de 3e vouwlijn leggen en glad strijken.
4~ tegen de 5e vouwlijn.
5- tegen de 7e vouwlijn. Weer openleggen en hetzelfde nog eens doen met het andere uiteinde. Nu zijn de ‘bovenvouwen’ klaar.
6- maak de tegenvouwen door de ‘bovenvouwen’ telkens op elkaar te leggen als een harmonica (mui­zentrapje). Dit is een heel precies werkje!

kerst knutselen 12 8
7- trek met een naald 2 draden door alle vouwen.

kerst knutselen 12 9

8- trek deze samen tot er een zon ontstaat, en knoop ze vast. Schuif de eerste en de laatste vouw in elkaar trek daar de draden door naar boven, om de zon aan op te hangen, en plak de uiteinden vast. Even­tueel de ‘punten’ zigzag uitknippen, dan wordt het meer een ster.

b) Gevlochten ster

Knip 4 repen van ongeveer 1×35 cm van goud of zilverpapier. Is het papier maar aan 1 kant gekleurd, dan moet je de strook dubbelnemen en vouwen,  zodat de kleur aan beide zijden zichtbaar wordt.

1- vouw de repen dubbel en schuif ze in elkaar tot een vierkant.

kerst knutselen 12 10
2- de 4 bovenliggende uiteinden omslaan naar de tegen­overliggende kant. Eerst de bovenste, dan rechts, onder en tenslotte links.

kerst knutselen 12 11
3- de laatste door de lus van de eerste heenhalen.

kerst knutselen 12 12
4- de reep rechts onder een kwartslag naar rechts omslaan

kerst knutselen 12 13

5- een kwartslag naar boven

kerst knutselen 12 14

6- nog eens dubbelslaan zodat je een uitstekende tand krijgt aan de onder­kant. De strook nu door het vlechtwerk heentrek­ken (6).

kerst knutselen 12 12
7- op dezelfde manier de andere drie tan­den vormen. Draai de ster om en doe hetzelfde nog eens met de vier andere, tot nu toe ongebruikte, stroken.  Zo ontstaan er acht tanden. Draai de ster weer om.

kerst knutselen 12 16

8- vouw telkens één reep achterwaarts tot een lus en trek die onder de dichtst bijzijnde reep door,  zodat hij aan de onderkant te voorschijn komt door de tand. Knip hem daar nu schuin af. Deze zelfde handeling herhalen met alle losse repen, aan beide zijden van de ster. Je kunt de lussen plat strijken of ze een beetje bol laten.

kerst knutselen 12 17

kerst knutselen 12 18

Naar ‘Heimschmuck aus Stroh’ van Inge Walz;
‘Spelen met stro’ van N.Kerbert (Cantecleer);
‘Wat onze handen kunnen maken’ van Ruth Zechlin (Ploegsma)

 

kerstversieringen

Als zo na St.-Nicolaas de etalages weer fluks ingericht worden met allerlei kerstversieringen en er al overal kerstbomen en groen verkocht wordt, dan gaan je gedachten al heel snel uit naar deze feestdagen.

Het is natuurlijk eenvoudig om allerlei mooie versieringen te kopen en hiermee je huis een feestelijk aanzien te geven, vooral als je een hekel hebt aan rommel maken, is dit de beste methode.

Maar toch mis je dan iets wat juist zo erg fijn is, nl.  de beleving om samen met de kinderen bezig te zijn aan de voorbereiding van dit kerstfeest.
Er is een groot aantal mogelijkheden om hier aan te werken, bv. het maken van kandelaars, mobielen, kerstboomversieringen,
kerst­kaarten, transparanten, het maken van een kerststalletje etc. Allerlei technieken kunnen hierbij worden toegepast: schilderen, boetseren, knippen, vouwen, scheuren. Voor ieder die hiermee bezig wil zijn is wat te vinden,  ongeacht de leeftijd of vaardigheid. Als suggestie volgen hier een paar kleine voorbeelden.

23) EEN STROSTER
We gaan hierbij uit van ronde strootjes, die bijna in iedere handenarbeid zaak te koop zijn.
Het beste is de halmen ongeveer 1,5  uur te laten weken in lauw water en daarna te splijten met de punt van een mesje. De halve halmen worden nu met een goed warm strijkijzer plat en droog gemaakt.

Er zijn natuurlijk veel vormen van strosterren, maar de hier beschre­ven is toch wel erg mooi en doet het vooral goed in een mobiele of in de kerstboom.

Slechts 1 vorm wordt hier aangegeven, maar al doende merk je dat er nog veel meer mogelijkheden zijn.

Eerst worden langs de botte kant van een mes 4 strootjes rond gebogen zodat een spiraaltje ontstaat (fig I):

kerst knutselen 13 1

daarna worden deze spiraaltjes dichtgeplakt of gebonden tot de volgende vorm (fig II),

kerst knutselen 13 2

Als dit gebeurd is plakken we 2 x 2 strootjes van bv. 10 cm lang met de doffe kanten tegen elkaar. Bij 1 stel lijmen we er gelijk een stukje vissersgaren tussen, waarmee we de ster later kunnen ophangen. De 2 ontstane delen zijn nu al behoorlijk stevig en worden als volgt geknipt, (fig III):

kerst knutselen 13 3

Daarna kunnen we de ster in elkaar zetten en ontstaat figuur IV:

kerst knutselen 13 4

ENGELTJE
Vooral ook de kleintjes zullen veel plezier beleven aan dit engeltje, te maken van stevig tekenpapier. De zwarte gedeelten uitknippen en daarop in elkaar schuiven. De haartjes kunnen er worden opgeplakt, (bv. schapenwol) fig V en VI:

kerst knutselen 13 5

Deze twee figuren kunnen we nu bv, verwerken in een mobile, als materiaal kunnen we bv. anjerdraad gebruiken (te verkrijgen bij een bloemist)

Een mobile altijd van onderen af op bouwen.
ijzerdraadje 1 ± 12 cm
2 ± 16 cm
3 ± 20 cm

kerst knutselen 13 6

Veel plezier met het maken van de versieringen,

(Henk van Nimwegen, nadere gegevens ontbreken)

 

25) ORIGAMI-STER

kerst knutselen 14

(nadere gegevens ontbreken)

 

26) KERSTGROEP VAN SCHAPENWOL

De groep is gemaakt van ongesponnen, uitgeplozen, geverfde schapenwol.
Je kan met wol leuk vormen, want de haartjes blijven aan elkaar kleven.

kerst knutselen 15 1

De figuren moeten wel een stevige kern hebben. Daarvoor neem je een streng wol, vouwt deze dubbel en bindt het bovenste deel af voor het hoofd. Daaronder wordt een 2e kleinere streng geschoven, door de romp heen, voor de armen. De hoofdstreng wordt aan de onderkant gesplitst en tot benen en voeten afgebonden.

kerst knutselen 15 2jpg

Nu kan je het figuurtje met wolplukken aankleden. (waar nodig met naaigaren omwikkelen. De groep wordt hierna op een schijf berkenhout gezet.

kerst knutselen 15 3

(bron onbekend)

 

26) kerstengeltje

kerst knutselen 16

27) kerstboomhartje

kerst knutselen 18 jpg

28LICHTGLAASJE VERSIEREN

kerst knutselen 19

29) ster van 2 vierkantjes

kerst knutselen 17

30) glasmozaïk

Mijn vader had op de zolder van het huis waar wij woonden een atelier
inge­richt. Het was er, zelfs in mijn herin­nering, heel klein, maar licht en helder door de spierwitte wanden en het naar verhouding grote raam.

Voor mijn zusje en mij een verboden domein, geheimzinnig ver achter twee of drie donkere trappetjes en gangen.

Ik ben één keer in dat heiligdom geweest om mijn vader voor de maaltijd te roepen. Er hing een indrukwekkend luchtje van verf, lijm en terpentijn en overal lagen brokken glas in alle kleuren. Ergens op een tafel zag ik een groot dik donkerrood stuk glas dat in het licht van een lamp lag te stralen tussen groene en blauwe stukken. Zó mooi heb ik later geen enkele hele of halve edelsteen meer gevonden. Alleen de gebrandschilderde ramen van een kerk konden dat gevoel op­roepen.

Later bracht ik mijn kinderen naar de Vrije Kleuter School en maakte kennis met de transparanten van zijdevloeipapier die, de seizoenen volgend, maar vooral met Kerst, een groot deel van de heerlijke sfeer in de klas bepalen. Wij hebben dan ook een moe­der in de klas die de techniek van het trans­paranten maken als een kunst beheerst. Van haar heb ik veel afgekeken dat ik nu ook met het werken met glas kan toepassen.

Advent en Kerst roepen het verlangen naar warm, levend licht op. Meer nog dan zijde­vloeipapier werkt gekleurd glas als gestold licht en het roept haast vanzelf een stemming van blijde vroomheid op. Maar bij het maken van een glastransparant is voorzichtigheid geboden. Een grote pleis­ter om mijn duim bracht mijn enthousiasme over het werken met ‘gestold licht’ weer tot aardse proporties terug. Glas is – anders dan licht – heel zwaar en heel scherp, zeker als je zoals ik scherven van gekleurde flessen en an­der glaswerk als materiaal gebruikt. Gekleurd glas kopen is voor de amateur bijna niet te doen, zeker niet als je veel kleuren nodig hebt: het is moeilijk te krijgen en daarbij duur.

Gebruik daarom flessen en dergelijke wat door de grilligheid van de verkregen scherven ook wel aardig is. Wikkel een krant om de fles, sla haar in scherven en spoel elke bruikbare scherf af in een emmer water om het heel venijnige gruis kwijt te raken. Spoel de inhoud van de emmer door de wc. Houd de kleuren apart om te veel zoekwerk te voor­komen, dat verhoogt de veiligheid. Het is het beste om uit te gaan van een plaat­je blank glas dat met een stevige lijst omge­ven is. Neem voor de lijst om de glasplaatjes latten van ongeveer 2 bij 3 cm. Laat in de breedste kant een sleuf van 1 bij 1 cm uitza­gen. Als het werkstuk klaar is, kan het ver­volgens met een zelfde ingelijste glasplaat afgedekt worden. De beide lijsten kunnen nu aan elkaar geschroefd worden. Door beide glasplaten te omlijsten ontstaat vanzelf de behoorlijke tussenruimte die nodig is voor de bolle scherven. Een tussenruimte van zo’n 1,5 cm blijkt goed te voldoen. De scherven kunnen dan hier en daar nog dubbel en zelfs driedubbel genomen worden waardoor het mogelijk is met de kleuren te ‘weven’. Een absoluut kleurloze sterke lijm is wel het allerbelangrijkste dat verder nodig is. (Collall geeft een goed resultaat.) Gebruik het over­vloedig, de stukjes moeten haast zwemmen in de lijm om na droging zoveel mogelijk houvast te hebben. Werk op een spierwit vel papier waarop met dunne lijnen de voorstellingsschets is aan gegeven.
Til het werkstuk niet eerder op voordat het een nacht gedroogd heeft, hoe verleidelijk het ook is. Doordal de scherven betrekkelijk zwaar zijn, hebben ze ook bij half uitgeharde lijm de neiging ie gaan zakken.

Nicole Karrèr, Jonas 8/9, 14-12-1984)

31) kerstmobile

Deze mooie kerstmobile is niet moeilijk om te ma­ken.

Benodigd materiaal:
een vierkant stuk stevig wit tekenpapier, minstens 35 cm breed
een velletje wit zijdevloeipapier
een stukje goud- of zilverpapier.

Trek met potlood de diagonalen van het vierkant stuk papier en teken met het kruispunt als middel­punt zeven stralen, waarvoor je van figuur a kunt uitgaan, en verleng die tot 17 cm (kruin van de engelen).

Knip uit een stevig stuk willekeurig papier figuur b, leg dit met de stippellijn langs een straal van de ster (het onderste punt 6 cm vanaf het middelpunt)
en trek het met potlood om.
Klap het om en trek de andere helft om, zodat het engeltje compleet is.

Herhaal dit bij alle stralen; de verbinding bij p moet vloeiend verlopen. Bij p blijven de engeltjes aan elkaar zitten.
Knip daarna het geheel uit.
Nu de vleugels (c) knippen uit dubbelgevouwen vloeipapier en met een tipje lijm midden op de ruggetjes vastlijmen.
Knip uit dubbelgevouwen zilver/goudpapier het haar: sikkelvormig voor de voorkant, rond voor de achterkant en plak dit op het hoofdje.
Prik gaatjes in de handjes en haal telkens één lange draad (d) door de handjes van twee buurengeltjes.
Om wegglijden te voorkomen kun je de draad een keer terug laten gaan. Er zijn dus in totaal zeven draden.
Maak vouwen langs p, trek de draden aan zodat de handjes aansluiten en knoop de draden zo vast dat ze later weer los kunnen, dan kan de mobile plat opgeborgen worden.

Het mooiste is het als het kransje zo kan hangen dat je er van boven af in kijkt.

kerst knutselen 20

kerst knutselen 20 1

(Jonas 8/9, 18-12-1981)

32) kerststal

Een paar dagen voor Kerstmis wordt jaarlijks bij ons onder groot gejuich een oude, door plakband in het gelid gehouden, kartonnen doos tevoorschijn gehaald: de ‘kerstspullen’. Alles wordt uitgepakt, in de hand genomen en ter plekke weer bezield door wat de kinde­ren zich er allemaal aan herinneren, ja, op­nieuw beleven. De sterren en engeltjes van stro, papier en klei, de boomversierselen, de tekeningen en voorstellingen van gekleurd vloeipapier die indertijd gemaakt zijn, de kerststalfiguren en zelfs jarenoude dennenappels die iedere keer uitgepakt en weer mee ingepakt werden. Wat geeft het dat veel ge­kreukt is en kaarsbevlekt? Er zijn jaren dat ik dankbaar alles weer een plaats geef – al voel ik een lichte aarzeling bij het zien van de verzameling van zes stalletjes met heilige families van bijenwas, die de kin­deren op de kleuterschool maakten. Andere jaren benauwt me die hoeveelheid spullen, die het haast overbodig maken om opnieuw fris aan het werk te gaan. Waar houdt de in­nerlijke zeggingskracht van dergelijke dingen op en is het ogenblik van stoffige piëteit aan­gebroken?

Een dergelijke vraag roept ook de aanblik van de kerststal bij me op – zo uit de doos op de schoorsteenmantel gezet, buiten bereik van twee-driejarige armpjes. Het beeld, hoe mooi ook, wordt zo onaanraakbaar, zo onbe­wogen. Iemand vertelde me eens dat zij de fi­guren van de kerststal door de kamer laat wan­delen. De herders liggen op het veld in de ene hoek van de kamer, omgeven door scha­pen en hun hond. De koningen wonen in een andere hoekr in blokken paleizen. Jozef en Maria gaan een paar dagen voor Kerstmis op weg van Nazareth naar Bethlehem; dan
ko­men in de kerstnacht de herders ter plekke; ze vinden het niet erg de tocht meerdere ma­len te maken. Daarna is de beurt aan de ko­ningen, die allerlei avonturen beleven op hun reis van twaalf dagen. Ze kunnen er in die tijd ook een gevolg bij krijgen, of een kameel als ze te voet gestart zijn. Misschien dat iets grotere kinderen Herodes op zijn troon zet­ten, recht tegenover de stal. Er is van alles mogelijk, maar het kan ook heel simpel ge­houden worden.

In het boekje met ideeën voor de adventstijd dat Christofoor heeft uitgegeven, [‘Advent’ ] wordt beschreven hoe je in de adventstijd het stalletje zelf op kunt bouwen door achtereenvolgens de vier natuurrijken te vertegenwoordigen – eerst worden mooie stenen neergelegd, dan mos, dennenboompjes, planten. Daarna vinden de verschillende dieren er hun plaats en vanaf de vierde adventszondag gaan Jozef en Maria op pad naar de stal, waarin op kerstavond het kindje verschijnt. Zo kan het onbewogen beeld onder je handen tot leven ko­men, zowel voor de volwassene als voor het kind.

In Ruth Zechlins ‘Wat onze handen kunnen maken‘ vonden we een beschrijving van be­weegbare figuurtjes van ijzerdraad, boetseerwas en stof of zijdevloei. Ze zijn niet moei­lijk te maken; kinderen vanaf een jaar of zes kunnen er goed bij helpen.

Voor kleine popjes, ongeveer 15 cm hoog, kan je bloemdraad gebruiken, voor de iets grotere van 21 cm stevig ijzerdraad nemen.

Voor elke figuur twee stukken draad afknip­pen, een lang stuk voor hoofd, romp en be­nen, een korter stuk voor armen en handen, in het lange stuk middenin een lus voor het hoofd buigen, het kortere stuk onder de lus doorhalen en de draden een slag om elkaar draaien.

kerstal 1

 

Let op de goede verhoudingen. De armen van hand tot hand – gestrekt – zijn even lang als de afstand van hoofd tot voeten. Met ro­ze of half doorzichtige boetseerwas het hoofd, de handen en de voeten kneden om het ijzerdraad. Je kunt ook een hoofdje op het geraamte maken van een pluk wol met stof eromheen; het gezicht wordt aangeduid door het ter hoogte van de ogen met een draadje af te binden en voor de neus een klein plukje wol erop te naaien.

kerststal 2

 

Dit moet dan een paar keer in gesmolten wit kaarsvet (stearine) vermengd met een paar druppels rood kaarsvet gedoopt worden. Het smelten gebeurt au bain-marie. De handen en de voeten kunnen op dezelfde manier ge­maakt worden.

kerststal 3

 

Het geraamte verder omwikkelen met watten, vastgehouden door verbandgaas en hecht­pleister. Ter hoogte van het bekken kan er een kiezelsteen in gestopt worden, dan staat het figuurtje wat steviger. Het poppetje wordt nu aangekleed met lapjes stof of zijdevloei, het grondpatroon voor de kleren is hier aangegeven.

kerststal 4

 

Voor het haar kan uitgeplozen breikatoen, vlas of wol gebruikt worden. De schaapjes maak je ook met bloemdraad, gewikkeld om een opgerold stukje stof, om het lijf aan te geven. De snoet weer van boet­seerwas maken. Op het lijf stukjes ongesponnen schapewol vastnaaien.

kerstal 5

Advent – Freya Jaffke. Uitg. Christofoor. Prijs f 12,50.*

Wat onze handen kunnen maken – Ruth Zechlin. Uitg. Ploegsma (uitverkocht). Groot werkboek voor de vrije tijd – Ruth Zechlin.

(Imke Abma en Lili Chavannes, Jonas 8/9, *19-12-1980)

 

33) kerstkijkdoos

Nodig:
4 vellen stevig papier, formaat A4 of dun karton
in de kleuren: bruin, blauw, goud
wit tekenpapier
transparantpapier

werkwijze:
ramen knippen of snijden zoals het voorbeeld
(de tekening is niet helemaal duidelijk. De buitenste blauwe rand staat er bijna niet op, maar op tek. 2 zie je wel wat de bedoeling is)

kerstkijkdoos 2
tek 2:kerstkijkdoos 1.jpg

van wit tekenpapier schaapjes, de andere figuren knippen. Eventueel inkleuren of beplakken met transparantpapier

Het laatste raam voorzien van transparantpapier en een engel van transparantpapier daarop aanbrengen
os en en ezel van gewoon papier op het raam plakken

repen van papier om harmonica’s te vormen”.
tussen de ramen plakken

even uitproberen hoe ’t geheel eruitziet – sterretje niet vergeten – klaar.

waxinelichtje erachter

kerstkijkdoos 3

1e raam: blauw ster en schaapjes

2e raam: bruin en herders

3e raam: goud en Maria en Jozef

4e raam: met transparant papier beplakt, daarop de engel, ook van transparant; ezel en os van gewoon papier op het raam

de harmonicareepjes om tussen de ramen te plakken:

kerstkijkdoos 4

 

kerstkijkdoos 5

kerstkijkdoos 6

kerstkijkdoos 7

34) feeëriek rozenlampje

nodig:
yoghurtbekertje
transparantpapier: donkerrood, lichtrood, groen
waxinelichtje in hulsje
plaksel
ijzerdraad

werkwijze
knip de rand van het bekertje weg: 2 cm overhouden
knip bloemblaadjes: 5 lichtrode; 5 donkerrode;
10 groene: plak er telkens 2 op elkaar met een dun ijzerdraadje ertussen
plak de bloemblaadjes op het bekertje – laat ze iets over elkaar komen:
eerst een rijtje lichtrode blaadjes
dan een rij donkerrode
dan de groene
buig deze naar buiten
hieronder nog een extra reep groen plakken
de bloemblaadjes voorzichtig iets omvouwen: geen brandgevaar!
lichtje erin: niet te laag

feëeriek lampje 1

 

feëeriek lampje 2

33) kerststalfiguren
Het is ons gelukt om kerstfiguren te maken voor de eerste klas en we zijn eigenlijk best trots op het resultaat. Een paar andere moeders van school waren ook enthousiast en daarom dachten we dat het niet zo gek zou zijn om er een werkbeschrijving van in de schoolkrant te zetten.

Wij zijn vast niet de enige mensen die klunzig zijn met klei, maar wel redelijk handig met naald en draad. Het is wel nodig dat je van mevrouw Brouwer op de poppencursus hebt geleerd (of nog gaat leren) hoe je een poppenhoofd moet maken, want dat lukt nou eenmaal niet uit een boekje.
Benodigdheden:
– lege rollen van .keukenpapier of aluminiumfolie (w.c.-rollen zijn te dik en te kort, hebben we gemerkt)
-witte en beige tricot (witte tricot in de thee leggen voor beige)
– flanel in de kleuren rood, blauw, groen en verschillende tinten bruin
– jute in verschillende tinten bruin
– schapewol (ongesponnen, maar wel gewassen)
– pijperagers
Werkwijze:
Eerst de keukenrollen halveren, dan is de lengte precies goed. Bovenrand figuurnaadjes geven (1) en de flapjes schuin naar binnen vouwen, dan heb je een soort hals.
knutselen 33 1
De onderkoppen maken van wit tricot, en de uitstekende frutsels in de hals steken (2).
knutselen 33 2
Daarna van een langwerpige strook beige tricot een kousje naaien dat strak om zowel hoofd als lijf (= keukenrol) past en dat over het geheel schuiven. De hals weer met een draad samentrekken en dan heb je een stevig geheel, dat prima “staat”. Nu per pop twee pijpenragers een eindje in elkaar draaien en op de rug iets onder de hals stevig vastzetten (3).
knutselen 33 3
Dan uitgeplozen schapenwolk op de hoofden als haar, rondom vastzetten met kleine steekjes.
Nu komt de aankleding: Jozef, Maria, de herders en de koningin hebben allemaal een soort pij aan {4).
knutselen 33 4
Maria rood, Jozef én de herders bruin en de koningin resp. rood, blauw en groen. Maria krijgt over haar jurk een blauw kleed, gewoon een rechthoekige lap over het hoofd (bij de hals even vastzetten), langs de armen vouwen en dan de armen met lap en al gekruist voor de borst vouwen en vastzetten. Jozef krijgt over zijn jurk een donkerbruine lange cape met capuchon om, die we bij de hals hebben gerimpeld. Voor de herders hebben we van jute een soort overkielen gemaakt met rafelige kanten (5).
knutselen 33 5
Van de uitgehaalde rafels maak je dan een koord om de kielen in het middel bij elkaar te binden.
Tot slot krijgen ze allemaal (behalve Maria) handjes over de uiteinden van de pijperagerarmen (kleine bolletjes van beige tricot).
Over de kleding van de koningin hebben we ons nog niet gebogen (6 januari lijkt nog zo ver weg), maar wie het bovenstaande gemaakt heeft kan dat wel zelf uitvogelen.
Veel succes met deze leuke klus !
Irma Kleberg, Mieke Ehrlich
.
34) kerststukje
Neem een bal klei, steek er een kaars middenin en versier die met wat dennentakjes, dennenappels, eikeltjes enz.
Laat dit goed hard worden.
.

kerstmis: alle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeld:  adventjaartafel Kerstmisjaartafel

.

397-375

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – karakteriseren of definiëren: Engels klas 4

.

 Voor een uitgebreidere behandeling van de begrippen ‘karakteriseren’  en ‘definiëren’

NIET-NEDERLANDSE TALEN 

Een zeer vooruitstrevende gedachte van Steiner was de introductie van “vreemde” talen in het onderwijs vanaf klas 1 (kinderen van ca 7 jaar).

Ik heb “vreemde” tussen aanhalingstekens gezet, omdat ik wat moeite heb met het woord “vreemd”.
Betekent dit, dat onze taal níet vreemd/raar is en die andere wel?
Of zijn ze ons “vreemd”, nog onbekend. Dat laatste natuurlijk.

Maar om de indruk weg te nemen dat een andere taal ‘vreemd=raar’ zou zijn en ook om de kinderen niet in verwarring te brengen, zou ik liever spreken van ‘andere’ of -nog wel duidelijker – ‘niet-Nederlandse taal’.

In principe zou iedere taal in aanmerking kunnen komen.

In Nederland ging het vooreerst vooral om Engels, Duits en Frans. Nu staan ook  Russisch en Spaans en Chinees in de belangstelling.

Rudolf Steiner: “het is vanuit de cultuur gezien noodzakelijk dat wij deze talen (van jongsaf) geven”.[1]

Steiner was hier (ook) zijn tijd ver vooruit.

En ook inhoudelijk. Hij legt meteen de nadruk op het spreken.

Toen ik zelf niet-Nederlandse talen leerde, betekende dat hoofdzakelijk het leren van grammatica en idioom om vooral schriftelijk! de taal te leren beheersen.
Dat heeft tot gevolg gehad, dat ik schriftelijk het Frans aardig machtig was, maar in Frankrijk zelf met de mond vol tanden stond, als het om een gesprek ging.

Een leraar Duits op de kweekschool – de huidige pabo – opende, mij in ieder geval, de ogen voor waar het in een vreemde taal om gaat: het spreken. Dat lijkt wellicht nu logisch, maar destijds lag het niet voor de hand. “Vergelijk het met muziek”, zei de Duitse leraar, “jullie leren noten, maar niet musiceren. Grammatica en idioom zijn de noten; het spreken is de muziek.”

In het niet-Nederlandse talenonderwijs (op de vrijeschool in ieder geval) zal het dus voornamelijk moeten gaan om het spreken. Om je uit te drukken in een andere taal.

Ik heb jarenlang Engels gegeven in klas 1 t/m 7. Voor dit vak is binnen de vrijescholen een gedegen leerplan ontstaan.

In de 1e 3 klassen gaat het vooral om: zingen, reciteren, vingerspelletjes, gesprekjes, luisteren.

Vanaf klas 4 kan er worden begonnen met grammatica.

Wanneer je de kinderen de ’-ingvorm” van de werkwoorden  wil aanleren, kun je zo te werk gaan:

In klas 1,2 of 3 hebben we uitgebreid stil gestaan bij dit rijm. – Dit klinkt tegenstrijdig – want bij het “doen” van dit rijm stonden we natuurlijk helemaal niet stil:

I’m standing, I’m sitting,
I’m writing, I’m knitting.

I’m reading, I’m counting,
I’m swimming, I’m shouting.

I’m eating, I’m drinking,
I’m talking, I’m thinking.

I’m giving, I’m taking,
I’m sweeping, I’m baking.

I’m laughing, I’m looking,
I’m washing, I’m cooking.

I’m driving, I’m rowing,
I’m kneeling, I’m growing.

I show my right hand,
I show my left hand,

I show both my hands,
And now I will stand/sit still.

Als je dit in een lagere klas hebt gedaan en je komt er in klas 4 weer op terug, kennen de kinderen dit rijm vrijwel allemaal nog.

Nu kun je een kind voor de klas een aantal willekeurig gekozen zinnen laten uitbeelden:

“what is he/she doing”.

Individuele antwoorden worden gegeven he/she is …….ing.

Dit is karakteriseren: allemaal mogelijkheden om de ……ing-vorm tot middelpunt van de belangstelling te maken.

Langzaam maar zeker groeit bij de kinderen het besef dat deze vorm gebruikt wordt, wanneer je een poos met iets bezig bent; wanneer iets een tijdje duurt.

Wanneer het NU is. (Later is dan weer begrijpelijker wat het verschil is tussen “it is raining” en “it rains”.

Zo leidt ook hier het karakteriseren naar de definitie.

Wanneer je dit consequent dóórdenkt is het logisch dat je de definitie onthoudt en de voorbeelden niet meer.

Dat is helemaal overeenkomstig de aard van karakteriseren (leven) en definiëren (dood)

Het moet eindigen bij de definitie.

Die dient dan weer als uitgangspunt voor nieuwe situaties.

M.a.w.. je hebt op een levendige (lebendige) manier iets geleerd.

[1] GA 294 Opvoedkunst – methodisch-didactische aanwijzingen, blz.115

.

Niet-Nederlandse talen: alle artikelen

.

396-374

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

VRIJESCHOOL – Kerstspelen – achtergronden (3)

.

DE KERSTSPELEN

In de komende weken zullen vele kerstspelen worden opgevoerd, zowel oude als moderne. Eén ding hebben zij gemeen: door leken, ondeskundigcn dus, worden zij gespeeld.
Het gaat de spelers niet zozeer om fraai toneelspel. Het gaat meer om het opbouwen van een sfeer, waarin men de blijde geboorte van het Jesuskind niet alleen gezamenlijk kan herdenken, maar ook beleven.

Het kerstspel heeft een interes­sante geschiedenis. Pas in de 4e eeuw na Christus geboorte is men deze geboorte gaan vieren. De oudste viering bestond uit een Hoogmis in de nacht van 24 op 25 december. Vrijwel geen enkele kerkganger was in staat deze mis te volgen. Men verstond immers geen Latijn!
Al spoedig kwamen er kerststal­len in zwang: in een nis van de kerk waren poppen opgesteld, Maria, Jozef en het heilige Kind in een kribje. De kerkgangers mochten meespelen en het kindje wiegen. Dit “kindjewiegen” werd het belangrijkste moment van de viering. Het ging er vrolijk toe: het Kind werd uitbundig toegejuicht en ….. men bespot­te de oude Jozef!
Later in de middeleeuwen gingen geestelijken zelf eenvoudige spelen schrijven, die door hen in de kerk werden opgevoerd. Het succes was groot. Tenslotte wer­den de  spelen ook buiten de kerk gespeeld. Zij kwamen in de han­den van leken, die met heilige ernst het hunne tot de kerststem­ming wilden bijdragen. Vele re­ligieuze lekenspelen ontstonden zo in West- en Midden-Europa, waarvan de meeste verloren zijn gegaan.

Een stel kerstspelen uit het mid­deleeuwse cultuurgoed is echter op merkwaardige wijze bewaard gebleven en tot ons gekomen. Dit zijn de kerstspelen uit Oberufer, een “paradijsspel”,  een “geboortespel” en een “driekoningenspel”.  Zij behoren bij elkaar en vormen een “drieluik” van grote zuiver­heid en schoonheid.
Oberufer is een klein boerendorp, gelegen op een eilandje in de Donau, niet ver van Presburg. De Duitse boeren, die er woon­den, waren als kolonisten in het Hongaarse land gekomen. Door hun isolement konden zij hun taal en tradities trouw bewaren. De leidende boerenfamilie in het dorp had de kerstspelen in handen, die als een kostbaar bezit van vader op zoon mondeling werden overgeleverd. De oudste boer studeerde de spelen in met een aantal boerenjongens (vrouwen mochten niet toneelspelen!). Ge­durende de kersttijd reisde men de dorpen in de buurt af en voerde de spelen op. Zo ging het vele eeuwen lang tot diep in de vorige eeuw. Juist in de tijd dat de jeugd de ware be­langstelling ervoor begon te verliezen, hoorde een fijnzinnig Duits taalgeleerde, Carl Julius Schröer, ervan. Hij begreep da­delijk welk een kostbare cul­tuurschat verloren dreigde te gaan. Hij tekende de spelen op en bracht zijn grote enthousiasme ervoor over op een van zijn leer­lingen, de toenmalige student Rudolf Steiner.

De laatstgenoemde bracht de spe­len over naar Domach, waar hij hen liet opvoeren. Al spoedig gingen de leraren van de steinerscholen hen spelen voor de kinde­ren, bij wijze van kerstgeschenk.

Het “Paradijsspel” gaat vooraf.
Een kort, fel drama tussen de vijf hoofdpersonen: Adam en Eva, hun Schepper, Engel en Duivel.

Het “Geboortespel” sluit daarbij aan.
Het Jezuskind is immers de “Nieuwe Adam”, die goed komt maken wat de “Oude Adam” misdeed! Wij zien in het “Geboortespel” de ver­kondiging, de tocht naar Bethlehem, de blijde Geboorte en de aan­bidding door de herders.

Het der­de spel laat de aanbidding der Drie Koningen zien, alsmede Herodes‘ boze dagen. Vanwege de hevige dramatiek wordt dit spel niet voor de jonge kinderen op­gevoerd.

In deze spelen zijn oerwaarheden van het Christendom op even eenvoudige als treffende wijze in beeld gebracht. Juist door dit sterke beeldkarakter kunnen zij een weg tot het kerstgebeuren wijzen, die juist voor de moderne mens belangrijk is.

Wij leven in een tijd, waarin alles “beeld” wil worden. In de tekst, die sober en boers is, vindt men een afwisseling van innige vroomheid en warme humor. Deze humor doet geen afbreuk aan de verhevenheid van het onderwerp, maar verhoogt deze.
De begroe­ting door de “Sterrezanger” is een studie in eerbied, maar plotseling ontdekt men, dat hij niet wil ophouden met groeten, want ..   .    dan is zijn rol uit; zo barsten de herders na de blijde Boodschap los in een grappig danslied; de sinistere Duivel blijkt óók toneelknecht te zijn en zo is er meer. De belangstelling voor de kerst­spelen uit Oberufer is in onze tijd groeiende. Dit is verheu­gend. Zij verdienen het ten volle. Oordeelt u zelf!

(P.C.Veltman, vrijeschool Leiden, nadere gegevens onbekend)

kerstspelenalle artikelen

Kerstmisalle artikelen

jaarfeestenalle artikelen

VRIJESCHOOL in beeldkerstspel  Kerstmis    jaartafel

.

395-373

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.